https://www.occitanica.eu/files/original/d6b542983fc8381f405d7a201646f6d7.jpg 21308f89c84ef72c2c0f497018b54390 https://www.occitanica.eu/files/original/8a383e283ead75e1dcbbbb2046cd2057.xml 8f1709f1e5d99679e2ac72c29829d419 https://www.occitanica.eu/files/original/c4b4aa9bce7714820348fb9b0c8f1e11.pdf 60d138dadf674635f26b85491657957d PDF Text Text UNIVERSITE PAUL VALERY – MONTPELLIER III – Arts et Lettres, Langues et Sciences Humaines et Sociales MASTER II LLCR (Septembre 2012) Spécialité occitan Philippe CANALES ITINERARI D’UNA ENSENHAIRA OCCITANA ELENA CABANAS GRÀCIA 1919 – 2010 Mémoire dirigé par Philippe MARTEL Jury : Marie-Jeanne VERNY Philippe MARTEL ��-0- MERCEJAMENTS D’en primièr, mercè a dòna GRÀCIA, amiga de fòrça temps, qu’a la debuta d’aqueste trabalh dins las annadas 2000, me consacrèt fòrça temps a furgar dins sos libres, sos remembres e sas letras. M’acompanhèt tanben dins los endreches de sa vida : Fontbona d’en primièr onte passèrem doas dimenjadas, Alaumet, Lodeva e sobretot Servian. D’en segond, Felip MARTEL me balhèt l’enveja de dobrir aquesta pòrta sus tota la vida de dòna GRÀCIA e Maria- Joana VERNÍ me convencèt d’acabar aqueste memòri en tornant entamenar un Master d’occitan. Tanben, mercè a Gèli BANCARÈL e a tota la còla del Cirdòc per m’aver dobèrt los arquius dels fonses de LAFÒNT e GRÀCIA e fin finala a ma filha Lola que m’ajudèt a la mesa en forma d’aquel trabalh. PAGI NA 0 �-1- ENSENHADOR AVANTPREPAUS............................................................................................................ 4 AVERTIMENT E CONVENCIONS ............................................................................... 6 INTRODUCCION ............................................................................................................ 8 LA DEBUTA..................................................................................................................... 9 ELENA CABANAS, LA DRÒLLA : .................................................................................. 13 LA PREPARACION DEL MESTIÈR : ............................................................................. 15 1933-1936 : L’ ESCÒLA PRIMÀRIA SUPERIORA DE PESENÀS : .......................................... 15 1936-1939 : L’ESCOLA NORMALA DE REGENTS DE MONTPELHIER : ............................. 16 CONCLUSION : .................................................................................................................. 18 LO TEMPS DE LA MADURASON .............................................................................. 19 MADURASON OCCITANISTA : ...................................................................................... 19 L’OCCITANISME DUSCAS A VICHÍ : ....................................................................................... 20 L’OCCITANISME SOTA VICHÍ : ................................................................................................ 21 MADURASON CULTURALA : ......................................................................................... 23 MADURASON SINDICALA : ............................................................................................ 24 L’ENCASTRE POLITIC E ISTORIC : .......................................................................................... 24 LO RESCONTRE AMBE LO SINDICAT : .................................................................................. 25 MADURASON PROFESSIONALA : ................................................................................ 25 L’ESPELIDA 1944 - 1949 ............................................................................................. 27 ELENA CABANAS : la militanta sindicala : .................................................................... 28 ELENA CABANAS : la regenta metòde Freinet : ............................................................ 28 LAS EXPERIÉNCIAS D’EDUCACION FINS A FREINET : ...................................................... 28 CELESTIN FREINET E L’ECOLE MODERNE : ......................................................................... 29 LA DINTRADA D’ELENA DINS L’ECOLE MODERNE : ......................................................... 30 ABELHAN, L’AGAÇA CANTA : ................................................................................................. 31 ELENA CABANAS : la militanta occitanista : ................................................................. 34 La SEO :.......................................................................................................................................... 34 1945, NAISSENÇA DE L’INSTITUT D’ESTUDIS OCCITANS : .............................................. 35 RÀDIO TOLOSA : ......................................................................................................................... 37 RÀDIO TOLOSA SOTA VICHÍ : ............................................................................................ 37 RÀDIO TOLOSA PIRENÈIAS : .............................................................................................. 37 L’ASE NEGRE : ............................................................................................................................. 38 LO GROP ANTONIN PERBÒSC : ................................................................................................ 39 CONCLUSION : .................................................................................................................. 39 L’ASE NEGRE ............................................................................................................... 40 PERQUE UNA REVISTA PUS ? ....................................................................................... 40 LAS DEBUTAS DIFICILAS : ............................................................................................ 41 UN AGACH SOBRE LA REVISTA : ................................................................................ 47 LO COMITAT DE REDACCION : ............................................................................................... 49 LO CONTENGUT :........................................................................................................................ 51 L’amira politica : ....................................................................................................................... 51 Lo bram de l’ase : ...................................................................................................................... 52 Los autres articles : .................................................................................................................... 52 L’amira culturala : ..................................................................................................................... 52 L’amira pedagogica : ................................................................................................................. 53 PAGI NA 1 �-2LO GROP ANTONIN PERBOSC ................................................................................. 54 LA NAISSENÇA : ................................................................................................................ 54 L’ESTRUCTURA : .............................................................................................................. 56 ESCÒLA E VIDA : ........................................................................................................................ 56 LA GARBA OCCITANA :............................................................................................................. 57 CONCLUSION : .................................................................................................................. 59 VIDA FAMILIALA E TRENTALHS ............................................................................ 60 LO RESCONTRE AMB AGOSTÍN GRÀCIA : ............................................................... 60 LA DEMISSION DE LAS ACTIVITATS OCCITANISTAS :........................................ 61 LO PONCH D’ELENA CABANAS SOBRE SON ACCION........................................................ 61 PASCAS DE 1949 : (FONS CIRDÒC LAFÒNT).......................................................................... 61 L’ESCÒLA MAIRALA DE LODEVA : (1950-1954) ....................................................... 62 SEGOND PERIÒDE DE SOLITUD E DE MADURASON ............................................. 63 LA REPRESA DEL TRABALH OCCITANISTA 1954 - 1974 .................................... 65 LA SECCION PEDAGOGICA DE L’ IEO : .................................................................... 65 PERQUE AQUESTE CAMBIAMENT D’ESTRUCTURA ? ........................................................ 65 NAISSENÇA : ................................................................................................................................ 66 LOS BULLETINS PEDAGOGICS DE L’ IEO : ........................................................................... 67 LOS QUASÈRNS PEDAGOGICS : ............................................................................................... 69 CONTENGUT : ....................................................................................................................... 69 EDICIONS DELS QUASÈRNS : ............................................................................................. 70 LOS ESTAGIS DE LA SECCION PEDAGOGICA DE L’ IEO (1950-1957) :............................. 71 LOS ESTAGIS PEDAGOGICS E L’ESCÒLA OCCITANA D’ESTIU : ...................................... 72 NAISSENÇA DELS CREO : ............................................................................................... 72 LAS ORGANIZACIONS AMIGAS : ................................................................................. 73 LA PARTENÇA PER AGTE : ........................................................................................... 74 LA RETIRADA............................................................................................................... 75 LO CORS D’OCCITAN AL LICÈU D’AGTE : ............................................................... 75 LO CERCLE OCCITAN DAGTENC : ............................................................................. 75 LA CALANDRETA DAGTENCA : ................................................................................... 77 APONDONS ................................................................................................................... 78 VIDA D'ELENA CABANAS GRÀCIA ............................................................................. 80 Ensag de tablèu sintetic de la vida d’Elena CABANAS / GRÀCIA ............................................... 80 ARBRE GENEALOGIC D’ELENA CABANAS : ........................................................................ 82 L’ESCÒLA PUBLICA DINS LAS ANNADAS TRENTA : ............................................. 83 L’ESCÒLA MAIRALA E PRIMÀRIA : ........................................................................................ 83 L’ESCÒLA NORMALA EN FRANÇA DINS LAS ANNADAS 30 : .......................................... 84 QUAUQUES BIOGRAFIAS :............................................................................................. 85 CORRESPONDÉNCIA : ..................................................................................................... 89 LA CORRESPONDÉNCIA AMBE CAMPRÓS : ......................................................................... 89 LETRA DE CAMPRÓS. 28 DE JULH DE 1943...................................................................... 92 LETRA (BROLHON) DE DÒNA GRÀCIA A CAMPRÓS. ................................................... 93 LETRA DE CAMPRÓS. 6 DE SETEMBRE 1943 ................................................................... 95 LETRA DE CAMPRÓS. 27 DE SETEMBRE 1943 ................................................................. 96 LETRA DE CAMPRÓS. 30 DE GENIÈR 1944 ....................................................................... 97 LETRA DE CAMPRÓS. 10 DE SETEMBRE 1946 : ............................................................... 98 LA CORRESPONDÉNCIA AMBE LAFÒNT : ............................................................................ 99 CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/1946 . 1/2 ................................................ 102 CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/1946. 2/2. ................................................ 103 PAGI NA 2 �-3Letra de Robèrt LAFÒNT DEL 30/01/46 ............................................................................... 104 Letra de Lafònt del 6 de febrièr de 46 : ................................................................................... 105 Letra de Lafònt del 27 de mars de 1946 : ................................................................................ 106 Letra del 29 d’abril de 1946 : .................................................................................................. 106 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 9 DE JULH DE 1949 .................................... 107 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 1949 .............................................................. 108 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 11/08/1950 ..................................................... 109 MADURASON : QUAUQUES APONDONS : ................................................................ 111 LA REVISTA ÒC : ....................................................................................................................... 111 MARCÈL VALIÈRA : ................................................................................................................. 111 Omenatge a MARCEL VALIÈRA DE LA BATAILLE SOCIALISTE. .................................... 111 UN ARTICLE DE M. VALIÈRAS DE 37 : ........................................................................... 112 FREINET E L’ECOLE MODERNE : .......................................................................................... 114 L’EDUCATEUR PROLETARIEN : ....................................................................................... 114 LA GERBE E LA COOPERATIVA :..................................................................................... 115 UNA LETRA DE FREINET A SON AMIGA ELENA CABANAS : ................................... 116 LA GARBA OCCITANA : ................................................................................................ 118 CÒPIAS DE REVISTAS ONTE APAREIS ELENA GRÀCIA : .................................. 120 BULLETIN PEDAGOGIQUE : ................................................................................................... 120 N° 4 d’octòbre 1951 : .............................................................................................................. 120 CAHIERS PEDAGOGIQUES :.................................................................................................... 121 N° 6. LA LANGUE D’OC DANS UNE ECOLE MATERNELLE : ...................................... 121 N° 11 : BURÈU DEL MLCR E COMENTARI DE FREINET : ............................................. 122 N° 14 : LA NOUVELLE VAGUE PER E. GRÀCIA : ........................................................... 123 N° 15 : PEDAGOGIE POUR NOTRE TEMPS : .................................................................... 124 N° 18. RENDUT-COMPTE DE L’ESTAGI DE MARLY DEL MLCR : ............................... 125 N°20 : BILAN ET PERSPECTIVES (PER E. GRÀCIA) : ..................................................... 126 N° 24 : REFLEXIONS SUR LE RAPPORT BARNAUDY : ................................................. 127 N° 34 : OMENATGE A CELESTIN FREINET PER E. GRÀCIA : ...................................... 128 N° 35 : AISINA PEDAGOGICA DE L’OBRATGE PELS CAMINS DEL PAIS : ................. 129 N° 48 : RENDUT-COMPTE PER E GRÀCIA DEL CA DE LA SECTION PEDAGOGIQUE : ................................................................................................................................................. 130 COBÈRTAS DE LAS PRODUCCIONS D’E. GRÀCIA : ..................................................... 131 ESTAGIS PEDAGOGICS : .............................................................................................. 132 RESUMIT : ................................................................................................................................... 132 TIÈIRA DELS ESTAGIS DE LA DEBUTA FINS A 1970 : ................................................. 132 ESTAGIS MLCR : .................................................................................................................. 132 ESTAGIS PASCAS CREO E CALEN : ................................................................................. 132 FÒTOS D’ESTAGIS PEDAGOGICS : ....................................................................................... 133 FÒTO DE L’ESTAGI DE DAX : ........................................................................................... 133 VIDA NÒSTRA : ......................................................................................................................... 134 CÒPIA DE LA PAGINA 2 DEL N° 1 AMBE « L’OURS » : ................................................ 134 OMENATGE A ELENA GRÀCIA : ................................................................................ 135 ARTICLE DE F. CANALES : ................................................................................................ 135 ARTICLE DEL BURÈU DE LA FELCÒ DINS L’AGATHOIS DEL 16/12/2000 :.............. 136 BIBLIOGRAFIA .......................................................................................................... 137 ÒBRAS E ESCRICHES : .................................................................................................. 137 OBRATGES : ............................................................................................................................... 137 NÒVAS E ARTICLES PUBLICATS DINS DE REVISTAS : .................................................... 137 TRABALH AMBE LO CERCLE OCCITAN DAGTENC : ........................................................ 137 COLLABORACION A DE PUBLICACIONS : .......................................................................... 138 SORGAS BIBLIOGRAFICAS : ....................................................................................... 138 REVISTAS : ................................................................................................................................. 138 LIBRES :....................................................................................................................................... 139 SITES :.......................................................................................................................................... 139 INDÈX .......................................................................................................................... 140 PAGI NA 3 �-4- AVANTPREPAUS Èra dins las annadas setanta aperaquí en decembre de 1972. Ère licean al Licèu d’Agte en classa de 2da. Èrem dins l’aprèp 68 e lo temps èra a demandar. Ja m’interressave a tot çò que tocava l’occitan, la crosada albigesa, l’occitanisme… e me trachère que se podiá estudiar la lenga d’òc dins l’encastre del licèu. Vaquí qu’amb d’amics, anam demandar un rendetz-vos al Provisor per li dire : « Monsieur, on voudrait des cours d’occitan au Lycée ! » Aquel Provisor, aviaí sa molhèr en cors d’istòria e èra un tipe brave e finòt e nos ditz qu’i anava soscar e al rendètz-vos seguent nos precisa qu’aquò èra, de segur, previst per la lei, mas sonque per una nòta facultativa al Bac e que se deviá aver un minimum d’au mens un quinzenat de liceans. Bon, nos enanam e una setmana passa e tornam amb una tièira de trenta amics que nos avián rejonch. I aguèt tanben un amic vietnamian que veniá just d’arribar en França que sabiá pas brica çò que podiá èsser l’occitan. E de portar aquela tièira de noms e de signaturas de monde del licèu que s’engatjavan a seguir duscas al Bac lo cors d’occitan al Provisor ! E aquel nos respondèt : « Actuellement, le Rectorat n’a aucun enseignant capable d’assurer un enseignement d’occitan.» E aquí, nos trapèrem davant un problema grand ! Cossí trobar un ensenhaire, qu’èrem pas tròp assabentats dins lo mond occitanista ? Ieu ère abonat a una revista, Vida Nòstra, e una jorn veguère que dins lo somari, « l’Ours » precisament, i aviá un H. GRACIA a Agte ! Henri ? Hervé ? Sabiám pas mas fasiá pas res. E de nos presentar a l’adreiça d’aquest H. GRACIA. Me remembre, i anèrem amb un amic qu’èra son vesin. Tocam, sortís una dòna risolièira e plasenta que nos demanda çò que volem : - Bonjour Madame, Monsieur GRACIA est là ? - Non, c’est pour quoi ? - C’est pour des cours d’occitan ! E ela, se fasent encara pus risolièira nos fa dintrar. E foguèt la debuta dels corses d’occitan al Liceu d’Agte, que nos ensenhèt a gratis que lo Rectorat, tanpauc, aviá pas trapat lo budget per aquò faire ! Foguèt mon primièr rescontre ambe Dòna GRÀCIA e la debuta d’una amistat granda. Aimavèm de charrar sobre mantuna causa, e ère sempre estabausit per sa cultura prigonda e sobretot per sa libertat intellectuala, qu’aviá jamai besonh de cap pastre per la menar. Farguèrem junts la Calandreta dagtenca e un molon d’autras causas. D’un autra banda, un jorn me venguèt l’idèia de faire una mestria d’occitan a l’Universitat e me vaquí davant lo problema de cercar un subjecte de memòri ! Vene veire Felip Martel e pendent l’entrevista me ditz : - Coneissètz plan Dòna GRÀCIA ? - De segur, perdequé ? - Perqué pas faire vòstre memòri sobre son trabalh ? - ??? PAGI NA 4 �-5E, de segur, Dòna GRÀCIA èra coneguda a Agte, coma « Madame Occitanie » e ieu sabiaí sonque quauques tròces de sa vida, de son trabalh de regenta, de son combat per la lenga, mas pas gaire pus. E la vau veire e li demande çò que ne pensa e me respond risolièira : Mais tu vas m’obliger à chercher dans mes histoires !! Mais je vais te dire : je veux bien t’aider pour ce mémoire à une condition ; que l’on insiste bien sur tout le travail que nous avons mené sur l’enseignement de la langue, au sortir de la guerre, qu’il y avait peu de choses, que nous avons essayé de travailler sur l’enseignement, sur des outils pédagogiques. Et une fois, je me suis mise en rogne : dans un congres, ou sabi pas de que, i aviá un jove regent de calandreta que me diguèt : « oh ! avant nous, il n’y avait rien ; c’est nous qui avons commencé à faire de la pédagogie et en plus nous avons innové, avec la pédagogie institutionnelle directement inspirée par Freinet ! » Tu comprends que çà m’est resté en travers ! Et ton mémoire doit absolument parler de çà. E, en trabalhant ambe e sobre Dòna GRÀCIA, m’imaginave pas cossí foguèron important e determinant dins lo moviment occitanista lo sieu trabalh e lo sieu vam. Elena CABANAS/GRÀCIA demorèt sempre reservada e fugissent las luses e la glòria. Comença de sortir de l’ombra dempuòi quauques annadas quora òm comença de comprene l’interés de sortir de l’ombra los primadièrs de la reflexion pedagogica sobre l’ensenhament de la lenga d’òc. La tòca d’aqueste memòri es d’en primièr cossí foguèt importanta la plaça que prenguèt Elena CABANAS – GRÀCIA dins lo movement occitanista al sortir de la guerra de 39-40 à travers sa vida e d’en segond es un trabalh de memòria per i balhar la plaça qu’amerita. PAGI NA 5 �-6- AVERTIMENT E CONVENCIONS Dins aqueste trabalh consagrat a Elena CABANAS, se deu precisar mantuna causa : Noms d’ostal : Los noms son estats escriches en ortografia occitana quand èra evidenta o coneguda (aital Robèrt LAFÒNT, Leòn CÒRDAS, Elena CABANAS …). Quand l’ortografia occitana es pas clara, i mète totjorn entre parentèsis lo nom en francés : aital Victòria GORRÓ (GOUROU) e cal comprene que la version occitana GORRÓ es la mieuna e qu’es pas verificada ; se podriá per exemple metre GORRON. Del meteis biais, quand Elena CABANAS se maridèt, prenguèt lo nom de son òme, GRACIA. GRACIA es d’origina espanhòla e i a dos biaisses d’o dire : GRACIÀ a la mòda francesa o GRÀCIA a l’espanhòla ; es aquesta segonda prononciacion que servarem aicí. Elena CABANAS / Elena GRÀCIA : Segon l’epòca e lo mitan, Elena èra coneguda coma CABANAS de son nom d’ostal o coma GRÀCIA de son nom de molhèr. Dempuèi son maridatge, lo 16 de julh de 1949, se faguèt apelar gaireben sempre coma Elena GRÀCIA. O podem veire dins la correspondéncia amb LAFÒNT onte signava E. CABANAS e tre son maridatge daissèt pas pus de signar E. GRÀCIA. Atal, aicí l’apelarem dels dos noms en ensagent d’i balhar son nom d’ostal fins a son maridatge e son nom d’esposa aprèp. Sorgas : Las sorgas d’aqueste memòri son de cinc menas : - una sorga bibliografica e cada còp ensajarai de balhar lo libre o la revista de provenéncia. Tanben apondrai una bibliografia a la fin del memòri. - D’entrevistas ambe Dòna GRÀCIA, que registrère. Aquelas entrevistas se passèron dins las annadas 2000 e 2001 e foguèon registradas. Aquelas entrevistas o racòntes son escriches coma son estats diches ; aqueles tèxtes son la « paraula viva » de Dòna GRÀCIA e i ai pas res cambiat e mai ai daissat lo biais de parlar del besieirenc (atal, lo camp dal solelh al luòc de lo camp del solelh per exemple). - D’autras entrevistas ambe de monde que la coneguèron ; tanben aquelas entrevistas seràn sempre anonciadas ambe lo nom de la persona entrevistada. - Los remembres personals qu’ai plan conegut Dòna GRÀCIA e que, coma escrivèire del memòri, pòdon èsser presents d’aicí e d’ailà. Quora me semblarà important, precisarai qu’es un remembre de l’autor. - La correspondéncia ambe E. GRÀCIA : quand o jutjarai important, metrai dins los « Apondons » la letra mandada o recebuda picada a la computadoira sens i cambiar res : atal en francés daissarai las paucas dècas e, en occitan, que de còps la grafia es pus instable, daissarai tot coma es. Apondons : Me semblèt important de recampar en fin del trabalh de documents per faire compréner melhor aquel memòri. PAGI NA 6 �-7Quauques documents seràn en doble (per exemple de fòtos), quauques autres son sonque la transcripcion a la computadoira de letras manescrichas per una lectura pus aisida. Enfin, d’autres son de còpias de quauques òbras de Dòna GRÀCIA o d’articles escampilhats dins mantuna revista per fin de poder aver una amira pus larga sus son òbra. A la debuta dels apondons, se trapa una tièira dels noms pus importants citats dins lo memòri tanben per una compreneson melhora del text. Indèx : A la fin del tèxte, òm trobarà un Indèx portant sus mantun personnatge e organisme citats dins lo Memòri. Bibliografia : A la fin de l’obratge se traparà una bibliografia en doas partidas : - la primièira serà constituïda per la tièira dels obratges e revistas que m’an servit per fargar aqueste memòri. Tanben, i aponde los sites internet onte soi anat furgar. - la segonda onte ensaje de balhar, d’un biais qu’espere exaustiu, l’ensems dels escriches que faguèt Dòna GRÀCIA ambe las datas de parucion. PAGI NA 7 �-8- INTRODUCCION Avem vist a l’avantprepaus las tòcas d’aqueste memòri, se demandar en qué foguèt important lo trabalh d’Elena CABANAS GRÀCIA dins lo moviment occitanista d’aprèp-guerra e realizar un trabalh de memòria sobre una de las escassas femnas occitanistas d’aquest periòde. Femna eissida d’un mitan popular de vinhairons dins un ròdol d’occitanistas òmes, borgeses o de la pichòta borgesiá, femna tanben femenista e de conviccions libertàrias, se podiá pas contar son trabalh e son òbra sens parlar de sa vida. La debuta de sa vida e sas originas balhan d’amiras per comprene cossí sa familha li a permés de dintrar a l’Escòla Normala. Tanben, mercè a sas influéncias familhalas foguèt ja capuda dins de conviccions prigondas coma lo refús de cap embrigadament e l’anticlericalisme. La madurason es un periòde tanben de rescontres e de lecturas. Aquest periòde va balhar tota son originalitat a la regenta : son interés sindical, sa sensibilitat libertària, sa curiositat e l’aprigondament de la lenga e cultura d’òc, son trabalh per aprigondir sa cultura personala e la debuta de son engatjament occitanista. Lo vam de la jove regenta se va endralhar cap a tot çò qu’espeliguèt a la Liberacion e Elena GRÀCIA serà gaireben de tots los organs, de totas las experimentacions. Vendrà puòi lo moment del rescontre ambe son òme e tanben los tempses de trantalhs dins sos engatjaments entre vida personala, militantisme e santat. A son retorn del sanatòri, tòrna prene part al moviment occitanista quora lo trabalh per l’ensenhament de la lenga comença d’èsser pus professional e es vengut una tòca màger pel moviment occitanista. Se, a la fin de las annadas 70, comença de se pausar dins la pedagogia, contunha pasmens d’èsser militanta occitanista e sindicala duscas a la fin de sa vida. Avem doncas causit coma dralha lo fial de sa vida fasent cada còp un anar e venir ambe l’Istòria granda. PAGI NA 8 �-9- LA DEBUTA LAS ORIGINAS : « De raça, chinèt caça » Se pòt imaginar un jorn de l’annada de 1892. Davalan del país naut un òme e una femna amb un muòl o un ase, l’istòria o conta pas, e, sus aquela bèstia, una credença de noguièr, estacada ambe de còrdas. La credença de noguièr existís encara ambe las marcas de las còrdas en cò de Na Elena GRÀCIA, en son maset de Fontbona a Lodeva. Na GRÀCIA, la felena d’Enric CABANAS e de Maria DURAND que venián de Lacauna per s’establir dins lo País Bas dins un vilatge de la plana besieirenca, Valròs. Enric CABANAS es menusièr, tanplan qu’es el que fabriquèt la credença, aquesta credença onte lo monde paure metián tot çò qu’avián alara (lençòls, vestits, camisas…). Venon pas sols. Amb eles, sos enfants Enric, lo filh ainat nascut a Lacauna un 19 de febrièr de 1887, e sa sòrre Maria. D’aquel temps, apond Elena GRÀCIA1, lo monde balhavan gaireben sistematicament lo nom del paire als filhs e de las maires a las filhas. A l’arribada a Valròs, Enric contunhèt lo mestièr de menusièr. E Elena se remembra plan de l’ostal de la familha : Òm dintrava d’un costat dins una cosina e per l’autre costat, òm i dintrava per una pichòta pòrta dobla ont i aviá lo talhièr mas ieu l’ai jamai vist lo talhièr.2 Dins aquel talhièr, Enricfilh aprenguèt lo mestièr de menusièr ambe son paire. A la mòrt de son paire, aviá pas que 17 ans e podiá pas seguir aquesta dralha ; cal dire tanben que li agradèt pas cap aquel mestièr qu’en aquel temps, los menusièrs avián de faire tanben las 1 2 Entrevista ambe l’autor d’octòbre de 2000. Entrevista ambe l’autor d’octòbre de 2000. PAGI NA 9 �- 10 caissas pels mòrts. E emai d’aquò, devián metre lo mòrt en caissa abans de l’enterrar. Adoncas, se’n anirà trabalhar a la vinha coma obrièr agricòl en mai de trabalhar los dos pichons flòcs de vinha qu’aviá comprat sa maire. Puòi, se’n anirà a la guerra, la granda, la de catòrze, dins un regiment de «caçairesalpencs». Ne tornarà nafrat e cinc còps medalhat e se maridarà amb una filha de SERVIAN, d’un an pus jove, Eloïsa VIDAL. Eloïsa VIDAL es la filha de Victòria GORRÓ (o GORRON ?) (GOURROU en francés) («lo monde li disián Victoèra»1) que ven d’una familha de Servian ont òm pòt montar fins al començament del sègle XVIen amb un Romanhac, e de Victòr VIDAL, borralhièr. - Servian e Valròs son pas trop aluenchats mas cossí se son coneguts Eloïsa e Enric ? - Victòria, ma mamet GORRÓ, aprèp aver agut ma maire aguèt un autre mainatge, un dròlle, mon oncle, mas que poguèt pas noirir. D’aquel temps, i aviá pas de lach en farmacia o condicionat e caliá cercar una noirissa ; la trapèron a Valròs. Coma Valròs èra pas tròp luònh, se visitavan e contunhavan d’èsser amics. Un jorn, i aguèt un maridatge dins aquesta familha de Valròs e ma maire i siaguèt convidada. Tenguèt coma cavalièr un jove del vilatge, lo Enric CABANAS. D’aquí dessús i aguèt la guerra e Eloïsa veguèt arribar un jorn una letra d’un sordat dins las tranchèias e fin finala, segur que i respondèt. Al sortir de la guerra, Enric tòrna a Valròs, cobèrt de medalhas dont la « crotz de guerra ». Ne parlarà pas brica a l’ostal d’aquela guerra mas çò que sap Na GRÀCIA, es que li demorèt de tostemps un solide fons d’antimilitarisme. Se maridaràn en 1918 « e just nòu meses e quatre jorns exactament aprèp la bòda », contarà risolièira Na GRÀCIA, serà la naissença de lor filha, Elena. E, se remembra : 2 Lo papeta Enric moriguèt en 1904, que l’ai jamai conegut. Ma mameta demorèt a Valròs ambe sa filha (ma tanta) que coneguèri plan tanben que i anavi en vacanças. Ma tanta moriguèt jove. S’èra maridada amb un jornalièr, Francés OLIVA. Aguèt pasmens un dròlle, mon cosin Enric, que faguèt puèi de ramonet a Besièrs. A Lacauna, i a de familha de mon paire. Lai sòi anada un còp pendent la guerra, per anar cercar per manjar e n’i aviá un qu’èra fornièr, me bailèt una torta de pan com’ aquò !! Senon aguèrem pas ges pus de contactes amb la familha de Lacauna. I a quand memes doas o tres causas que te vòli dire sus ma familha. Sabi pas se coneisses l’expression que se ditz : «de raça chinèt caça » Mon papeta, primièr, èra borralhièr e aviá de vinha, sabes la situacion dals pichòts artisans, obrièrs, que fasián son mestièr e qu’en mai d’aquò, avián un bocin de vinha. Mon papet èra de gaucha mas aviá coma borralhièr la pratica dels proprietaris qu’avián tres o quatre cavals a l’estable. Èrem a la debuta del sègle. I aguèt d’eleccions municipalas. Dos o tres jorns de la setmana abans, vèi arribar tot lo monde, enfin, d’aqueles gròsses : - «Victòr, fintaràs cossí votaràs dimenge » - «Victòr, fai atencion a ton bulletin, dimenge ! » Coma, quand memes, li caliá manjar, èra dich que lo dimenge, prendriá la familha e lo caval e que se’n anirián passejar endacòm mai e qu’anariá pas votar se degun li èra pas vengut emmerdar dins son talhièr. Mas de veire tot aquel monde venir li dire « fai atencion a tu » ! Solament, cal saupre qu’en aquel moment i aviá pas d’isolador per votar. Se votava a la vista del monde dins la sala. E çò que metèt dins l’urna èra un bulletin qu’agradèt de segur pas als gròsses. 1 2 Entrevista ambe l’autor d’octòbre de 2000. Ibidem. PAGI NA 10 �- 11 La setmana d’après, los veguèt arribar quèrre la factura, paguèron çò que devián, qu’en aquel temps los gròsses pagavan sonqu’a la fin de l’an. E lo papeta se trapèt sens clients. Segond, a la Liberacion, ma maire (a aladonc 57 ans), dins l ‘escasença de las eleccions a la Comuna se fa portar amb los candidats sortits del Comitat de Liberacion. Lai l’anèron cercar e se s’èran creseguts que se contentariá d’anar darrièr los òmes, jamai de la vida ! Aquò, i caliá pas comptar ! s’acontenta pas de seguir lo trin del conselh. Fa un trabalh : creacion d’una consulta per las femnas prens e los nenets. A aquesta epòca, existissiá pas. I aviá un ostal que l’aviá comprat la Comuna. Èra un ostal ambe doas dintradas, una d’un costat de plan-pè, la de l’autre costat amb un escalièr de dedins. Al plan-pè i aviá un fogal pels vièlhs, a l’estatge, pas res. E metèt tot lo mond al trabalh per lo recaptar, lo netejar, e puèi cerquèt e trapèt un mètge e una assistenta sociala. Me rapèli un jorn estre anada ambe ma maire a Besièrs cercar amb una ordonança per querre çò que caliá, un speculum per exemple que se balhava pas sens ordonança, E me rapèli d’aquest jorn perqué faguèt un afaire del tròn de Dieu perqué la volián pas servir, li balhar un mestre de codurièira per mesurar lo ventre de las femnas, qu’en aquel temps de la Liberacion ambe las restriccions, la femna de la merçariá que la coneissiá pas, que de segur deviá pas aver grand causa a vendre, la feniguèt per servir de l‘ escafarnèl que i faguèt. C’était quelqu’un ma mère, une drôle de personnalité.1 Tresena causa, mon papeta aviá un fraire qu’èra mestre d’escòla, c’est assez rigolo, e aquò, al començament dal sègle ; èra mèstre d’escòla dins una escòla privada catolica, aicí en Agte. (L’escòla se trapava al fons de la carrièira de la Republica davant las dochas e banhs, l’escòla de musica d’ara). E, quand la comuna d’Agte montèt una escòla publica laïca, daissèt tombar lo privat per passar al public. El, foguèt lo primièr director de la novèla escòla. E d’apondre : deviá n’aver un sadol de se faire acossir pels curats. 1 Entrevista d’octòbre de 2000 ambe l’autor. PAGI NA 11 �- 12 - Lo coble se’n anirà viure a Servian, vilatge d’Eloïsa. Son paire, lo papet borralhièr fasiá de vinhairon dempuèi aver perdut sas praticas. La siá filha eireta de sa personalitat. I aviá un endrech dins una andròna a Servian onte lo monde del cafè escampavan las botelhas de veire. Los cassèls a la davalada se cubrissián de fuòlhas dels arbres que ne fasián un tapís. Los dròlles del vilatge se daissavan tombar sus aquel tapís. Un jorn, Eloïsa, del temps qu’èra dròlla, se nafrèt lo genolh e se ne copèt lo tendon. Ne demorèt garrèla e portèt tota sa vida un aparèlh per poder caminar. Se planhèt jamai, conta Elena GRÀCIA1. Una filha garrèla mas energica que se pòt dire serà una de las primièiras femenistas del vilatge d’aquel temps, un paire que comencèt de faire lo trabalh de la vinha ajudat per son sògre, Victòr VIDAL. Familha paura mas n’i aviá de pus paures. Familha de tradicion republicana qu’en aquel temps lo monde de gaucha se sonavan « republicains », un bocin anticlericals mas cresents tanben emai anèsson pas cada dimenge a messa. Elena banhèt dins aquel ambient. Un aujòl d’esquèrra e plan caput, una maire un brieu femenista tant capuda, un paire pacifista tot aquò dins las annadas vint dins un vilatge del País Bàs de la plana viticòla onte lo monde se despartissiá entre laïcs republicans e cuòls blancs. La familha VIDAL-CABANAS se situava sens cap de dobte dins lo camp republican e laïc. 1 Entrevista ambe l’autor ; Agte, octòbre de 2000. PAGI NA 12 �- 13 - Idèias abançadas, un flòc d’anticlericalisme, un eiretatge de monde ambe de conviccions e caput dins aquelas, lo femenisme … Veirem que tot aquel banh d’idèias e de biais d’èsser, Elena CABANAS los farà madurar e ne seràn lo fons de sa personalitat. ELENA CABANAS, LA DRÒLLA : Elena nais lo 6 de julh de 1919 e serà lo sol enfant de l’ostal . Lo vilatge, Servian, 3000 estatjants a quicòm pròche. (borralhièr, estamaire, menusièr, fabre, barralièr…) La maire comprèt una espiçariá que daissèt quand Elena comencèt son trabalh. Dos còps setmanals, amb un carreton que son paire i menava, Elena se soven de sa maire sus la plaça del vilatge esperant la sortida de la messa en preparant çò que sas praticas i avián comandat : un tròç de formatge, un bocin de cambajon, una saucissa, de pastissons que fasiá ela-meteis eca… Son paire compra de vinhas e trabalha ambe son sògre, lo qu’èra borralhièr. Vivon pas tròp luònh e lo magazin del sògre servís per metre lo caval e las aisinas de la vinha. Elena va a l’escòla del vilatge, se’n va per las vacanças en cò de la mameta CABANAS de Valròs, una vida astruga. Vivon dins lo meteis ostal que l’espiçariá. PAGI NA 13 �- 14 Victòr VIDAL cultivava un òrt un pauc en defòra del vilatge e pauc a cha pauc i bastiguèron un cabanon per i venir passar un moment a l’estiu, portavan lo repais e venián manjar a l’aire quand lo temps èra bèl. Duscas a 1931, Elena es escolana de l’escòla de Servian, escòla mairala, puèi primària ; passa lo certificat d’estudis primaris e demòra a l’escòla de Servian al Cors Complementari doas annadas de 1931 a 1933. E la lenga ? En aquel temps, a l’entorn de las annadas trenta, lo francés es plan comprés e tanben parlat dins lo País Bas. Aquò dependiá tanben dels vilatges e del nivèl economic. Servian es un vilatge gròs, important, onte lo monde parlan las doas lengas. Elena se remembra pas d’aver aprés una o l’autra, lo monde passan d’una lenga a l’autra. Los borgeses començavan de parlar francés entr’eles mas de segur sabián parlar la lenga de las servicialas coma conta1 Elena GRÀCIA en parlant de sa rèira granda : Ai conegut la mameta la vièlha qu’atal se disiá, « sans connotation péjorative », la maire de mon papet, lo borralhièr, que se sonava Adriana PÒRTAS. Ma mameta Adriana sabiá pas parlar francés. Ne sòi segura perqué se conta una istòria dins la familha : aprèp aver abalit mon papeta e son fraire, èra anada servir, coma se disiá dins lo temps, en cò d’una Dama naut plaçada a Magalàs. Trabalhava a la cosina. Un jorn la serviciala i èra pas e la cosinièira i diguèt : vai anonciar que : « Madame est servie ! » Alara, es anada al salon, pica, dintra e anóncia : - Bonjorn Madama la companhiá, Madame est servie ! e tota l’assemblada s’espetèt de rire e Adriana a jamai pus volgut tornar dire al salon que : « Madame est servie. » De l’autre costat, de la familha CABANAS, tanben se soven que son oncle Francés (OLIVA), lo qu’aviá maridat sa tanta, la sòrre de son paire, èra obrièr agricòl e que, durant las vacanças, Elena se rapela qu’el, quand tornava de las vinhas, parlava sonqu’en occitan2 : Ai encara dins l’aurelha lo son de sa votz ; aviá pas lo meme accent qu’a Servian ; sabi pas d’onte veniá mas contava las istòrias de la vinha, de la terra. Elena se remembra pas d’aver apres una o l’autra lenga, lo monde passan d’una a l’autra e solide qu’Elena mainatge ausís e entend tot parièr. Pasmens se soven d’una comptina de quand èra nèna3 : Lèva lo mantèl, Roquetona, Roquetona, Lèva lo mantèl Roquetona un pauc pus naut. A l’escòla, se parla francés. Tanpauc, en aquesta epòca se fasiá pas pus la caça al patés que ja lo francés èra en trin de ganhar, atal qu’Elena se soven pas de cap de biais d’una repression lingüistica a l’escòla. Lo primièr contacte amb l’occitan escrich ven pasmens de l’Escòla Primària Superiora de Pesenàs : a las grandas vacanças, manlèva a la bibliotèca de l’escòla un libre a l’azard : Mireio4 d’un escrivan desconegut : Frederic MISTRAL. Èra una version bilinga, e foguèt convençuda que Elena aviá lo meteis temps que Mirèlha. 1 Entrevista d’octòbre 2000 ambe l’autor. Entrevista d’octòbre de 2000 ambe l’autor. 3 Ibidem. 4 La pòrta de dintrada dins la cultura escricha d’òc es estada sovent la lectura de Mirèio per mantun escrivèire occitan. Dins aquestas annadas e uòi aitanben, MISTRAL, prèmi Nobel de literatura es una referéncia per la cultura d’òc. 2 PAGI NA 14 �- 15 E èra tant convençuda que lo trapèt fòrça bèl e tant bèl que serà lo primièr libre que comprarà quatre annadas puèi. Foguèt lo primièr còp que legiguèt quicòm en occitan. LA PREPARACION DEL MESTIÈR : 1933-1936 : L’ ESCÒLA PRIMÀRIA SUPERIORA DE PESENÀS : La maire d’Elena aviá aprés de quand èra jove lo mestièr en cò d’una cordurièira de SERVIAN. En aquel temps, èra un mestièr onte las femnas se podián ganhar sa vida que i aviá pas de prêt à porter. Tot se fasiá en comanda e sus mesuras. Un qu’aviá besonh d’una camisa o de bragas l’anava comandar en cò de la cordurièira. E Eloïsa VIDAL anèt rescontrar aquela cordurièira per veire se poiriá prene Elena al sortir del Cors Complementari dins son talhièr coma aprendissa. Tot èra ja arrengat. A Elena li agradèt pas brica aquesta idèia e sembla pas quand diguèt a la siá maire que voliá contunhar los estudis per faire regenta d’escòla, que i ague repotegas e doncas a la davalada de 1933 se’n anèt a Pesenàs a l’ESCÒLA PRIMÀRIA SUPERIORA (EPS) per preparar lo concors de dintrada a l’ESCÒLA NORMALA. PAGI NA 15 �- 16 I demorarà fins a l’edat de 17 ans a l’estiu de 1936.1Viu la setmana a l’internat e tòrna a l’ostal sonque per las vacanças. Pas res de notable dins aquest periòde franc la mòrt de mameta Maria de Valròs. Estudis normals d’una estudianta classica. Los eveniments politics (montadas dels fascismes, front popular, e fin finala la debuta de la guerra d’Espanha son de causas que dintran pas a l’ESCÒLA PRIMÀRIA SUPERIORA. La politica, Elena es tròp jove e se’n chauta pas ; son paire es radical e dins Servian sèm encara dins l’oposicion cuols-blancs / republicans. Passa e capita lo concors de l’Escòla Normala (i aviá 15 plaças) e i passèt tres ans pus a Montpelhièr. Lo Front Populari veniá de portar de 12 a 15 las plaças ofèrtas al concors. 1936-1939 : L’ESCOLA MONTPELHIER : NORMALA DE REGENTS DE A l’Escòla Normala se passava un examen que se sonava « le BREVET SUPERIEUR » en tres partidas, cada una al cap de cada annada. A la primièira partida, i aviá pas que d’oral. A la segonda partida, i aviá una espròva de matematicas (escrich e oral) e a la tresena partida, filosofia e o pedagogia. Es lo Brevet Superior que bailava lo drech d’ensenhar. Òm podiá ensenhar ambe lo Brevet Elementari mas sonque dins l’encastre del ensenhament privat. I aviá per la pedagogia, anexadas a l’Escòla Normala de Montpelhièr dins lo meteis bastiment, una escòla mairala e una escòla primària (doas classas de mairala e tres o quatre de primàrias). Cada estudianta fasiá lo torn de cada classa. En primièira annada, òm anava amb una segonda e una tresena e òm escotava e agachava ; i aviá la regenta e los primièrs jorns es ela que fasiá la classa, nos comentava çò que caliá faire o pas faire e puèi la qu’èra en segonda annada èra cargada de faire une leiçon sola e la qu’èra en tresena èra cargada de faire la classa completament pendent quauques jorns.2 Dintra a l’Escòla Normala a la davalada de 1936. I es interna, se passeja dins Montpelhièr e comença de s’interessar a mantuna causa e sobretot a la lenga d’òc. Primièr, daissèm Elena contar l’istòria del primièr libre que comprèt, Mirèio :3 Dins aquel temps, las filhas podián pas sortir sens capèl de l’Escòla Normala que caliá estre « convenable ». A las vacanças de Pascas, ma maire me balhèt 50 francs, 50 francs d’aquel moment qu’èra quand memes quicòm, e me diguèt : - Te compraràs un capèl. Alara, sòi anada en vila lo dijòus (qu’en aquel temps èra lo jorn de la setmana qu’aviàm de liure) per me comprar un capèl : ai comprat un capèl de quinze francs, ai comprat Mirèio, que me costèt quinze francs E ai comprat, que l’ai perdut dempuèi, Le trésor des humbles de Maurice Maeterlink1, mas enfin en aquel moment èra un escrivan que los joves legissián. 1 A aquesta epòca, l’escòla de Jules FERRY es obligatòria duscas a 14 ans. Los escolans passan lo Certificat d’Estudis Primaris e esperan lo temps reglamentari dels catòrze ans en anant dins de « classes de fin d’études » coma a Rojàn. Los qu’an capitat al CEP pòdon seguir dins un Cors Complementari o una Escòla Primària Superiora. Es la dralha que seguirà Elena. L’ensenhaire d’un CC o d’una EPS es un regent d’escòla sortit de las Escòlas Normalas mentre que lo Collègi a partir de la classa de seisena dels Collègis, qu’es l’ensenhament republican « smart », es ocupat per de professors. Es verai que la Republica forabandissiá pas lo Collègi pels dròlles del pòble mas de segur òm ne’n i trapava pas gaire, sonque per una causa simpla, caliá pagar la pension. Atal que gaireben, l’ensenhament s’arresta als catòrze ans (pels qu’an seguit aprèp lo CEP, que fòrça alara aprèp la primària començon d’anar trabalhar ambe sos parents. (Veire Apondons) 2 3 Entrevista de debuta de novembre de 2000 amb l’autor. Entrevista de novembre de 2000 ambe l’autor. PAGI NA 16 �- 17 Doncas, fenís, risolièira, 50 francs pel capèl passèt a un capel de 15 francs e en mai dos libres.2 Mai seriós : la clavaira de l’Escòla Normala, Mademoiselle LATOUR, es la conhada de Loís ALIBERT e li fa venir la gramatica d’ALIBERT pareguda dempuèi 1933 e un libròt que lo venián de publicar : Sòmnis dau matin d’un desconegut, Max ROQUETA. Aquò èra al començament de l’Escòla Normala. Comença doncas de s’interessar a la lenga d’òc. A l’Escòla Normala, franc aquestes dos libres comandats, e encara per coïncidéncia, la lenga d’òc existís pas. L’escòla anexa ambe los dròlles, jamai i ausiguèt parlar occitan pels pichons, qu’es a Montpelhièr, vila fòrça desoccitanizada ja en aquel moment. E puèi, apond Na GRÀCIA3, lo sistèma èra qu’òm se demandava pas se un parlava occitan o espanhòl o quicòm mai ; tot se fasiá en francés e èra sentit coma una causa naturala e normala. Lo francés èra la lenga normala e òm s’imaginava pas faire autrament. Sembla qu’es la sola de sa promocion a se trachar de lenga d’òc. Per las festas de Nadal, se remembra d’aver menat sas companhas d’estudis a fargar una peça sobre un tèma : los santons. Tanpauc dins aquelas tres annadas passadas se parla pas cap de pedagogia diferenta e de noms coma Francisco FERRER o Célestin FREINET existissián pas, que dirà pus tard Na GRÀCIA, «devián óler a sofre»… Pasmens, dins l’encastre de sos estudis caliá causir un subjècte de trabalh personal e causís : filologia lengadociana e coma lo nòta Elena4 : «pas qu’aquò ! » Es que sabiái pas de qu’aquò èra, la filologia.» La directritz li farà cambiar en : «langue et littérature languedocienne» sens cap de remarca de que qué siague, «ce qui était quand même plus dans mes cordes» apond Na GRÀCIA. En defòra de l’Escòla Normala, coma ja s’interessa a la lenga d’oc e tanben per trobar matèria a son trabalh de «langue et littérature languedocienne», contacta los felibres del Fougau Mountpelhierenc que s’acampavan dins l’enbàs del teatre, carrièira de la Sonariá5. Se i dintrava en davalant un escalièr. Al temps de 18-19 ans, a Elena, aqueles felibres li semblèron de vielhons. Benlèu que i aviá Pèire AZEMA o DEZEUZE mas ne me pòdi pas rapelar. Eri pas pro assabentada per los poder identificar.6 Se remembra de quauques libres, un començament de Musèu etnologic, una revista la Campana de Magalouna. Dins aquest periòde, a ges de ressons de l’activitat del NOVÈL LENGADÒC7, societat d’estudiants. 1 Maurici MAETERLINCK (1862-1949) : escrivèire belga flamenc francofòn, prèmi Nobèl de literatura en 1911. Poèta, autor de pècas de teatre, d’ensags, lo Tresor des humbles data de 1896 e es un recuòlh d’articles escriches a d’epòcas diferentas trachant de l’arma umana. 2 Un franc de 1935 val aperaquí 0,75 € d’uòi ; lo capèl costèt doncas 11, 25 €. 3 Entrevista de novembre de 2000 ambe l’autor. 4 Ibidem. 5 Rue de la Saunerie. 6 Entrevista ambe l’autor : novembre de 2000. 7 A Montpelhièr, emai lo « Fougau Mounpelhierenc », se crea lo NOVÈL LENGADÒC, al començament associacion d’estudiants interessats pel regionalisme. Mas lèu venguèt a èsser lo moviment estudiant pus important de Montpelhièr qu’a cada « Corpo » de cada Facultat, i aguèt un membre del Novèl Lengadòc. PAGI NA 17 �- 18 Max ROQUETA, LESAFFRE, DEZEUSE e quauques autres que coneisserà pus tard coma CAMPRÓS, e es verai que l’Escòla Normala èra pro isolada dels autres estudiants. Solide que me seriái melhor regalada ambe de joves perdequé, bon…Max ROQUETA a un detzenat d’ans mai que ieu mas enfin èra pas coma aqueles vielhons qu’avián 50 o 60 ans ! Mas ai jamai entendut parlar d’aqueles !1 Elena CABANAS capitarà a sos examèns e sortirà de l’Escòla Normala en julh de 1939. Serà nomada coma institutritz a Rojan, a costat de Pesenàs, en remplaçament d’un regent mobilizat. Rojan e Servian son pas gaire aluenchats e cada setmana, Elena se’n va a cò de sos parents. La guerra espetèt en setembre de 1939. CONCLUSION : Èra filha del pòble e destinada a venir cordurièira. Sa familha èra plan representativa de çò qu’èra alara la societat lengadociana dels vilatges del País Bas : de vinhairons, de pichòts comerçants dins un ambient anticlerical e cuol-roge. La familha d’Elena a ja aquestas idèias d’alara amb un bocin de femenisme. L’enveja e la curiositat d’Elena cap al mestièr de regenta coneguèt pas cap d’oposicion de la part dels sieus que sa maire faguèt l’esfòrç de contunhar sa pichòta espiçariá duscas a sa sortida de l’Escòla Normala. Al moment quora foguèt nomada a Rojan, Elena es una filha del pòble qu’a agut l’astre de poder encapar de sortir regenta de l’Escòla Normala. Son los rescontres e sa cèrca intellectuala del periòde seguent que faràn d’ela una de las escasas femnas occitanistas de la Liberacion. Aquest periòde, atal, l’apelarem lo temps de la madurason. Segon lo meteis ABRATE (opus nomat), se faguèt un quinzenat d’emissions de radiòs en occitan en 1931. La premsa locala aguèt dins cada jornal una cronica del Novèl Lengadòc e durant aquest periòde, lo Novèl Lengadòc organizèt fòrça conferéncias. 1 Entrevista ambe l’autor. Agte, novembre de 2000. PAGI NA 18 �- 19 - LO TEMPS DE LA MADURASON Om pòt dire qu’aquest periòde es una primièira parentèsi de solitud e de silenci mas pas estèrla ni sens resultas, que se’n manca. Arriba a Rojan, pròche Pesenàs per la dintrada de 1939. Remplaça un regent d’escòla mobilizat, que se sòna Marcèl VALIÈRA1. Aquel Marcèl VALIÈRA èra lo Director de l’escòla e aviá las classas de Certificat d’Estudis e de Fin d’ Estudis : Òm presentava los dròlles al « Certificat d’Estudis » a 12 ans e òm los gardava dos ans pus (i aviá pas de Cors Complementari a ROJAN).2 Aprèp sièis meses, lo Marcèl VALIÈRA qu’èra estat fach presonièr s’escapèt e dintrèt a l’escòla. Tornèt prene la siá classa e Elena davalèt d’una classa. 3 Èrem tres regents : lo director, sa femna e ieu. Puòi serà mutada sus l’escòla d’Abelhan a la dintrada de 1943. MADURASON OCCITANISTA : Es aquí que pel primièr còp entendèri parlar de CAMPRÓS. CAMPRÓS èra estat presonièr e puèi, quand PETAIN sortiguèt son afaire de la pichòta patria, la granda patria, MAURRÀS, MISTRAL e que te sabi encara …, CAMPRÓS se faguèt rapatriar e montèt un ensenhament per correspondéncia d’occitan e i aguèt una circulària ministeriala sobre l’ensenhament de la lenga e deviá estre dins mon cap tot aquò, aquela idèia, perqué auriái pogut recebre aquela circulària coma ne recebiàm fòrça, la metre dins un canton e puèi, pas mai mas non ! Adoncas escriguèri a CAMPRÓS e cada setmana, mandava un pichòt tèxt, qu’èra evidentament dins la vista de PETAIN, unicament d’escrivans d’Erau mas n’i aviá quand memes pro. Aquel tèxt èra escrich dins la grafia alibertina e i aviá de questions sobre lo tèxt, questions de vocabulari, subjèctes per ensajar de faire contar als dròlles en relacion ambe lo subjècte dal tèxt. C’etait bien foutu ! E d’alhors, es estat publicat a la fin de la guerra per una estampariá montpelhierenca. - Aquò èra d’ensenhament per correspondéncia qu’èra balhat sonqu’als regents ?4 - Òc, èra dins un biais de poder donar als regents volontaris de causas pedagogicas per los ajudar a fargar un quicòm en occitan ambe los dròlles. - Perdequé vos èretz inscricha ? - E ben…M’interessava…mas i aviá pas res... c’était mon truc...M’inscriguèri tanben per aquel afaire de Tolosa, que bailavan de corses, de l’abat SALVAT (Le collège d’Occitanie). - Tot aquel afaire de corses mandats per CAMPRÓS, l’avètz pas utilizat ? - Non, sonque per ieu per una formacion personala.5 1 M. VALIÈRA. V. Biografias. Entrevista ambe l’autor : febrièr de 2001. 3 Idem. 4 Es l’autor que demanda. 5 Idem. 2 PAGI NA 19 �- 20 L’OCCITANISME DUSCAS A VICHÍ : Cal prene una amira sobre çò que se fasiá alara, abans lo periòde de Vichí, sul biais de l’ensenhament de las lengas dichas regionalas. Manlevarem un passatge del libre de Crestian Faure, Le projet culturel de VICHY (Faure, 1989, 200). L’autor, abans son capítol sobre «une tentative de réhabilitation des langues régionales » fa lo ponch sus çò que i aviá sul biais de çò qu’èra ensenhat : Depuis l’apparition du félibrige, dans les dernières décennies du XIXe siècle, leur réhabilitation avait commencé. En 1875, deux chaires de provençal sont créées à l’Ecole des Chartes et au Collège de France. En 1876, sur la demande du ministre Wallon, deux chaires de langue romane sont ouvertes à Lyon et à Bordeaux. Trois ans plus tard, on enseigne la langue d’oc à l’Université de Montpellier et à l’Institut Catholique de Toulouse. En 1900, le ministre de l’Instruction publique fait inscrire le provençal aux examens de licence dans les facultés du midi de la France… »1 E de conclure : A la veille de la guerre, les langues régionales ne sont donc pas exclues des programmes. Toutefois, elles se cantonnent à l’enseignement supérieur où elles n’ont qu’un faible auditoire. Avec Vichy, leur insertion s’officialise. L’Etat français donne les moyens ou plutôt tente de mettre en place une infrastructure sur laquelle doivent s’appuyer les réformes. Elles gagnent alors tous les degrés de l’éducation et touchent un public de plus en plus vaste. I aguèt l’intermèdi Maurici FAURE, majoral del felibritge que venguèt Ministre de L’Instruccion Publica en 1911. Faguèt çò que poguèt dins l’encastre de la Republica es a dire gaireben pas res : « afavorir l’ensenhament de l’istòria e de la geografia locala, preconizar l’utilizacion dels dialectes locals per melhor aprene lo francés », l’ensenhament dins l’escòla republicana, la que tocava lo pòble parlant l’occitan, es a dire lo nivèl del primari èra lo francés e en francés. E tot aquò malgrat un clima de la fin de la guerra onte l’esclatament dels empèris austriac, otoman e rus avián fach nàisser d’estats novèls sul principi de las menoritats (demandas bretonas al President Wilson en 1919, demandas de diputats bretons a l’Assamblada en 1921). 1 L’ ESCÒLA OCCITANA L’ Escòla Occitana se metèt, a la debuta jos la dobla benediccion de L’Académie des Jeux floraux e del felibritge. De tradicion de drecha, emai encara pus ambe la venguda de l’abat Josèp SALVAT, acampèt de monde de tots los mitans, emai anticlericals coma PERBÒSC e ESTIEU, e faguèt que la grafia emplegada foguèt lèu lèu la de PERBÒSC. En 1927, SALVAT e ESTIEU decidon de fargar lo Collègi d’ Occitània per balhar de corses a la debuta a Castelnòu d’Arri, puèi per correspondéncia : 15 estudiants en 1927. 430 estudiants en 1941. 645 en 1942-43, dont 33 ensenhants del primari (Elena CABANAS ne foguèt) Lo succès d’aquest ensenhament menèt SALVAT a crear, pel primièr còp dins lo movement occitan, una revista pedagogica, La Rampelada, (gramatica, sintaxi ...) La Gramatica occitana de Josèp SALVAT serà estampada en 1943. V. Bibliografia (Faure, 1989, 200). PAGI NA 20 �- 21 - Circulària tanben de l’evesque de Baiona en 1923 als Superiors dels seminaris e collègis privats de l’ensenhament catolic per instituïr e fargar l’ensenhament del basc e del bearnés). Dins l’encastre de la Republica, se pòt dire que franc l’ensenhament universitari, l’occitan es completament forabandit de las escòlas. L’OCCITANISME SOTA VICHÍ : La venguda del govèrn de Vichí es un cambiament notable e òm pòt dire sens cap d’exageracion que, a despart d’occitanistas fòrça rars coma M. ROQUETA, C. CAMPRÓS, J. REBOL, C. SOLLÀ, R. NELLÍ, los movements occitanistas an aculhit la Revolucion Nacionala, amb estrambòrd per d’uns que i a e que an collaborat duscas a la fin, amb interés pels autres per la politica anonciada de PETAIN tocant al regionalisme, a las referéncias sobre MISTRAL, a l’atitud favorable a la question de l’ensenhament de la lenga. Atal que mantun occitanista se regaudirà de la Revolucion Nacionala, çò que fa que los elements de drecha que ja èran nombroses dins los moviments occitanistas prendràn una part pus importanta, pauc a cha pauc. Aquò durarà fins a las annadas 1943, quora se publiquèt dins Les cahiers du Sud , « Le génie d’oc et l’homme Méditerranéen » sota la direccion de Renat NELLÍ. Emile NOVIS (Simona Weil) enlaira la lucha occitana contra los barons del Nòrd, lucha d’un engenh d’òc tolerant contra la barbariá intoleranta dels franceses. Aquí comencèt lo cambiament de virada de la SEO cap a una resisténcia, al mens intelectuala, virament concretizat per lo remplaçament al cap de la SEO de BOSSAC per NELLÍ. Dins aqueste periòde, los occitanistas ensajaràn d’ocupar lo terrenh. Vaquí un extrach del calendièr publicat per Christian FAURE1 : 8 de setembre 1940 : Messatge de PETAIN en omenatge a F. MISTRAL. 9 d’octòbre 1940 : Circulària RIPERT2, secretari d’ LA CIRCULÀRIA Estat a l’ Instruccion Publica adreiçada als Rectors CARCOPINO d’ ACADEMIA. Preconitza l’ensenhament de 24/12/1941 l’istòria e la geografia localas. Apond : Si, pour l’instant tout au moins, il n’a pas paru possible de faire enseigner ces dialectes dans les écoles primaires, je recommande aux maîtres de les étudier. Ils peuvent, quand ils les connaissent, faire mieux comprendre à leurs élèves les noms des lieux, les proverbes locaux, le caractère propre de la région. Ils peuvent aussi user, pour la langue française, de la comparaison avec le dialecte local, familier à certains de leurs élèves. Dans tous les pays du midi, la langue d’oc a une littérature magnifique qui ne doit pas être inconnue des élèves... Los regents d’escòla pòdon bailar de corses facultatius de lenga dialectala (flamenc, breton, basc, provençal) d’una durada maximala d’una ora e mièja semanala. Lo tròç de cant dins l’espròva del Certificat d’Estudis Primaris poirà èsser manlevat al repertòri dialectal. 26-27 de setembre 1941 : Primièr congrès sobre l’ensenhament de la lenga d’òc en Arles. 1 2 C. FAURE. Le projet culturel de Vichy. V Bibliografia. Jòrgi RIPÈRT. V. Biografias. PAGI NA 21 �- 22 - 30 de novembre 1941 : Jornadas lingüisticas e de fonetica occitanas a Tolosa. 24 de decembre 1941 : Circulària CARCOPINO1. 5 de mars 1942 : 2da circulària CARCOPINO sobre l’ensenhament dialectal. 13 de mars 1942 : Circulària TERRACHER2 sobre l’ensenhament dialectal. (Enquista per conéisser los noms dels regents d’escòla interessats). 11-12 d’abril 1942 : Congrès del Collègi d’Occitània a Rodès. 24-28 de mai 1942 : Primièr Congrès de musicologia populara occitana a Tolosa. 15 de novembre 1942 : Congrès de la SEO a Montpelhièr. 14-17 de decembre 1942 : 2nd congrès internacional d’ensenhament de la lenga d’òc a Tolosa. febrièr de 1943 : Creacion d’un Comitat universitari de l’ensenhament dialectal a Pau. setembre de 1943 : Cors de lenga d’oc e de gascon moderns (prepausat per la Prefectura de Tolosa al Secretari d’ estat de l’ Educacion Nacionala) a l’Universitat de Letras de Tolosa. Professor : Joan SEGUÍ. 7 de decembre 1944 : Manifèst de la Mantenéncia de Provença que condemna la Collaboracion. La SEO constituís una seccion encargada d’organizar e d’ajudar los regents. Presidida per C. CAMPRÓS, que tornarà de captivitat, e formada per d’ensenhaires del segondari e del superior, prepausa al ministre d’espandir la lenga dins lo segondari en la metent al bachelieirat coma espròva facultativa. (Cal pas doblidar tanpauc que CAMPRÓS faguèt partida de la Resisténcia tant lèu que tornèt de captivitat sota lo nom de CAROUX). En junh de 1943, CAMPRÓS met en plaça un certificat de licéncia de lenga d’òc e Elena CABANAS lo passèt « per faire nombre », ja se pòt veire un esperit militant e sotalinha que : «i sòi reçaupuda mercè a l’indulgéncia de CAMPRÓS.» Dins aquel temps passat a Rojan, en aqueste periòde de guerra, se pòt dire que Elena foguèt pas tròp tocada per çò que se passava franc la lectura del génie d’oc et l’homme méditerranéen3 e dels corses que recebiá de CAMPRÓS4 e de l’Escòla Occitana… Sembla pas tanpauc qu’aguesse participat dins l’encastre de sa classa a l’ora e mièja d’ensenhament de la lenga. Era tròp lèu. Elena s’èra abonada a la revista OC que tornèt paréisser a la prima de 1942. Contunha de legir de libres e revistas en òc (Parucion d’un numerò extraordinari de la revista PYRENEES : « Jeune poësie d’oc » en mars-junh de 1944). 1 Jerôme CARCOPINO. V. Biografias. Louis TERRACHER. V. Biografias. 3 V. Bibliografia. 4 V. la correspondéncia de 1943 ambe CAMPRÓS (Apondons). 2 PAGI NA 22 �- 23 E un jorn trapèt un article d’un jove desconegut, Robèrt LAFÒNT dins la revista Eras bouts de la mountanho. Ne demorèt fòrça interessada qu’aquò li cambiava del repapiatge dels felibres. Lo volguèt contactar mas la revista li volguèt pas balhar son adreiça. Se rescontraràn a la primièira manifestacion oficiala de l’IEO a Tolosa. MADURASON CULTURALA : Aquest periòde es puslèu un temps que ne profièchi al sortir de mos estudis per faire de lecturas e per « soscar sul mond».1 Legissi forra-borra : Per lo camp occitan de Carles CAMPRÓS. Voyage au bout de la nuit ; mort à crédit de L.F. Céline. Les THIBAULT de Roger Martin du Gard. Jean BAROIS del meteis, onte se remembra aver escrich dins las margas : « ne jetez pas votre personnalité dans le creuset des autres » Les hommes de bonne volonté de Jules Romains. Jean Christophe de Romain Rolland. Proudhon. Portrait de Staline de Victor Serge. Il est minuit sur le siècle de V. Serge. Le zéro et l’infini de Arthur Koestler Histoire de la Commune de 1871 de Lissagaray. L’Enfant, Le Bachelier, L’insurgé de Jules Vallès. Tanben aquestas lecturas son pas degudas a l’azard. Un manifèst occitanista, lo libre de CAMPRÓS, de romans coma los de Roger MARTIN DU GARD, Romain ROLLAND o Jules Romains, romans portant una critica de la societat borgesa. Lo Jean BAROIS de R. MARTIN DU GARD es una mena de descripcion de l’evolucion de la religion d’uòi ; escrich en 1913 aprèp l’afaire DREYFUS, n’es un pauc la primièira representacion literària. Les Thibault es un retrach d’una borgesiá parisenca a l’auba de la debuta de la guerra de catòrze. R. ROLLAND, escrivèire pacifista pendent la guerra de catòrze, un temps simpatizant de la revolucion russa (es invitat per GORKÍ a visitar URSS) escriguèt Jean Christophe, roman en detz volumèns de 1904 a 1912. Jean Christophe es un musician allemand, èroi romantic en cèrca de sapiéncia dins una Euròpa reconciliada. Les hommes de bonne volonté escrich en 27 volumèns per J. ROMAINS es una mena de pintura de la societat mesclant las diferentas classas socialas, originas, fasent soscar cada personatge (una mena de Rougon-Macquart ?). Puòi, d’obratges pus marcats, en referéncia a l’istòria de la Comuna (tanplan que legiguèt l’Histoire de la Commune de 1871 de LISSAGARAY aprèp aver legit los tres romans de VALLÈS) o pus teorics coma los escriches de PROUDHON, teorician d’un socialisme libertari. D’aquí se’n va a la Revolucion Bolchevica ambe Victòr SERGE, que farà partida puòi de l’ala esquerra del partit bolchevic ambe TROTSKĺ (Oposicion d’esquèrra) e son libre Il est minuit sur le siècle se tracha de l’estalinisme d’aprèp la revolucion russa. Artur KOËSTLER2, josieu ongrés, comunista internacional, presonièr del franquista QUEIPO DE LLANO a Sevilla en 1936, se desvièt lèu del comunisme estalinian. 1 Entrevista ambe l’autor de febrièr de 2001. Sembla qu’Elena s’engane quand parla del libre Lo zerò e l’infinit, que sortiguèt sonqu’aprèp la guerra. Semblariá puslèu que se trachèsse del Testimòni espanhòl, roman autobiografic quora èra presonièr de Queipo de LLANO. 2 PAGI NA 23 �- 24 Tots aquests darrièrs libres trachan de la montada de l’estalinisme e son una amira balhada pels revolucionaris d’esquèrra. Aitant se pòt dire que los ROMAINS, MARTIN DU GARD, ROLLAND, aitanben VALLÈS son pro coneguts en aquel temps, aitant lo Victòr SERGE e lo KOËSTLER son ja per un legeire iniciat e, tocant a L. F. CELINE1, sos dos libres màgers Voyage au bout de la nuit e Mort à crédit foguèron estats percebuts a sa sortida coma d’òbras anarquistas e de las grandas. 2 Daissèm li conclure a Elena CABANAS : L’important a Rojan, es quicòm mai, es la relacion intellectuala amb aquel òme, Marcèl VALIÈRA (Marcel VALIERE en fr). MADURASON SINDICALA : L’ENCASTRE POLITIC E ISTORIC : Marcèl VALIÈRA3 èra estat secretari general dels regents d’escòla dins lo sindicat Federacion Unitària de l’Ensenhament. Cal prene una amira sobre los sindicats dins aquesta epòca d’entre doas guerras. En 1895, nasquèt a Lemòtges la CGT, que faguèt partida de l’Internacionala Obrièira. Léon JOUHAUX ne foguèt lo secretari general al moment de la guerra de catòrze, La collaboracion de la CGT a la guerra de 14-18, e la Revolucion Russa de 1917 menèron al congrès de Tors de 1921, que veguèt la naissença del Partit Comunista. Del meteis biais, nasquèt dins lo moviment sindical, la Confederacion Generala del Trabalh Unitària dirigida per MONTMOUSSEAU puèi per Benoît FRACHON (comunista) qu’acampava los elements pus revolucionaris dels sindicats. La CGT recampava la Federacion Generala de l’Ensenhament, ela meteissa acampada per sindicats categorials dont lo Sindicat Nacional dels Institutors (SNI). LA CGTU recampava la Federacion Unitària de l’Ensenhament (FUE) amb una revista l’Ecole Emancipée. La vida d’aquestes sindicats seguiguèt los eveniments de la politica internacional. Dins las primièiras annadas, la CGTU recampèt los elements pus abançats e radicals dels sindicalistas e la CGTU creissèt duscas a las annadas 1928 per passar la CGT pel nombre d’aderents. A aquesta epòca, se faguèron sentir los efièches de l’estalinisme (exilh de TROTSKÍ, apoderament dels sindicats pels estalinians, KOMINTERN al servici de l’URSS) dins la vida sindicala francesa. Lèu, la CGTU venguèt als òrdres del Partit Comunista Francés. L’estranh foguèt que la branca dels ensenhaires, la FUE contunhèt majoritariament d’èsser sindicalista-revolucionària antiestaliniana e M. VALIÈRA ne foguèt lo secretari general e un dels membres pus actius. Al congrès de reunificacion FGE e FUE qu’anava donar la FEN, l’ala majoritària de la FUE contunhèt d’existir en tendéncia, sota lo nom d’ECOLE EMANCIPEE, tendéncia qu’existís encara dins la FSU. 1 Pasmens, aviá ja sortit sos libres Bagatelle et Pécadilles pour un massacre e L’école des cadavres en 1937. 2 Entrevista ambe l’autor ; febrièr de 2001. 3 Marcel VALIÈRA. V. Biografias. PAGI NA 24 �- 25 A aquesta epòca d’abans guerra, la lucha èra viva entre reformistas, estalinians e revolucionaris. Los libres qu’avèm vistes que legiguèt Elena CABANAS se’n trachan (V. SERGE, A. KOËSTLER ...) La tendéncia de M. VALIÈRA acampava d’elements coma de comunistas non estalinians, d’anarquistas, de libertaris e tota mena de militants d’esquèrra revolucionària. LO RESCONTRE AMBE LO SINDICAT : Quand Elena CABANAS arriba a Rojan, demòra la femna de M. VALIÈRA qu’el se’n èra anat al front. E el li prestarà a son retorn de captivitat la colleccion qu’avián de l’Ecole Emancipée. E tot aquò agradèt a Elena e la faguèt soscar. Lo collèga tornarà e sieis meses de temps trabalharàn ensems, M. VALIÈRA, sa femna e E. CABANAS. Amb el, discutiguèri fòrça sovent : analisi de la montada de HITLER e MUSSOLINI, Congrés de Tors, la Carta d’Amiens ... Aquesta carta data de la debuta del sègle e tracha demest d’autras de las relacions ente los sindicats e los partits politics, que i deviá pas aver cap d’intervencion d’un partit politic dins la vida d’un sindicat. Èra la separacion entre l’accion sindicala e l’accion politica. E caliá pas qu’i aguèsse un responsable sindical qu’anèsse trabalhar dins un partit politic. Aquel òme aviá dins son cabinet la colleccion completa de la revista, l’Ecole Emancipée e ieu, ai pres las colleccions completas qu’ai legidas, tota l’accion sindicala d’entre las doas guerras. E i aviá una rubrica : « femme ose être » ! sòi plan la filha de ma maire !, apond Na GRÀCIA1. D’aquí mon educacion sindicalista e politica, mas politica pres dins lo sens larg del tèrme. Es dempuèi aquestes sieis meses qu’ai legit de causas pro... j’ai lu Arthur KOËSTLER, le zéro et l’infini2. Ai legit tanben CELINE, lo CELINE d’abans la guerra… Lo qu’ai legit tanben es de libres que reçaupiàm, los mestres d’escòla, que i aviá una bibliotèca pedagogica a Bedarius e los libres viatjavan entre Bedarius e Rojan. Om podiá manlevar çò qu’òm voliá e aquela bibliotèca datava d’abans la guerra ; doncas, i aviá de causas qu’èran pas «dins la linha de la Revolucion Nacionala». Aquesta epòca es una epòca fòrça rica, de madurason. Ai pas fach de resisténcia, lo devi dire clarament de cap de biais mas aquí a Rojàn me sòi vertadièirament amadurada, mas a la marga de tot çò que nos metián dins lo cap, es a dire tot al contra de çò que la Revolucion Nacionala èra en trin de nos engulhar e çò que voldràs ! En 1943, sòi nomada a Abelhan. MADURASON PROFESSIONALA : Abelhan, dins la plana d’Erau, un vilatge de 700 estatjants, de vinhairons. Na GRÀCIA conta3 : Aquí a Abelhan, vertadièirament, trapèri lo contacte ambe los dròlles en occitan. Los dròlles parlavan, parlavan pas continualament, naturalament. Aviái « une classe enfantine» es a dire los dròlles de 4 a 7 anhs e los pichòts parlavan coma sabián. Un jorn, per exemple, un dròlle me diguèt : J’ai pété ma carriole à la davalade. Elle roulait tellement vite que j’ai taulé dans le rec et je me suis bagné. 1 Entrevista de Pascas de 2001 ambe l’autor. Sembla puslèu que foguèsse Lo Testimòni espanhòl de KOESTLER, Lo zerò e l’infinit paresquèt pus tard. V. la pagina d’abans. 3 Idem. 2 PAGI NA 25 �- 26 - Es aquela lenga que parlavan los dròlles, una mescladissa de francés e d’occitan. Una classa enfantina es l’equivalent d’una classa mairala pus un cors preparatòri, lo temps dels primièrs aprendissatges escolars : legir, escriure, calcular. Es aquí que trapèri de dròlles verges, se gausi emplegar aqueste mot : ges de tissas escolàrias, espontanéitat lengagièira completa. La primièira annada, vau un pauc a paupas. Sèm en 1943-1944. La guèrra es pas fenida. Fau çò que pòdi. Los escoti parlar, l’occitan giscla, mesclat de còps al francés ; los fau cantar e canti en òc. Es l’annada seguenta, qu’aquel anar a paupas se podrà espelir ambe L’agaça canta. A aquesta epòca, lo problema son los contactes e tanben las dificultats per viatjar. Pasmens, aviá ja legit Max Roqueta e lo rescontra dos còps a la prima de 1944 en cò sieu a Aniana. Aquí començaràn modestament pauc a cha pauc los primièrs contactes ambe d’ensenhaires. Dins lo numerò d’ÒC de la prima de 1944, se pot legir dins la rubrica «informacions» : « Na CABANAS, institutritz a Abelhan (Erau) desira entrar en contacte ambe tots los mestres de l’ensenhament primari que s’interessan a l’ensenhament de la lenga d’ òc, per l’estudi de questions d’organizacion e de propaganda, li escriure. » Dins aquelas cinc annadas fòrça tremoladas, se mèton en plaça tres o quatre idèias que serviràn pus o mens de linhas de fòrça per tota una vida : ateïsme mas respièch absolut de las conviccions dels autres. Amira libertària : Concepcion de la lucha sindicala e politica. Cèrcas cap a çò que se sonarà un pauc pus tard « defensa e illustracion de la cultura occitana » Cèrcas cap a una concepcion diferenta de l’ensenhament. D’un autre biais, nos podem faire una idèia del caractèr de la jova regenta quand legissem la correspondéncia ambe CAMPRÓS. El es professor d’Universitat e quand reçaup las primièiras letras d’una jove regenta interessada per sos corses e que ne profiècha tanben per li liurar sos sentiments cap a la religion, als cuols-blancs e a mantuna causa, a la debuta pren aquò d’un biais risolièr e tanben parla de «suffragettes1». La jove regenta se daissa pas faire e repotega d’un tal biais que vesem que lo professor càmbia força lèu son amira e met a l’espròva Elena CABANAS en li parlant d’un grop de regents a sensibilisar a la cultura d’òc e perque pas tanben reviudar la revista Occitània d’abans-guèrra. E ela s’endralhèt dins aquel trabalh tre las annadas 44. Aquò arribèt a l’espetorrida de la Liberacion de 1944 et foguèt la dintrada dins un monde militant onte se crosan e se frelhan lo sindicat, Freinet e l’occitanisme. 1 V. la letra de CAMPRÓS del 27/09/43 ; V. Apondons. PAGI NA 26 �- 27 - L’ESPELIDA 1944 - 1949 La Liberacion venguèt a las vacanças de l’estiu de 1944. Es malaisit de descriure tot çò que se passèt a aquesta epòca, qu’es pas lo prètzfach d’aqueste memòri. Sul plan occitanista, avèm vist que mantun occitanista aviá collaborat ambe la Revolucion Nacionala. La SEO ambe BOSSAC1 e l’Escòla Occitana de l’abat Josèp SALVAT2 avián aderit al regim de Vichí. Avèm vist lo capvirament dins la SEO ambe l’arribada de Renat NELLÍ3 a son cap. Èra necite, e d’un cert biais per faire doblidar la primièira epòca de collaboracion, de fargar una seguida a la SEO, e serà la naissença de l’Institut d’Estudis Occitans ambe la venguda d’òmes d’esquèrra o de la Resisténcia coma Camprós, Pèire Loís BERTHAUD4 que s’èra desseparat del govèrn de Vichí per dintrar dins la Resisténcia e qu’aquò l’enviarà a Dachau, Camila SOLA5(Camille SOULA en fr.), Renat NELLÍ que s’èra mes al cap de la SEO en julh de 1943 per remplaçar lo maurassian BOSSAC, Max ROQUETA e Ismaël GIRARD6, que fòrça lèu, el tanben se desseparèt de la Revolucion Nacionala. Tanben, venguèron de monde novèl coma Robèrt LAFÒNT7, e Elena CABANAS. L’ensenhament de las lengas regionalas mes en plaça pel govern de Vichí serà completament deroït. Sul plan politic e sindical, tots los òmes tròp marcats coma sindicalistas avián pres lo maquis. Ne sortiguèt Marcèl VALIÈRA que prendrà lèu contacte ambe Na CABANAS e tanben de la Resisténcia de Nauts Alps, un mestre d’escòla qu’aviá fugit el tanben, Célestin FREINET. Sul plan de las Institucions, l’aparelh d’Estat contunhèt de foncionar coma aperabans ambe d’epuracions mas los cadres administratius coma los Inspectors d’Academia, la majoritat, bolegavan pas tròp. Elena CABANAS demorèt dins son pòste a Abelhan fins a l’an 1949. Aquestas annadas de la liberacion, las annadas 1944 fins a 1949 son la resulta de la madurason del periòde d’abans. S’endralha cap a mantuna causa que la tafurava : l’occitanisme e l’ensenhament de la lenga, lo militantisme sindical que li farà descobrir d’un costat l’anarquisme, de l’autre Freinet e son accion per ligar son metòd a son mestièr, e religar tanben l’ensenhament de la lenga d’òc dins son mestièr ambe la pedagogia de l’Ecole Moderne. - Finalament que se podriá dire ? Elena CABANAS, regenta ?, Elena CABANAS occitanista ?, Elena CABANAS escòla Freinet ?, Elena CABANAS libertaire ?, sindicalista ? - Tu as le choix.8 1 A. J. BOSSAC. V. Biografias. J. SALVAT. V. Biografias. 3 R. NELLÍ. V. Biografias. 4 P. L. BERTHAUD. V. Biografias. 5 C. SOLA. V. Biografias. 6 I. GIRARD. V. Biografias. 7 R. LAFÒNT. V. Biografias. 8 Entrevista de mai de 2001 ambe l’autor. 2 PAGI NA 27 �- 28 - ELENA CABANAS : la militanta sindicala : Avèm vist que dempuèi lo congrés de París de 1935, se faguèt la reunificacion entre la FUE e la FGE qu’anavan balhar la FEN. La FEN èra dominada pels elements socialistas e comunistas. Los revolucionaris de l’Ecole Emancipée organizats en tendéncia demoravan menoritaris franc dins Erau onte, dins l’encastre del Sindicat Nacional dels Institutors (branca de la FEN pel primari), la tendéncia l’Ecole Emacipée qu’acampèt los revolucionaris e los socialistas fàcia a una menoritat comunista, foguèt majoritària al sortir de la guerra. Marcel VALIÈRA la ven cercar per la faire dintrar al Conselh Sindical del SNI ont es elegida en 1945. Ailà1, fau coneissença al Conselh Sindical ambe de regents d’escòla un pauc pus vièlhs que ieu, qu’avián començat de Trabalhar dins de classas abans 1939 e que coneissián 2 Freinet : * ESCAFIT èra anarcò-sindicalista. Ja aviái començat dins lo periòde d’abans, de m’endralhar cap a d’idèias plan marcadas pel femenisme e per l’anarquisme e m’abonèri sulpic a la revista setmanala la Révolution Prolétarienne de Pèire MONATTE. M’abòni aitanben al jornal Combat sortit de la Resisténcia onte escrivián Pascal PIÀ, Albèrt CAMÚS ; sa devisa : «de la Résistance à la Révolution ». * LANTAIGNE èra esperantista e coneissiá Freinet. E me metèri a aprene per las vacanças de Nadal de 1946-1947 l’esperantò e correspondèri amb un olandés que cercava d’entresenhas sobre lo trobador Raimbaut d’AURENJA. * Raól BALHON ( ? en fr ; BAYOU), futur deputat de la SFIO, fasiá partida de l’Ecole Emancipée, nos vendrà ajudar puèi al Grop Antonin Perbòsc. La resulta d’aquestes rescontres foguèt un aprigondiment de çò que se poiriá sonar doas sensibilitats que de fach se completan : * una per tot lo costat libertari, refús de tot embrigadament, d’aderir a un partit politic, refús de cap nacionalisme, sosten a d’idèias internacionalistas coma l’esperantò. * l’autra per una sensibilizacion, ja qu’es institutritz, per tot çò que tòca l’ensenhament e la pedagogia e serà lo rescontre ambe Freinet. Coma dirà Elena CABANAS3 : del ponch de vista pedagogic, cercavi mas sabiái pas de qué. ELENA CABANAS : la regenta metòde Freinet : Segur que sembla pas un azard se lo rescontre ambe Freinet es una seguida fin finala normala, sobretot per una regenta militanta de l’Ecole Emancipée. Las idèias libertàrias se son totjorn preocupadas de la question de la formacion e de l’educacion. E las experiéncias sobre l’educacion e la pedagogia vènon sovent del movement libertari. Ja al sègle passat se farguèron las primièiras experiéncias d’educacion : LAS EXPERIÉNCIAS D’EDUCACION FINS A FREINET : 1 Entrevista ambe l’autor en mai de 2001. Es LANTAIGNE que l’endralhèt cap a l’Escòla Modernar. 3 Idem. 2 PAGI NA 28 �- 29 Es verai que totas las experiéncias d’abans Freinet pòdon pas èsser totas sonadas d’experiéncias anarquistas mas semblariá que l’ideologia libertària sobre l’educacion aguèsse agut, fin finala, una importància fondamentala : 1880 : Paul Robin, Inspector Primari, fòrça marcat dins lo movement anarquista, inventa dins un ostal d’orfanèls de formas nòvas educativas e pedagogicas (instituís la mixitat !). L’inspector, en causa de las atacas de drechas, serà pas sostengut per son Administracion e tot s’acaba en 1894. 1897 : Jean Grave e un grop d’anarquistas fargan lo grop Ecole Libertaire e fargan una Ligue d’enseignement libertaire per balhar de corses de vespre. 1900 : Los DEWEY a Chicagò, cercaires en psicologia fargan l’Escòla–laboratòri que paréis èsser mièlhs acceptada. 1900-1914 : Sebastian FAURE, anarquista, anima l’Escòla del Bornat1 ; es una experiéncia d’escòla independanta jos lo contraròtle de l’administracion de l’Academia de Versailles. 1907 : Maria MONTESSÒRI dubrís a Roma l’Ostal dels pichons. Sas idèias a ela, son clarament catolicas. 1901 : dobertura a Barcelona de l’Escòla Modèrna per Francesc FERRER, anarquista catalan. En 1908, se pòdon comptar 10 escòlas modernas a Barcelona, 150 en Catalonha, e fòrças autras en Andalosia, Madrid, Portugal, Soïssa, Olanda. 1919-1930 : experiéncia començada dins la region de Hamborg en Alemanha dins lo clima revolucionari de l’aprèp-guerra, experiencia oficializada dempuèi per la Republica de Weimar. 1940 : Fernand DELIGNY2 e sos vagabonds efficaces dins lo nòrd de França. Coma contava, «méthodes novatrices et pionnières dans la prise en charge des enfants difficiles et des autistes.» En aquest panorama, i cal apondre de segur Célestin FREINET3 mas s’i podriá tanben jónher Antonin PERBÒSC4 que, s’es conegut principalament per sos escriches e son accion occitanista, èra tanben regent d’escòla e inventèt dins son mestièr de formas nòvas sus l’estudi del mitan, que se pòt parlar d’experiéncia pedagogica, emai se se poguèsse pas sonar Perbòsc de libertari. CELESTIN FREINET E L’ECOLE MODERNE : Célestin FREINET èra regent d’escòla a Niça. Tornèt de la guerra de catòrze los palmons nafrats pels gases. Es aital, poguent pas parlar a votz nauta, que farguèt son metòde d’ensenhament, prenent coma basa primièira l’expression liura dels dròlles e sas paraulas estampadas pel mejan de l’estampariá escolària. Dins las annadas 1933-1934, ambe la montada de las ligas de drecha, FREINET se trobèt «mes en conjèt» per son Administracion e farguèt una escòla privada a Vença (Alps Maritims) fins a la guerra quora foguèt mandat dins un camp de concentracion. 1 Sic. V. Biografias. 3 V. Biografias. 4 V. lo capítol : lo grop A. PERBÒSC. 2 PAGI NA 29 �- 30 Èra aquel de Sant Maximin (Var) lo 20 de mars de 1941. Serà liberat lo 29 d’octòbre de 1941 e integrarà lèu los maquís de la Resisténcia dins las montanhas d’Alps – Nauts. A la liberacion de Niça, FREINET tòrna a Vença onte la Cooperativa de l’Escòla Laïca es completament deroïda. Es aquí que trobarà en furgant dins lo crapàs las restas de las maquinas d’estampar que vendrà al primièr estagi pedagogic de Canas e d’onte la jova regenta la portarà. Se tracha d’un moviment pedagogic e educatiu que Freinet sonarà l’Ecole Moderne Française (de remarcar qu’es lo meteis nom que l’escòla de FERRER). Manlevam aicí dins lo libre d’Elise FREINET, Naissance d’une pédagogie populaire1 : a) b) c) d) Toutes nos techniques visent en effet à replacer l’effort éducatif dans le circuit normal de la vie, à retrouver les éléments fonctionnels qui poussent irrésistiblement l’individu à aller de l’avant.... ...Et c’est tout à la fois un véritable plan d’enseignement que nous traçons ainsi en même temps que le programme de nos efforts coopératifs : expression libre et circuit normal de la pensée et des écrits par l’Imprimerie à l’Ecole, le journal scolaire et les échanges scolaires. l’Ecole de la vie et pour la vie par : le travail véritable à l’Ecole, les enquêtes vers la vie ambiante, la Coopérative scolaire, l’intégration des adultes dans l’oeuvre éducative. Satisfaction normale du besoin de connaître et de se perfectionner par : le Fichier scolaire ccopératif, les fichiers auto-correctifs, la Bibliothèque de travail, le Cinéma et la radio, les recherches techniques (calcul, agriculture, sciences etc) la satisfaction artistique par : l’imprimerie, la gravure, le dessin, le théâtre, le cinéma, la danse et la rythmique. La revista creada que servissiá de ligam al moviment se sonava l’Educateur Prolétarien que pareissiá dos còps al mes2 (Èra sonque mensuala dins las annadas 30). Los escambis escolars èran assegurats per una autra revista, sonada La Gerbe que servissiá de ligason entre tots los regents e escolans dels aderents del moviment. Dins aquesta revista se recampavan los escriches dels escolans de las classas. Èra un condensat de cada jornalet de cada escòla. Veirèm qu’Elena CABANAS serà a l’origina de la creacion de la «Garba Occitana» sul meteis modèl per acampar los escriches dels escolans «FREINET» d’Occitània. LA DINTRADA D’ELENA DINS L’ECOLE MODERNE : FREINET èra de sensibilitat anarcòsindicalista e fasiá partida de l’Ecole Emancipée. Es doncas pel biais del sindicat que la jove regenta comença de s’interessar a aqueste moviment. Se remembra :3 -Al sindicat, comencèri d’aveire de contactes ambe los ancians de Freinet. Es a las vacanças de Pascas de 1946, que sòi anada amb un parèlh d’amics institutors a Canas per lo primièr estagi de Freinet (amb una JUVA IV). Veses la fotò4, i aviá de monde ! 1 (FREINET, 1965, 196). V. Apondons una còpia d octòbre 1932. 3 Entrevista de mai de 2001. 2 4 V. fòto seguenta. PAGI NA 30 �- 31 Dins aquest estagi, i aguèt una iniciacion, i aguèt de conferéncias per nos explicar çò qu’anaviàm faire apuèi, d’exercicis cossí emplegar l’estampariá ; èran nòstre tèxtes qu’estampàvem e FREINET aguèt l’idèia de furgar dins d’endreches ont aviá amagat de casses, de premsas, e n’aviá trobat pro e las vendiá. A son retorn a Abelhan, comença ja de soscar a experimentar tre la dintrada seguenta. Las condicions èran favorables : ela coma regenta d’una classa enfantina, epòca de tremolhs quora l’Admenistracion se deviá tornar organizar e tanben, per mantun, engolir o faire doblidar Vichí. Doncas, la jova regenta poguèt experimentar sens se faire secutar per l’Admenistracion e pels collègas sembla pas qu’i ague agut tròp d’empachas. Elena CABANAS a l’estagi de CANAS de Pascas de 1946 ambe C. Freinet (fòto d’Elena CABANAS) ABELHAN, L’AGAÇA CANTA : Daissèm contar a Elena CABANAS ço que foguèt l’aventura de l’Agaça canta :1 E doncas ieu, comprèri, de ma pòcha, una cassa, una premsa, a Canas per l’emplegar a l’escòla d’Abelhan. Es l’annada d’après, a la dintrada de 1946 que comencèri non pas a aprene a legir als dròlles ambe de tèxtes que ieu causissiái e que causissiái d’un biais qu’òm passava d’una dificultat a una autra pedagogicament e tot çò que voldràs. . 1 Entrevista a Abelhan en junh de 2001 ambe l’autor. PAGI NA 31 �- 32 Non ! Aquò ambe de tèxtes a eles, als escolans, e los daissavi trapar las letras e disián : «aquela letra es aquí.» e aquò marchava. Los dròlles causissián de contar çò que volián puèi causissián lo tèxte que volián qu’escriguèsse al tablèu puèi l’estampavan. Aviái fach faire a un menusièr ambe de fusta lo daquòs per metre las letras e sòi ieu que las metiái dins lo compostador1. Aquò èra lo daquòs tecnic. E apuèi, i aviá la tencha, e fasiàm lo jornalet. Aquò se fasiá en francés, podiái pas faire autrament qu’èra l’escòla francesa. Ai agut quauques tèxtes en occitan, pas gaire mas quand demandèri als dròlles, lo primièr còp qu’aguèrem un dotzenat de fuèlhas per faire un jornalet : - Cossí l’anam apelar aquel jornal ? E totes en còr de me respondre : - L’agaça canta ! (Perqué, a Abelhan son escais-nom al monde es las agaças e quand òm va a Abelhan, òm fa cantar l’agaça). E per la cobèrta, faguèrem una agaça quilhada sus una soca2. Per l’ilustracion, emplegàvem de linò e gravàvem amb una gòbia. Om dessenhava l’afaire e apuèi amb una gòbia pichona òm la gravava e puèi òm passava de tencha aquí dessús. La premsa èra fòrça simpla, un pauc coma un aparèlh de faire las nèulas dins las festas. Elena CABANAS e la classa enfantina d’ Abelhan Òm preniá la ponhada, òm l’abaissava, òm quichava e òm sortissiá la fuèlha. Òm ne podiá faire tantes coma ne volián dal moment qu’aviàm lo rotlèu e la tencha. E tot se fasiá en francés ? 3 - òc, gaireben… A quane ritme sortissiàtz aqueste jornal ? 1 2 l’endrech dins una premsa onte se meton las letras (nòta de l’autor). Vcòpia çai-aprèp. 3 Es l’autor que demanda ; Abelhan, junh de 2001. PAGI NA 32 �- 33 - Me rapèli pas, un per mes, perdequé aquels tèxtes me los caliá espleitar pedagogicament, los podiái pas daissar coma aquò, caliá qu’a Pascas, los dròlles saupèsson legir. Aviái demest d’autres la seccion de 6 a 7 ans onte s’apren a legir, lo cors preparatòri. Te vòli dire una causa, Benlèu qu’ara, i aniriái sobre las puntas dals pès. Me sòi pas jamai demandada s’èra una revolucion o non e se los parents serián contents o non. O ai fach ! De qué diguèron los parents ? E ben, los parents vesián que los pichòts eran contents, que venián a l’escòla ambe plaser, amb un raumàs volián quand memes anar en classa. Es de bon dire que lo metòde Freinet a au mens aquò de bon, es que los dròlles son fòls de l’escòla. Me rapèli un jorn de caloràs, aviái pas cap enveja de dintrar e los dròlles de me cridar : «’Moiselle, on rentre ?, ‘Moiselle on va travailler ? » - De qué vòs dire ? Sòi dintrada trabalhar. De fargar tot aquò, èra facil perqu’èretz la sola regenta ? - Non, èrem tres : i aviá aquela escòla qu’èra una escòla de filhas, onte anavan totes los dròlles e las dròllas de la « petite enfance », qu’ èra ma classa e puèi los dròlles anavan a l’escòla dels dròlles ont i aviá un regent e las dròllas demoravan a l’escòla de filhas amb la directritz que n’èri l’adjunta. E la directritz, que ne diguèt de Freinet ? Me diguèt pas res. Se cal metre dins l’idèia l’espèt que foguèt la liberacion. Aviàm de conferéncias, de rescontres, aquò z-èra vivent ... Non ! diguèt pas res. Emai, te dirai una causa : l’Inspector auriá pogut reguitnar, el. E ben, l’Inspector me demandèt d’anar ensenhar lo metòde Freinet per aprene a legir als mestres d’escòla de cors preparatòri a Besièrs ! I foguèri e lo mai amusant d’aquò, es que dins l’acampada de Besièrs, i aguèt la regenta que m’ensenhèt a legir a ieu a Servian. (Se pòt dire qu’Elena CABANAS faguèt de formacion contunha sus la basa del metòde Freinet !) E en occitan, que faguèretz ? - Faguèri quauques tèxtes en occitan. Te remembres lo tèxt que t’ai dich, lo dròlle que me contèt l’istòria de sa carriole onte diguèt : « j’ai taulé dans le rec a la davalade. » Ai doncas rectificat sul francés e suls tablèus de la classa que n’aviàm dos, sus un escriguèri en francés e sus l’autre escriguèri en occitan, en grafia alibertina. N’ai pas agut fòrça mas çò que fasiái es de los faire cantar de cants coma « lo boièr » qu’aimavan plan ; que me disián los dròlles « ‘Moiselle, chantons la messe ! ». I aviá tanben las istòrias coma « lo conte de l’òme paure » que lo contavi sovent e a la fin quand l’òme, baringa, baranga, tornèt davalar sus la terra, los dròlles totes cridavan : « e se copèt la lenga !». Lo conte se contava en occitan ? - Completament en occitan ! Dins aqueste periòde, vau als congrèsses de la CEL, puèi de l’IDEM (Institut de l’Ecole Moderne) a Tolosa e a Angers. Ma classa escàmbia son jornalet ambe lo d’una regenta d’Ardenas (Edith LALLEMAND) que rescontrèri al congrès de Tolosa. E mai, un còp, una pichòta venguèt a Abelhan en cò de sa correspondenta per passar quauques jorns. Son paire èra « cheminòt ». La dròlle venguèt en classa ambe nosautres. Me remembri encara del nom de l’escolana abelhanenca : Crestiana SAHUC. Ara, deu aver 55 o 58 ans.1 Aquela experiéncia d’Abelhan durèt tres annadas (en mai de la primièira annada sus son pòste en 45-46 mas onte las causas èran pas encara maduras). Li balharà la prigondor e lo fons per se trachar de pedagogia e mai que mai de pedagogia e d’ensenhament occitans. 1 Entrevista de junh de 2001 ambe l’autor a Abelhan. PAGI NA 33 �- 34 - L’Agaça canta, pagina de cobèrta e una pagina d’interior (junh de 49) Mas Elena CABANAS arriba pas a l’espetorrida de la Liberacion coma una regenta curiosa e soscadissa per sonque çò que tòca a son mestièr. Se mostrèt ja curiosa de tot, de politica e de sindicalisme e tanben de cultura e de lenga d’òc dins aquest periòde qu’avem apelat de madurason (l’evolucion de sa correspondéncia1 ambe CAMPRÓS l’ensenhan). Elena es lèsta per venir una militanta de la Joventut Occitana. ELENA CABANAS : la militanta occitanista : Dins tot aquel periòde de la liberacion, i aguèt de naissenças de revistas, associacions occitanistas a l’entorn o dins l’encastre de l’IEO e Elena CABANAS i serà gaireben dins totas. La SEO : Ja s’es creat sul modèl catalan una Societat d’ Estudis Occitans fondada per un nogalh de monde que pauc a cha pauc s’èran destacats del felibritge : Camila SOLÀ, Ismaël GIRARD que farguèron la revista ÒC, comuna de las annadas 31 a 33 a Occitània e Catalonha, Loís ALIBERT que dirigirà ÒC, e que publica ambe l’ajuda del govèrn catalan una gramatica occitana segons lo parlar lengadocian. 1 V. dins Apondons la correspondéncia de las annadas 43 a 45 ambe CAMPRÓS. PAGI NA 34 �- 35 Completament inspirat per l’exemple catalan, acaba la reforma de la grafia plan entamenada per A. PERBÒSC. La SEO va s’esforçar d’espandir aquesta grafia que vendrà generala a la sortida de la guerra. A partir de 1945, la SEO s’adaptèt à l’evolucion politica e lo numerò unenc de 1 OC publiquèt un organigrama novèl onte dintran LAFÒNT e CABANAS. La particularitat del nòu organisme es la creacion d’un Office de la jeunesse e d’un Office de l’Enseignement public. Robèrt LAFÒNT se carga del primièr e Elena CABANAS del segond. Elena Cabanas aviá aderit a la SEO e èra abonada a sa revista ÒC. Sul numerò 4 en del 4 trimestre de 1945 a la rubrica « adreças » se pòt legir : Ofici de l’ensenhament public : Elena Cabanes à Abeilhan (Hérault). Se pòt dire qu’en aquest periòde, participa gaireben a tots los acamps occitanistas : Daissem parlar Ives TÒTI2 : La présence d’un cadre féminin, Hélène Cabanes, fait également figure d’innovation. Chantées par de si nombreux poètes occitans, les femmes ne comptaient quasiment jamais parmi les auteures, ni les responsables. […] Hélène Cabanes était cependant la première femme à être officiellement responsable d’un secteur de la SEO. […] La promotion d’Hélène CABANES ne bouscule cependant pas vraiment les schémas classiques : elle est institutrice à Abeilhan, dans l’Hérault, et prend en charge un secteur qui correspond aux qualités que l’on prête traditionnellement à la femme […] Elle ne s’était encore signalée par aucune contribution directe dans la revue, mais par un appel lancé au printemps 1944 à tous les instituteurs et institutrices des écoles publiques, afin d’organiser la propagande en faveur de l’enseignement de l’occitan à l’école. De cette initiative, devait naître le Groupe Antonin Perbosc, dont elle assumait le secrétariat. 1945, NAISSENÇA DE L’INSTITUT D’ESTUDIS OCCITANS : Vichí se proclamèt regionalista e lo felibritge, L’Escòla Occitana avián fach pus que d’i portar son sosten. La SEO e ÒC avián capvirat tre las annadas 1942 e i aguèt quauques occitanistas que faguèron de resisténcia. Las revistas e movements s’emplegaràn doncas de desseparar las idèias regionalistas e l’ensenhament de la lenga del regim de Vichí. Aquò passèt per d’en primièr la naissença d’una estructura novela, l’IEO, la montada del monde de la resisténcia armada (C. CAMPRÓS, A. TESTA, P. L. BERTAUD) o intellectuala (ROQUETA, SOLÀ, GIRARD, NELLÍ ...) e de la generacion nòva (LAFÒNT, CABANAS) tal que l’IEO foguèt presentat coma naissent de la Resisténcia. Nasquèt au mens de la Liberacion. Serà l’engenh de GIRARD e SOLÀ de convéncer Joan CASSON de n’èsser lo President, CASSON qu’èra pas occitanista mas que faguèt, el, de Resisténcia. Èra tanben Comissari de la Republica de la Cultura ! Camila SOLÀ n’èra lo Vici-President ; Ismaël GIRARD lo Secretari General ; DE BERNE-LAGARDA, clavaire ; Aquiles TESTA Comissari als comptes e un molon de conselhièrs3, J. BOSQUET, F. CASTAN, GOMILÀ, MOZAT, R. NELLÍ, M. ROQUETA, Pèire ROQUETA ... Se passèt quauque temps onte i aguèt la SEO e l’IEO que vivián a costat e lèu, la SEO disparéis per integrar lo novèl. L’Ase Negre serà son orgàn de premsa oficiós ; tre 1948, amb CASTAN tòrnan paréisser ÒC4 pus endralhat dins la literatura e Los Annals de l’IEO per la recèrca. 1 2 3 Òc ; annadas 46-47-48 ; seria X ; p. 184-185. V. Bibliografia : (TOTI, 1996,159). V. Biografias. 4 V. Apondons : la revista Òc. PAGI NA 35 �- 36 La nécessité de « liquidation » La génération de 1945 est profondément marquée par les évènements qu’elle vient de vivre. Elle sait parfaitement que le mouvement a failli, qu’il ne se trouve pas en position de force... Pour cette génération, c’est essentiellement le Félibrige qui symbolise cette faillite…Or ce pôle, (le pôle occitaniste) la génération de 1945 ne le perçoit qu’ à travers le verre déformant du climat de l’après-guerre, de cet idéal de la Résistance qu’elle veut à toute force greffer sur un occitanisme qui se doit d’être régénéré. De cet idéal elle reproduit tous les caractères principaux. elle se situe très nettement dans une lignée progressiste qu’il s’agisse des communistes Max ALLIER ou Félix CASTAN, de l’anarcho-syndicaliste Hélène CABANES1, ou d’éléments plus proches de la SFIO mais très critiques à son égard comme R. LAFÒNT ou P. LAGARDA. […] Ils vont en outre rapprocher dans un premier temps, la génération de 1945 et celle des années 30 autour de l’IEO.[…] Bon nombre d’éléments de la génération de 1945 ont assisté à l’éclosion, au sein de la SEO, de l’opposition intellectuelle au nazisme. Ils ont reçu le numero spécial des Cahiers du Sud sur le Génie d’oc et l’Home méditerranéen comme un message d’espoir, comme une possibilité de se réapproprier, dans une dignité retrouvée, l’histoire et la culture occitanes, de donner un sens occitan à la lutte de libération qui se déroule sur leur territoire. […] Il est donc tout naturel que la jeune génération se tourne vers cet IEO qui suit la voie ouverte par la SEO. De l’Institut, elle magnifiera toutes les références « résistantes », adhérera sans réserve au mythe « issu de la Résistance ». […] Bien évidemment, elle s’associera pleinement aux efforts entrepris par la génération précédente pour imposer une ligne lingüistique scientifique et une conception culturelle résolument modernistes contre le passéisme et l’immobilisme félibréens. Veire çai-naut d’extraches del libre de L. Abrate2. Son constat nos sembla plan bon per comprene las rasons de la naissença de l’IEO. Es pas dins nòstre vejaire, aicí, de veire se l’autor a rason per çò que tòca al « caractèr nacionalista francés de l’occitanisme nascut de la Liberacion » ; tanplan i auriá a discutir. Çò qu’es segur es que lo clima de l’epòca èra al patriotisme francés. França aviá vençut lo nazisme e degus occitanista se pausava pas cap de question sobre aquò. Pasmens, es una bona analisi del clima de l’aprèp guerra e sobretot d’aquesta dualitat « SEO-IEO » : l’IEO vòl faire doblidar la SEO mas n’es l’eiretièr e ne revendica plan naut l’eiretatge. Tanben, ajuda aquest passatge a compréne las motivacions de la nòva generacion. E Elena CABANAS, pauc sospiècha de simpatia per Vichí e regenta d’una Escòla laïca e republicana, es un bon exemple d’aquesta nòva generacion que vèn a l’occitanisme. Aquesta nòva generacion prendrà lo cap de l’IEO aprèp l’amassada de 1950 ambe GIRARD, CASTAN e LAFÒNT. Dos ans abans, CASTAN tornèt far paréisser, d’acordi ambe GIRARD, la revista Oc coma organ de premsa de l’IEO. Lo 5 de mai de 1945, i aguèt dins la meteissa Facultat una conferéncia de Max ROQUETA sobre la literatura occitana e serà aquí que Elena CABANAS farà la coneissença del monde de l’occitanisme que costejarà dins las annadas a venir : Renat NELLÍ, Leòn CÒRDAS, Pèire ROQUETA, Ismaël GIRARD, Robèrt LAFÒNT. Sols Fèlix CASTAN, malaut, e Pèire LAGARDA3 pas encara tornat del STO mancavan.4 Se remembra Elena d’aver degut demandar una autorizacion oficiala a son Inspector Primari per i poder venir. 1 Joslinhat per nos. V. Bibliografia ; (Abrate, 2001,392-393) 3 P. LAGARDA. V. Biografias. 4 Entrevista de debuta de julh ambe l’autor. Agte 2001. 2 PAGI NA 36 �- 37 Robèrt LAFÒNT venguèt vestit de pió-pió (qu’èra estat rapelat a l’armada dempuèi la liberacion) se remembra d’Elena CABANAS que se presentèt coma : anarquista, federalista e internacionalista.1 RÀDIO TOLOSA : RÀDIO TOLOSA SOTA VICHÍ : L’abat Josèp Salvat, occitanista de drecha, clerical e monarquista, president de l’Escòla Occitana aderiguèt completament a la politica de Vichí e venguèt President del Comité de Radiodiffusion de la Commission de propagande régionaliste e bailejèt fins al mes de mai de 1944 las emissions regionalistas de Radiò Tolosa. Deportat pels Allemands (per error ?) a la darrièira ora de la guerra, J. SALVAT tornèt del camp de Neuengamme amb aqueste títol de glòria que le poguèt faire escapar a l’epuracion. Pasmens, J. SALVAT perdèt sa plaça a Radiò-Tolosa, plaça presa pel monde de l’IEO. Lo programa setmanal de 1941 prepausava : 15 mn de lenga d’òc pels regents d’escòla. 15 mn d’estudi comparat de las lengas romanas (latin, francés, occitanà pels estudiants. mièja ora lengadociana variada (lecturas, poësias, cants en francés e lenga d’oc) mièja ora « pagesa » bilinga. e cada mes una matinada de teatre o populara en direct de mièja-ora. L’abat SALVAT e Joan SEGUÍ i ensenhan los dialectes lengadocians e gascons. Salvat aviá fargat a l’entorn de 150 emissions a Radiò Tolosa, jos lo contraròtle de Vichí e puòi dels Alemands. A la liberacion, i aguèt una epuracion dins Radiò Tolosa que cambièt de nom e se sonèt Radiò-Tolosa-Pirenèias. RÀDIO TOLOSA PIRENÈIAS : L’IEO que veniá just de nàisser s’engulhèt dins la programacion occitana : * abril de 1945 : inauguracion per Joan Cassó de las emissions culturalas de l’IEO. * setembre de 1945 : inauguracion de las emissions lengadocianas per A. J. BOSSAC2. * decembre de 1945 : inauguracion de las emissions gasconas per I. GIRARD. Se faguèron d’emissions occitanas a Radiò Tolosa ; aquestas emissions eran presentadas per de profesionals, Pèir GANAS e Marcel CAZA qu’èran tanben de simpatisants occitanistas. Òm lor balhava los tèxtes en forma de dialògs. Elena CABANAS collaborèt a sièis d’aquelas emissions en preparant los tèxtes e dialògs. Aquestes seràn emeses en francés e se tracharàn totas de la plaça de l’occitan dins l’ensenhament : * Necessitat d’ensenhar l’occitan. * Presentacion de l’Institut Coopératif de l’Ecole Moderne Française e metòde d’ensenhament (pedagogia FREINET). * Ensenhament de l’Istòria. 1 2 Rescontre LAFÒNT, GRÀCIA, autor, julh de 2001 ; Bar la Pergola ; Besièrs ; Andrieu BOSSAC. V. Biografias. PAGI NA 37 �- 38 * Ensenhament de la geografia. *Presentacion detalhada de la revista Escòla e Vida. * Occitan e Cultura Populara. Se pòt veire que la tòca d’Elena CABANAS dins l’occitanisme es ja lo problema de l’ensenhament de la lenga sobretot dins lo cicle primari e tot çò que tòca la pedagogia. La referéncia a l’Ecole Moderne es clarament son òbra. Aicí, la reproduccion de la pagina de cobèrta interiora de la revista OC numerò extraordenari compausat per Fèlix CASTAN. Se pòt veire a l’enbàs : RADIO OCCITANA ambe lo nom de la responsabla : Elena CABANAS a Abelhan (Eraut (sic)) E, 55 ans apuèi, d’apondre, Elena GRÀCIA :1 Aviàm dins aquela pontannada d’idèias e solide que dirai pas çò meteis uòi ; ieu, ai aprigondat las causas e l’agach de la societat sul problema a cambiat. Tot çò que m’imaginavi s’i passèt : la lenga, l’istòria, la geografia, emai la cultura populara (èra de mòda dins aquel temps) e que te sabi ieu… L’ASE NEGRE : Es a Tolosa aquest jorn que se rescontran lo triò que fargarà l’Ase negre. Se remembra que dins la cambra de «l’Hôtel du Grand Balcon», van decidir Robèrt LAFÒNT, Leòn CÒRDAS e Elena CABANAS, (tot en manjant de favas de l’òrt de Còrdas), de fargar una revista que serà lèu l’Ase Negre.2 1 Entrevista ambe l’autor ; debuta de Julh de 2001. Agte. La plaça consagrada a la creacion de l’Ase Negre es tant importanta que li avem balhada un capítol a despart. 2 PAGI NA 38 �- 39 LO GROP ANTONIN PERBÒSC : La tòca d’Elena per l’ensenhament de la lenga, sa correpondéncia ambe CAMPRÓS, son adesion a la pedagogia FREINET l’endralhan lèu, tre son adesion a la SEO, a prene una part màger dins la sosca e l’accion cap a la pedagogia per la lenga.1 CONCLUSION : Avem vist qu’a la fin d’aquel periòde de madurason (aperaquí a l’estiu de 1944), la jove regenta es atirada per doas dralhas : la simpatia cap a l’anarcòsindicalisme qu’a la Liberacion la farà militar dins la branca sindicala l’Ecole Emancipée. D’aquí, aderirà a l’Ecole Moderne de FREINET e sul plan professional desembocarà sus l’Agaça Canta d’Abelhan. L’interés per la lenga e la cultura d’òc qu’endralharà la jova regenta a participar a tot çò que se faguèt a la Liberacion : creacion de l’IEO, participacion a Ràdio Tolosa Pirenèias, e creacion de la revista l’Ase Negre. Dins aquela dralha occitanista, Elena CABANAS i pòrta sas particularitats : femna, femenista, eissida d’un mitan popular, de sensibilitat anarcòsindicalista, prigondament laïca. A la crosada d’aquestas doas dralhas, avem son interés per l’ensenhament de la lenga, la pedagogia FREINET e son mestièr de regenta ; tot aquò balharà una de sas òbras màgers, la creacion del Grop Antonin PERBÒSC. Una autra de sas òbras màgers, la creacion de la revista L’Ase Negre qu’anam espepissar çai-aprèp. 1 Idem per çò qu’es del Grop Antonin PERBÒSC. PAGI NA 39 �- 40 - L’ASE NEGRE Testut coma un ase negre1 Avem vist que se prenguèt a Tolosa la decision entre lo triò Leòn CÒRDAS, Robèrt LAFÒNT e Elena CABANAS de fargar una revista, que seriá la revista de la Joventut Occitanista. Los tres doncas se son rescontrats a Besièrs dins un cafè, « La Pergola », pas tròp luènh del teatre. Besièrs èra central. LAFÒNT veniá de Bedarius onte trabalhava de professor, CÒRDAS de Siran e CABANAS d’Abelhan. Me remembre d’i èsser anat (al bar La Pergola) un vespre de l’annada 2001 o 2002 après un tantòst d’un congrès al Cirdòc onte acompanhère Dòna GRÀCIA ambe LAFÒNT e sa molhèr Fausta. Charrèron d’aquest tantòst de 1945 quora decidiguèron de fargar l’Ase Negre. 2 PERQUE UNA REVISTA PUS ? Aicí nos podèm referir al cors de master2 de F. MARTEL : A son servici, l’IEO a de publicacions literàrias amb de colleccions que se van desvolopar : Messatges (per la poesia) ; Pròsa ; ÒC, especializada dins la literatura ; Les annales de l’IEO, especializadas dins la recèrca, e significativament redigida en francés ; pas question, d’utilizar l’occitan coma lenga scientifica, e pas solament per pas forabandir los universitaris franceses qu’òm ensaja de conquistar. E d’apondre per nos presentar l’Ase Negre : A costat, los joves (LAFÒNT, LAGARDA, CASTAN, CABANAS) e los mens joves (CAMPRÓS, ROQUETA (Max), (e i cal apondre Leon CÒRDAS) an lor revista militanta e federalista, l’Ase Negre, qu’ensaja de tornar trobar lo ton e lo vam d’Occitània d’abans-guèrra. Doncas, dins l’encastre ambient, tot en se religant a un passat d’abans-guèrra, e a un organisme qu’eles meteisses an contribuït a fondar, los tres fondadors d’aquesta nòva revista an volgut crear una revista pus dinamica, mens estrecha que l’IEO dins sas revistas, amb un ton e un vam novèls. L’Ase negre èra presentat coma una revista pus politica. Es verai tanben que la Liberacion menèt a l’occitanisme una nòva generacion coma Elena CABANAS e Robèrt LAFÒNT ; CÒRDAS escriviá abans mas èra quitament del meteis temps. Anam veire que las condicions de l’epòca, dificilas, an pas poscut capfrenar l’estrambòrd dels tres joves amics. Los tres primièrs numeròs foguèron estampats jos la prèmsa escolara d’Elena CABANAS a Abelhan. Puòi, CÒRDAS que coneissiá un estampaire d’Olonzac, VIEU, qu’imprimiá de pèças de teatre d’Emili BARTA que CÒRDAS jogava, se carguèt d’estampar los numeròs seguents. 1 2 Provèrbi. Remembre de l’autor. PAGI NA 40 �- 41 La correspondéncia d’Elena ambe CAMPRÓS tre gaireben la debuta de las annadas 43-44 mòstra que l’idèia de l’Ase Negre es pas tombada del cèl. CAMPRÓS aviá ja l’idèia1 de tornar fargar sa revista Occitània d’abans-guèrra, revista del federalisme mas tenent en compte los cambiaments de l’epòca. Daissarà faire aquò a la nòva generacion. A l’acamp de l’IEO de Montpelhièr de 1946, (Veire lo numerò d’ÒC 2que compausèt), Fèlix CASTAN presenta « los mòdes d’expression centrals e constants del Novèl Institut » (IEO), lo jornal l’Ase Negre fa pas partida d’aquestes. Dins las regas seguentas , lo jornal L’Ase Negre es presentat coma «un organ oficiós, una posicion avançada de l’occitanisme que traucarà sol sa via» mas dins l’acamp de 1947, vendrà «un organ oficial d’informacion, d’educacion e de combat» a costat de ÒC, «revista de creacion, de pensada e d’orientacion literària » e a costat tanben dels ANNALS DE L’ IEO. Naisserà puòi una revista dins las annadas 50 que se sonarà l’Ase Negre mas qu’a pas res a veire ambe l’Ase Negre fondat per Elena CABANAS e sos amics. LAS DEBUTAS DIFICILAS : Las condicions d’aquesta epòca èran pas coma uòi : pas de computadoira, pas de oèb ni de mèls, lo telefòn èra quicòm de pro dificil e los viatges èran pas tant aisits. Òm sortissiá de la guerra, i aviá las restriccions, la manca de papièr, de tencha, de tot lo daquòs pus pichon per fargar quicòm, alara per fargar una revista ! Passèron gaireben un an en soscant per fargar la revista. Avèm una correspondéncia entre LAFÒNT e Elena CABANAS del mes de genièr de 1946 al mes de junh de 1947 onte se trapan los projèctes tocant la nòva revista). Aicí la primièira letra del 13 de genièr de 1946 de LAFÒNT, qu’èra professor a Seta, onte se pòt legir ja d’idèias sobre la revista, qu’es encara sonque una idèia de fulhet. Robert Lafont Prof. au collège Sète Visca Occitania ! 13. 1. 46 Cara amiga, Vos sieu pas fins qu’ara d’un grand secors. Ai ensajat de veire Na Ceba. Mai ai pas poscut. Lo meteis jorn que reçaupieu vosta letra, avieu una nominación per Seta. Partença per li vacanças, installación de nou dins una vila onte coneissieu degùn…Solament ara reprene lo dessús. Sabetz que Roqueta ven a Montpelhier. Om vai revieudar lo Noveu Lengadoc. Adejà Camprós fai repetir per sos estudiants una peça de l’irlandés Synge, revirada per Roqueta. Ieu vau a Montpelhier toti li dijòus per seguir li cors d’Agregación. Porrai mantenir lo contacte. L’ideia m’es venguda de revieudar en plen li Joventuts Occitanistas. Lo solet mejàn de faire quicom que se tenga es de faire parèisser una pichota fulha. Es trop complicat amb lis estampaires. 1 2 Veire la correspondéncia ambe CAMPRÓS (Apondons letra del 30/01/44). Òc ; annadas 46-47-48 ; seria X ; p. 184-185. PAGI NA 41 �- 42 Podetz-ti vos cargar d’estampar o de policopiar sus voste materiau escolari una o doas fulhas per quinzenada ? M’occupe de la questión dau papier : crese que zo porrem destrolhar. Om demandariá una pichota soma (10 fr. 20 fr) is abonats. Amb lis adreiças qu’ai, aqueli que porrai aver au Noveu Lengadoc, lis estudiants de l’IEO, porrem començar. Deuriàtz recampar toti li gents que dins vosta cola d’ensenhaires1 nos porrián ajudar : abonats o cronicaires, ajuda per l’estampatge, per lo papier (i a de gents qu’an de cartas de papier e que se’n servon pas). Donatz me toti lis ideias qu’avetz. Vos demande de faire lo maximum de ço que podetz faire, estent que ieu, amb mi cors au Colègi, una femna a Perpinhàn, l’alestiment de l’Agregación, ara una cronican dins un jornau nimesenc, pode pas tot faire. Pensatz a un titre. Ieu ai trobat : l’Ase Negre / acompanhat de la dicha : testut coma un ase negre, marcant noste entestardiment occitàn/. Sariá mielhs, crese, que non pas lis eternes : occitania, Oc, Terra d’oc. Onte n’es vosta societat de membres de l’Ensenhament2 ? Onte pode mandat mon adesión ?e l’escotisson ? E li cronicas que me’n parlaviatz aqueste estieu ? Om porriá benleu fusionar nosti dos moviments … Respondetz me leu. Un titre per voste jornalet ? l’Escòla al païs. Las filhas occitanas. Zo ! etc … Coralament RLafont Dins aquesta primièira letra de LAFÒNT escricha quora es mutat al collègi de Seta, parla ja d’estampar una « pichòta fuòlha » per començar la revista e se remembra de l’estampariá de l’escòla abelhanenca. Las idèias son pas encara definitivas (Novèu Lengadòc, Joventut occitanista, …) mas lo vam i es en mai d’idèias concretas (escotison, prètz …) e adejà los problemas pausats pel racionament (cartas de papièr …). LETRA DE LAFÒNT A DÒNA GRÀCIA . 30 DE GENIÈR DE 1946 Seta, 30 . 1 . 46 Cara amiga, Grandmercé dis entresenhas. Estent donat li condicions d’estampatge, pode mieús veire ço que podelm faire. Vaqui ço qu’ai pensat : remetre a l’an que ven o dins dos ans lo jornau. Per ara faire sortir cada mes un fulh d’informacions : Lo contengut : cada cop un article d’interest generau, politic, sociau, armonitzat ambe la temporada – sus doas paginas – poema cortet o un assaig literari d’un d’entre nautri – de novas e una revista de premsa rapida…. Simplament de que mantenir lo contacte. La presentación : d’acordi per lo format, li caracters, amb lis entrelinhas mai menuts, li letras mai sarradasAvetz pas de gros caracters per lo titre ? 1 2 Lo titre : L’ASE NEGRE La còla d’ensenhaires son los simpatizants del futur GROP ANTONIN PERBÒSC. Grop A. PERBÒSC. PAGI NA 42 �- 43 Fuèlh d’información de la Joventut Occitanista e dins lo canton, en pichots caracters : testut coma un ase negre ( dicha populària). Se trobatz mieús digatz me lo. Per la difusión : vos mete çai-jont las adreiças qu’ ai-e, mai faudrà lis fuèlhs dins cada letra qu’om escrieu – difusar de la man a la man cada cop qu’om n’a l’ocasión… Per lo tiratge : ai pensat a 150 exemplars a pauc près. S’apondètz d’adreiças i mieunas, farà entre 150 e 200. om porriá tirar lo promier n° a 200 exemplars. Puèi, après, deminirem, d’abord qu’aquel fuelh es un ligam simplament e non un afaire de propaganda. Adonc, un tiratge per mes, a despart li dos mes de vacanças. 10 n° per an en definitiva. Per li condicións materialas : Doas solucións : 1°) Assegure ieu-meteis li frais de papier. Aquo me fai, se li 1000 fuelhas sont a 225 frs, 550 frs per an, en comptant 200 exemplars per mes Es ço que fai Reboul per si papiers dau Calén. 2°) Demandam 15 frs per exemple a tot ome que vou recebre regularament lo fuelh. Aquo vai restrendre lo tiratge. D’autre latz, anam estre somés a de condicións de declaración, d’amenestración, que noste fuèlh ne vou pas la pena. Porrem donc reflechir plus tard e tirar lo 1er n° a mi frais. Crompatz lo papier se lo podetz e vos mandarai l’argent. E mai per vosti frais d’encra, … etc Es vosta pena que pode pas pagar ! Per l’immediat : vou reculir lo 1er n° : escrieurai un article sus la Joventut – apondrai un poema d’Esteve (per li Catalans) – e acabarai per un rendut compte de premsa e d’actualitat- vos mandarai dins lo corrent de la setmana que ven tot aquo beu. Tiraretz quora porretz. Compte sus la començança de Mars. Mai proche se podetz. En Abrieu, vos demandarai un article (sus l’Esperanto ?). Apondrai de poemas de Lagarda. Antau seràn dos d’entre nostri que saràn presentats : un propagandista e un literator. Vos es-ti possible (vos demande pas trop ?)de me mandar l’exemplar avans lo tiratge meteis per que posque veire ço que farà. per l’expedición : nos arrenjarem après – completatz totjorn la tiera d’adreiças per li vostras. M’excuse encara per tot lo trafeg que vos balhe. Sabe que, quora s’agís d’occitanisme om pou comptar sus vos, e aquò me comforta ! Un jorn, aurem la granda revista que nostis ideias s’ameritan. Sarem encara, espere, a trabalhar ensem. Amistats sinceras R.Lafont Pode pas metre sus lo jornau mon adreiça estent que n’ai pancara d’assegurada a Seta. Alor, porrem metre la vosta ? saretz amenistratritz ! Antau : PAGI NA 43 �- 44 - L’ASE NEGRE Testut coma un ase negre (dicha populària) Fuelh d’informacion de la Joventut Occitanista en co d’Elena Cabanes – Abelhan – Eraut . LO BRAM DE L’ASE …………………………………………………………………… …. …………………………………………………………………… …. Dins aquesta letra, ja se pòt veire lo projècte de la revista. Se tracha de las condicions materialas, puòi de las condicions d’espandiment e de difusion sobretot del trabalh per obténer pro d’adreiças de legeires e simpatisants. E dins lo darrièr fulhet1 (çai-naut) i a ja l’esquèma de çò que serà la pagina una de la futura revista atal coma se representariá. LETRA DE LAFÒNT A ELENA CABANAS . 6 DE FEBRIÈR DE 1946 6 . 2 . 46 Cara amiga, Excusatz me de vos aver demandat un exemplari preliminari de l’Ase Negre. Sabieu pas dins queli condicions trabalhaviàtz. Ara que lo sabe, vos grandmerceje d’aitant mai d’aver acceptat una obra aclapanta. Fasètz a vosta ideia : coma farètz, serà ben fach, ne sieu segur. Vau faire mon possible per entreprèner au pusleu la sortida d’un vertadier jornau, e vos descargar dau fais. Lo succès de noste fuelh ne despèn. D’acordi per li 20 fr a demandar. Fasètz coma avètz pensat. - de cors de lenga d’oc dins li licèus, ne conèisse qu’un qu’es assegurat per Griffe 1 rue Cart. Nimes. A Montpelhièr, crese que i a pas ren encara. Se pòu que l’an que ven, ne fague un a Seta. Per aquest an, es tròp tard : la causa pou pas estre organitzada admenistrativament. Vos conselhe d’anar planet amb li Bretons2. Crese pas tot ço qu’om ditz d’eli mai en aquest moment an marrida premsa. Joan CASTAN3 deconselhava de se far ajudar d’eli. Veiretz coma devetz faire. 1 L’original a quatre fulhets (còpias dins los Apondons). Al sortir de la guèrra (sèm en 46), los Bretons an patit d’una fòrça marrida fama. Tanben cal dire que lo grop BREIZ ATAO es d’un nacionalisme feròtge virant cap a una mena de fascisme. 3 L’original es : Joan. Error per Fèlix ? 2 PAGI NA 44 �- 45 Podetz escrieure a Bernard Lesfargues. 9 rue d’Alesia. Paris. 14e. Un de si colegas bretons fai partida de Breiz Atao. (i podetz escrieure en lenga d’oc). - Remandatz me li adreiças quandm’escrieuretz o quand auretz fenit l’estampatge. Amistats coralas R. Lafont P. S. : Camprós es dau meteis vejaire que Castan. Es verai que Camprós es ara d’una tala prudència …Pasmens es estat un an professor a Morlaix. Aquesta letra data d’una setmana pus que la d’abans que portava l’esquèma del projècte pro complet. Sembla doncas que lo projècte prengue d’engaubi e que lo primièr fulhet siague gaireben lèste que LAFÒNT ne demanda un exemplari. Tanben sul problema ambe los Bretons, avèm vist qu’al sortir de la Liberacion, la revista, emai siaguèsse a despart de l’IEO, deviá pas faire tròp de tremolhs, al mens dins lo mitan occitanista : òm èra de patriòtas franceses defendent una cultura dins la Republica e mantun grop breton oliá a sofre e notadament BREIZ ATAO. En mai de tot çò que se tracha directament de la revista, vesem que LAFÒNT ensaja de faire lo ponch sobre los corses existents (als licèus) e se vèi qu’es un estat dels luòcs paure. LETRA DE LAFÒNT A Elena CABANAS . 27 DE MARS DE 1946 27 . 3 . 46 Cara amiga, Uei que me pode enfín levar vos mande la còpia per l’Ase. Regrete aqueste retard e comprene vosta impaciència, mais sieu demorat 15 jorns au liech amb de cops 41° de febre : avieu agantat lis aurelhons. Sieu encara ben trassa, coma se ditz. D’articles promés per l’Ase, me’n manca pas. Mi degun encara a donat sinhe de vida. Meteis Castan que m’escrieu que me manda un article – e que, fin finala, l’ai pas sota la man, …Adonc aqueste cop i aurà la bramada de l’Ase : mais pas ço que volieu (esperave d’entresenhas de Roqueta sus la ràdio e lis ai pas …) – de poemas de Lagarde e la revista de premsa, abondosa, sarà tot : esperem que sarà plan. Podetz grandmercejar, coma me disetz, li braves gents qu’an mandat de sous e charpar lis autri. Podetz dire que se nosti finanças van ben, porrem aver un vertadier jornau. A.n-aqueste prepaus, vos deve dire que l’ajuda de Max Allier qu’es jornalista a Nimes vos permetrà segur de vos descargar leu de voste trabalh. Mai, per aquò saupre, fau qu’ane a Nimes e mai que vegue li gents de la SEO. Benleu a Pascas porrem reglar l’afaire. - Vos ramente que sarem – per l’Ase, en abrieu 1946, e mai que Joventut s’escrieu amb un t, que numerò, eu, non a besonh de t. Aquò dich pense que me porretz legir eisadament e que l’asenet, en esperant d’estre un gros ase, sarà totjorn san e galhardet. Amb mi grandmercés Coralament RL PAGI NA 45 �- 46 - Li rintradas de sous vos an, pense, permès de ragantar li pes de mandadís. A ben pensar crese pas que siague temporieu de publicar ara lo vejaire de Roqueta sus lo Felibritge. Esperarem un pauc. Aprèp un quinzenat de lièch a causa d’èsser estat malaute, podèm nos faire una idèia d’onte ne son las causas. Dificultats perqué lo monde que prometiguèron de li mandar d’articles l’an pas encara fach, e vesèm que LAFÒNT espera d’articles de ROQUETA (Max), LAGARDA, CASTAN eca ; tot aquel monde s’acamparàn sul comitat de redaccion de la revista. Sabèm pas onte ne sèm dels numeròs-fulhets pareguts (sembla que paresquèt ja lo fulhet n°1). Es aicí que LAFÒNT parla d’un amic nimesenc, Max ALLIER1, que podriá ajudar e descargar E. CABANAS pel trabalh aclapassant d’estampar.2 E de conclure amb una leiçon d’ortografia occitana … LETRA DE LAFÒNT A ELENA CABANAS . 29 D’ABRIL DE 1946 Seta . 29 . 4 . 46 Cara amiga, M’excuse d’aver tant fach esperar l’Ase Negre. Li vacanças ne son l’encausa. Mon corrier era demorat a Seta e podieu pas alestir lo n°. De tot biais auretz la còpia. Faretz dau mieús. Vos despontentaz pas : se i a quauqui jorns de retard, fai pas ren. Siatz pro brave d’assegurar aqueu trabalh ! En octobre, l’Ase se respelirà. Crese ben que sarà roge ! De mis entresenhats d’aquesti jorns passats demora que noste jornau sarà un organ de propaganda populària, e mai publique pas que de textes de valor. E nosta pausición sarà clara : a la democracia direm de oc (d’abord qu’es la moda aquesta setmana) e de non i quieus blancs florits de cigalas … Se podetz encara estampar Junh e Julhet, saretz bravona e, coma disiá mon grand, vos farem maridar. Pensatz a un article per l’Ase en Junh. Parlaretz amb Castan (le lecteur est prié de ne pas se méprendre). Avetz degut reçaupre 100 fr dau Calén de Marselha. Me l’an anonciat. E coma sieu un grossier personatge, vos ai pancara parlat de nosti vacanças. Pense que lis avetz aprofiechadas coma se deu e que siètz revenguda tota bronzida de l’aire de la Còsta3, e mai li pousas de la rota. Vos, au mens, viatjatz pas sus un ase ! meteis negre o roge. Fau lo vot qu’aguessiatz pas legit en tornant Monde nouveau. I a de que n’agantar un cop de sang. Es coma Federation e lis amics federalistas que nos a descobert aqueu mostre de Toni Carrieràs : Es pas que de cagolards e de pissafreg de la bela mena. 1 2 Max ALLIER, jornalista a la Marseillaise (diari comunista). V. Biografias. mas finalament es una estampariá d’OLONZAC que coneis Leon CÒRDAS que farà aqueste trabalh (Estampariá VIEU, qu’èra coma avem vist çai-naut escriveire de peçòtas en òc que CÒRDAS jogava). 3 Elena CABANAS se’n tornava del estagi FREINET de Pascas de 46. PAGI NA 46 �- 47 Aquò dich, Bela finida (coma ditz noste Sant ome de Reire Capolier Barbassus 1er, capolier de Joves d’abord que d’uni dison Jouveau ). Viva lo Printemps, l’Amor, e lo Referendum ! S’avieu un capeu vos lo levarieu, mai coma n’ai pas, vos sarre la man en tota amistat. RLafont PS . Se sieu un pauc joligaud, vos espalhetz pas. Lo cop que ven vos parlarai de metafisica. Sèm al moment del referendum sus la Constitucion de la quatrena republica e aquesta letra de LAFÒNT mòstra que la revista serà pas muda sul debat e que i aurà una pausicion de l’Ase. Una autre causa, LAFÒNT demanda a Elena d’alestir encara junh e julhet. Devon doncas èsser aqueles los tres numeròs sortits d’Abelhan (mai, junh e julh). Per fenir, aquestas letras, que son una preparacion a la sortida de la revista mòstran clarament cossí se farguèron las causas : fòrça energia, de dificultats materialas, tanben de comunicacions per recebre los tèxtes mandats dins los tempses, dificultat d’aver de tièras de legèires. Tot se fasiá sulpic ambe pauc de mejans, sus un tròç de papièr, una adreiça qu’un balha a un autre que la manda. Mas aquò espeliguèt. UN AGACH SOBRE LA REVISTA : Lo Numerò 1 (o 4 ?) PAGI NA 47 �- 48 Lo primièr numerò sortit de l’estampariá d’Olonzac paresquèt en Agost de 1946. Se pòt legir jos lo títol : ancianament OCCITANIA que la còla de l’Ase Negre ne joslinha la filiacion mas es evident que de fach es una revista nòva. Tre aquest numerò 1 de l’estampariá es una revista mesadièira (levats lo numerò febrièr-març, julhet-agost e setembre-octòbre de 1947) escricha mai que mai en occitan mas lo francés i serva quauque plaça e de còps, quauques escriches en catalan. La revista compta amb 14 numeròs (d’agost de 1946 a decembre de 1947) als quals se deu d’apondre los tres numeròs sortits de l’estampariá d’Abelhan. L’abonament comença a 80 F/an e a 7F/n° per s’acabar per 100F/an e 9F/n°.1 Lo darrièr numerò s’acaba sus un encart : ASSABER. Sus la demanda de quauquis amics e de quauquis legeires, avèm decidit de repréner a despart de janvier lo títol d’Occitania. D’uni regretaràn l’Ase Negre, que tant naut bramava sa fe dins l’avenir, mai comprendràn que nos convenja de marcar tre ara dins noste títol, nosti conviccions occitanas. Aquel canviament (sic) aurà deguna consequéncia sus la redaccion e l’amenistracion dau jornau. S’agacham lo numerò 1 de la nòva revista (genièr de 1948), a la pagina de cobèrta, i a doas entresenhas per remembrar l’Ase Negre : a) la primièira, jos lo títol : 1 Que val un franc de 1946 ? L’INSEE nos balha 8 cents d’eurò per un franc de l’epòca, lo numerò costariá aperaquí 0,5 € d’uòi e l’abonament 6,60€/an. La « baguette » de pan còsta 11, 50 F en 1946 (uòi aperaquí 0,92 €). PAGI NA 48 �- 49 - OCCITANIA ORGAN OCCITANISTA MESADIER -------- que foguèt un temps « l’ase negre » ------b) la segonda un encart fasent referéncia a aquel qu’avèm vist pel darrièr numerò de l’Ase Negre : OCCITANIA Mas totjorn : testut coma un ase negre ! Es amb aiceste numerò que comença OCCITANIA. Rapelam a nostres legeires que sol lo títol de nòstre jornal càmvia. Lis abonaments continuaràn coma per lo passat e l’equip de redaccion de l’Ase Negre seguirà, fasent clantir naut l’ideal occitan. Nos desencusam d’un pichòt retard degut a de rasons independentas de nòstra volontat e qu’esperam leu retrobar. La presentacion e l’estampariá demòran çò-memes ; aitanben lo nom del gerent : Robèrt LAFÒNT, s’i tròba pas pus d’ «ours»1 mas al numerò 5 a la pagina darrièira s’indica que « l’abonnement a OCCITANIA donne droit au service d’ESCOLA E VIDA (D’ELENA CABANAS) qui y est incarté ». Del meteis biais, los articles e los escrivèires de la revista demòran los meteisses e parièr per l’èime d’Occitània. Om pòt doncas pensar que l’Ase Negre va fins a las annadas 1949 dins sa version Occitània. LO COMITAT DE REDACCION : L’ « ours » a la pagina 3 indica : * Director : Robert LAFONT a Nimes ; qu’aviá encapat de mutar son pòste de professor. * Redaccion : Léon CORDES a Siran ; * Administracion : Elena (en occitan) CABANES a Abeilhan ; 1 « L’ours », qu’es aquò ? Res a veire ambe l’amic de las fèdas. Dins un jornal o una revista francés, es un encart tipografic que contén las entresenhas legalas : editor, director de la publicacion, nom e adreiça de l’estampaire, depòsit legal e ISSN. I pòt i aver tanben lo redactor e tota autra mena d’entresenha (coma aquí lo CCP, l’administrator, lo Comitat de redaccion … PAGI NA 49 �- 50 - Dins lo numerò 10 de Junh de 47, Max ROQUETA, secretari general de l’IEO e Andriu-J. BOSSAC, Director de la Seccion d’Art Dramatic e del Centre Tolosan de l’IEO se jonhián coma adjonches a la redaccion. Mena de consecracion de la revista ? Son las fondamentas de la revista. Puòi seguís lo comitat de redaccion : òm i pòt veire1 : Max ALLIER, lo jornalista del diari « La Marseillaise », amic de Lafònt ; Carles CAMPROUX de l’IEO Marcel CARRIÈRES, de l’IEO Fèlix CASTAN, de l’IEO Ismaël GIRARD fondador de l’IEO e director de la revista OC Jean LESAFRE de l’IEO Peire (en occitan) LAGARDE de l’IEO 1 Atal coma i son escriches. PAGI NA 50 �- 51 René NELLI de l’IEO Max ROUQUETTE de l’IEO Peire-Joan (en occitan) ROUDIN (Pèire ROQUETA de Marselha). Joan (en cat.) SECONDS Jean ESTEVE, catalan Al numerò 3, arriba Gumersind GOMULA, menorquin vivent a Perpinhan. Òm pòt notar l’importància per pas dire lo subrestament dels membres de l’IEO e quand òm legís las letras de LAFÒNT a CABANAS, i a aicesta volontat dels tres amics de fargar una revista oficiosa de l’IEO, revista per anar pus luònh sus mantun plan, sobretot politic, mas tot en s’enrodant dels ainats. LO CONTENGUT : Anam pas dins l’encastre d’aquest trabalh espepissar tot lo contengut dels numeròs pareguts de la revistas. Nos acontentarem de balhar las dralhas pus grandas. D’en primièr, la revista èra concebuda coma revista de la joventut occitana e revista d’un occitanisme de combat. Prendrem sonque una amira sobre tres idèias grandas, la politica, la cultura occitana e la pedagogia. L’amira politica : Es verai que s’i trapa forra-borra un pauc totas las tendéncias de l’aprèp guerra : - lo federalisme ambe CAMPRÓS ; - l’estacament a la nacion francesa dins la dralha de la creacion de l’IEO coma nascuda de la Resisténcia (dins lo n° 1, veire los omenatges als occitanistas « qu’an patit dins sa carn e sa libertat, (inclús LLuís COMPANYS de la Generalitat republicana espanhòla) » ; - un omenatge a MISTRAL ; - una referéncia a la còlha de joves que fondèt en 1933 OCCITANIA, orgàn del novel occitanisme. - Un marxisme patriotic francés onte l’occitanisme era sonque cultural ; Aquel prètzfach « manjava pas de pan » e anam veire cossí d’agost de 46 a decembre de 47 se son petaçats per se destriar de tot aquò. Un avertiment al numerò 2 o ditz clarament ; vaicí çai-dejós in extenso aquel article : Contrariament als ases vertadièrs, nòstre Ase Negre brama de mantun biais. Benleu nos acusaràn De mancar d’unitat dins nòstras vistas. Mas cresem nautres que tan val que cadun diga son vejaire liurament e que totes n’aprofiechen. Un jorn ne sorgentarà una unitat mai prigonda que non pas la qu’òm s’impausa ! totis li an participat. Es aital que sus la question federalista, avem volgut que totas las opinions sián expremidas. Donam uèi un article tot de pensada de Castan sus los rapòrts del marxisme e del federalisme e un rendut-compte per Lesaffre dels trabalhs de « La Federation ». Esperam de tal biais far comprene que sèm pas un novel partit politic, mai una còlha plan unida dins un amor comun de la Libertat e d’Occitània. Coma o escriu R. LAFÒNT1 : La França centralizada èra estada retaurada dins tota sa rigor dempuèi un an. Lo patriotisme francés dei maquís era lo credò dei comunistas, mèstres a pauc près de tot l’aparelh culturau. 1 Pècics de mièg-sègle : (Lafont, 1999,20). V. Bibliografia. PAGI NA 51 �- 52 Èra pas question de parlar fòrt de federalisme : aquò fasiá pensar de drecha vaticana. Solament per negociacion amb aqueu nacionalisme, que consentissiá a la cultura occitana d’existir a la condicion d’estre una part integranta1 de la cultura nacionala francesa, podiám entamenar nòstre pretzfach azardós. Tot aquò explica la letra de Lafònt del 06/02/46 tocant a una ajuda bretona que seriá estada una imprudéncia, a l’article çai-naut suls ases vertadièrs e a l’equilibratge sotil del comitat de redaccion. L’epòca era a la prudéncia. Lo bram de l’ase : Aquò podriá èsser vist coma la « linha oficiala » de la revista ; al n° 1, l’entrevista de l’Ase per Leòn CÒRDAS lo religa a la revista Occitània d’abans-guèrra, al federalisme e al pacifisme. Al n° 2, que sèm dins la farga de la constitucion de la Quatrena Republica, la posicion de l’Ase (tenem lo lum) (tenir la chandelle) es per dire que la regionalizacion es una question-clau e que los occitanistas demòran passius davant lo debat parisenc. Dins lo n° 4, l’Ase pren posicion dins l’afaire de las revòltas vinhaironas. Contra lo jornalisme parisenc mas tot en disent que de civisme francés n’an a bodre … Meteissa idèia dins lo numerò seguent ambe la responsa de l’Ase al sénher E. PETIT2, per afortir l’estacament, pas contradictòri per la revista, a França e al federalisme. Lo numerò 9 es lo moment per la revista de faire lo ponch rapòrt a doas menas d’actituds, la dels impacients e la dels aclapats. Segur qu’i aguèt dins lo mond occitanista e tanplan dins los qu’escrivián dins la revista aquestes dos biaisses de pensar e la conclusion : « l’Ase testut contunha drech tirant l’araire e cavant fons. » Dins lo numerò 11, se tracha de la vida parlamentària e de l’actitud comunista e socialista rapòrt a las lengas e es lo pretzfach per l’Ase de denónciar lo jacobinisme del grop socialista. Los autres articles : Tocant a la politica, en defòra del bram, avèm un pauc de tot, segon l’escriveire. Aquò va de Max ALLIER que defend l’idèia de l’occitan coma lenga del pòble al federalisme de CAMPRÓS. Cal pas demembrar la posicion d’Elena CABANAS sobre lo femenisme e la condicion de las femnas, (n°7) posicion singulara dins aquest ròdol d’òmes. La constitucion de 46, pel primièr còp en França, balhèt lo drech de vòte a las femnas e Elena CABANAS escriguèt mantun article sobre aquesta question. Autre tema tanben de la meteissa E. CABANAS, de reflexions e un combat per aprene l’esperantò, qu’en aquesta epòca, i aviá un vam per aquela lenga internacionalista. L’amira culturala : Seriá trop important dins aquest encastre d’espepissar aquesta amira sobretot qu’es gaire diferenta de çò que se fasiá dins las autras revistas occitanas. D’articles variats coma de nòtas de lecturas, de criticas de libres en occitan o pas, de poësia, d’actualitat de tota mena e una reclama a la fin de la revista per L’OFICI DEL LIBRE OCCITAN. 1 Mes en gras per nos. Eugène Claudius Petit : òme politic francés ; resistant ; deputat de Lèire en 1946 Union démocratique et socialiste de la Résistance (UDSR). 2 PAGI NA 52 �- 53 L’amira pedagogica : Una de las tòcas màgers d’Elena CABANAS es l’ensenhament de la lenga e es ela que li balharà una plaça de las pus grandas dins la revista. Tanpauc es pas possible de faire lo detalh del sieu trabalh, mas farguèt lo GROP ANTONIN PERBOSC1 lo primièr trimestre de 1945 qu’aviá per tòca l’escambi entre regents d’aisinas pedagogicas per l’ensenhament de la lenga, la creacion d’aquestas aisinas, enfin tota mena de soscadissa tocant a aquesta pedagogia. Comencèt la creacion d’una revista cap als ensenhaires d’òc, sonada ESCÒLA E VIDA, un bulletin pichonet que preniá plaça dins un fons de paginas de l’Ase Negre e de mai, un tiratge a despart qu’era mandat als regents d’escòlas aderents del GROP mas pas abonats a l’Ase Negre. Al numerò 6, un article d’E. CABANAS (en francés) mençona l’existéncia del Grop A. PERBÒSC joslinhent que cada mes, pareisserà un article del grop dins la revista. Al n° 8, la revista anóncia en francés la parucion del primièr bulletin Escòla e Vida a demandar en cò d’Elena CABANAS a Abelhan. Aviám vist lo perqué de la creacion de la revista ; cal apondre que, revista non oficiala de l’IEO, es estada coma s’es vist al capítol « amira politica » lo luòc ont s’escrivián las diferéncias sobretot rapòrt a la plaça de l’occitanisme politic e, al sortir de la guerra, eran fòrças ! L’existéncia de la revista coma luòc de debats a permés a l’IEO de foncionar coma organ cultural amb una unitat que se’n anirà en s’escampilhant fins al mitan de las annadas 50 (oposicion de CASTAN e d’autres a la soscadissa sobre economia e occitanisme, manifest de Nerac de 1956) e, puèi, als congresses de l’IEO d’Orlhac en 1980. Sul ròtle d’Elena dins la creacion e la vida de la revista, pauc d’autors mençonan son importància. En mai dels articles escriches, ne podem aver una idèia quand vesem dins l’annada 1949 quora es nomada al pòste d’Olmet-Vilacúns aprèp son maridatge e que se retira de la militància occitanista e notadament de la revista Occitània2, balha sas entresenhas a LAFÒNT pel seguit de l’admenistracion (letra del 04/07/49)3. Tres quasèrns doncas per gerir la revista : un pels comptes, un per las adreiças, lo tresen per verificar que los abonaments siaguen pagats. Se vei lo ròtle clau tengut per Elena CABANAS dins l’administracion e las finanças. En mai d’aquò, quora Elena faguèt lo ponch sus son accion en 1949, parla d’un trabalh « aclapassant e ensucant »4 que la regenta n’èra tibada. Se pòt dire qu’en mai d’i portar lo costat femenista, pedagogia de la lenga e internacionalisme d’esquèrra, Elena CABANAS foguèt la «cheville ouvrière » de l’Ase Negre. 1 V. lo capítol seguent consagrat al Grop A. PERBÒSC. 3 meses puòi, Occitània s’acaba de paréisser. 3 V. dins la correspondéncia EG e RL dins los Apondons. 4 V. capítol : Entre trentalhs, dobtes e vida personala. 2 PAGI NA 53 �- 54 - LO GROP ANTONIN PERBOSC Article del n° 4 de OC /4en trimestre de 1945 Un grop « Antonin Perbòsc » ven d’estre creat per los membres de l’Ensenhament Public de Lengadòc. Acampa totes los mèstres d’escòla e los professors que vòlon faire conéisser e aimar la lenga e la civilizacion d’Oc e aital trabalhar a la renaissença occitana. Se podiá pas milhor faire que d’auborar coma un rampel lo nom d’Antonin Perbòsc, d’aquel qu’es nòstre devancièr dins la règa qu’avèm causida e qu’es, per l’onor de nòstra corporacion un dels mai grands poëtas de lenga d’òc. Programa del Grop Antonin Perbòsc : 1) Laïcitat : sèm de mestres de l’ensenhament Public, laïc e volem trabalahr a la defensa de l’escòla laïca dins lo meteis temps que trabalharem a la defensa de la lenga d’òc e aprendrem a l’aimar. Nos, prepausam aitanben lo regionalisme e lo regionalisme de la revolucion Nacionala dèu pas nos faire confondre amb los enemics de l’escòla laïca. 2) Cultura : Nòstres escolans coneisson doas lengas. per l’estudi parallel e comparat d’aquelas doas lengas, volem formar lor intelligencia de tal biais que nòstres drollets devengon d’òmes d’esperit viu e dobèrt. Long d’aquel estudi, prendràn consciéncia de la beutat de la lenga d’oc e aprendràn a l’aimar. Nos prepausam aitanben de faire conéisser e aimar la lenga d’òc demest nòstres collègas pel mejan d’una revista que los rensenharà a costat de las questions especificament pedagogicas, sus la vida intellectuala occitana. d’aqueles dos biais, aurem trabalhat al manteniment e a l’illustracion de la lenga d’oc. 3) Organizacion : Lo Grop Antonin Perbòsc es una federacion de totes los departaments d’Occitània qu’i voldràn aderir. Aquela federacion es patronada per un Comitat d’Onor compausat dels Srs J. Bourciez, Professor a l’Universitat de Montpelhièr, Renat Nellí, delegat del Museum dels Arts e Tradicions Populars, President de la SEO, Carles CAMPRÓS, professor a l’Universitat de Montpelhièr, Max ROQUETA, delegat general de la SEO, DUSSÒL, president del Novèl Lengadòc de Montpelhièr. Lo Grop es administrat per un Burèu Federal que compren un President, un secretari e un secretari-adjunt, un tesaurièr, e un tesaurièr-adjunt, e per de burèus departamentals qu’an la meteissa composicion. Los presidents departamentals son vici-presidents del Burèu federatiu. Lo Grop accepta coma membres totes los que son a l’encòp d’amics de la lenga d’oc e d’amics de l’escòla laïca. Elena CABANES Secretaria federala del Grop Antonin Perbòsc Mèstra d’escòla a Abeilhan (Erau) 1 2 LA NAISSENÇA : Entrevista amb E. CABANAS1 Perqué aquest nom ? PERBÒSC èra filh de pageses paures carcinòls que faguèt regent d’escòla abans de venir bibliotecari de la vila de MONTAUBAN. Dels regents que respondèron, quauques noms me demòran : * Raól BALHON (BAYOU en fr.) que trapèri al SNI qu’embauchèrem quauquas annadas pus tard, CAMPRÓS e ieu per li fisar une prepausicion de lei sus l’ensenhament de l’occitan. * ROANET, Director d’escòla a Mèsa. *BOIÈR, director d’escòla a Montpelhièr. Lo movement occitanista s’est totjorn trachat de l’ensenhament de la lenga. Se vèi ja dins la primièira tièira de la revista ÒC dins lo primièr numerò, datat del 27 de genièr de 1924, Joan BONAFONS, professor adjonch al Licèu Enric IV de París publicar un manifèst de l’ensenhament de la lenga d’òc, manifèst presentat abans sa publicacion al ministre de l’ Instruccion Publica, M. BENARS. Los numeròs que seguisson presentan de trabalhs, tèxtes, conselhs per la lectura, tièira de signaturas emai un Jòrdi RAMON que demanda « la creacion d’un Institut 2 Occitan ». Setembre de 2001 ; Fontbona. Òc ; 13/04/1924. PAGI NA 54 �- 55 Se i a un interés dins aqueste trabalh, segur es d’ensajar de mostrar que i a totjorn agut dins lo movement occitanista un grand interés per la question de l’ensenhament de la lenga que la responsa a aquest interés a cambiat. D’un costat las idèias e lo monde de l’occitanisme e dels occitanofòns cambiavan e de l’autre la plaça de l’occitan dins l’ensenhament e sobretot dins l’ensenhament public es pas totjorn estada çò-meteis. Es ambe la creacion del Grop Antonin Perbòsc que contunharà dempuèi jos los títols Seccion Pedagogica de l’IEO e CREO, que Elena CABANAS balharà lo sens del contengut ambe aquestas dralhas : Es un grop de regents de l’escòla publica e laïca de la Republica. Es un movement d’educacion populara e Elena CABANAS serà lo ligam ambe lo de Freinet dont fa partida e se veirà una mòstra de tèxtes e dessenhs en occitan al congrés de Tolosa a Pascas de 1948, çò que balharà puèi LA GARBA OCCITANA sul model de LA GERBE. E Elena GRÀCIA d’apondre3 : Sòi benlèu una davancièira sul sicut de l’ensenhament de l’occitan amb fòrça autres mas aquò vòl pas dire qu’aguerèm rason sus tot. « tout ce que lègue le passé a besoin d’être reconquis, trié, examiné en fonction des données de l’époque » Albert OLLIVIER dins « le testament du communard (COMBAT 11/06/1946) Creacion lo primièr trimestre de 1945 (veire copia de l’anóncia dins OC n° 4) sus una idèia de Max ROQUETA. Lo projècte n’èra : quina plaça pedagogica per l’occitan dins una classa ? ANTONIN ¨PERBOSC (1861-1944) Antonin PERBÒSC es sobretot conegut d’un costat coma escrivèire occitan e de l’autre coma un dels occitanistas de la debuta del sègle que balharàn a l’occitan sa forma grafica classica. Amb l’abat J. SALVAT, lo sistèma grafic « PERBÒSC-ESTIEU » a balhat ja los cambis màgers que faràn lo succés de la reforma grafica alibertina. Mas A. PERBÒSC emai d’èsser escrivèire occitan es tanben regent d’escòla, e s’interessa a l’istòria e la geografia locala a un epòca onte son pas fòrçà lo monde de l’ensenhament que i balhan d’interés. L’époque dévalorise la culture populaire, antiscientifique, amorale même On lute contre les préjugés, les superstitions, les savoirs traditionnels, justement ce que véhicule l’occitan, culture orale par exellence et à ce titre douteuse.1 Mas Perbòsc anirà amb metòde e atissadament dins una òbra de colecta de tot çò que concernís la tradicion del vilatge. Aqueste trabalh, lo farà ambe sos escolans per fargar un « Musèu del Terraire » e es una vertadièira inovacion pedagogica coma o sotalinha C. LAUS2 : on peut voir avec la création de cette société traditionniste, l’ancêtre de ce que Célestin FREINET appellera la pédagogie coopérative. L’école fonctionne sur le mode d’une coopérative et le travail de chacun profite à tous. L’enfant n’est pas un terrain vierge mais participe à l’acte éducatif. E l’occitan ? faire dintrar lo defòra dins l’escòla a aquesta epòca veniá a faire dintrar l’occitan dins l’escòla ; çò qu’èra prohibit e que son Inspector d’Academia li rapelèt lo 3 de decembre de 1890. Sembla que i aguèt a aquel moment un debat vertadièr sobre la tolerància de la lenga locala a l’escòla, de son utilizacion per l’aprendissatge del francés. En tot cas, A. PERBÒSC es un precursor dins la pedagogia e sobretot dins l’ensenhament del mitan local, emai es occitan e occitanista atal que Elena CABANAS cerquèt pas brica quand caliá trapar un nom per son Grop. 1 C. LAUX ; Antonin PERBÒSC et l’étude du milieu p.38. Actes du colloque de Montauban. V. Biografia. 2 Idem ; p. 39-40. 3 Entrevista ambe l’autor setembre de 2001 ; Fontbona. PAGI NA 55 �- 56 - L’ESTRUCTURA : Avèm vist dins lo capítol sobre l’Ase Negre, las dificultats materialas per estampar quicòm. Pasmens, caliá un bulletín per ligar los membres : ESCÒLA E VIDA : Aquela revista foguèt l’organ de premsa. Aqueste bulletín, pichonet, preniá plaça dins un fons de pagina de l’Ase Negre. E, en mai, un tiratge a despart èra mandat als regents d’escòla qu’èran pas abonats a l’Ase Negre. OC N° extraordinari 1946-47-48 P. 186 dins lo rendut-compte de l’Amassada Generala de de l’IEO de Montpelhièr de 1946 Se pòt legir : Na Elena Cabanes metèt l'Institut al corrent de las activitats de l’associacion satellita, lo Grop Antonin Perbosc, de regents amics de la lenga d’oc. . LA GARBA OCCITANA : Nos sèm retrobats1 a Tolosa quauques uns a un congrès FREINET per Pascas de 1948. Aviàm facha una pichòta mòstra de tèxtes e de dessenhs. Nos acamparèm en Comission e decidiguèrem de crear una GARBA OCCITANA ambe nòstres tèxtes. Lo numerò 1 sortiguèt en 1949. Lo principi d’ESCÒLA E VIDA era lo meteis qu’aquel de la GARBA, una collaboracion venguda de pertot. Coma aviàm pas cap de moneda per estampar, cadun de nosaus, quand aviàm un trabalh o un tèxt en occitan, ne tiràvem un vintenat de pus e los mandàvem a Vernet. El, recampava aquelas fuòlhas per ne faire un jornalet que tornava mandar a cadun, çò que fa que tots vesiàm lo trabalh fach pels colègas. Un exemple per mostrar l’importància d’Elena CABANAS a la crosada de las sensibilitats occitanista e pedagogica FREINET. Daissèm parlar Pèire LAGARDA dins « Actes du Colloque de Montauban2 » : Personalament, lo rencontre amb Elena CABANES me menèt cap a la descobèrta de FREINET (e de l’Ecole Emacipée). Es Elena que nos balhèt, a la meva femna e a ieu, l’enveja d’anar al Congrés Freinet de Montpelhièr en 1947. Me remembri d’i aver trobat Fèlix CASTAN, curiós de tota recèrca pedagogica … En abril de 1949, se pòt legir dins ESCÒLA E VIDA : Na Elena CABANAS A Abelhan (Erau) qu’anima lo GROP ANTONIN PERBOSC acaba de publicar lo primièr numerò de la GARBA OCCITANA, revista de la premsa escolara dels paises lengadocians. Aqueles que son pas assabentats de las questions d’ensenhament, qu’anen veire lo film « l’Ecole buisonnière ». Se rendràn compte de l’importància dels metòds d’ensenhament aplicats per Elena CABANAS e de l’importància per l’ensenhament occitan qu’aguèt Elena CABANAS per aplicar a la nòstra lenga, aquestes metòdes. 1 Entrevista ambe l’autor de setembre de 2001. Fontbona. P. LAGARDA /A. PERBÒSC, mèstre d’escòla ; p. 47 ; in Actes du Colloque de Montauban. V. Bibliografia. 2 PAGI NA 56 �- 57 D’aqueles noms d’aquesta epòca se destacan dos que caminèrem ensems dins l’amistat e lo trabalh occitanista : Ramon CHATBÈRT e Pèire LAGARDA.1 PAGI NA 57 �- 58 TĺTOLS DE LA GARBA OCCITANA :1 La feuille d’or (FREGAYROLLES TARN) Raymond CHABBERT Brin à brin (Cécile CAUQUIL) Le petit montagnard (SOULAGES-BONNEVAL) Vernet L’écho de Saugane De nos ren partits Carla BAYLE (Ariège) Pierre LAGARDE Les genêts des fougères (Faumentagui. TARN) Lo Grop Antonin PERBÒSC, sortit a la lèsta en seguida de la creacion de l’ IEO fonccionava puslèu coma una amicala e ambe de monde jove e inexperimentats que coma una estructura solida. Un bulletín « pareis quand pòt2 », una còla estrechona e escampilhada un pauc de pertot. Mas aquò èra sonque la debuta. Ja, dempuèi la creacion, i aviá l’idèia de fargar e de publicar d’obratges de pedagogia per ajudar los regents dins sa classa. L’IEO decidiguèt de publicar una colleccion d’obratges pedagogics. Los dos primièrs foguèron : de la langue au pays : (tèxtes) per jòia recomençar (recuèlh de poëmas, cants e danças) Foguèron alestits per Pèire LAGARDA e Andrèa LAFONT e sortiguèron en decembre de 1951.3 Lo rapòrt qu’avèm aicí-jonch presentat per Mademoiselle Hélène CABANES resumís tot lo trabalh fargat pel Grop A. PERBOSC : Publicacion d’ESCOLA E VIDA. Emissions a Radiò-TOLOSA. Ligams amb L’ECOLE MODERNE de Freinet. GARBA OCCITANA. Publicacions pedagogicas. De mai, la lei DEIXONNE èra a man d’èsser votada, o serà fach lo 11 de genièr de 1951. Bailava pas grand causa mas èra una lèi que bailèt lo drech als regents de poder faire dins sa classa un pauc quicòm al luòga de se faire secutar per l’INSPECTOR. Caliá doncas s’endralhar dins lo camin 1 Veire las còpia de mantuna Garba dins los Apondons. « Pareis quand pòt « o « quand pòd » figuravan sobre la Una de las doas revistas (Escòla e Vida e La Garba) ; V. Apondons. 3 Ja jos la responsabilitat de la Section Pédagogique de l’IEO. 2 PAGI NA 58 �- 59 que se veniá de dobrir. Es aital que se creèt una Seccion Pedagogica del Conselh d’Estudis de l’IEO a Tolosa, lo 6 de genièr de 1951 per remplaçar lo GROP ANTONIN PERBÒSC. Es doncas Lo GROP A. PERBÒSC que balharà naissença a la Section Pédagogique puòi als Cahiers Pédagogiques, puòi pus tardivament als CREO, la FELCÒ eca… CONCLUSION : Òm pòt se demandar se Lo Grop A. PERBÒSC es una antena de l’Ecole Moderne o un pauc coma l’istòria de la galina e de l’uòu, qual comencèt. De fach, l’idèia d’un agropament de regents comença a nàisser ja dins la correpondéncia entre Elena CABANAS e CAMPRÓS tre las annadas 43-44. E dins lo numerò d’ÒC de la prima de 19441, Elena CABANAS fa passar un encart apelant los regents que s’interessan a la lenga d’òc a la jónher per « l’estudi de questions d’organizacion e de propaganda ». L’idèia d’organizar lo Grop Antonin PERBÒSC se pòt dire que ja l’aviá. Perqué pas utilizar l’IEO dins aquela tòca ? Cal dire qu’a–naquesta epòca, l’IEO se trachava pus, sustot a la debuta, de fargar un imatge respectable e lo monde de l’IEO èran pus interessats per produire d’òbras2. Un ensenhament de la lenga ja existissiá dins las Facultats e just un flòc dins los licèus3. Elena CABANAS va naturalament fargar soleta a la debuta son Grop Antonin PERBÒSC sens tròp se trachar de pedagogia. Los primièrs collègas son de regents de l’escòla laïca interessats per la lenga d’òc. Rapidament, sa militància sindicala li fa descobrir FREINET via lo SNI. Es dempuèi qu’endralharà e organizarà lo Grop PERBÒSC segon los modèls de l’ECOLE MODERNE. Atal naisseràn Escòla e Vida e sobretot La Garba Occitana (mantuna Garba portarà en pagina Una lo títol « Grop Occitan de l’Escòla Moderna »). Tanben via lo sindicat, menarà de regents (coma R. BALHON) del SNI al Grop Antonin PERBÒSC. Freinet se trachava pas de lenga regionala ; se vei plan que l’ensenhament de l’occitan dintrava pas dins son vejaire mas tanpauc foguèt en contra e se pòt dire en mai de la letra que mandèt a Elena CABANAS per li portar son sosten 4que veguèt sempre d’un biais favorable lo trabalh menat pel Grop A. PERBÒSC. En contra d’aquò, se Elena CABANAS saupèt convéncer sos collegas regents5 ja inscriches al Grop A.PERBÒSC de l’interés del metòd FREINET, mantun occitanista de l’IEO agachèt aqueste metòd ambe fòrça dobtes e repotègas6. Es plan Elena CABANAS que foguèt a l’iniciativa d’un començament d’ensenhament dins lo primari en occitan aprèp-guèrra. Iniciativa dins l’ensenhament laïc de l’escòla publica republicana. Aquest ensenhament foguèt, mercè a ela, basat tre la debuta suls metòds FREINET. Palanca entre l’Ecole Moderne e l’ensenhament occitanista, sofriguèt pasmens del sentiment d’èsser isolada dins aquel combat e de la manca d’interés de la màger part dels membres de l’IEO. Tre l’annada 1949, escriu una letra de demission de totas sas activitats en mena d’electrò-chòc. Aquò menarà l’IEO a prene consciéncia de l’importància de l’ensenhament de la lenga sobretot al primari e a fondar la Section Pédagogique. 1 Veire dins lo capítol « Madurason Professionala ». Sonque la devisa o mòstra : la fe sens òbras mòrta es. 3 Veire la letra de LAFÒNT del 06/02/46 (dins lo capítol sobre l’Ase Negre) ont sonque coneis un cors d’òc assegurat dins un licèu. 4 Coma pus tard portarà son sosten al MLCR. 5 P. LAGARDA /A. PERBÒSC, mèstre d’escòla ; p. 47 ; in Actes du Colloque de Montauban. V. Bibliografia 6 V. la correspondéncia ambe LAFÒNT ; letra del 11 d’agost de 1950. 2 PAGI NA 59 �- 60 - VIDA FAMILIALA E TRENTALHS L’annada 49 acaba lo periòde de çò que se podriá sonar lo periòde de la Liberacion ambe mantuna amira : d’un biais personal, Elena viu sola, dintra en cò de sos parents a Servian per las vacanças e los dimenges. A léser per militar, soscar, escriure ... d’un biais profesional, es lo periòde d’Abelhan, ric en experiéncias, ambe l’agaça canta, son implicacion dins los projèctes Freinet. D’un biais sindical, avèm vist qu’es al consèlh del SNI-Ecole Emancipée. D’un biais occitanista, tot lo periòde d’abans es un periòde d’activitat fòrta ambe fòrça experiéncias, la pus importanta, lai onte Elena farà lo ligam entre tot çò qu’ela es e que representa, es lo Grop Antonin Perbòsc qu’al final del periòde se tresmuda en Section Pédagogique de l’IEO. Aquest periòde va de las annadas 1949, del rescontre ambe son nòvi e sa mutacion del pòste de regenta d’Abelhan per se raprochar de son òme a LODEVA fins al periòde del sanà. LO RESCONTRE AMB AGOSTÍN GRÀCIA : Elena rescontrèt Agostin GRÀCIA a Seta a la debuta de 1949. Decidiguèron de se maridar e aquò se faguèt lo 16 de julh de 1949. Aprèp la luna de mèl de 15 jorns passada a Seta dins un ostal prestat per sa familha, lo coble se’n va viure l’estiu a Lodeva en cò de la familha d’Agostín dins un maset, Fontbona. Fontbona veniá de la part de la familha d’Agostín que sempre i a conegut Elena la jòia e lo bonaür. Dins las nautors de Lodeva, al pè d’una fònt, rodada pels fruchièrs e las vinhas, Fontbona foguèt valorada e trabalhada pel sògre d’Elena. La familha GRÀCIA èra venguda del naut Aragon del costat de la vila d’Alquezar (província d’Òsca) dins las annadas 1920. Elena coneguèt pas son sògre e s’agradèron fòrça ambe sa sògra ambe qui parlava occitan. Aprèp èsser estada mutada de son pòste d’Abelhan a un pòste de classa unenca (7 dròlles) dins un vilatjòt pròche Lodeva, Olmet e Vilacuns, lo coble s’instalarà dins la ciutat de Lodeva tre octòbre 1949. Son òme, Agostín, faguèt sempre lo trabalh de vinhairon qu’aimava fòrça. Es un cambiament fòrça grand per la jove regenta : li caldrà anar a bicicleta de Lodeva a Olmet, es la primièira fes que viurà sola ambe son òme, li caldrà faire de causas de femna maridada (cosina, entreten de l’ostal, …), e tot aquò en pauc de temps que l’anar e venir en bicicleta li manja 2 oras cada jorn. Tot aquò, lo vesem plan dins la correspondéncia ambe1 LAFÒNT d’aquest periòde : lo quotidian aclapassant ponderat pel gaug da sa vida de femna maridada. Aquesta correspondéncia, lo pauc que me contèt dòna GRÀCIA qu’èra fòrça reservada, çò que coneguère quand anave a son ostal d’Agte, tot aquò mòstra clarament que son maridatge es estat sempre un maridatge d’amor e dels grands. Lo desir d’enfant, la freuletat de sa santat, una prensa extra-uterina a la debuta de son maridatge, la malautiá e lo sanà que seguiguèt, tot aquò forabandiguèt la venguda d’un mainatge. E foguèt de segur, lo grand planh de la vida d’Elena. 1 V. La correspondéncia dins los Apondons : letra non datada (agost de 49 ?) PAGI NA 60 �- 61 De tot aquò, ne parlarem pas pus dins aquel memòri mas tanplan explica lo cambiament que seguirà dins las annadas seguentas. LA DEMISSION DE LAS ACTIVITATS OCCITANISTAS : Tre Pascas de 1949, Elena CABANAS demissionèt de sas responsabilitats dins la revista Occitània e sobretot dins lo Grop Antonin Perbòsc. Vaicí dessota lo ponch que fa en 1949. LO PONCH D’ELENA CABANAS SOBRE SON ACCION. PASCAS DE 1949 :1 (FONS CIRDÒC LAFÒNT) L’IEO a quatre ans de vida. La resulta de son acción dins los mitans de l’ensenhament primari se pòt chifrar gairebèn per zerò. Lo grop Perbosc a pas 10 aderents de mai que los que li aviái menat. Lo primier rampel lançat fa 4 ans. Lo butletin del Grop, Escola e Vida qu’aviá sortit l’an passat 8 numeròs n’es a Pascas d’ongan al tresen numerò e solament 3 o 4 mestres d’escola an tornat pagar d’escotizon. La brocadura d’Antonin Perbosc, que son menescrich n’es preste desempuei lo mes de novembre 1945 es pas encara publicada e mai se siá parlat d’aquela publicación a cada acamp de l’IEO. Una Garba occitana ven de sortir ; es la sola realisación positiva del grop ; mas solament 5 mestres d’escola i an participat (P. Lagarda e ieu comptam sus aqueles 5, aladonc fa 3) mentre qu’una accion plan organizada e sobretot regularia e duradissa auriá degut menar lo doble o lo triple de participaires. Las rasons d’aquela situación de fach ? Ne vesi doas : la primièira ven de ieu : ai pas trobat, e sobretot sabut trobar, tant demest mos colegas que demest los membres de l’IEO, los 3 o 4 colauraires que, fauta d’eles, soi pas estada qu’una votz perduda dins lo desert, que me soi laissada descoratjar per la solitud de mon acción e qu’ai laissat las causas anar per son corrent. Robert Lafont me serà temonh qu’es pas lo primier còp qu’emeti de doptes (sic) sus mas qualitats de secretaria del grop P. ; fa de temps que me soi jutjada pas pro capabla per un trabalh que demanda de dinamisme, de seguida dins la ideias, de testarditge, de devoament e tant d’autras causas encara. Fau mon examen de consciéncia ; mas que cadun de los que setz aquí faga lo seu ; que leve lo det lo que m’a demandat desempuei octobre solament un cop s’eri contenta de las resultas de mon trabalh ; lo que m’a mandat un texte en oc perdeque li semblava convenir pels drolles ; lo qu’a parlat del grop P. a un regent e que dins lo meteis temps me bailava son adreça. N’i a pas un de vos que posca dire que m’a ajudat tant pauc que siá. La segonda rason decola de la primièra : Sem totes persuadits de l’importancia coma de l’urgencia de l’acción pro-occitana dins los mitans de l’ensenhament. Sem totes persuadits que la lenga d’oc es perduda s’es pas ensenhada dins las escolas e que tot lo demorant de nostre acción servís pas se los qualques intellectuals que s’interesson a ela podon pas un jorn o l’autre s’apiejar sus la granda massa dels occitans qu’auran repres consciencia de lor personalitat d’occitans. Mas fasem lo bilan de ço que l’IEO a fach per l’ensenhament primari : Una dotzena de numeròs d’E e V que pareisson de 5 en 4, mentre que la primiera qualitat d’un periodic pedagogic es de paréisser a data fixa, una seria de 6 emissións que sabi solament pas quane ressón an agut. Es tot. E se n’a pas mai es qu’avem pas volgut d’una volontat determinada a vencer que n’i aji mai. Es que cadun de vos, apres aver admes la prioritat de l’acción de l’ensenhament sus las autras e aprobat tal o tal projecte, se’n torna a son caire e i pensa pas mai . 1 Letra mandada a l’IEO per E. GRÀCIA. Las dècas, los joslinhaments, mancas d’accents eca son fisèls al tèxte. PAGI NA 61 �- 62 Ai pres pro clarament ma part de responsabilitat dins aquel escach per aver lo drech de parlar durament e de vos metre davant las vostras responsabilitats. En conclusión, baili al secretari general ma demessión de secretaria del grop P. Ai de rasons personalas de la bailar ; son pro importantas per me determinar solas e per que torne pas sus aquela decisión que que cadun me digue ; mas se las aviái pas, après 4 ans que vesi l’IEO viure, cresi pas pro qu’una acción eficaça e energica va enfin esser entrepresa per acceptar un an de mai aquela responsabilitat. La demissión d’Elena GRÀCIA es pas deguda sonqu’a son maridatge. Es lo lassitge del trabalh « ensucant » qu’a menat sens resultas evidentas, la freuletat tanben de la jove regenta (se’n anirà quauquas annadas puèi al sanà) e segurament la non compreneson dels òmes de l’occitanisme qu’an força demandat a Elena que ne son l’explica primièira. Verai que lo maridatge accelera lo procés. Tras aquela letra tanben, se pòt imaginar la plaça que preniá a l’epòca Elena CABANAS dins lo moviment de renaissença occitana. Cal apondre qu’en aquel temps, èran pas que doas femnas a èsser dins lo movement (movement occitanista que met la femna sus un autar !), Elena e Andrieuva Paulona LAFÒNT, la molhèr de Robèrt. La lectura de la letra del 11/08/1950 (veire dins los apondons) fa encara pus sentir l’importància que prenguèt Elena CABANAS dins la naissença de la pedagogia occitanista. E mai de faire sentir que Fèlix CASTAN emai R. LAFÒNT e fòrça autres demandan a la regenta de contunhar sus la dralha menada fins a Pascas de 1949, se sentís plan qu’Elena GRÀCIA a de concepcions fòrtas sobre la pedagogia, que son engatjament dins l’Ecole Nouvelle de FREINET e sa pratica dels metòds la plaçan a un nivèl naut dins la pedagogia occitanista d’aprèp guerra. Tanben se vèi dins aquesta correspondéncia tocant a sa demission, sa decepcion cap a l’IEO e autres occitanistas qu’an pas comprés l’enjòc de l’ensenhament de la lenga. L’ESCÒLA MAIRALA DE LODEVA : (1950-1954) Elena passèt sonque una annada dins la pichòta escòla d’Olmet e Vilacúns. La correspondéncia ambe LAFÒNT mòstra lo lagui per poder mudar cap a Lodeva e o capitèt tre la dintrada de 1950. Daissèm la parlar 1: Sòi nomada a l’escòla mairala de Lodeva ont ai, primièr, de pichons de 2 a 4 ans. Puèi, nomada coma directritz ambe los grands de 4 a 6 ans. Aicí, pòde estampar un jornalet A la volette (1952-1954). Elena, ara, trabalha e viu a Lodeva dins l’apartament que lògan al còr de vila e cada dimenjada se’n van siague a Servian a cò de sos parents siague al maset de Fontbona a cò de sa sògra ont viu tanben son conhat. Avem vist dins sa correspondéncia ambe LAFÒNT son enveja de mutar cap a un pòste de Lodeva e tre que lo capite, d’aver un manit. Aprenem dins sa letra del 04/11/50 qu’aquò foguèt pas possible e sa freuletat ne patiguèt encara pus. Contunha de trabalhar al sindicat, es nomada directritz de son escòla, ajuda son òme (vesem que quora vendémian, es amb el) e malgrat sa demission de la direccion del Grop Antonin PERBÒSC e de la revista Occitània, contunha de trabalhar dins lo movement occitanista. Es una element màger per las publicacions dels bulletins onte mena un trabalh de contraròtle tecnic e pedagogic. 1 Entrevista ambe l’autor ; Totsants de 2001. Agte. PAGI NA 62 �- 63 A la fin d’aquest periòde, a la davalada de 1954, l’IEO coneguèt pro de trantalhs ; l’oposicion que ja existissiá dempuèi dos a tres ans entre R. LAFÒNT e F. CASTAN, ambe per simplificar una opcion « economisme » pel primièr e una opcion « culturalisme » pel segond ; s’acabèt amb las demission de CASTAN de totas las responsabilitats dins l’IEO, los Bulletins, la Seccion Pedagogica … Es la « bombe CASTAN » mençonada dins la letra d’E. GRÀCIA del 6 de setembre 1954. Ela i participèt pas. Èra espitalizada e se deguèt arrestar a causa d’un pneumotorax e se’n anèt puòi dins un sanatòri. Serà un segond periòde de solitud e de madurason. SEGOND PERIÒDE DE SOLITUD E DE MADURASON 1954 - 1957 : La letra del 6 de setembre 1954 mandada a LAFÒNT caup quauquas règas sobre la santat d’Elena GRÀCIA : on m’a opérée en juillet d’un tas d’histoires […]. Résultat : 22 jours d’hôpital. A cause de la température qui ne cédait pas, on me radiographie et on me découvre une infiltration tuberculaire au poumon droit et me revoici à l’hôpital d’où je vous écris. […]Le tableau sera complet quand je vous aurai dit que le chirurgien a écarté définitivement toute possibilité de grossesse.[…] Je me vois dans l’obligation de prendre pour commencer un an de congé. Lo sanatòri èra dins Alps dins lo departament dels Alps Nauts. Elena i passèt dos ans et prenguèt puèi un congèt d’un an. Elena GRÀCIA lo qualifica de periòde pasmens pas esteril. Se’n va ambe la gramatica d’ALIBERT, e, pagina aprèp pagina l’estudia coma una estudianta aplicada. Al començament de mos contactes1 ambe la literatura escricha, èra la grafia mistralenca. Èri pas convençuda d’a fons que caliá adaptar la grafia alibertina. La trapavi complicada e dificila. Pasmens, coma èri abonada a una revista gascona (pensi qu’èra : Era bouts dera mountanho2), me rendiái compte que la legissiái pas facilament. Un jorn, Ismaël GIRARD, me mandèt una pichòta antologia de poëtas gascons que acabava de publicar. Me sòi avisada ailadonc que ma coneissença de la grafia alibertina me permetiá de poder legir lo gascon gaireben sens dificultat. Es qu’aquí dins lo sana, aviái léser ! M’atalèri a aquel estudi sistematic. Tanben legissi fòrça : PROUST, MONTAIGNE, S. SWEIG, F.DELIGNY, Th. MANN. M’arribèron amont de libres en òc : la grava sul camin, Mistral ou l’illusion (de LAFÒNT), e de segur, d’autres que me remembri pas. Fernand DELIGNY :3 graine de crapule, les vagabonds efficaces, i trapi exactament aplicada a l’educacion de çò que sonavan les enfants arrierés lo biais de faire de Freinet es a dire un biais completament diferent de veire los dròlles. 1 2 Entrevista ambe l’autor en cò d’Elena GRÀCIA ; Agte, Totsants de 2001. Fondada en 1904 a Sant Gaudéns, l’escòla felibrenca l’Escolo dera pireneo s’esfòrça de faire viure lo moviment felibrenc dins tota la montanha pirinenca de Mureth a Sant Giróns e de Sant Gaudéns a Vielha. Sa revista es Era bouts dera mountanho. 3 Fernand Deligny : nascut lo 7/10/1913 a Bergues (Nord) et mòrt lo 18 septembre 1996 a Monoblet (Gard), es un éducador francés, una referéncia màger de l'éducacion especializada. S’opausa a la presa en carga classica dels enfants difficiles e dels autistas. Son experiéncia es a l’origin dels luòcs alternatius de vida. PAGI NA 63 �- 64 Me rapèli una longa discutida ambe quatre joves que venián de legir : chiens perdus sans colliers de Gilbèrt CESBRON, qu’èra del tot diferent de DELIGNY. A portar tanben al bilanç positiu del sanà mon contacte jornadièr ambe de joves filhas entre 16 e 22 ans. Dins ma vida d’adulta, ai agut sobretot de contactes ambe los enfants, e mai, los pus sovent, los enfantons. A mon arribada al sanà, lo vesinatge de cambras me faguèt practicar cada jorn d’adolescentas. Relacions interessantas per mantuna rason : èri lor ainada, mas de pas gaire (un quinzenat d’ans), aviái pas cap de poder sus elas et foguèt una experiéncia qu’aviài pas encara aguda lo temps d’aquesir. Quand tornèri del sanà, sòi pas gaire galharda. Ai un pneumotorax a entreténer. Me cal tornar adaptar a una vida cada còp pus activa. Tòrni prene contacte ambe los amics occitans e ambe lo sindicat, mas pichon, pichon. Tornarai prene mon trabalh qu’a la dintrada de 1957. Mas abans, sòi pasmens anada a l’estagi de la seccion pedagogica que s’acampèt aquel an a DAX. I aviá quauques uns que foguèron los animators màgers de l’IEO e de sa Seccion Pedagogica : Robèrt LAFÒNT, Aimat SERRAS, Pèire BEC, Joan BODON, M. R. POGGIO (del Calen de Marselha), Joan Jaurion, Pèire PESSAMESSA, Ismaël GIRARD, Pèire LAGARDA, Lulú MARRON (del Calen), S. MARTEL eca Elena GRÀCIA escrich un conte-roman Reviudança1, l’istòria d’una jova dins un sanatòri justament, publicat dins OC.2 A son retorn del sanà, tòrna doncas prene contacte ambe lo trabalh d’abans. Lo SNI (que jamai daissèt lo trabalh sindical) la presenta coma representanta de las regentas al Conselh Departamental (dos òmes e doas femnas) e puòi coma remplaçanta a la Comission Paritària Departamentala. I demorèt doas mandaturas3 (siague 4ans) e ditz4 : Aprèp, dintri dins lo reng e sòi totjorn aderenta mas ai pas tornat participar a degus organism. Anavi sonqu’a las A. G., au mens fins a ma retirada. Per çò que tòca al militantisme occitanista, anam veire que aprèp totas las demissions de sas responsabilitats, podiá pas faire autrament que tornar al trablalh occitanista. 1 V. Bibliografia ; òbras e escriches. Òc ; n° 205-206 ; 2nd semestre de 1957. 3 En aplicacion de la règla de l’Ecole Emancipée de jamais passar pus de dos mandats. 4 Entrevista ambe l’autor en cò d’E. GRÀCIA. Agte, totsants de 2001. 2 PAGI NA 64 �- 65 - LA REPRESA DEL TRABALH OCCITANISTA 1954 - 1974 Es dificile balhar una data de fin a l’activitat occitanista d’Elena GRÀCIA que jamai s’arrestèt de trabalhar per la lenga e la cultura d’òc fins a sa mòrt en 2010. Pasmens, e aquò d’un biais arbitrari avem causit 1974 que correspond pauc a cha pauc a sa retirada de l’escòla d’Agte1, la fin de sa participacion a la revista Vida Nòstra e d’un biais general a la fin d’una activitat occitanista densa. Es lo moment tanben ont se’n va engulhar cap a un trabalh pus local virat cap a la ciutat d’Agte. Tanben tornam sul periòde quora Elena GRÀCIA es al sanà que lo movement occitanista contunhava de bolegar. LA SECCION PEDAGOGICA DE L’ IEO : PERQUE AQUESTE CAMBIAMENT D’ESTRUCTURA ? Avem vist que tre sa fondacion, l’IEO aviá tornat crear una estructura pareguda al Office de l’Enseignement Public de la SEO, bailejat per Elena CABANAS. Mas la sola causa qu’existissiá èra lo Grop Antonin PERBÒSC fondat, bailejat e portat per E. CABANAS. Òm pòt dire qu’i aguèt de rasons interioras e de causas extèrnas qu’obliguèron aquel cambiament d’estructura. Primièira causa, l’intèrna, es la demission d’Elena GRÀCIA de sas activitats dins lo Grop PERBÒSC ; aquò foguèt coma un terratrèm qu’obliguèt los autres occitanistas a prene consciéncia de l’importància de l’ensenhament de la lenga sobretot al primari. Una estructura pus solide ambe pus de monde e de mejans foguèt la responsa e permetèt a E. GRÀCIA de tornar prene una plaça (mas pas pus isolada ni sola) dins la novèla Section Pédagogique. Segondas causas, L’IEO se veniá de faire reconéisser « d’utilitat publica » en 1949. Èra necite de convertir lo Grop Antonin Perbòsc que fonccionava d’un biais informal e amical en un organ pus seriós e pus oficial dependent de l’Institut d’Estudis Occitans. Tanben, lo 11 de genièr de 1951, la lei DEIXONNE es votada. Caliá doncas s’endralhar dins lo camin que se veniá de dobrir. E, fin finala, una causa pus « pedagogica » : Lo Grop Antonin PERBÒSC se virèt cada còp mai cap a una adaptacion de la pedagogia Freinet dins l’ensenhament de la lenga. Aquò supausava una lenga mairala viva, la lenga dels mainatges. Aquesta paraula deviá èsser naturalament en occitan mas la lenga èra de mens en mens naturala sobretot dins las vilas e aquesta pedagogia la caliá adaptar per una reconquista de la lenga. Veire çai-jos la còpia de la pagina 1 del primièr numerò del Bulletin Pédagogique al tèxte « Témoignages » quand E. CABANAS conta la classa d’Abelhan : A l’école élémentaire. Un milieu paysan, une classe enfantine de village … Es lo sens del rapòrt presentat per F. CASTAN al Conselh d’Admenistracion de l’IEO lo 7 de genièr de 1951. Remembrèm qu’a Pascas de 1949, Elena CABABAS demissionèt de totas las responsabilitats de l’IEO, en disent que n’aviá son cofle que la question de l’ensenhament de la lenga, notadament a la mairala e al primari, siague completament mesa a despart pels « notables » de l’IEO. CASTAN, que aperabans, sonque vesiá lo salvament de la lenga dins la literatura ne semblèt convençut ! 1 Se retira en junh de 1976. PAGI NA 65 �- 66 NAISSENÇA : Se creèt lo 6 de genièr de 1951 la Seccion Pedagogica de l’IEO. Un conselh d’Admenistracion foguèt elegit e Carles CAMPRÓS ne foguèt lo President. Aquel quite jorn nasquèt tanben la Seccion Filologica de l’IEO aprèp la legida e la discutida d’un rapòrt de Sergi BEC. Las grandas orientacions ne foguèron balhadas dins un article de Fèlix CASTAN escrich dins los Annals de l’IEO del 15 de febrièr de 1952 en francés : Les tâches d’une section Pédagogique du Conseil d’Etudes de l’IEO Òm i podiá destriar doas tòcas : produccion de material pedagogic per l’ensenhament. l’organizacion d’estagis pedagogics. Sulcòp, se decidiguèt la creacion d’un organ de premsa sonat Bulletin pédagogique de l’IEO amb un Comitat de Redaccion. Aqueste comitat es organizat coma l’ensenhament en França, en tres grases : Ensenhament superior : Carles CAMPRÓS, Felip MALRIEU, Joan SEGUÍ. Segond gra: Maurici BARRAL, Andrea LAFÒNT. Primièr gra : Fèlix CASTAN, Ramon CHATBÈRT, Elena CABANAS. Avem vist dins la letra a LAFÒNT qu’Elena GRÀCIA acceptèt d’èsser dins lo Comitat dels Bulletins mas pas d’i jogar lo ròtle màger qu’i jogava dins ESCÒLA E VIDA. A la debuta dins la letra se voolguèt acontentar de faire nombre al Comitat de Redaccion puòi fin finala e fòrça lèu tornarà prene lo trabalh occitanista. . PAGI NA 66 �- 67 - LOS BULLETINS PEDAGOGICS DE L’ IEO : Avèm çai-aprèp la reproduccion del numerò 1 del Bulletin Pédagogique de l’IEO. L’article « TEMOIGNAGES de Mme GRACIA-CABANES, institutrice » conta l’experiéncia de l’Agaça canta d’Abelhan. Es impossible aicí d’expausar dins lo detalh tot çò qu’i aviá dins los Bulletins : Òm i pòt manlevar çà que là d’exercicis sobre lo trabalh de la vinha, l’ivèrn, d’exercicis d’observacion e de sciéncias, de calcul, d’esplechas del mitan natural, un tèxt « l’escòla » de CLARDELUNA, (numerò 5 de novembre de 1951), lo pòrc (numerò 6 e 7)… Octòbre de 1950 : article de Lesaffre sul biais de recebre1 la lei DEIXONNE. Lo numerò 7 caup un rendut-compte pro long del 7en congrés de l’ECOLE MODERNE per Ramon CHATBÈRT lo 20 e 23 de març de 1951 a Montpelhièr. Joan SEGUIN faguèt lo rendut-compte de çò que diguèt a la Facultat de Letras de Tolosa sul sicut de la lei DEIXONNE. Lo CA de l’IEO del 09/10/1949 decidiguèt de publicar una colleccion d’obratges pedagogics. Los dos primièrs2 foguèron De la langue au pays : (tèxtes), Per jòia recomençar (recuèlh de poëmas, cants e dansas). Foguèron alestits per Pèire LAGARDA e Andrea LAFÒNT e sortiguèron en decembre de 51. 1 2 sic Èran ja estats alestits pel Grop A. PERBÒSC. PAGI NA 67 �- 68 Seguiguèron puòi dins les Cahiers Pédagogiques d’autras edicions. Los Bulletins sofriguèron aitanben d’una manca de legèires (154 abonats dont 34 regents del primari en 1954)1. Qual foguèt lo ròtle d’Elena GRÀCIA dins lo Bulletins Pédagogiques de l’IEO ? Vaicí çai-dejós Cirdòc LAFÒNT n°141) : un mesa al ponch sobre la pedagogia :2(Fons TEXTE LIBRE, JORNAL SCOLAIRE ET LANGUE D’OC I) Des faits : a) Un certain nombre de nos camarades, instituteurs publics, pratiquent dans leur classe les méthodes d’Ecole Moderne et utilisent la technique del’imprimerie. De leur expérience, il résulte que l’enfant, placé dans une atmosphère de libre expression de sa pensée est amené spontanément à s’exprimer en langue d’oc. J’en appelle sur ce point aux témoignages de Mme Cauquil, de Chabbert, de Vernet, de Granier. J’en oublie et j’en ignore certainement maints autres. Le mien propre (classe enfantine). J’insiste sur la spontanéité de l’utilisation de la langue. b) Le texte libre pensé écrit (de quelle manière ? Réponse de nos camarades) le maître en corrige la graphie ou se fait aider par une compétence (Mme Cauquil). Deuxième remarque : les enfants lisent sans difficulté aucune leur propre texte, exactement comme les enfants du CP leur propre texte, au cours de l’apprentissage de la lecture, lisent leur propre texte globalement sans difficulté. Insister sur le fait que la lecture est globale donc parfaite et parfaite également cette prise directe sur le mot, la phrase, la langue toute entière. Par le jeu de la correspondance interscolaire (échange de journaux scolaires), les enfants sont amenés à traduire ce texte. D’où discipline de la traduction dont il est inutile de souligner une fois de plus la valeur dans la formation de l’esprit. Mais j’insiste sur le fait que la traduction sera motivée. Valeur de la motivation du travail scolaire. II) Conclusion ; Discussion : a) Les méthodes modernes d’éducation et l’utilisation de l’imprimerie se prêtent tout particulièrement à l’introduction de la Langue d’oc dans la classe –supériorité de ce qui est spontané, désiré et voulu par les enfants sur ce qui leur est imposé du dehors -. Donc, dans le Bulletin Pédagogique, faire une place importante à ces méthodes et à leurs réalisations (Gerbe occitane en particulier). Par ailleurs, intéresser le maître d’école « Ecole Moderne » à l’enseignement de l’occitan. (ne pas oublier dans cette propagande qu’à la CEL, les réalisations concrètes ont plus de poids que les théories les plus brillantes). Pour l’étude de la graphie, nécessité de partir tout d’abord du texte de l’enfant à cause de l’intérêt de l’enfant pour ce texte, de sa compréhension totale, de la simplicité de la langue (vocabulaire). Une question se pose : comment exploitera-t-on ce texte ? (je pense à l’exploitation du texte libre en français) : vocabulaire, syntaxe, enquêtes possibles ? La parole est aux camarades qui exercent dans une classe primaire. Comment amener la nécessaire étude d’auteur ? Comment l’intégrer selon nos méthodes ? Le texte libre sera-t-il avec le texte d’auteur les seules manières d’étudier la langue ? Que pensent les camarades de la possibilité d’enquêtes de vocabulaire, de la chasse aux contes du folklore, aux formulettes, chants etc (voir le travail proposé par Escòla e Vida). 1 2 (Yan LESPOUX, Lenga e país d’òc, p. 49). V. Bibliografia. Fons Cirdòc LAFÒNT N°141. (los mots joslinhats son d’E. GRÀCIA). PAGI NA 68 �- 69 En tout cas, pas plus en langue d’oc qu’en français, ne jamais faire du texte libre pour du texte libre, ne jamais le séparer de la vie, du milieu qui le fait éclore. Se pòt notar l’importància d Elena GRÀCIA dins los metòdes de pedagogia : d’un costat es convençuda de la superioritat dels metòds FREINET ; tanben se considera sonqu’en animatritz de la pedagogia del primièr gra. Aicí encara, l’idèia del Grop Antonin PERBÒSC demòra : una liura associacion de regents qu’experimentan de pedagogia e se nòta tanben los mots emplegats coma a l’Ecole Moderne tals que « camarades ». Tre la dintrada de 1956, lo Bulletin se tresmudarà en una revista pus professionala, le Cahier Pédagogique o Quasèrn pedagogic en occitan. LOS QUASÈRNS PEDAGOGICS : Contunharàn son òbra fins a l’annada 1973, onte s’arrestaràn, definitivament de paréisser. Pendent tota aquela passa de temps, paresquèron regularament levat sonque per un moment cortinet per de rasons economicas. La tòca dels Cahiers Pédagogiques es un pauc diferenta. Avem vist que lo public dels Bulletins èra pauc nombrós, un public d’occitanistas e freinetistes convençuts. Ara, cal tocar pus de monde, gardar los meteisses amb un nivèl pro naut e atirar de monde de regents pas forçadament occitanistas mas que vòlon aver èuna amira, una aisina per una cançon, una poësia, una iniciacion per sas classas. Atal los Cahiers Pédagogiques son escriches en francés e s’i mescla forra-borra d’aisinas de tot biais e d’articles pus teorics. Lo clavaire dels quasèrns foguèt Joan JAURION del n° 10 al 60. Cap redactors dels quasèrns : Aimat SERRAS del numerò 1 al 14. (1956-1960) Elena GRÀCIA del numerò 15 al 25 (6 numeròs roneotats per l’encausa de mancas d’argent, los autres del n° 18 al 25 estampats. Va del 2nd trimestre de 1960 al n°24 de 64) Marisa RÓS del numerò 25 al 40. Denise IMBERT del 41 al 60. CONTENGUT : I auriá tot un estudi a faire mas sus 60 numeròs valdriá un estudi a despart. Çò que se pòt dire a la lèsta es que lo novici en cultura occitana tant coma lo « un pauc mai assabentat » i pòdiá trapar de fichas (trabalh de la lenga, istòria, geografia), articles, entresenhas, rendut-comptes eca… » Los Quasèrns se vòlon èsser una aisina pratica mas sens forçadament èsser d’un nivèl simplista. Una precision d’importància : las realizacions son sovent la resulta d’una colaboracion ambe mantun occitanista ; son d’alhors nomats e mercejats sus la segonda de cobèrta. Aprèp aver daissat la direccion dels Quasèrns, Elena GRÀCIA daissa pas de collaborar ambe la Seccion Pedagogica. Ten, dins los Quasèrns una rubrica regulara « avèm legit » que se podriá tanben titolar, se se tròba : « avèm vist, avèm ausit… » que rend compte de tot çò que podriá interessar los legèires. Atal, a lo plaser de descobrir un estudi de sos amics de l’Ecole Emancipée sus l’ensenhament de l’istòria. L’Ecole Emancipée publiquèt sus tres numeròs lo rendut-compte del trabalh d’una comission nascuda de las conferéncias de l’entorn de 1968 que deviá trachar de l’Istòria, disciplina d’esvèlh. Aquelas paginas son de legir de cap en cima e las resumir seriá las trahir. Joslinharem sonque la conclusion pus importanta : PAGI NA 69 �- 70 la remesa sul talhièr de tot l’ensenhament de l’Istòria pr’amor de forabandir chauvinisme, nacionalisme, respièch de l’òrdre establesit. Es aital que se parla de FelipAugust que sabiá totjust signar son nom mentre que se ditz pas res o gaireben del comte de Tolosa e del rei d’Aragon que s’escrivián en verses. Lo programa d’ Istòria mes al ponch per aquesta Comision s’estaca a estudiar l’ Òme e las civilizacions qu’a congreada cap al long dels sègles e daissa de costat los eveniments e los Grands Personatges de l’Istòria. Los legèires dels Quasèrns n’an pogut jutjar lo capvirar complet d’aquest ensenhament dins lo numerò 47 del 1er trimestre de 1970. Dins lo numerò 6 del 3en trimestre de 1957, escriu un article « La langue d’oc dans une école maternelle » en francés contant sas experiéncias de regenta quand cantèt un cant lengadocian, l’anhèl que m’as donat » que foguèt un estrambòrd per sa classa (primièira annada de mairala a Lodeva). Dins lo numerò 14 (roneopicat) escriu un article « la nouvelle vague »1, (còpia dins los apondons). Es a partir del n° 15 que tendrà la redaccion. A despart d’èsser la redactritz, E. G. contunha la cronica « avem legit » coma dins lo n°26 de 1964 (primièr numerò onte la direccion es bailejada per M. RÓS), lo n° 29 o lo n°32 de 1966 o l’editorial quand èra directritz o aprèp coma lo n° 28 de 1965 e un dels darrièrs, lo n° 49 de 1970. Del meteis biais, a la mòrt de C. FREINET, Elena GRÀCIA rapèla dins lo numerò 34 del 4en trimestre de 1966 çò que ela li deviá personalament e tanben çò que li devián lo Grop Antonin Perbòsc e la Seccion Pedagogica. EDICIONS DELS QUASÈRNS : Avem vist que la Seccion Pedagogica s’èra bailada coma tòca la publicacion de material pedagogic e que Pèire LAGARDA e Andrea LAFÒNT dobriguèron la tièira ambe dos obratges : De la langue au pays. Per jòia recomençar. Seguiguèron quauques autres que portaràn o non lo sagèl “quasèrns pedagogics » coma : Pels camins del país I (Elena GRACIA) 1966.2 Pels camins del país II (Elena GRACIA) 1975.3 Editat pel CEO de Montpelhièr. Lecturas occitanas (Elena GRACIA) 1972.4 Gramatica occitana elementària (Joan JORNOT) 1967. Trabalhs dirigits de gramatica I (R. CHABBERT) 1968. Trabalhs dirigits de gramatica II (R. CHABBERT) 1972. Initiation à la littérature occitane (4ème, 3ème, 2nde) (D. IMBERT) 1968. Pour aider à lire et écrire le nord-occitan. (Pèire BONNAUD) 1965 L’ensemble culturel occitano-catalan. n° especial. Aqueles obratges èran o de numeròs especials o de suplements als Quasèrns. Pour apprendre à lire l’occitan en quelques leçons avec livret d’accompagnement de D. IMBERT. Los dos darrièrs numeròs de la tièira èran un recuèlh de poësias e de cants. 1 V. còpia dins Apondons. V. Bibliografia (òbras e escriches). 3 V. Bibiografia (òbras e escriches). 4 V. Bibliografia (òbras e escriches). 2 PAGI NA 70 �- 71 Los Quasèrns se clavèron sus aquò en 1973 pels n° 59-60 dels dos primièrs trimestres de 1973 en editant : Poésies pour les écoliers occitans1 e 60-61 dels dos darrièrs trimestres de 1973 per : chants pour les écoliers occitans2, los dos acampats per Elena GRÀCIA. LOS ESTAGIS DE LA SECCION PEDAGOGICA DE L’ IEO (19501957) : Dins lo meteis temps que se decidiguèt la creacion del Bulletin Pédagogique, se creèt aitanben los estagis pedagogics de l’IEO. La segonda tòca que CASTAN aviá fixat a la Seccion Pedagogica dins son rapòrt de febrièr de 1952 al Conselh d’Estudis de l’IEO èra l’organizacion d’estagis. Lo primièr se debanèt a Rodès del 17 al 20 de julh de 1952. Tèma : lenga d’oc e estudi del mitan. Lo segond èra previst a Carcassona del 26 al 30 d’agost de 1953 mas se faguèt pas ; una cauma dels camins de fèrres lo faguèt cabuçar. Elena GRÀCIA ne parla dins sa letra a LAFÒNT del 12/09/53. En 1954, se’n faguèt un per Pascas del 12 al 15 d’abril al licèu de Montpelhièr. Èran puslèu de jornadas pedagogicas ; i aviá pus de professors que d’estudiants. Es pasmens aicí que se comencèt de cantar e de dansar. Me remembri pas, apond Na Gracia3 se n’i aguèt un en setèmbre. Riscavi pas de lai i anar, que èri a l’espital, començansa del parentèsi del sanà. Los autres estagis, un vintenat entre totes, se passejèron dins Occitània tota : Uzès 1955 ; Vilanuèva d’ Olt 1972 ; Dax 1957 ; Vilafranca de Roergue, Brageirac, Bedarius, La Ciutat, La Sala, Arrens, Maruejòls, Murèth, Gordòn, Montpelhièr onte se tenguèt de cotria ambe « lo Congrès Internacional de lenga e literatura d’oc », Orlhac, … Dins Erau, Elena GRÀCIA creèt la seccion despartamentala ambe dos estagis los dissabte et dimenge 15-16 d’abril de 1959 a la MJC de Seta e al CREPS de Montpelhièr. En 1973, l’ESCÒLA OCCITANA D’ESTIU prenguèt la releva. Los estagis de la Seccion Pedagogica èran presentats coma « estagis pedagogics e culturals ». E mai, de còps que i a, èran embessonats amb un estagi de teatre coma a Bedarius o a Vilafranca de Roergue. Los programas menavan los estagiaris de l’aprigondiment de sas coneissenças de la lenga (grafia, sintaxi...) e de sa literatura, mas tanben a deslargar asuèlh. Basta de consultar per exemple lo programa previst per las velhadas de Bedarius, un dels mai nombroses : 120 estagiaris : Le malaise aquitain (H. CAVALHIÈR) Problème paysan ou cathare (A. SERRAS) Politique occitane des rois catalans (Jordi VENTURA) L’émancipement et la vie politique (P. EMMAME)4 La pensée occitane à travers les luttes religieuses (J. SEGUÍ) Le rhéto romanche (A. PÈIRE) Elena CABANA se remembra d’aquels estagis :5 1 V. Bibliografia (òbras e escriches). V. Bibliografia (òbras e escriches). 3 Entrevista ambe l’autor ; decembre de 2001 a Agte. 4 Inaudible sul registrament. 5 Idem. 2 PAGI NA 71 �- 72 A la consulta de la tièira d’estagiaris, òm pòt vèire que venián de tots los cantons d’Occitània e fòrça tornavan cada an. CAMPRÓS, lo President ne mancava pas un o gaireben coma tanben, e d’aquò n’èrem esmoguts, un vièlh amic catalan exiliat en Englaterra, BAPTISTA i ROCA que veniá cada an cercar demest nosaus un buf d’amistat catalano-occitana e nos fasiá un cors de catalan o una conferéncia de son sicap. D’autres catalans, encara, Joan TRIADU que tornèrem trapar a Narbona president ambe Robèrt LAFONT de l’EUROCONGRES OCCITANO-CATALAN. LOS ESTAGIS D’ESTIU : PEDAGOGICS E L’ESCÒLA OCCITANA Primièr apelats Estagis pedagogics de la Seccion Pedagogica de l’IEO, foguèron puèi sonats ESCÒLA OCCITANA D’ESTIU. Avem vist que tre son retorn del sanà, Elena CABANAS anèt al estagi de Dax en 1957. I anirà pas a tots mas a mantun ; i gardava cada còp una remembrança de moments fòrts : Tots los estagis avián una fàcia culturala.1 Per exemple, a Dax, se creèt una pèça del lemosin BRAS menclubB2 ?? : L’enclutge e lo fèr caud. E los joves del moment, PESSAMESSA, GIRARD (pas Ismael) e d’autres escriguèron e montèron una autra pèça : los copaires de lavanda. Dins d’autes estagis, i aguèt d’autras creacions teatralas : lo pastre de Th AUBANEL, qu’èra pas jamai estada jogada. Tanben i aguèt de mesas en escèna de contes jos forma de lecturas alternadas ambe de projeccions en biais de lantèrnas magicas d’un còp èra : lo lauzèrd vèrd a Usès, lo rei dels gorps a Dax. Tanben, vau als estagis dels CREO e del MLCR a MARLY. Anam veire ço que son los CREO e lo MLCR. NAISSENÇA DELS CREO : Sèm en 1966. La Seccion Pedagogica viu desempuèi un quinzenat d'ans. S'espandís sul territòri tot e se cofla d’aderents novèls. Se sentís de mai en mai lo besonh de la tornar organizar e de balhar de responsabilitats nòvas al monde de l’endrech. E mai, i aviá un autre element : en França, l’ensenhament es bastit sus las Academias. Per se posicionar de biais oficial cap a l’Administracion, caliá un encastre convenent. Es la secretària Denisa Imbèrt qu’imaginèt aquel encastre jos la forma de Centres Regionals d’ Estudis Occitans, un per cada academia. Se farguèt una estructura nòva del Conselh d’Administracion de la Seccion Pedagogica en tenent compte de las possibilitats novelas d’aquestes CREO e sens avalir las estructuras ancianas. Tot èra previst : las relacions ambe l’organizacion centrala, lo MLCR (veire çai-jos dins las organizacions amigas), las seccions despartamentalas e mai las ambe las associacions d’educacion populara que voldrián collaborar amb la Seccion Pedagogica. Veire lo n° 32 de 1966 dels quasèrns pedagogics. D’en primièr, se farguèron los CREO de Bordèu, Montpelhièr, Tolosa. Los autres seguiguèron lèu. Totes faguèron flòri. Cal apondre que tot aquò èra desseparat de l’IEO que per mantuna rason s’anava dormissent. Amb un pichon cambiament de nom que modifiquèt pas lo sigle, venguèron los Centres Regionals dels Ensenhaires Occitans e son encara aicí pus actius que jamai mentre que la Seccion Pedagogica se sembla endormida coma o apondèt E.GRÀCIA3. 1 Entrevista ambe l’autor ; Agte, decembre de 2001. Meteissa entrevista ; inaudible. 3 Entrevista de decembre de 2001 ambe l’autor. 2 PAGI NA 72 �- 73 Tre 1968, los CREO organizan d’estagis a Pascas, un pauc d’un biais parallèl als de setembre de la Seccion Pedagogica. Dins lo n° 51 del 1er trimestre 1971, decidisson de servar los de Pascas per una formacion del primièr gra (en çò que tòca al nivèl de formacion occitana) e los de setembre a un segond gra. Los CREO aguèron lèu besonh d’un ligam e serà la naissença de la revista Vida Nòstra a la debuta de 1971. Son títol n’es : Revista trimestriala editada per l’INSTITUT D’ESTUDIS OCCITANS amb la colaboracion dels CENTRES REGIONALS D’ESTUDIS OCCITANS de TOLOSA, BORDÈUS e MONTPELHIÈR. Sembla doncas una revista parallèla als Quasèrns, mas es mens pedagogica, pus pratica e orientada cap a la cultura occitana. A l’abans darrièira pagina del numerò 1, se pòt legir un encart per faire de propaganda pels CAHIERS PEDAGOGIQUES adreiçada als « Etudiants, Normaliens, Enseignants ». « L’ours »1 indica que l’administracion es menada per J. L. DUTECH, que la Redaccion es compausada de quatre personas dont « H. GRACIA2, 51, Cité des Bleuets -34 AGDE ». Tanben son dins « l’ours » los responsables despartamentals de la revista. D’en primièr trimestriala amb un abonament de 10 F/an per 4 numeròs, passa tre lo numerò 15 (15 de febrièr-15 de març 1974) a èsser publicada cada dos meses. En mai de participar dins lo Comitat de Redaccion, que tre lo numerò 3, lo Comitat de Redaccion se muda en una tièira de quatre redactors-adjonches, Elena GRÀCIA i porgís quauques articles : - presentacion del Dictionnaire de Météorologie Populaire del J. Ph. CHASSIGNY dins lo numerò 2. - compte-rendut de l’estagi de Pascas a Pesenàs organizat pel CREO de Montpelhièr dins lo numerò 6 de 1972. Tre, lo numerò 9 de la prima de 1973, s’arresta d’èsser redactritz adjoncha e de faire partida de la revista. A la debuta de 1974, tòrna d’èsser una revista trimestriala jos lo nom de REVOLUM mensuel occitan. LAS ORGANIZACIONS AMIGAS : La Seccion Pedagogica èra en relacion d’amistat ambe lo CALEN de Marselha bolegat per Maria Ròsa POGGIO (que sos amics li disián Miró) e per Jòrgi REBOL (lo libertari provençal). E, se remembra Elena GRÀCIA3 : Lo monde del Calen mancavan pas un dels nòstres estagis ; Lulu Marron, Simona Martel que nos fasián dansar e cantar. 1 V. còpia dins los Apondons. V. al Avantprepaus cossí l’autor interpretèt lo H. de H. GRACIA coma un pichòt nom d’òme. 3 Entrevista Agte, decembre de 2001. 2 PAGI NA 73 �- 74 Vesiàm arribar tanben d’amics d’Irlanda : Alan WARD qu’aviá aprés a parlar ambe Joan BODON, lo temps de li flambar un cambajon : lo cambajon fenit, Alan parlava occitan… Venián de Soïssa coma Andre PEOR o del País Basc. Totes aquels anar e venir balhan sa frucha : lo 11 de setembre de 1958, a Uzès mentre se debanava l’estagi de la Seccion Pedagogica, se congreèt una associacion que recampava en una fedaracion nacionala las associacions laïcas que trabalhavan al mantèn e al desenvolopament de las lengas e culturas regionalas (lengas, literaturas, arts e tradicions popularas ). Son ròtle èra de coordonar las activitats comunas de las associacions aderentas e de facilitar son trabalh dins las arèas de l’ensenhament de l’educacion populara e dels estudis. Aital nasquèt lo MLCR, Mouvement Laïque des Cultures Régionales. Dins son burèu, se trapa de monde desconeguts venguts de las associacions amigas : Mevel, Keravel1 per Bretanha, Natrbouts pel País Basc, M. R. POGGIO pel CALEN, Pèire LAGARDA, Elena GRÀCIA e Andrieu SEGUÍ per l ‘IEO (Seccion Pedagogica). (Veire la cobèrta versò del n° 11 pel Comitat del MLCR dins los apondons). Çò primièr, foguèt de publicar un numerò de revista comun ambe cadun, la cobèrta de son associacion (Cahiers pedagogiques, Ar FALZ, LO CALEN eca) : Les langues de France et de la République, déclaration du MLCR (veire los quasèrns n° 8, 1958, 1959). Seguiguèron quauques autres ont òm pòt trobar d’entresenhas dins cada question interessanta : projècte de lei depausat a la Cambra (e Dòna GRÀCIA d’apondre : « malastrosament, un demest tant d’autres ») pel diputat Raol BALHON, la tièira de las lengas vivas admesas al bachalieirat, renduts-comptes de la vida del movement … Lo Quasèrn n° 11 (còpia dins los apondons) se barra en tresena de cobèrta amb un comentari de Celestin FREINET dins la revista l’Educateur sobre la declaracion del MLCR. Aquò èra una novela presa de pausicion d’aquel grand educador sobre los 2 problemas de l’ensenhament de nòstras lengas, precisa dòna GRÀCIA. LA PARTENÇA PER AGTE : A la mòrt de sa maire que viviá amb eles a Lodeva, Elena e Agostín decidiguèron de se’n anar establir dins Agte dins l’annada 1961. Aprèp aver logat dins lo centre de la vila, compran una vilà nòva sus plans dins un barri nòu qu’es en trin de se bastir a las foràcias de la vila. La promocion de la construccion èra fargada per una cooperativa.3 Elena es nomada a l’escòla MARIE CURIE, escòla de filhas e son òme contunha d’èsser vinhairon ; me remembre4 d’aver ausit contar dòna GRÀCIA lo gaug de son òme quand comencèt de trabalhar las vinhas novelas del país d’Agte : vinhas longas e largas, grandas qu’èra acostumat al trabalh a Lodeva sus de faissas de paucas socas. Aquest trabalh se pòt destriar de doas menas : un trabalh general seguissent çò que fasiá a Lodeva : IEO, Quasèrns, collaboracion a mantuna revista e un trabalh pus centrat sus la vila d’Agte a partir de l’annada 1974. 1 V. Biografias. Entrevista ambe l’autor ; Agte, decembre de 2001. 3 Coneisse un fum dels primièrs abitants d’aquest barri nòu que comprèron ailà mercès a l’eime d’aquesta cooperativa e Elena GRÀCIA ne foguèt. Èra pas sonqu’una còmpra, èra un acte de militantisme (remembres de l’autor). 4 Remembre de l’autor. 2 PAGI NA 74 �- 75 - LA RETIRADA A la retirada, Elena GRÀCIA se retira del trabalh ligat a l’ensenhament de la lenga en general (Section Pédagogique e CREO e tanben MLCR. Es pas un despart brutal coma en 1949, es just que, retirada del mond ensenhaire, se vesiá pas pus contunhar dins son activitat que concernissiá sobretot los regents en pòste. Pasmens veirem que s’endralharà cap a una autre mena de militantisme pus virat cap a la vila d’Agte e cap a d’autres publics. LO CORS D’OCCITAN AL LICÈU D’AGTE : Avem vist cossi rescontrère1 Dòna GRÀCIA en cò sieu dins son ostal demandant per son òme que nos ensenhe l’occitan al Liceu. Ja, tre la dintrada de 72, comença lo cors d’occitan. Se passava a la fin dels corses a una ora de mai que las autras, de 6o a 7o del vespre, crese. Aviàm tant fach de bruch a l’entorn d’aqueste cors que i aguèt lèu dos grops de liceans : lo primièr que recampava los pichòts de segonda e un autre per nosaus la classa de 1era que preparàvem l’espròva del bac. A aquel moment, dòna GRÀCIA fasiá tot a gratis e mercè al fach qu’èra regenta de l’escòla publica, l’Inspector del Primari e son collèga del segondari se metèron d’acòrdi per l’autorizar a venir ensenhar dins nòstre licèu. Dòna GRÀCIA èra directritz de l’escòla primària d’en bas de la carrièira del licèu. Fins a sa retirada, assegurèt lo cors doas oras per setmana. Me remembre2 qu’èrem aperaquí un quinzenat per grop a seguir lo cors. De notar que l’occitan contunha d’èsser ensenhat al licèu d’Agte. Fòrça lèu davant l’estrambòrd d’aquel cors, Elena GRÀCIA aguèt l’idèia de fargar tanben un cercle occitan per bailar de corses a un public pus larg. LO CERCLE OCCITAN DAGTENC : Creacion : octòbre de 1977 Lo cors d’occitan comencèt tre la debuta de novembre e i aguèt talament de monde que lo calguèt partatjar en dos. Cal dire qu’aquò durèt pas gaire. Lo cors èra assegurat tre la debuta per Elena GRÀCIA fins a las annadas 2005. E dòna GRÀCIA d’afortir 3: Una còla afogatada que ne’n demòra encara quauques braves flòcs. Viram a l’entorn de 25 dins la MJC d’Agte. E sèm afilhats a l’IEO (seccion departamentala). Lo cercle occitan dagtenc a publicat tres obratges4 : Racontes dal país dagtenc de Paulona DUCONQUERE. 1982 La cosina occitana del país d’Agde de Paulona DUCONQUERE. 1987 Reedicion parciala de la Borrida dagtenca de Balthazard FLORET 1994. 1 Remembre de l’autor. Remembre de l’autor. 3 Entrevista de febrièr de 2002 ambe l’autor. ( lo present del vèrb per significar que lo cercle viu totjorn) 4 V. Bibliografia ; òbras e escriches. 2 PAGI NA 75 �- 76 - Paulona DUCONQUERÉ èra una anciana dagtenca que viviá al Grau d’Agte. Membre del Cercle, parlava lo vertadièr parlar dagtenc plen de mots particulars de la pesca, del riu, …Se remembrava de la vida del pòble quand Agte èra pas encara toristificada. Sos libres son un bon testimòni del Agte d’abans. Lo cercle occitan de Massilhan (a 6 qm) es un pauc lo filh d’aquel d’Agte, sa capiscòla Annia TOBENÀ èra aderenta d’Agte. Manifestacions culturalas de tota mena, de teatre, de balètis, de contaires, repaisses, viatges fan que se pòt dire que mercès als dos cercles, la lenga demòra senon viva, au mens pas enterrada, dins aquel canton fòrça desoccitanizat. Vaicí çai-jós una entrevista ambe A. TOBENÀ :1 Ièu : Annia, te remembras de quand coneguères dòna GRÀCIA ? A T. : de segur aquò èra en 79 ; i anèrem a tres de Massilhan. Pendent dos ans e n’aprofiechèrem per fargar aquel de Massilhan, «Lo Cranc2 » ? Ièu– Comment ça se passait ? A. T. : – Onte ? en Agte o a Massilhan ? Ièu – En Agte. – A. T. : Los textes, èra ela mas tanben Alex PICAMAL que nos fasiá la descobèrta dels textes e sa femna que nos aprenián a dançar amb el. (A. PICAMAL èra Conselhièr d’Educacion al Licèu d’Agte e aviá remplaçat dòna GRÀCIA). Ièu– Quant de còps se fasián los corses ? A. T. : – una ora que durava mai que mai pus tant i trapèrem de plaser. Ièu– I aviá de monde ? – A. T. : òc una brava còla. Ièu– Qu’est ce que vous faisiez de plus à part les textes et les danses ? – A. T. : On a fait venir des chanteurs. Ièu– Que mai ? – A. T. : Sus Agte, me remembri pas tròp que i sòi demorada sonque doas annadas per anar bastir lo cercle de Massilhan. Per contra, la collaboracion se perseguiguèt dins d’activitats comunas coma de teatre, passejadas, viatges, que lo public èra lo meme. Per eisemple, una jornada sul canal de Miegjorn, descobèrta del canal de la Robina … Ièu– Onte ? a Narbona ? – A. T. : Òc ; ambe l’iscla Santa Lucia, venguda reserva naturala a l’ora d’ara. Ièu : -Senon, que pus pels cercles. Pas de politica ? - A. T. : Non, Les traditions étaient mises à l’honneur, pas delembradas, tant al nivèl arquitectural coma las « folias » de Montpelhièr … Ièu : Comment tu trouvais Mme GRACIA ? -A. T. : Pleine de dynamisme, un puits de science et incollable ! Ièu : Sus la calandreta que dire ? -A. T. : N’es a l’origina tanben qu’èra anada pausar un moment d’eleccions municipalas de question publica sobre la calandreta futura. Aguèt l’assegurança publica que se dobririá lèu. Uòi en 2012, lo cercle viu totjorn ; lo cors es assegurat per un professor d’occitan, Francés Asensiò. 1 2 Entrevista ame l’autor ; Massilhan, junh de 2012. Lo cranc es l’animal-totèm de Massilhan ; un massilhanés es un «cranquet ». PAGI NA 76 �- 77 - LA CALANDRETA DAGTENCA : Dins la debuta de las annadas 2000, tòrne1 prene mon trabalh sus la vila d’Agte e vene veire dòna GRÀCIA qu’anima totjorn lo cercle occitan dagtenc. En charrant me convida a venir assistir al cercle : per malastre, lo cercle qu’aviàm conegut a la debuta plen de vam e d’afogatats a plan cambiat ! Tornam charrar e tombam d’acòrdi que per faire quicòm de solide, nos deuriàm adreiçar als pus joves e charra que charraràs decidem de fargar una escòla calandreta mairala sus Agte. Prenem contacte ambe Felip HAMMEL del Centre de Besièrs, APRENE, per aver un pauc pus d’entresenhas e el nos prepausa d’organizar un acamp per nos explicar que es una calandreta e cossí fonciona. Aquò fach, fargam una associacion onte Elena GRÀCIA es capiscòla d’onor. De tots los acamps, de totas las entrevistas sobretot ambe los politics locals que dòna GRÀCIA èra fòrça coneguda en Agte, coma Madame Occitanie, èra un pauc la caucion laïca del projècte que foguèrem lèu acusats de voler fargar una escòla privada. Creèt lo jornal de l’escòla sul mòde Freinet, jornalet onte èran servats tots los eveniments de l’escòla ; aquel jornal existís encara. Aprèp fòrça tremolhs, la Calandreta Dagtenca dubriguèt ambe 7 escolans de mairala en setembre de 2002 e a la dintrada 2011, 91. Elena GRÀCIA balhèt lo fons de la bibliotèca enfantina de l’escòla, qu’aquela sala se sòna ara : La Bibliò d’Elena. Elena GRÀCIA defuntèt lo 19 de novembre 2010, un an e mièg aprèp son amic Robèrt LAFÒNT. Es enterrada dins lo cavòt de la familha de son òme, a son costat al cementèri de Lodeva. 1 Es l’autor que parla. PAGI NA 77 �- 78 - APONDONS VIDA D'ELENA CABANAS GRÀCIA ............................................................................. 80 Ensag de tablèu sintetic de la vida d’Elena CABANAS / GRÀCIA ............................................... 80 ARBRE GENEALOGIC D’ELENA CABANAS : ........................................................................ 82 L’ESCÒLA PUBLICA DINS LAS ANNADAS TRENTA : ............................................. 83 L’ESCÒLA MAIRALA E PRIMÀRIA : ........................................................................................ 83 L’ESCÒLA NORMALA EN FRANÇA DINS LAS ANNADAS 30 : .......................................... 84 QUAUQUES BIOGRAFIAS :............................................................................................. 85 CORRESPONDÉNCIA : ..................................................................................................... 89 LA CORRESPONDÉNCIA AMBE CAMPRÓS : ......................................................................... 89 LETRA DE CAMPRÓS. 28 DE JULH DE 1943...................................................................... 92 LETRA (BROLHON) DE DÒNA GRÀCIA A CAMPRÓS. ................................................... 93 LETRA DE CAMPRÓS. 6 DE SETEMBRE 1943 ................................................................... 95 LETRA DE CAMPRÓS. 27 DE SETEMBRE 1943 ................................................................. 96 LETRA DE CAMPRÓS. 30 DE GENIÈR 1944 ....................................................................... 97 LETRA DE CAMPRÓS. 10 DE SETEMBRE 1946 : ............................................................... 98 LA CORRESPONDÉNCIA AMBE LAFÒNT : ............................................................................ 99 CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/1946 . 1/2 ................................................ 102 CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/1946. 2/2. ................................................ 103 Letra de Robèrt LAFÒNT DEL 30/01/46 ............................................................................... 104 Letra de Lafònt del 6 de febrièr de 46 : ................................................................................... 105 Letra de Lafònt del 27 de mars de 1946 : ................................................................................ 106 Letra del 29 d’abril de 1946 : .................................................................................................. 106 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 9 DE JULH DE 1949 .................................... 107 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 1949 .............................................................. 108 LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 11/08/1950 ..................................................... 109 MADURASON : QUAUQUES APONDONS : ................................................................ 111 LA REVISTA ÒC : ....................................................................................................................... 111 MARCÈL VALIÈRA : ................................................................................................................. 111 Omenatge a MARCEL VALIÈRA DE LA BATAILLE SOCIALISTE. .................................... 111 UN ARTICLE DE M. VALIÈRAS DE 37 : ........................................................................... 112 FREINET E L’ECOLE MODERNE : .......................................................................................... 114 L’EDUCATEUR PROLETARIEN : ....................................................................................... 114 LA GERBE E LA COOPERATIVA :..................................................................................... 115 UNA LETRA DE FREINET A SON AMIGA ELENA CABANAS : ................................... 116 LA GARBA OCCITANA : ................................................................................................ 118 CÒPIAS DE REVISTAS ONTE APAREIS ELENA GRÀCIA : .................................. 120 BULLETIN PEDAGOGIQUE : ................................................................................................... 120 N° 4 d’octòbre 1951 : .............................................................................................................. 120 CAHIERS PEDAGOGIQUES :.................................................................................................... 121 N° 6. LA LANGUE D’OC DANS UNE ECOLE MATERNELLE : ...................................... 121 N° 11 : BURÈU DEL MLCR E COMENTARI DE FREINET : ............................................. 122 N° 14 : LA NOUVELLE VAGUE PER E. GRÀCIA : ........................................................... 123 N° 15 : PEDAGOGIE POUR NOTRE TEMPS : .................................................................... 124 N° 18. RENDUT-COMPTE DE L’ESTAGI DE MARLY DEL MLCR : ............................... 125 N°20 : BILAN ET PERSPECTIVES (PER E. GRÀCIA) : ..................................................... 126 N° 24 : REFLEXIONS SUR LE RAPPORT BARNAUDY : ................................................. 127 N° 34 : OMENATGE A CELESTIN FREINET PER E. GRÀCIA : ...................................... 128 N° 35 : AISINA PEDAGOGICA DE L’OBRATGE PELS CAMINS DEL PAIS : ................. 129 N° 48 : RENDUT-COMPTE PER E GRÀCIA DEL CA DE LA SECTION PEDAGOGIQUE : ................................................................................................................................................. 130 COBÈRTAS DE LAS PRODUCCIONS D’E. GRÀCIA : ..................................................... 131 ESTAGIS PEDAGOGICS : .............................................................................................. 132 RESUMIT : ................................................................................................................................... 132 TIÈIRA DELS ESTAGIS DE LA DEBUTA FINS A 1970 : ................................................. 132 ESTAGIS MLCR : .................................................................................................................. 132 PAGI NA 78 �- 79 ESTAGIS PASCAS CREO E CALEN : ................................................................................. 132 FÒTOS D’ESTAGIS PEDAGOGICS : ....................................................................................... 133 FÒTO DE L’ESTAGI DE DAX : ........................................................................................... 133 VIDA NÒSTRA : ......................................................................................................................... 134 CÒPIA DE LA PAGINA 2 DEL N° 1 AMBE « L’OURS » : ................................................ 134 OMENATGE A ELENA GRÀCIA : ................................................................................ 135 ARTICLE DE F. CANALES : ................................................................................................ 135 ARTICLE DEL BURÈU DE LA FELCÒ DINS L’AGATHOIS DEL 16/12/2000 :.............. 136 BIBLIOGRAFIA .......................................................................................................... 137 ÒBRAS E ESCRICHES : .................................................................................................. 137 OBRATGES : ............................................................................................................................... 137 NÒVAS E ARTICLES PUBLICATS DINS DE REVISTAS : .................................................... 137 TRABALH AMBE LO CERCLE OCCITAN DAGTENC : ........................................................ 137 COLLABORACION A DE PUBLICACIONS : .......................................................................... 138 SORGAS BIBLIOGRAFICAS : ....................................................................................... 138 REVISTAS : ................................................................................................................................. 138 LIBRES :....................................................................................................................................... 139 SITES :……………………………………………..……………………………………………..139 PAGI NA 79 �- 80 - VIDA D'ELENA CABANAS GRÀCIA 1920 1930 LA DRÒLLA EPS PESANÀS L'EN DE MONTPELHIÈR 1940 ROJAN ABELHAN L' ASE NEGRE ESCÒLA E VIDA L'AGAÇA CANTA 1950 OLMET BULLETINS LODEVA A LA VOLETTE SANA Ensag de tablèu sintetic de la vida d’Elena CABANAS / GRÀCIA (colomna d’esquèrra : sa vida professionala ; en anant cap a la drecha, son trabalh occitanista, pus a drecha son trabalh de pedagòga occitanista e a drecha del tot sas òbras …) PAGI NA 80 �- 81 - C. s De p. S EU poësies pour les écol 2010 La cosina del país d'Agte La borrida dagtenca tenca 2000 Racòntes del país d'Agte Lo vudèl calandr eta dag 1990 CERCLE OCCITAN DAGTENC 1980 retirada a Agte CO RS AL VID Lecturas occitanas fichas LIC RA Lecturas occitanas A NÒ ST Lo viòl/pels camins del país La cavala QUAS ÈRNS L'escorreguda ESC ÒLA D' 1969 1970 Reviudança Lo paure òme NI AGT E 1960 L O D E V A PAGI NA 81 �- 82 - ARBRE GENEALOGIC D’ELENA CABANAS : PAGI NA 82 �- 83 - L’ESCÒLA PUBLICA DINS LAS ANNADAS TRENTA : L’ESCÒLA MAIRALA E PRIMÀRIA : L’escolan aviá sa bloda, son portapluma ambe sas plumas de fèrre, lo tenchièr dins lo burèu que lo regent emplenava, lo tableu de lausa e las gredas per i escriure. L’escòla primària èra pas mixta. S’i anava lo diluns, dimars, dimècres, divendres e dissabte de 8° a 12° e de 2° a 4° e mai lo dijòus de 8° a miègjorn. I aviá los castigaments coma se téner drech a costat del banc o anar al canton (de la classa) e de gasardons (« bon-points » balhats pel regent e notats dins cada bulletin mesadièr e las « cartas d’onor »). Cada matin començava pel cors de morala. Dins l’òrdre d’importància venián la lectura, l’escritura, lo calcul, la gramatica, la conjugason, la geografia, l’istòria, las sciéncias, la geometria, lo dessenh, la gimnastica e, per las filhas la cordura e pels dròlles lo trabalh manual. L’atmosfèra èra gaireben religiosa emai se l’escòla èra laïca. Cal saber que, dins las escòlas catolicas, al luòc de morala s’ensenhava l’educacion religiosa e que l’atmosfèra èra al despart gaireben la meteissa. Tot l’ensenhament es ocasion per ensenhar per exemple l’importància de la sanitat e de l’igièna dins lo cors de sciéncias, lo calcul vanta lo meriti de l’estalvi mentre que l’istòria e la geografia glorifican França etèrna. LO SISTEMA D’ENSENHAMENT EN FRANÇA FINS A LAS ANNADAS 1950.1 1 Tablèu tirat del site : http://www.archives-lyon.fr/static/archives/contenu/Offre_culturelle/3_Fiches%20vertes.pdf PAGI NA 83 �- 84 - Çò qu’es important a aquesta epòca es la diferéncia prigonda entre lo primari e lo segondari. La Tresena Republica organiza l’ensenhament del Primari e Segondari ambe doas administracions, los professors diferents trabalhant dins d’establiments diferents. Lo Primari èra a gratis e caupiá las classas mairalas, las enfantinas, las elementàrias, e s’acabava per las classas primàrias d’aprendissatge, lo Primari Superior (EPS : école primaire supérieure) e lo Cors Complementari (CC). La tòca es de balhar d’emplegats, sobretot a l’Estat, intermediaris. A la fin de l’escòla elementària, sonque l’elita dels escolans qu’avián capitat lo Certificat (CEP : Certificat d’Etudes Primaires) podián seguir tres annadas pus los cicles EPS o CC, çò que faguèt Elena CABANAS quand dintra a la EPS de Pesenàs en setembre de 1933. Lo Segondari aviá per tòca de menar l’escolan al Bac. Los estudis se pagavan e aquò èra reservat a una elita. Aquel sistema elitista faguèt fòrça debats e tre 1928 i aguèt lo segondari a gratis (duscas a 1933) e mantun experiment per fargar de palancas entre los dos sistemas. L’ESCÒLA NORMALA EN FRANÇA DINS LAS ANNADAS 30 : L’article 2 de la lei de 1879 (dicha lei Paul BERT) crea las Escòlas Normalas e definís son ròtle dins la formacion dels regents. Cada departament deu fargar una escòla pels regents e una autra per las regentas. Per la màger part, lo monde venián de las classas del Cors Complementari o de las de l’Escòla Primària Superiora del cicle primari del cursus populari. Per dintrar a l’Escòla Normala, caliá capitar un concors qu’en aquesta annada lo govèrn Blum farà passar lo nombre de pòstes de 12 a 15. Elena CABANAS lo capitarà en setembre de 1936. Lo govèrn Blum ensajarà de fargar de palancas per balhar als regents lo drech d’anar al Bac mas lo Senat de drecha o permetrà pas. Lo « Brevet Supérieur » dòna drech a èsser regent e se passa dins l’Escòla Normala en tres partidas. (Fòto tirada de : http://memoirepedagogique.free.fr/memoirepedagogiquefree/Histoire_de_lEcole_%281%29.ht ml) PAGI NA 84 �- 85 - QUAUQUES BIOGRAFIAS1 : ALIBÈRT Loís : (Bram 1884 ;  Montpelhièr 1959). Farmacian, diplomat d’Estudis Superiors miègjornals e d’Estudis superiors d’Istòria. Secretari de las revistas Terro d’Oc e Ethnographie méridionale folklore (1938-1944) fondador e secretari general de la SEO (1930) ; sas òbras màgers son la Gramatica occitana (SEO 1935) e lo Diccionari occitanfrancés. Molestat a la liberacion per sa simpatia pel govèrn de Vichí. ALLIER Max : (Montpelhièr 1912 ;  Montpelhièr 2002). Jornalista a París puòi dintra dins la Resisténcia e aderís al PCF e aprèp la guèrra es jornalista al diari La Marseillaise ; escriu a Òc, l’Ase Negre ; escrivèire occitan. AZEMÀ Pèire : (Montpelhièr 1891 ;  Montpelhièr 1967). Emplegat a la Societat de las menas de Graissasac ; victima de la guerra de catòrze ; cap de burèu à la Prefectura de Montpelhièr. Majoral del Felibritge (1929) ; co-director de la revista Lou Gal (1915-1921) e de Calendau (1933-1944) , cònse adjonch de la vila (1935) ; capiscòl de l’IEO (1957-1959). Escriu dins fòrça revistas (La Campana de Magalouna, Le Sud, Oc, …). BERTAUD ( ?) Pèire Loís (en fr. BERTHAUD) : (Bordèu 1899 ;  Séry-Magneval (60) 1956). Creèt l’Office de Presse Occitane e lo Centre Permanent de défense de la langue d’oc a Vichí. Vici-capiscòl de l’Escòla Occitana. Director de la revista OC en 1940. Se dessaparèt lèu del regim de Vichí e foguèt deportat. Fondador de l’IEO. Foguèt un dels que trabalhèt a faire espelir la lei DEIXONNE, fòrça introdusit dins las dralhas del poder e de l’Administracion, creèt una mena de lobbying ambe los bretons en favor de la lei. BORCIÉS ( ?) Joan (en fr. BOURCIEZ) : (Bordèu 1894 ;  Tolosa 1969). Escolan de Normala Superiora ; professor de letras al licèu de Tolosa, de Niça puèi professor a La Facultat de Montpelhièr. Es el qu’èra professor d’occitan medieval a la Facultat dins las annadas 43. BOSSAC Andrieu : (Albí 1889 ;  Albí 1964). Redactor al Télégramme de Toulouse. Productor de radiò e teatre. Fonda l’Escòla de Rochaguda. Capiscòl de la SEO en 42 e 43. Director de la revista Tèrra d’oc (1940-1945). Taxat de maurassian, aderís a la Revolucion Nacionala de Vichí. CAMPRÓS Carles : (Marselha 1908 ;  Gaujac (30) 1994). Agregat de letras, encargat de corses a l’Universitat de Montpelhièr, fondador de la SEO, puèi de l’IEO. Es capiscòl de la Section Pédagogique de l’IEO e vicicapiscòl de l’IEO. Fondador de la revista Occitània d’abansguèrra. De segur, una de las personalitats pus importantas de l’occitanisme modèrne. A costat d’un mitan occitanista marcat mantuna fes per d’idèias de drecha e de còps d’ultradrecha, CAMPRÓS es un umanista crestian en cèrca de valors espiritalas de la civilizacion d’òc, qu’el las sòna « esperit de respècte » : L’experit de respècte, esperit nascut a las nòstras terras despièi de sègles i a, vòl l’amistat de totes dins l’amistat de totes : es esencialament l’esperit del pòble d’òc, del pacàn coma de l’obrièr, gelós de son independéncia e se trufant de mestrejar que qué siague, basta que degun lo vògue pas mestrejar. 1 Aquestas biografias mai que mai sinteticas dèvon fòrça al libre de Joan FORIÈR pels occitanistas e felibres : Dictionnaire des auteurs de langue d’oc de 1800 à nos jours) V. Bibliografia. PAGI NA 85 �- 86 CAMPRÓS presentarà dins son libre Per lo camp occitan son federalisme politic, social e economic. Serà un dels occitanistas qu’aurà lo pus d’influéncia sobre Elena CABANAS, pas sul plan sindical ni politic mas puslèu dins las dralhas que seguirà ela al sortir de la Liberacion (Ase Negre, Grop Antonin PERBÒSC). Creèt tanben la licéncia d’òc e Elena CABANAS foguèt una de sas estudiantas qu’es quora comencèron de s’escriure. CARCOPINO Jérôme : (Verneuil/Avre 1881 ;  París 1970). Istorian e professor, ven Director de l’Ecole Normale Supérieure de París de 1940 a 1942 e en febrièr ven tanben jos lo govèrn de DARLAN, secretari d’Estat a l’Educacion Nacionala. Fa una reforma de l’ensenhament segondari (15/08/41), aplica tanben ambe fòrça vam las leis de Vichí sobre l’exclusion dels francs-maçons e dels josieus de l’Educacion nacionala. Daissa pasmens doas circulàrias, una sobre las cèrcas arqueologicas (27/09/41), l’autra sobre los corses facultatius de lenga dialectala dins l’ensenhament primari. Las doas circulàrias son dichas « circulaire CARCOPINO ». CHATBÈRT Ramon : (Fauch (81) 1913 ; Albí 2005). Regent d’escòla ; un dels primièrs del Grop A. PERBÒSC e de la Garba Occitana que bailejarà tre la partença d’Elena GRÀCIA pel sanà. Creèt lo jornalet escolari La feuille d’or de quand èra regent a Fregairòlas (Tarn). Collaborèt a las revistas de pedagogia occitana (Bulletin, Cahiers Pédagogiques, Vida Nòstra) e a mantuna autra (ÒC, Vent terral, La Revue du Tarn, Tarn Libre). Publiquèt tanben mantun obratge pedagogic (Trabalhs dirigits …). CÒRDAS Leon : (Siran (11) 1913 ;  Montpelhièr 1987). Vinhairon ; escrivèire d’òc, òme de teatre, fondador de l’IEO, collaboraire de mantuna revista : Òc, Occitània, Terra d’Òc … ; un dels tres fondadors de l’Ase Negre (es son amic VIEU qu’estampèt la revista a partir del n° 3). DEZEUSA Francés : (Montpelhièr 1871 ;  Montpelhièr 1949). Licéncia de drech , libraire, editor a Montpelhièr ; fondador e cap-director de la revista La Campana de Magalouna (de 1892 a 1933). FAURE Crestian : (Lion 1957 ; …). Istorian ; s’interessèt lèu al rescontre entre l’ideologia reaccionària de Vichí e la naissença de l’etnologia en França. Son libre Le projet culturel de Vichy es la resulta d’una tèsi sostenguda en 1986 Folklore et Révolution Nationale. GIRARD Ismaël : (Montpezat (32) 1898 ;  Tolosa 1976). Mètge. Fondador de la SEO (1930) e de l’IEO (1945), secretari general fins a 1948. Fondador e Capiscòl de la revista màger OC publicada gaireben sempre mercè a son argent personal. IMBÈRT Danisa : ( ? ;  2005). Professor d’escòla puòi jos-Principala del Collègi Royer de Montpelhièr, secretària de la Seccion Pedagogica de l’IEO fins a 1972 e redactritz dels Cahiers Pédagogiques del n° 41 al darrièr lo 60. Aguèt l’idèia de crear los CREO e de cambiar l’estructura de la Seccion per s’acordar amb aqueles. Escriguèt d’obratges pedagogics, Initiation a la littérature occitane, … Secretària de la « Sous-Commission Occitane pour l’etude des langues et civilisations régionales » dins las annadas 67. JAURION Joan : escolan del cors d’occitan de R. LAFÒNT a Seta. Regent d’escòla a Laurens (34), clavaire de la Seccion Pedagogica, dels Cahiers Pedagogiques del n° 10 al 60 e tanben dels estagis pedagogics. PAGI NA 86 �- 87 « Cheville-ouvrière » del movement, persona de l’ombra, diguèt d’el, dòna GRÀCIA : sai pas cossí faguèt, se petaçava totjorn per trapar l’argent per faire marchar tot aquò e a-n-aquesta epòca, te pòdi dire qu’èra pas facile ! »1 KERAVEL Armand : (Brest 1910 ;  Carpentràs 1999). Regent d’escòla laïca en Bretanha, i ensenha lo breton en defòra de las oras normalas, un dels fondadors de la revista Ar Falz, pròche del Partit Comunista2, resistent, de tots los combats per la defensa del breton a l’escòla e de las autras lengas minorizadas ; un dels fondadors del MLCR ambe E. GRÀCIA. Es tanben un dels qu’an trabalhat per la lei DEIXONNE (ambe P. L. BERTHAUD). LAFÒNT Robèrt : (Nimes 1923 ;  Floréncia 2009). Professor de licèu puòi professor a l’Universitat de Montpelhièr. Faguèt partida de la Resisténcia. Escrivèire, autor de romans, poësia, ensages, òme politic occitanista aitanben, Robèrt LAFÒNT es de totas las batalhas del movement occitanista. Pren la direccion de l’IEO a la seguida de CASTAN e se’n anirà quauques annadas puòi al congrés d’Orlhac. Un dels joves a la sortida de la guerra, serà segur l’amic pus pròche d’Elena CABANAS. LAGARDA Pèire : (Castelnòu-Durban (09) 1920 ;  Tolosa 1992). Regent d’escòla puèi professor d’espanhòl ; un dels primièrs a collaborar ambe lo Grop Antonin Perbòsc ; secretari de l’IEO en 1961. Responsable a la Liberacion de Radiò Tolosa Pireneias onte E. CABANAS faguèt 6 emissions. LESAFRE Joan : (Baiòna 1907 ;  París 1975). Engenhor a la SNCF. Doctor en drech, diplomat en Istòria de Lengadòc, licéncia de sciéncias matematicas. Fondador del Novèu Lengadòc ; conselhièr de l’IEO e de l’Escòla Occitana. Vici-Capiscòl de Les Amis de la langue d’oc a París. Collaborèt a mantuna revista. NELLÍ Renat : (Carcassona 1906 ;  Carcassona 1982). Professor de letras de licèu a Maubeuge (57), a Castelnòu d’Arri a Carcassona, puèi a la Facultat de Letras de Tolosa. Capiscòl de la SEO (de 43 a 44) e un dels fondadors de l’IEO. Membre de l’Ase Negre e d’Occitània (1946 a 1948), pren la direccion dels Annals de l’IEO (1957) e cap-director de OC. De RICARD Loís Xavièr : (Fontenay sous Bois 1843 ;  Marselha 1911). Jornalista. Fondador de l’Armana de la Lauseta ; majoral del Felibritge (1888) ; un dels fondadors de la Fédération Régionaliste Française (1900). Representant del Felibritge Roge. RIPÈRT JÒRGI : (La Ciutat 1880 ;  París 1958). Professor de drech. Dogan de la Facultat de drech de París abans la guerra. Amistaire abansguerra ambe los estudiants josieus caçats pel antisemitisme, vira completament tre lo govèrn de Vichí que lo fa secretari d’estat a l’Instruction Publique del 06/09/40 al 13/12/40 e aplica amb vam al dintre de son ministèri las leis sobre l’estatut dels josieus. Pasmens, farga una circulària, la primièira de Vichí, sobre l’ensenhament de l’istòria e geografia localas. Es lo fraire del felibre ciutadenc Emili RIPÈRT. ROQUETA Max : (Argelièrs (34) 1908 ;  Montpelhièr 2005). Mètge. Un dels fondadors del Novèu Lengadòc (1928), « delegat-general » de la SEO, cap-redactor de la revista Occitània (1935) ; fondador de l’IEO (1945), membre de la revista L’Ase Negre, director de Les Annales de l’IEO (1948-1951), secretari general de l’IEO (1946-1951) puèi capiscòl (1951-1957). Director de la revista Vida Nòva (1958) e de la revista OC en 1980. 1 2 Entrevista ambe l’autor ; decembre de 2001, Agte. Serà a la fin de sa vida elegit del Partit socialista. PAGI NA 87 �- 88 - ROQUETA Pèire : (Marselha 1898 ;  Marselha 1988). (De son nom d’ostal verai Pèire-Joan ROUDIN). Avocat e òme de drech a Avinhon e Marselha. Animator del Cercle Occitan de Marselha. Escrivèire. SALVAT Josèp : (Rivèl (11) 1889 ;  Surbà (09) 1972). Prèire e professor d’istòria e d’espanhòl al pichon seminari puèi Professor de lenga e literatura romanas a l’Institut Catolic de Tolosa. Diplomat d’Estudis Superiors meridionals. Membre puòi secretari e capiscòl de l’ESCÒLA OCCITANA (1962-1972). Fondador (ambe P. ESTIEU) del COLLEGE D’OCCITANIE (1927), Director del Gai Saber. Sas idèias son favorables a la drecha maurassiana e al govèrn de Vichí. Escriguèt una gramatica en seguent las idèias de P. ESTIEU e A. PERBÒSC e comencèt d’ensenhar la lenga per ràdio e per corrièr abans guèrra. TERRACHER : (1882 ;  Vichí 1955). Professor de literatura francesa. Fondador amb Oscar BLÒCH de la Société de Lingüistique Romane ». Dintra alo govèrn de Vichí coma secretari a l’Instruction Publica a la seguida de Jòrgi RIPÈRT. Mena una enquista per conéisser los regents interessats per la circulària de son predecessor. VALIÈRA Marcèl : (Seta 1905 ; 1973). Mestre d’escòla. Nasquèt d’un paire obrièr e d’una maire codurièira. Entamenèt lo Cors Complementari e capitèt lo concors de dintrada a l’E. N. en 1924. Venguèt un membre actiu del sindicat dels institutors d’Erau. En 1932, foguèt membre del Conselh federal de la FUE puòi en 1936 secretari general. Organitzèt sul plan nacional la tendéncia sindicalista revolucionària-lucha de classas aprèp la fusion sindicala. Foguèt mobilitzat sus la linha MAGINÒT en 1939 ; fach presonièr, s’escapèt e tornèt prene son pòste de regent a Servian en 1940 mas dos ans puòi foguèt desplaçat cap a una escòla de Montpelhièr (es aquí abans son desplaçament que rescontrèt Elena CABANAS). Faguèt de Resisténcia dins un moviment L’insurgé. A sa dintrada, prenguèt lo pòste de secretari departamental de la seccion d’Erau del SNI e foguèt membre del Burèu Nacional onte representèt l’Ecole Emancipée. Farguèt puòi la seccion departamentala de la MGEN. PAGI NA 88 �- 89 - CORRESPONDÉNCIA : En aquesta epòca tre sortir de la guerra ambe las restriccions fins a las annadas 70, lo telefòn se trapava pas de pertot. L’internet, lo monde se l’imaginava pas gaire, viatjar èra pas tant aisit e lo biais natural de comunicar èra lo corrièr, qu’el marchava mièlhs qu’al jorn d’ara. Atal, avem un molon de documents de correspondéncias e fòrça conservats al Cirdòc. Per astre, i ai pogut furgar e per çò que tòca a Elena CABANAS – GRÀCIA, tot destriar e legir es encara a faire e serà un brave trabalh. Pasmens, me soi sobretot interessat al primièr periòde, aquel d’abans 1950, qu’encara ai pas tot pogut triar. Ai causit de classificar, de compréner e de còps de virar en escriture maquina, doas correspondéncias, primièr la de CAMPRÓS, la primièira en cronologia et aquela que ja nos balha las dralhas que seguirà la jove regenta e la de LAFÒNT, que vendràn amics dins tots los combats occitanistas, amics que metràn gaireben 15 annadas de corrièrs abans de se tutejar. Demòran fòrça correspondéncia a espleitar, la de GIRARD per exemple, que cada còp qu’i aviá un problema financièr, que siague per Occitània, Escòla e Vida, portava la solucion, la de l’amic de l’Ase negre CÒRDAS, de LAGARDA (Pèire) per la pedagogia. LA CORRESPONDÉNCIA AMBE CAMPRÓS : Es interessant de legir la correspondéncia escricha entre la jove regenta de Rojan e lo professor de Facultat CAMPRÓS. Aquesta correspondéncia comença a la davalada de 43 e va fins al mitan de l’annada 47. Ai trapat tot aquò en furgant dins lo « Fons GRÀCIA-CABANAS » del Cirdòc, que doas annadas abans de defuntar, Dòna GRÀCIA i aviá daissada tota sa correspondéncia occitanista. CAMPRÓS es lo primièr ambe qui entretendrà de letras seguidas d’abòrd coma una futura escolana dels corses d’occitan per demandar d’entresenhas e puèi pauc a cha pauc per de motius pus concrets d’accion sobretot tocant a la pedagogia de la lenga e tanben per de soscadissas pus personalas sobre de temas variats (pensada religiosa, politica, biais de pensar, …). A la debuta escrichas en francés aquelas letras seguiràn en òc e veirem qu’una granda amistat naisserà. L’interés d’aquelas letras es de mostrar las preocupacions d’Elena CABANAS cercant de dralhas de faire e pensar (e aquò d’un biais que vòl gardar personal sens cap adesion que qué siague a cap ideologia que ja sentissèm la pensada libertària) de còps amb un cert vam que daissa CAMPRÓS risolièr a la debuta que lèu aniràn s’endralhant cap una correspondéncia capvirada dins l’accion militanta. D’aquest ligam entr’abdos, se pòdon veire nàisser las grandas accions d’Elena : Ase Negre, Grop Antonin Perbòsc, e sus una letra se tracha de la Garba Occitana. Aprèp 1947, avèm pas res pus mas aquò vòl pas dire forçadament qu’i aguèt pas pus de contactes. Elena CABANAS èra afogada a trabalhar dins lo GROP ANTONIN PERBÒSC, puèi dins Los Bulletíns. Dins aquest memòri manlevarai sonque las letras significativas per aqueste trabalh e i apondrai quand serà necite quauques remarcas per faire sens. Çai-jos lo repertòri de la correspondéncia ambe CAMPRÓS : 28/07/43 : còpia çai-aprèp. CAMPRÓS li balha d’entresenhas pel cors de lenga d’oc a l’Universitat e tanben charra sobre lo biais de pensar e faire de la joventut. PAGI NA 89 �- 90 - Agost ( ?) : còpia çai-aprèp (la madurason occitanista) ; brolhon d’una letra de CABANAS ; E. CABANAS sosca sul biais de pensar e menar una accion ; soscadissa sobre lo Felibritge e lo catolicisme ; 06/09/43 : còpia çai-aprèp (la madurason occitanista) ; coma professor, CAMPRÓS sosten l’idèia de trabalhar sobre X. de RICARD e de suggerir a Elena que saupèsse escriure e legir lo lengadocian e perqué pas que s’engatgèsse dins lo movement de renaissença d’òc. Tanben li suggerís de demandar una mutacion sus Montpelhièr per facilitar lo seguit dels corses a la Fac. 11/09/43 : CAMPRÓS a entrevistat un amic sieu qu’es Inspector d’Acadèmia per pensar a un pòste sus Montpelhièr mas es tròp tard. 27/09/43 : còpia çai-aprèp ; CAMPRÓS balha las dralhas del futur Grop Antonin Perbòsc. 26/10/43 : CAMPRÓS demanda a la jove regenta que ven d’èsser nomada a Abelhan de li mandar quauques poèmas qu’ela aviá compausats ; aquò per un numerò especial de la revista Pyrénées sobre la poësia d’òc. Tanben l’encoratja a escriure de poësia que tròba la lenga e l’escritura d’Elena fòrça bona. Puòi, li balha lo programa de l’annada a venir per la licéncia d’òc (Rasims de luno d’E. BARTA e Lo libre dels auzels d’A. PERBÒSC). 14/11/43 : Elena li a mandat dos poëmas que farguèt en li disent que n’aviá cramat d’autres perdequé los trobava pas bons. CAMPRÓS li fa una « gronderie » en li disent que se son pas « excellents », an pasmens « ce je ne sais quoi qui se tient et attache ». Li balha quauques idèias e encoratjaments sobre la lenga e li ditz que va mandar sos dos poëmas al responsable de l’article de la revista Pyrénées. 27/11/43 : CAMPRÓS li manda d’encoratjaments en li precisant onte se pòt procurar los libres d’estudiar. 30/01/44 : còpia çai-aprèp ; CAMPRÓS dins una letra importantissima establís la situacion dels occitanistas a la debuta de 44 e comença d’aver lo projècte de reviudar la revista Occitània d’abans-guerra. Es ja l’idèia, s’es pas encara un projècte clavat, en que s’adralharà la còla de joves que fargarà l’Ase Negre. 20/03/44 : se trapan de pus en pus de monde dins las assembladas de Montpelhièr e lo Novèl Lengadòc tòrna prene de vam et aculís de pus en pus de joventas de l’Institut. Tòrna soscar sobre la revista-ligam entre regents d’escòla primària e ditz a Na CABANAS que la veiriá plan dins lo Comité de redaccion. 07/06/44 : lo professor CAMPRÓS a trobat lo trabalh de fac reçauput d’Elena CABANAS fòrça bon e li balha d’entresenhas per perseguir son trabalh d’estudianta. Puòi, contunha sus son idèia d’una revista acampant los regents d’escòla primària que Elena sap pas cossí prene contacte. Suggerís d’enviar de circulàrias qu’aquò costariá pas que 0,50F. GIRARD, ROQUETA e el la podràn ajudar. D’aquesta circulària podriá, nàisser la futura revista-ligam dels regents amics de la lenga. 13/11/44 : lo professor CAMPRÓS balha d’entresenhas sul programa nòu de licéncia d’òc. N’aprofiècha per li balhar de conselhs pel bulletin dels regents : PAGI NA 90 �- 91 refusar lo particularisme, dire qu’ensenhar l’occitan es coma ensenhar l’esperantò. Tòrna faire referéncia a son libre Per lo camp occitan1 e fa un parallèl entre lo nacionalisme = lo francés ; l’internacionalisme = l’esperantò ; l’intranacionalisme = la lenga d’oc.2 Soveta qu’Elena, aquesta annada, s’inscrigue per passar los examèns de la Facultat. Sabem qu’Elena l’aguèt, la licéncia d’òc, e podem imaginar que la capitèt al mes de mai-junh de 1945, que pas pus de correspondéncia se tracharà d’aquels corses. 10/09/46 : còpia çai-aprèp. CAMPRÓS se regaudís de la sortida de l’Ase Negre e balha sas amiras sòbre la revista. 10/01/47 : CAMPRÓS fa referéncia a una entrevista amb Elena e aquela li a degut parlar de FREINET e de l’Ecole Moderne. Sembla plan interessat pel projècte. Li ditz qu’ambe ROQUETA fan una emission a Radiò Montpelhièr e que ne volián faire una sobre lo tèma de l’ensenhament primari. E, la sonarián « emission Antonin Perbòsc ». E li escriu qu’es el qu’es cargat de l’emission mas que serà ela (E. CABANAS) particularament3 que redigirà los tèxtes) ! Li ditz tanben : Vaquí çò que vòle i faire. Dos biais d’emissión4 : 1°) la connaissance du milieu à l’école par la langue d’oc. 2°) Le perfectionnement du français à l’école par la langue d’oc. E de conclure en demandant a Elena de li « n’alestir un (d’article) sus lo subjècte que vodrètz (lo mai simple per començar, per exemple la vendèmia)». 28/05/47 : CAMPRÓS a recebut la revista Escòla e Vida del Grop Antonin Perbòsc. Escriu sos comentaris e impressions e prepausa d’i « fintar una ulhada » abans d’estampar. 16/08/47 : Elena ven de fargar de trabalhs dirigits pels dròlles e CAMPRÓS los li tòrna aprèp los aver legits en li disent qu’aquò’s seriá una bona aisina pels autres regents. 02/10/47 : letra d’encoratjament per E. CABANAS e CAMPRÓS li balha lo nom dels professors de l’Escòla Normal (un pels joves, un autre per l’Escòla de filhas) per i mandar lo bulletin. 26/05/48 : darrièira letra de CAMPRÓS dins lo fons del Cirdòc ; es una letra de trabalh sobre la pedagogia pels dròlles del primari per fin d’ensenhar la lenga a partir de tièiras de mots coneguts. 1 Per lo camp occitan. V. Bibliografia. Los « = » son de CAMPRÓS. 3 Lo mot joslinhat es de CAMPRÓS. 4 Sic. 2 PAGI NA 91 �- 92 LETRA DE CAMPRÓS. 28 DE JULH DE 1943 (Fons Gracia CIRDOC . Camprós) Le Bleymard 28/7/43 Chère Mademoiselle et Collègue, Tout d’abord, excusez mon papier. Je suis au cœur de la Lozère où je travaille pour une étude de géographie lingüistique et je n’ai d’autre papier que ces feuilles de cahier. Je reçois votre lettre du 4 juillet et je me fais un plaisir d’y répondre sur le champ. Catholique pratiquant pour ma part, j’ai toujours pensé, suivant en cela les enseignements profonds de la religion, que rien n’opposait et ne devait opposer un catholique d’esprit religieux et un libre-penseur à condition que l’un et l’autre fussent des gens de bonne volonté et de bonne foi. Et votre lettre confirme cette croyance. Pour moi, le libre-penseur de bonne foi est plus près de Dieu et de l’esprit religieux que le catholique qui n’est qu’un sepulchre blanchi. Ceci dit j’aime la franchise de nos positions. Je suis heureux de savoir que ce que j’ai écrit dans « Per lo camp occitan » à l’époque où j’étais encore étudiant, vous aît plu. Il y aurait aujourd’hui pas mal de choses à y réviser. Espérons que le jour prochain où la liberté nous sera rendue, nous pourrons le faire largement. En tout cas, il me plait de voir qu’un esprit indépendant a sû estimer la méthode dont je me suis servi. En effet, le plus souvent les gens discutent à perte de vue sur des principes mais ils oublient les faits. Or, il y a plus de vérité dans un petit fait bien choisi que dans des « laius » à l’infini. Certes, le sentiment existe lui aussi. Il est un fait également comme les faits matériels et, en tant que tel, il a droit à notre respect. C’est ce que certains théoriciens ont oublié. Mais le sentiment-et au fond toutes les positions toutes les attitudes sont sentimentales- a besoin pour se consolider, pour se développer, pour conquérir, de se nourrir de faits et de faits bien précis. C’est ce que les jeunes ont toujours, ou peu s’en faut, oublié. Ce sont les gens qui vivent dans des lieux communs d’un genre particulier sans fenêtres à l’horizon. C’est pourquoi, d’ailleurs, aux yeux de pas mal d’entre eux, je suis un sale hérétique !! Il suffit de sourire et dépasser. 20/8/43 Je continue cette lettre presque avec un mois d’interruption. Il m’est arrivé un accident de vélo (je parcourais la Lozère à vélo pour mon travail) qui m’a empêché d’écrire jusqu’à aujourd’hui et qui me tient encore immobilisé chez moi où l’on m’a transporté. Excusez donc le retard supplémentaire ! Mr Girard me parle de vous et me dit que vous avez suivi un ou deux cours de languedocien à Montpellier. Sachez que ce cours est ouvert aux instituteurs et institutrices même s’ils ne sont pas étudiants. Vous pouvez le faire savoir à vos amis et amies. Mon ami Girard me dit qu’il vous a engagé à étudier l’œuvre de X. de Ricard pour en fairer une étude moderne. C’est une très bonne idée. A ce propos vous savez qu’il vous est possible – sans être licenciée- de préparer une thèse de Doctorat d’Université ès Lettres à la Faculté de Montpellier. Une étude approfondie sur X. de Ricard serait peut-être chose intéressante. Et puisque vous vous intéressez au félibrige rouge vous pourriez l’essayer. PAGI NA 92 �- 93 Je ferai avec grand plaisir votre connaissance pour causer sur certains points comme celui de savoir si la centralisation est la cause ou la conséquence de l’impérialisme. En vérité les deux faits sont connexes dans la réalité. Mais toutes ces questions sont compliquées et l’on peut toujours s’appliquer dans sa sphère à développer l’esprit impérialiste et anti-centralisateur par tous les moyens si infinies (sic !) puissent-ils paraître. Ainsi faisant on évite avant tout le ridicule de vouloir tout révolutionner sans jamais rien faire. Passez de bonnes vacances, chère mademoiselle, et croyez à mes meilleures amitiés. CAMPROUX Carles Gaujac par Connaux (Gard) LETRA (BROLHON) DE DÒNA GRÀCIA A CAMPRÓS. Non datada 1943 ? (tanplan fin d’agost o debuta de setembre 43) Cher Mr, Je trouve votre lettre à mon retour de vacances. Je vous ai lu avec plaisir et j’ai apprécié la netteté avec laquelle vous avez établi nos positions (le manque de netteté est une des choses qui me gêne le plus dans mes relations avec les Félibres que je connais. Beaucoup sont catholiques et j’ai l’impression qu’ils admettent comme une chose évidente que je suis catholique moi aussi. (Je n’ai jamais eu l’occasion de les détromper et cela m’ennuie à tel point que je finis par ne plus aller voir ceux avec qui j’allais bavarder de temps en temps.) Je suis entièrement de votre avis : un catholique et un libre penseur de bonne volonté et de bonne foi peuvent très bien s’entendre. Malheureusement la bonne volonté et la bonne foi m’ont paru jusqu’ici chose assez rare, et dans la petite sphère de mon école, j’ai eu, moi, insitutrice laïque, libre penseuse, bien des difficultés avec les sépulcres blanchis du village. Je sais fort bien que cela n’a rien à voir avec la religion vraie que vous pratiquez et croyez que je suis heureuse de connaître enfin quelqu’un qui pense ce que vous pensez. J’ai l’impression que certains passages de ma lettre vous ont légèrement amusé ! Rassurez vous, cela ne me fâche en aucune façon. Je tiens seulement à bien vous expliquer ma position vis-à-vis de toutes les questions qui m’intéressent. J’ai 24 ans et sortie de l’E. N. depuis 4 ans, il y en a environ 3 que les questions politiques, sociales et économiques m’intéressent. Mais il m’est très difficile de me faire une opinion même approximative sur bien des points. Je manque de moyens d’information : livres, revues qui ne soient pas à sens unique, voyages etc… Surtout, il me manque la discipline rigoureuse de la contradiction. Je n’ai pas souvent l’occasion de discuter avec d’autres et d’élargir mon horizon. Je me trouve parfois en présence d’opinions contradictoires que je n’arrive pas à réduire ou à éliminer. A cause de tout cela, j’ose rarement m’arrêter à une conclusion. J’essaie en tout cas d’éviter les travers des jeunes qui tranchent, coupent, brisent … se trompent et échouent lamentablement. Je tache aussi de me débarasser autant que possible de tout préjugé, de tout parti pris et de ne m’arrêter qu’à des opinions soigneusement discutées par moi-même et non pas aveuglement reçues d’un autre. Je n’y arrive pas toujours et j’ai bien peur, précisément d’avoir employé à propos de centralisation et d’impérialisme ce ton catégorique … et de vous avoir amusé à cause de cela. Cette attitude, je l’ai également vis-à-vis du félibrige et c’est peut-être plus utile que dans tout autre domaine car j’ai remarqué comme vous la quantité de lieux communs, de phrases toutes faites, de conceptions effarantes de sénilité qui fourmillent dans les journaux félibréens. Mon intérêt pour notre terroir et notre langue vient de loin. Je me souviens de « Mirèio » enchantant mes 14 ans et de mes recherches dans la bibliothèque de l’E. N. qui n’était pas aussi riche que je l’aurais désiré. La création du cours de Langue d’Oc à la Faculté de Montpellier m’a paru intéressante. PAGI NA 93 �- 94 Mais je venais d’être très malade (pleurésie, anémie, et tout ce que cela entraîne), le docteur me permettant tout juste de reprendre ma classe. Je n’allais pas encore me donner un travail nouveau, ce n’était ni prudent, ni raisonnable. J’ai eu raison d’ailleurs car j’ai passé un hiver assez mauvais. A présent, je ne sais trop que décider … D’ailleurs, cela ne dépend pas tout à fait de moi. A Roujan, je remplace un prisonnier, je risque en Octobre d’être nommée ailleurs et de n’avoir aucune communication commode. Donnez-moi tout de même tous les renseignements utiles sur le fonctionnement du cours. Faut-il avoir fait des études de latin ? Je me souviens de l’étonnement d’une de vos élèves devant les difficultés du cours de Mr Bourciez, alors que ce cours était ouvert à des instituteurs qui risquaient de ne pas savoir le latin, ce qui est mon cas. J’ai assisté en effet à votre dernier cours du jeudi ; j’y étais venue avec une étudiante qui avait fait un an de suppléance à Roujan en 39-40 et avec qui j’ai gardé de bonnes relations. Je comptais faire votre connaissance mais un monsieur vous ayant accaparé, et l’heure du train approchant, j’ai dû partir sans vous voir. Ce n’est d’ailleurs que partie remise car j’espère aller à Montpellier en Octobre et je viendrai vous voir. Ce que vous me dites sur la possibilité de préparer une thèse de Doctorat m’intéresse plus vivement encore. Donnez moi aussi à ce sujet toutes indications utiles. J’aimerais commander le Félibrige Rouge et l’œuvre de X. de Ricard. Mais Mr Ilprard1 ( ?) me dit qu’on ne peut guère trouver ces œuvres que dans les bibliothèques publiques. C’est très ennuyeux. Je ferai tout de même des recherches. Je verrai bien ce qu’elles donneront. Vous n’imaginez pas à quel point je me sens démunie devant notre trésor et combien est mince ma connaissance de notre littérature. Ce n’est pas de 2 ou 3 heures par jour dont il faudrait disposer, mais de toute la journée. Il est vrai que la vie est longue d’approfondir mes connaissances en Langue d’Oc2. Elena es en pòste a Rojan, segur qu’aquesta letre serà de la fin de l’estiu de 43, sap pas encara se mutarà o pas. La letra sembla èsser la responsa a aquela de CAMPRÓS del 28/07/1943. Ja se nòta lo caractèr d’Elena e sa cèrca ; cèrca de tot ; cèrca de se fargar un èime, una disciplina per soscar, son caractèr caput per pas voler èsser endralhada, son òdi per tot ço que òl a glèisa e clèrgues (de familha ?) e, jos tot aquò, una cèrta ingenuitat per tot çò que es curiosa d’aprene. Tanben aprenem dins aquesta letra los problemas de santat que la perseguiràn tota la vida, una freuletat pulmonària que l’aduirà quauques annadas puèi a estatjar quauques meses dins un sanatòri. 1 2 Illisible. Sic. PAGI NA 94 �- 95 LETRA DE CAMPRÓS. 6 DE SETEMBRE 1943 (Fons Gracia CIRDOC . Camprós) Gaujac, 6/9/43 Chère Mademoiselle, Votre lettre me fait grand plaisir et votre bavardage est agréable. Et d’ailleurs, ce n’est point bavardage futile. N’ayez aucune crainte. Si votre bavardage m’a amusé, ce ne peut être que d’une façon très sympathique car j’ai partagé moi aussi les défauts comme les qualités de la première jeunesse et je les comprends toujours…Ce que vous me dites dans votre dernière lettre prouve d’ailleursque votre sensibilité intellectuelle est assez développée pour que de telles nuances ne vous échappent point. Je vous en félicite : car tant de ( ?) jeunes gens et de jeunes filles prennent leur assurance pour de l’esprit ! Je suis donc entièrement d’accord avec vous et je souhaiterais vous voir prendre une part active d’une façon ou d’une autre dans le mouvement de renaissance occitane qu’offre tant de possibilités aux jeunes énergies de chez nous. Sauriez-vous écrire en languedocien ? Sinon essayez d’y arriver. Ce n’est point trop difficile. Oui l’œuvre de Ricard ne peut guère se trouver que dans les bibliothèques publiques à moins que vous n’ayez la chance de tomber, chez des bouquinistes, sur quelque ouvrage de lui. Cette difficulté ne donnerait que plus de mérite à une étude telle que nous pouvons l’envisager surtout s’il y avait possibilité de la faire suivre d’une petite anthologie de RICARD. Vous est-il absolument impossible de vous rapprocher de Montpellier pour y travailler ? Y a-t-il possibilité de ce faire dans votre corporation ? En tout cas songez à tout cela ou à autre chose car vous avez raison « la vie est longue », et ne le serait-elle pas, il faut agir comme si elle l’était encore plus. Excusez mon papier et mon enveloppe : je ne dispose pas d’autre chose dans le petit, tout petit village où je me trouve, et ne pouvant me déplacer, je suis démuni. Croyez, chère Mademoiselle à ma meilleure amitié. Camprous (sic) Carles Gaujac par Connaux * Gard 4 Marcel de Serres Montpellier. Aprèp s’èsser excusat d’èsser estat un pauc risolièr davant lo vam e l’ingenuitat de la jove regenta, CAMPRÓS compren l’enveja d’E. CABANAS de s’investir e li balha quauques dralhas : la de perseguir son enveja de prene de corses en li afortissent que faire un estudi sobre Xavièr DE RICARD seriá una bona causa ; li aconselha aitanben d’aprene a legir e escriure lo lengadocian e, d’un biais pus larg, li fa veire que li agrada lo vam de la jova regenta, e que podriá metre son energia dins lo movement de renaissença d’òc. PAGI NA 95 �- 96 Elena a alara 24 ans, a passat 6 meses amb Marcèl VALIÈRA e es en plena cèrca. CAMPRÓS a sonque 35 ans e en legissent la correspondéncia se creiriá qu’es un vièlh professor de l’Universitat. En tot cas, prepausa a la regenta de demandar una mutacion de son pòste sus Montpelhièr per i poder seguir aqueles estudis d’occitan. Veirem qu’anirà trobar l’Inspector d’Academia, qu’es un amic sieu, Monsenh MATHIEU per veire s’aquò se podriá faire (letra del 11/09/43). Elena li respondrà que pel moment, per de rasons de familha (se’n tòrna cada dimenjada a Serviàn a cò dels sieus parents) e economicas li es tròp dificile d’anar viure a Montpelhièr. La responsa de CAMPRÓS DEL 27/09/43, que copiarem aicí nos mòstra la dralha onte aconselha Elena de s’engulhar, lo contacte ambe los autres regents del primari per li faire aimar la lenga e veire se i auriá quauque trabalh a i fargar. A despart d’un bocin de misoginia (o de machisme ?) quand parla de « suffragettes » e « des traits tirés par l’exaltation », aquesta letra caup la dralha del trabalh que va menar Elena amb lo Grop Antonin Perbòsc. Las causas boleguèron lèu perqué sieis meses aprèp aquesta letra, Elena CABANAS fa paréisser dins la revista OC, a la prima de 1944, una anóncia per cercar de contactes ambe d’ensenhaires del primari. LETRA DE CAMPRÓS. 27 DE SETEMBRE 1943 (Fons Gracia CIRDOC . Camprós) 27/9/43Gaujac, Chère Mademoiselle, Je comprends fort bien ce que vous me dites et vous avez parfaitement raison. Ce sera pour plus tard. Faire de l’action occitane n’est pas chose difficile. Ne croyez surtout pas qu’il s’agisse de démonstrations plus ou moins publiques. Je n’ai jamais goûté les suffragettes de quelque côté qu’elles fussent1. Les meilleures actions que puisse faire une jeune femme au service d’une cause ou d’une idée, c’est celle de son sourire de tous les jours et non point celle de traits tirés d’exaltation un jour de grand bruit2 ! Il est une autre action plus précise qui consisterait pour une institutrice de faire aimer la langue d’oc à ses collègues. Je connais bien les instituteurs pour y avoir de nombreux amis et je crois que la propagande qui peut se faire parmi eux doit être faite par des collègues intelligents et sympathiques. Rechercher des collègues, les abonner à la SEO : tâche pratique. Egalement celle d’écrire pour OC, au besoin, quelque article à l’usage des membres de l’enseignement primaire. En ce qui concerne vos contes, voici ma franche opinion. Les sujets ne valent pas grand chose parce qu’ils ont été déjà plusieurs fois traités. Mais vous avez une très jolie langue et bien vivante. Il serait dommage de ne pas l’utiliser. Essayez quelques nouvelles languedociennes qui ne soient pas des contes seulement pour rire. Il y a beaucoup à tirer des mœurs de ces languedociens de3 ( ? ). Je vous remercie du souci que vous prenez des conséquences de mon petit accident. Cela va mieux mais il reste encore quelque chose. Le retard apporté à la rentrée me permettra de me reposer quelques jours de plus. Songez à ce que je vous dis des « nouvelles languedociennes ». Recevez, chère amie, mon meilleur souvenir. CCamprós 1 Joslinhat per l’autor. Joslinhat per l’autor ! 3 Illisible. 2 PAGI NA 96 �- 97 LETRA DE CAMPRÓS. 30 DE GENIÈR 1944 (Fons Gracia CIRDOC . Camprós) Montpellier, 30/1/44 Chère amie, Je suis heureux que nos poêmes de captivité vous aient émue. Ils m’ont valu l’amitié de gens qui m’ignoraient et que j’ignorais entre autres celle de R. Escholier qui enthousiasmé a parlé d’une façon à faire vergonha et1 (se pòt pas legir). Je serais encore plus heureux s’ils me valaient l’amitié de la jeunesse et si ceux-ci en tiraient la faible leçon de style poétique qui s’en dégage car je crois que le style dans ces poèmes n’a rien à voir avec celui de nos deux poètes français. Oui j’ai formé avec un groupe d’étudiants une troupe de théâtre pour jouer dans les villages et en ville. Ce que je pense de la valeur du théâtre ? Voici. A condition de ne pas devenir exclusif, c’est de bonne propagande pour les raisons suivantes 1°) Il fait mieux connaître la langue à ceux qui jouent et fait d’eux un public choisi pour la littérature d’oc. 2°) Il maintient pour sa part la vitalité de la langue dans le pays et il peut être (il peut mais il n’est pas toujours hélas) une école de beau langage pour le public. 3°) il peut illustrer la langue si on sait établir des programmes intelligents. 4°) il peut pousser à la création de belles œuvres dramatiques à condition de se libérer de certaines ornières. 5°) les représentations peuvent être l’occasion de semer quelques bonnes idées sur la langue et notre programme : on peut par exemple conjuguer (ce que nous faisions à Marseille et dans sa banlieue) une représentation avec une manifestation. Nous allions dans les communes des B.du R et du Var offrir un drapeau provençal aux maires de certaines communes que nous connaissions par relation. Le programme était : matin, visite du monument aux morts, discours en provençal ; à 11 1/2, remise du drapeau au Maire sur la place de la Mairie et mise en place du drapeau au balcon : discours en provençal, réponse du Maire et après-midi représentation. En ce qui concerne Mr Boussac, il m’est pénible de mal parler de mon prochain mais je le dois à la franchise puisque vous me posez des questions à ce sujet. Voici ma pensée. J’estime Mr Boussac pour son travail et son ardeur. Mais Mr Boussac a agi malhonnêtement envers OCCITANIA dont je fus le fondateur et le rédacteur jusqu’en 39. Partant mobilisé, nous avons laissé le soin à Mr Boussac de maintenir OCCITANIA. Nous lui laissions un journal plus de deux fois important que Terra d’oc (Terra d’oc du début) et de quoi payer plusieurs n° à l’avance. Mr Boussac intitulait Terra d’oc « edicion interimaria d’OCCITANIA ». Revenu de captivité, Mr Boussac ne s’offrit pas pour me redonner OCCITANIA ; je lui dis qu’il n’avait qu’à continuer ; il était naturellement sous-entendu que Mr Boussac ne pouvait continuer d’avoir ma confiance et celle de nos amis que s’il restait dans l’esprit de ce que nous lui avions provisoirement passé. A la suite de malentendus, je réclamais à Mr Boussac de reprendre OCCITANIA. Il prétendit dès lors que Terra d’Oc lui appartenait. Il s’était arrangé pour avoir raison légalement. Ainsi, comme en ce moment on ne peut avoir l’autorisation de publier un journal qui ne paraissait pas en 1940, OCCITANIA ne peut paraître. Mr Boussac qui est en règle légalement pourtant a commis à mon avis une escroquerie morale. Je ne lui en garde pas rancune mais mon estime pour lui a baissé. Pour ce qui est d’OCCITANIA, je ne suis pas fâché au fond que Mr Boussac nous empêche de le faire reparaître parce que nous ne sommes pas libres et OCCITANIA ne devra reparaitre que lorsque nous serons libres. 1 Se pòt pas legir (nòta de l’autor). PAGI NA 97 �- 98 Ce que je vous écris ici peut expliquer le ton des lettres de Mr Boussac. Il essaye de grouper avec lui tous ceux qu’il peut parce que j’ai dit à tous ceux qui me demandaient qui était actuellement le continuateur d’OCCITANIA que c’était Oc et nullement Terra d’Oc qui continuait OCCITANIA et que, pour moi, tout en les laissant libres de faire ce qu’ils voulaient, je leur demandais de soutenir Oc. Tout cela est triste, ( ?) mais il faut faire passer la réalité avant le reste. N’attachez à cela qu’une importance réduite. J’évite d’en parler car j’ai toujours combattu pour l’intérêt de tous et pour l’apaisement des questions personnelles. Mais je crois que ma conscience m’autorise à agir de la sorte et que vous m’approuvez. Pour moi, OCCITANIA qui reparaîtra quand nous serons delieure, « delieure » comme dit la chanson « dis avi » de Mistral, ne doit pas être ce qu’est Terra d’Oc pour Mr Boussac, le journal de Mr X ou Y, ce monsieur s’appelerait-il Boussac ou Camproux. OCCITANIA doit redevenir ce qu’il était, le journal de doctrine et d’action des jeunesses occitanes et c’est sur eux que je compte pour le reprendre et le faire vivre, avec l’aide des anciens que nous sommes désormais. Bonne santé, chère amie, et croyez à mes sentiments les plus amicaux. Camproux. C. De notar las referéncias a la manca de libertat mas CAMPRÓS i passa lèu, que la censura deu fonccionar. Mas tòrna un còp pus en disent que manleva unes tròces a MISTRAL per tornar parlar de libertat. BOSSAC èra maurassian e joguèt la carta de Vichí. Sera mes a despart quand se fargarà l’IEO. Aquela letra caup tots los elements que fin finala faràn que nasque la revista l’Ase Negre en 1946. (Que sus la primièira pagina, jos lo títol apareis « ancianament Occitània » e que tre 1947, l’Ase Negre prendrà lo nom d’Occitània. LETRA DE CAMPRÓS. 10 DE SETEMBRE 1946 : (Fons GRÀCIA CIRDÒC . Camprós) Gaujac, 10/9/46 Felicitacions per l’Ase Negre. Una bona causa es la publicacion de l’estampeu de l’ofici dau libre occitàn. Aquò’s la prova per lo fach de la realitat de la cultura occitana. La cau servar. Deuriatz metre en venda l’Ase Negre dins una librariá causida de cada vila e vilota1 dau païs d’oc. Per aquo portatz lo prètz dau n° a 10 F (7F es pas un pretz e lo que paga 7 paga 10). E laissate 4 F au libraire per n° vendut. Se ne vendriá qu’un o dos dins cada ròdol sariá bona causa, non pas tant per l’argent coma la propaganda. Li dos que li comprarián sarián de militants del moviment per l’avenidor. Caudrà arrivar a publicar l’Ase Negre toti li setmanas ambe lo doble de paginas coma lis a ara. Per aquo caudra metre au pont non soncament lo pont de vista economic mai tanbén lo pont de vista redaccionau. Cresetz pas qu’es causa facila ; estent que li redactors saràn pas pagats, sarà dificil d’aver una regularitat. Puei caudrà estudiar mai que mai la difusión. 1 Joslinhat per CAMPRÓS. PAGI NA 98 �- 99 A faire l’esforç d’un setmanari, cau, per lo mens que siague difusat pron largament. Per aquo, nos caudrà acampar quauques uni en un rode comode. Vos mandarai mon abonament personau au mes d’octobre : ai oblidat mi casernets de checs postaus e dins aquel vilatjot, es un viatge per anar a la posta dau vilatge vesin. De tot cor, C. Campros LA CORRESPONDÉNCIA AMBE LAFÒNT : Aprèp lo rescontre de Tolosa ambe Leon CÒRDAS e Robèrt LAFÒNT, la correspondéncia amb el es interessanta d’espepissar. Coma la de CAMPRÓS, la sorga es lo fons del CIRDÒC, levat las cinc primièiras letras de 1946 tocant a la creacion de la revista L’Ase Negre venent directament d’un prèst de Dòna GRÀCIA. Las cinc primièiras letras de LAFÒNT son totas copiadas e viradas « in extenso. Me semblèt qu’o caliá faire essent donat l’importància d’aquesta epòca qu’anava endralhar l’activitat d’Elena CABANAS. 16/01/46 : còpia çai-aprèp ; 30/01/46 : còpia çai-aprèp ; 06/02/46 : còpia çai-aprèp ; 27/03/46 : còpia çai-aprèp ; 29/04/46 : còpia çai-aprèp ; 05/04/49 : letra de E. C. ; se tracha del trabalh d’administracion per la revista Occitània e dels numeròs que portarà a LAFÒNT per compartir als libraires de Montpelhièr. PASCAS de 49 : lo ponch sobre son accion occitanista d’E. C. a R. L. Li anóncia sa demession ; còpia al capítol Demission de las activitats occitanistas. 11/06/49 : letra de E. C. ; un bocin personala (la molhèr de R. L., Andrieuva, es prens ; tanben i aprenem qu’Elena se marida lo 16 de julh a venir). Lo demai son de causas correntas sobre Occitània e la Garba. 09/07/49 : letra de E. C. ; còpia çai-aprèp. La darrièira signada E. CABANAS. 01/08/49 ( ?) : letra de E. G. (GRÀCIA) de 7 fulhets, la primièira signada E. GRÀCIA. La debuta se tracha mai que mai de causas personalas (naissença de Suzon, la filha de R. LAFÒNT e maridatge d’Elena). Lo demai (còpia çai-aprèp), tracha de la demission passada d’Elena e de sas rasons. 05/10/49 : letra d’E.G. ; anóncia son partença de Fontbona pel centre de Lodeva ; GIRARD l’a convidada a l’acamp de l’IEO e i anirà pas per tot lo rambalh del « desmenatjament » ; parla tanben d’un pòste possible a Lodeva que se podriá dobrir mercè al creis fòrt de la dintrada e demanda s’un amic ambe « los braces pro longs » podriá faire quicòm per ajudar a aquesta creacion. PAGI NA 99 �- 100 Tanben una causa personala : es lo primièr còp que van viure sonqu’a dos ambe son òme (qu’a Fontbona vivián ambe sa sògra e son conhat). 20/11/49 : letra d’E. G. ; GIRARD a escrich a E. G. per li demandar de faire un rendutcompte sobre lo Grop A. Perbòsc e Elena contunha de dire qu’a pas un moment dempuèi que trabalha a Olmet e Vilecuns. Demanda a LAFÒNT onte n’es de la revista Occitània e sotalinha que son accion sindicalista tanben patís de sa manca de léser. 22/12/49 : letra d’E. G. ; en mai dels vòts per l’annada venenta, Elena parla d’una prepausicion de l’abat SALVAT per collaborar ambe lo grop Perbòsc. Balha, emai se demissionèt, son ponch de vista e es d’a fons contra perque SALVAT es un abat e qu’ela es regenta de l’ensenhament laïc e qu’aquò podriá endralhar de confusion dins l’imatge del grop Perbòsc1. Tanben se tracha de l’eleccion de LAFÒNT al Conselh d’Administracion de l’IEO. 10/02/50 : letra d’E. G. (la primièira en francés mandada a R. L.) ; aprenem qu’Elena ven d’escriure un article per la revista del sindicat l’Ecole Emancipée (milita activament), tanben que n’a escrich un autre per l’Educateur 2tòrna dire qu’a pas pro de temps e sa ràbia de ne perdre aitant per 6 escolans3 e un còp mai afortís que tornarà pas trabalhar dins lo grop A. Perbòsc. Parla de l’espera d’un pòste que se desliure a Lodeva mas sens tròp d’esper e de son desir tre que i siague (nomada a Lodeva) d’aver un enfant. 20/02/50 : letra d’E. G. (en francés) ; SEGUÍ cèrca per l’IEO via R. L. de noms de responsables de l’ensenhament primari ; E. G. li baila de noms (ela compresa) en apondent que s’aquò’s per trapar de collaborators per fargar un trabalh, aquò’s fòrça pus dificil, qu’en 4 annadas, n’a pas pogut trapar un ! 11/08/50 : letra d’E. G. (en francés) ; còpia çai-aprèp. 02/09/50 : letra d’E. G. (en francés) ; Elena balha a R. LAFÒNT quauques noms d’aderents a l’Education Nouvelle. Parla del congrès a venir per Pascas de 1951 de l’Ecole Moderne onte cada còp i a un canton occitanista e qu’ensajarà d’i faire un panèu aqueste còp. I ditz tanben qu’a cambiat de classa dins l’escòla de Lodeva qu’ara aurà de dròlles de 5 a 7 ans. S’i tracha tanben dels Bulletins Pédagogiques, qu’Elena a admés d’i faire una critica positiva e un contraròtle tecnic mentre que CASTAN e LAFÒNT aurián volgut que prenguèsse la direccion de la revista e que i balhe de dralhas. 18/09/50 : letra d’E. G. (en francés) ; es una letra adreiçada puslèu a la redaccion del Bulletin pédagogique pro tecnica onte se vèi qu’Elena tòrna prene d’activitat sus de questions de pedagogia. 04/11/50 : letra d’E. G. (en francés) ; balha la tièira dels regents-estampaires de l’Ecole Moderne ; felicita R. L. per son article (dins quina revista ?) e a la fin anóncia que prendrà 15 jorns de congèt per se rencurar a la fin « d’une fausse couche ». 16/01/51 : letra d’E. G. (en oc) ; Elena fa òbra de contraròtle tecnic del Bulletin Pedagogic. Se trufa de la pròsa de CASTAN : 1 Vesem aicí lo ròtle de militanta laïca e republicana incarnat sempre per e E. GRÀCIA. L’éducateur Prolétarien, jornal de l’Ecole Moderne de FREINET. 3 La classa unenca d’Olmet e Vilacúns. 2 PAGI NA 100 �- 101 - ai legit la pròsa castanenca en agantant mon paure cap amb mas doas mans.[…] i a pas qu’una letra de bona dins tot aqueste molon de papels, es la darniera1 ; la sola que vos laissa lo sentit d’una pensada clara, ordenada e mestressa d’ela-meteissa […] e l’ai legida cap al bot. Disi pas que sòi d’acordi d’a fons e sus totes los punts ambe Castan […] Mas çò que ditz baila una apièja solida a una discussion fruchosa. Puèi, tòrna parlar del congrés de Pascas de 1951 de l’Ecole Moderne e soveta que siague mençonat dins lo Bulletin Pedagogique. 01/06/51 : letra d’E. G. : (en fr.) ; E. G. es d’acòrdi per faire partida del Conselh d’Estudis de l’IEO e accepta d’anar e sustot de presentar al estagi pedagogic a venir los trabalhs d’escolans mas coma n’a perdut fòrça, presentarà los meteisses panèus que mostrèt al congrès de 1948 a Tolosa de l’Ecole Moderne. Apond : « celà peut ne pas plaire à tout le monde ». Aquí encara se vei qu’Elena e sos amics de la Garba son estats una mena de palanca entre lo mond dels ensenhaires occitanistas pas forçadament convençuts pels metòds FREINET (veire la còpia de la letra del 11/08/50 e lo mond dels estampaires de l’Ecole Moderne pus tolerants. 21/09/51 : letra d’E. G. : (en òc) ; se desencusa de pas aver pogut venir al estagi pedagogic de Tolosa a causa de las vendémias. 12/09/53 : letra d’E. G. : (en òc) ; a pancara pogut anar al estagi pedagogic d’aicesta annada. 09/03/54 : letra d’E. G. : (en fr.) ; 25/03/54 : letra d’E. G. : (en fr.) ; se tracha d’un acamp a preparar a Montpelhièr ambe BONY ( ?). 06/09/54 : letra d’E. G. : (en fr.) ; se tracha de la « bombe Castan », un document redigit per aqueste onte Castan refusa « l’economisme » : Castan vise-t-il par exemple la motion de solidarité, votée à Pâques, à propos de la crise viticole ? Elle est pourtant parfaitement platonique et elle a été entourée d’assez de précautions oratoires pour ne pas gêner grand monde. Acaba aquesta letra en parlant de sos problemas de santat, problemas qu’anóncian lo sanà : …..on m’a opérée en juillet d’un tas d’histoires[…]Résultat : 22 jours d’hôpital. A cause de la température qui ne cédait pas, on me radiographie et on me découvre une infiltration tuberculaire au poumon droit et me revoici à l’hôpital d’où je vous écris[…]. Le tableau sera complet quand je vous aurai dit que le chirurgien a écarté définitivement toute possibilité de grossesse[…] Je me vois dans l’obligation de prendre pour commencer un an de congé. 21/10/54 : letra d’E. G. : (en fr.) ; escriu de l’espital e anóncia que se’n anirà pel sanà ; tanben s’i tracha del despart de CASTAN del Conselh d’Estudis ont l’aire es empoisonat per las malas relacions. 1 Sic. PAGI NA 101 �- 102 CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/19461 . 1/2 1 Picat a la computadoira al capítol sobre L’Ase Negre. PAGI NA 102 �- 103 - CÒPIA DE LA LETRA DE LAFÒNT DEL 13/01/1946. 2/2. PAGI NA 103 �- 104 Letra de Robèrt LAFÒNT DEL 30/01/461 julhet 2 e 3 Aicí se tracha pus de las condicions materialas d’espandiment de la revista (difusion, còstes del papièr, eca) Se vei que las ambicions a la debuta son plan pichòtas, (200 exemplaris pel primièr numerò). Tanben se tracha per l’espandiment de la revista del trabalh per acampar pro d’ adreiças per los futurs legeires e simpatisants Dins lo darrièr fulhet, i a ja una esquèma de lo qu’anava èsser la revista ambe un essag de presentacion de la primièira pagina emai l’editorial dins lo títol : « lo bram de l’ase » 1 Picat a la computadoira al capítol sobre L’Ase Negre. PAGI NA 104 �- 105 - Letra de Lafònt del 6 de febrièr de 461 : 1 Picat a la computadoira al capítol sobre L’Ase Negre. PAGI NA 105 �- 106 Letra de Lafònt del 27 de mars de 1946 :1 Letra del 29 d’abril de 1946 :2 1 2 Picat a la computadoira al capítol sobre L’Ase Negre. Picat a la computadoira al capítol sobre L’Ase Negre. PAGI NA 106 �- 107 - LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 9 DE JULH DE 1949 Abeilhan, le 9 juillet 1949, Car amic, Cresiá pas que l’Agreg vos posquesse estabordir a aquel pont. Sabetz quana data avetz mesa sus vostra darniera letra ? 31 de junh ! E parlatz del dijou, jorn ont m’ecrivetz coma s’era passat ! Paure pichonel ! Vesi que las vacanças seran pas de trop. Sabi pas se setz passat al Sendicat. I ai pas laissat los quaderns ; los ai bailats a dona Rouanet. Se, de cops, son ome delembrava de vos los faire portar, passatz en cò d’el. Traparètz dins aquela letra dos viraments. Son d’abonats ancians. Aquí ço que vos cal faire : portar l’argent sul quadern dels comptes ; cercar sul quadern de las adressas a las letras S e B a cane (quane ?) mes Sunyer e Boutières pagan son abonament e botar una crotz en facia de los noms sul treseme quadern. Es pas trop complicat per una cervela que cal amassar amb un culhierón ? Enfin, avetz una letra que vos cal metre dins lo quadern de las adreças ambe la letra R. –Ai pas fach lo comptez de ço qu’ai a mon CCP. Fasètz lo e digatz me o, que vos mandarai l’argent, o lo mandarai a mon successor quora tornarètz faire paréisser Occitania. Enfin me remembri qu’ai delembrat d’escriure ma propria adreça. Fasetz o autrament serai doblidada amb la melhora volontat del monde. Cresi qu’es tot. Roqueta qu’ai vist lo 30 de junh a Montpelhièr (li ai portat los quaderns del grop Perbosc) m’a dich el tanbén que Girard finançariá 9 numeròs d’Escola e Vida. Que volètz que ne pensi ? Tant melhor per E e V. Per ço qu’es de ieu, es trop tard, l’ai ja dich e lo manteni ; aurai pas Lodeva l’an que ven ; serai tot l’an sus las rotas, dins d’autobuses o sus una bicicleta e l’an d’après aurai un manit aumens o esperi aital. Me dirètz de novelas dels cors per correspondéncia tre que vostre drolle serà aquí. Ço qu’avia a dire, l’ai dich dins una letra al Comitat d’Acción. Ne levi pas res, i apondi solament ço que vos veni de dire. Vos mandi per lo meteis corrier doas causas en comunicación. Me diretz ço que ne pensatz. Podetz i anar sens menatjament. Soi talament urosa que tot lo demorant m’es egal. Nos maridam lo 16 es a dire dissapte que ven. I a de moments que me sembla pas possible. Sabia que seriatz content. Regreti de vos aver pas pogut faire conéisser mon fiançat. Mas cal esperar que vos coneitretz un jorn. Mai vau, e mai sabi qu’ai rasón e que mon primièr sentit m’a pas enganat. Tre qu’auretz una minuta, fasetz me saber la naissença de vostre manit, que l’aimi ja aquel drolle. Esperi que serà una drolla estant que Andrieuna desira una filha. Dins totes los cases, delembrarai pas sa data de naissença estant qu’arribarà dins los jorns que me maridarai. De tot cor vostra, Elena Cabanes Ma nova adreça après lo 16 de julh : Dona Gracia, Villa Fontbonne Lodève Hérault - vos meti tot dins la meteissa orva, pensavi pas que m’o caldriá sagelar coma letra. D’aquela letra, se destria mantuna causa : * Elena CABANAS arresta son trabalh d’administratritz a Occitània per dos motius : l’un general (d’alassada e de questions sobre la tòca de son accion occitanista), l’autre qu’escriu a son amic LAFÒNT per de rasons pus materialas. PAGI NA 107 �- 108 * sul plan de l’organización de la revista Occitània, vesem qu’Elena CABANAS balha sas entresenhas de gestion. Tres quasèrns doncas per gerir la revista : un pels comptes, un per las adreiças, lo tresen per verificar que los abonaments siaguen pagats. Se vei lo ròtle clau tengut per Elena CABANAS dins la revista. * sul plan de l’activitat sindicala, es de notar que la regenta va regularament al SNI de Montpelhièr (que LAFÒNT i es afiliat tanben). * sus un plan pus personal, se nòta lo gaug d’èsser lèu maridada (lo dissabte 16 de julh) e los projèctes d’avenidor (mainatge per l’an que ven ?), e los problemas materials que seguisson : demenatjament per anar viure a Lodeva, problemas de mutacions (sabem qu’anirà prene l’escòla d’Olmet (classa unenca d’un vilatjòt a un detzenat de quilometres de Lodeva), soscadissas per la vida de cada jorn a venir (desplaçaments, …). Serà la darrièira letra signada Elena CABANAS. Las que vendràn portaràn Elena GRÀCIA. enfin, sul plan de l’escrichura, quauques dècas e esitacions (adressa o adreça, dissapte o dissabte …). LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 1949 (quatren fulhet fins al seten, non datada, agost ?) […] Parti via Olmet-Villecun ont soi nomada. Es a 6km de Lodeva, 3km sus una bela rota plataniera que s’en va tota drecha dins la comba, 3km de montada a travers las rufas. Mon marit me sona pas mai desempuei que « barona d’Olmet, condessa de Villecun, marquesa de Fontbona e autres liocs ». A la bèla sasón, farai lo camín cada jorn en bicicleta e l’ivern dos cops per setmana. Tenetz- me al corent de la vida de l’IEO que m’interessa sempre. Mas vos faguètz pas d’ilusión e los nostres amics tanpauc, ma demession de Pascas es pas una frima e la tornarai pas prene. Digatz vos plan que se l’aviá pas bailada a Pascas, al moment que voliá faire un grand …..(ilisible) per desrevelhar nostres bonzes, l’auriá bailada en octobre. Escotatz : partirai de mon ostal a 8 oras lo matin e i tornarai pas que lo vespre a 6 oras. Aurai 1 ora e mieg de bicicleta per jorn. Arribant a Lodeva, aurai lo menatge, las comessións, la cosina, lo linge …e mon marit. Tot aquo de 6 oras del vespre a 8 oras del matin. E sus aquelas 14 oras, se voli tener lo cop, me cal comptar 8 oras de som. Me prenetz pas de cara, totes, mas vos vesi venir, Girard soveta que dona Gracia delembre pas l’estrambord occitanista d’Elena Cabanas. Roqueta m’anoncia que Girard a trapat l’astre per finançar E e V. Vos, m’en parlatz tanben. Vos disi donc brutalament que perdetz totes vostre temps. Cap de vosautres a mai vos a cal ai romegat sabi pas quant de cops, vos sietz pas rendut compte del trabalh ensucant que m’avetz demandat. – Tot bel just ! Aquo rai ! Caliá qualqu’un per o faire, e dins ma vida de celibataria, aviá pas grand causa de valor a i sacrificar. Mas ara, es pas ço-meteis. De ma vida d’ara, ai pas solament un quart d’ora a sacrificar a de causas ensucantas. E puei, vos remiri d’aver gardat la fe, mas ieu l’ai perduda a força de soletat pas en la lenga d’oc mas en las possibilitats d’acción a l’IEO. E puei, ai trop viscut fins als darniers meses, tibada a ne petar, per pas me laissar anar a mon bonur en delembrant tot ço qu’es pas el. Franc benleu l’amistat que delembri pas, del moment que soi aqui a vos escriure, e m’avisi, pas un pichot troç de letra. – Aimariá plan, vos que vos trachatz de mon estil, que me bailessètz vostre vejaire sus l’estil de las linhas que veni d’escriure. Aladons, mas novelas vos an plasegut. Vos ai mandat la primiera qu’aji escricha e la darniera. Sus la darniera, dirai que n’avetz una copia sens ges de correción. Me fasetz critica de mon estil. M’estona pas. Mos professors de frances de quand eri à l’EPS o a l’EN o fasián ja. Cresetz qu’i podi faire quicom ? Ne parlarem un jorn, oc, se voletz. PAGI NA 108 �- 109 Pensi pas venir a Nimes. Avem laissat Fontbona 8 jorns, es un maximum. Ara, se partissem, serà per un dimenge a Servian o a Seta. A perpaus de Seta, i tornatz en octobre ? O benleu Andrieuva a obtengut Nimes ? O tant pla sabetz pas encara ? Vos laissi, amic meu, fasetz un potón a Suzón digatz mos compliments e mon amistat a Andrieuva e gardatz per vos tot lo demorant (vos assolidi qu’es una bona part). E. Gracia S’avetz quauques uns dels darniers numeros d’Occitania, mandatz los al abonat que vos disiá lo cop passat, Roucarié cresi, qu’ai delembrat d’o faire. Aquesta letra es la seguida de la letra del 09/07/49. La demission d’Elena GRÀCIA es pas deguda sonqu’a son maridatge. Es lo lassitge del trabalh « ensucant » qu’a menat sens resultas evidentas, la freuletat tanben de la jove regenta (se’n anirà quauquas annadas puòi al sanà) e segurament la non compreneson dels òmes de l’occitanisme qu’an força demandat a Elena que ne son l’explica primièira. Verai que lo maridatge accelera lo procés. Tras aquela letra tanben, se pòt imaginar la plaça que preniá a l’epòca Elena CABANAS dins lo moviment de renaissença occitana. Cal apondre qu’en aquel temps, èran pas que doas femnas a èsser dins lo movement (movement occitanista que met la femna sus un autar !), Elena e Andrieuva Paulona LAFÒNT, la molhèr de Robèrt. Per acabar, se la regenta se tracha de femenisme, es tot a son bonaür e trapa natural de s’ocupar del linge, cosina, comessions … Un autre aspecte, e se notarà dins tota sa correspondéncia es son maridatge coma una vertadièira istòria d’amor ambe Agostín GRÀCIA, vinhairon a Fontbona. LETRA D’ELENA CABANAS A LAFÒNT. 11/08/1950 (Fons LAFÒNT n°134) Lodève, le 11 août, (1950) Cher ami, Je ne suis pas brave de ne pas vous avoir répondu ; je vais l’être encore moins : ne comptez pas sur moi pour rédiger le cours destiné à Escòla e Vida, pas plus que l’article de présentation. A vrai dire, c’est une décision récente. Lorsque j’ai reçu votre lettre en juillet, j’étais presque décidée à vous faire ces quelques leçons ; j’ai même feuilleté quelques papiers. Puis, le temps m’a manqué. Et ce qui me décide à n’en rien faire, c’est une lettre de Castan qui m’affirme que sans moi, rien ne peut marcher, que je puis seule donner des directives pédagogiques et qui m’assène sur le crâne de grands mots ; ma responsabilité devant le mouvement occitaniste et devant la langue d’oc elle-même et son destin. Oui, mon cher, rien que ça et sans rire. J’ai répondu à Castan une lettre sèche, trop sèche à mon gré ; mais sa sottise m’a mise en colère. C’est tout ce qu’il a compris des raisons de ma démission exposées l’année dernière ! Et il pense (c’est d’ailleurs du Castan tout pur) qu’il suffira d’affirmer que je suis indispensable et de brandir deux ou trois grands mots pour que je me rende. Un peu simpliste comme psychologie. Sa lettre me permet de me rendre compte d’une chose, c’est que si je veux que vous compreniez tous que ma décision est prise et bien prise, il faut que je tranche dans le vif et que je refuse catégoriquement tout ce qu’on me demandera. C’est fait. Je le regrette pour vous que j’aime bien et qui allez être dans l’embarras. PAGI NA 109 �- 110 Vous avez réussi au cours de cette année à me tirer un article et deux leçons ; vous auriez réussi à me tirer le cours de l’année prochaine mais pas l’article. Votre persuasion aurait fait plus que les exigences de Castan. Sa conception est pour le moins inattendue et un peu fumeuse. L’occitanisme source d’une pédagogie plus parfaite et plus sûre ? Pecaïre ! J’aimerais bien un dessin pour m’expliquer. Quoi qu’il en soit, j’ai exposé mes propres conceptions de l’enseignement de la langue d’oc – dans l’état actuel de l’enseignement en France, et compte tenu du fait que les 99% des instituteurs se contrefichent complètement de la langue d’oc,1°) dans la brochure d’A. Perbosc ; 2°) dans les émissions à la radio ; Mes conceptions n’ont pas changées (sic). Inutile donc de les exposer à nouveau. En tout cas, s’il est une chose qui me fortifierait dans ma décision si besoin était, c’est l’allusion de Castan aux méthodes Freinet. A la fin de la dernière année scolaire, les méthodes Freinet ont été l’objet d’un assaut de la part dess journaux dits progressistes qui ne peut se comparer par la violence et la bêtise des arguments qu’à l’assaut de la presse bourgeoise des années 20 ; ce qui n’est guère flatteur. En fait de critiques éculées et idiotes, nous avons savouré quelque chose. Ce n’est donc pas le moins du monde un hasard si Castan parle de « l’engenh d’espontanivitat (sic) irracionala de l’educacion Freinet ». Moins que jamais, j’ai à faire dans cette galère. Seulement, vous y perdrez les seuls abonnés nouveaux venus que vous auriez pu avoir. Sur cette conclusion pessimiste, je vous quitte, mon cher ami, désolée de vous décevoir mais toujours bien amicalement vôtre. Hélène gracia PAGI NA 110 �- 111 - MADURASON : QUAUQUES APONDONS : LA REVISTA ÒC : Aprèp la guerra de catòrze s’acampèron autorn d’una liga, La Liga de la Patria Miegjornala-Federacion dels Païses d’Oc e aprèp la declaracion de Malhana de 1922, la generacion novèla que comença de prene sas distàncias ambe lo Felibritge tradicional e los agropaments nascuts aprèp la guerra : Liga de Güiana e Gasconha, La Corala Deodat de Severac, La Liga Regionalista Oc, (es ela que bailarà son títol a la revista), Lo Grop federaliste Lemosi, L’Institut d’Estudis Miegjornals d’Avinhon, eca Aprèp lo fracàs d’aquest moviment los dos òmes qu’òm pòt dire qu’avián contribuït a fargar aquesta Liga, Camila SOLA e Ismaël GIRARD decidisson de contunhar aquesta idèia en fargant una revista que son títol n’es tirat de la Liga Regionalista d’Oc, ÒC. Daissèm parlar I. GIRARD1 : Davant aquera situacion proposèi a Soula de tornar prénguer lo titol OC de la purmèra liga e de’n hèr ua gaseta d’accion. Lo purmèr numerò d’OC sortiscoc en heurèr 1924. La tòca de la revista èra la renaissença intellectuala e culturala d’Occitània tota. I collaborèron Pèire AZEMÀ, Valèri BERNARD, Miquèl CAMELAT, Antonin PERBÒSC, Pèire ROQUETA, Josèp SALVAT... puèi de novèls coma Max ROQUETA, Rogièr BARTA, Jòrgi REBOL, Carles CAMPRÓS, Fèlix CASTAN. A la naissença de la SEO, ÒC ne ven sa revista oficiala. Es impossible dins quauquas linhas resumir tot lo trabalh de la revista (edicion, ensenhament,..). Òm pòt dire que l’ús de la grafia alibertina es degut a ÒC. ÒC s’arrestarà de las annadas 1933 a 1939 puèi tornarà paréisser. Favorabla al regionalisme de Vichí a la debuta, tre las annadas 1942 tòrna èsser una revista d’oposicion al occitanisme favorable a la Collaboracion. Quand la SEO clavarà per integrar lo novèl IEO, ÒC vendrà la revista oficiala de l’IEO tre 1948. MARCÈL VALIÈRA : Omenatge a MARCEL VALIÈRA DE LA BATAILLE SOCIALISTE. Çai-jós un article en omenatge a Marcèl VALIÈIRA a sa mòrt.2 Marcel Valière Instituteur syndicaliste, dirigeant historique de l’Ecole Emancipée. Secrétaire général de la Fédération Unitaire de l’enseignement en 1935, il négocie la réunification des fédérations enseignantes CGT et CGTU. Déplacé d’office sous Vichy pour avoir participé à la grève générale du 30 novembre 1938 et avoir reconstitué l’amicale laïque de son village de l’Hérault, il s’engage dans la clandestinité au sein de la résistance pivertiste (L’Insurgé) et participe à la reconstruction du Syndicat National des Instituteurs dont il est membre du Bureau national. 1 2 Revista Per Noste, n°20 ; Site : http://bataillesocialiste.wordpress.com/valiere-1906-1973/ PAGI NA 111 �- 112 Après la guerre, dirigeant de la tendance syndicaliste révolutionnaire du S.N.I., il sera l’un des principaux opposants à la ligne du “produire d’abord, revendiquer ensuite“. En 1948, après la scission de la CGT, Valière sera un des principaux artisans de l’autonomie de la Fédération de l’Education Nationale, ce qui permit de préserver l’unité du syndicalisme enseignant durant des décennies. Nous apprenons la mort, survenue le 29 août, de Marcel Valière. Ce fut le dernier secrétaire général de la Fédération Unitaire de l’Enseignement. Il eut un rôle dirigeant dans «l’Ecole Emancipée » avant, pendant et après la seconde guerre mondiale. Il prit part à la constitution du Syndicat National des Instituteurs au moment où, en 1948, il devint autonome. La motion Bonissel-Valière organisa la vie intérieure de ce puissant syndicat. Valière était devenu «un sage» dans le mouvement de l’École Émancipée qu’il animait depuis longtemps et dont il sut sauvegarder l’indépendance. Bien que Valière ne fût pas de notre cercle, nous saluons la mémoire de ce vaillant militant que beaucoup d’entre nous ont connu, il était des nôtres en ce sens qu’aucun militant de la révolution ouvrière ne nous est étranger. (La Révolution prolétarienne) UN ARTICLE DE M. VALIÈRAS DE 37 : Vaquí çai-aprèp un discors de VALIÈRA1 sobre los eveniments de Barcelona en mai de 1937 ambe d’un costat los anarquistas aligats als revolucionaris del POUM (comunistas anti-estalinians) e de l’autre los elements favorables a l’òrdre (govèrn espanhòl, Generalitat de Catalunya, socialistas de drecha e sobretot comunistas). Foguèt una guèrra dins lo front republican espanhòl onte los elements revolucionaris religan aqueles faches ambe los processes de Moscó, l’annada passada. Vesem dins aquestas doas paginas l’importància d’un òme coma VALIÈIRA : Sa plaça dins la politica, pas forçadament anarquista, puslèu revolucionari antiestalinian (aviá de simpatias pel PSOP de PIVERT). Marcel Valière Au secours des révolutionnaires espagnols (28 juin 1937) L'étranglement de la Révolution espagnole se poursuit à un rythme accéléré. Sous la direction de Blum -Eden-Staline, nous avons assisté à la transformation d'une guerre civile en guerre impérialiste. L'avènement du gouvernement Negrin, chargé d'affaires des impérialismes russe, anglais et français, marque la volonté de ces derniers d'en finir avec les réalisations révolutionnaires du prolétariat d'Espagne, d'étouffer la volonté de transformation sociale qui anime les travailleurs espagnols et pour cela de liquider en premier lieu les organisations qui se réclament de la révolution prolétarienne. Le Parti Ouvrier d'Unification Marxiste est aujourd'hui dissous; sa presse est interdite; ses locaux sont occupés; ses postes de T.S.F., son Secours Rouge supprimés; ses militants arrêtés et poursuivis au nombre d'un millier. La contre-révolution, dirigée en Espagne en tout premier lieu par les valets de Staline, traque ce parti sous l'accusation monstrueuse de "trahison et d'intelligence avec Franco". Un parti, dont le secrétaire général, Joaquim Maurin, a été fusillé par les fascistes; dont le secrétaire des Jeunesses, Germinal Vidal, a été tué sur les barricades de Barcelone en juillet; dont le secrétaire des Jeunesses madrilènes, Jesus Blanco, a été tué sur le front de Pozuelo, dont le secrétaire des Jeunesses Barcelonaises, Miguel Pedrola, a été tué sur le front de Huesca. Le P.O.U.M., dont les meilleurs militants ont laissé leur vie dans la lutte contre Franco et ses commanditaires, est accusé d'intelligence avec ce même Franco. 1 Ecole Emancipée n° 41 ; julh de 1937. PAGI NA 112 �- 113 Cela sent Moscou à plein nez et, effectivement, il semble bien que si les protestations ne sont pas assez nombreuses et énergiques, nous aurons à Madrid ou à Carthagène, un nouveau "procès de Moscou". On accuse le P.O.U.M. d'avoir "fomenté" les journées de mai dernier à Barcelone, alors que tout le monde sait – sauf les lecteurs de la seule Huma - que l'émeute fut la riposte à la provocation contre-révolutionnaire effectuée par le commissaire à l'ordre public, Rodriguez Salas, stalinien naturellement. Cette accusation ne suffisant pas, un complot est monté. Le 17 juin, dans une perquisition faite au consulat péruvien, une lettre est "découverte", adressée à Franco par un mystérieux personnage qui lui explique comment, sur son ordre, il est entré en relations avec les dirigeants du P.O.U.M. qui ont accepté d'aider Franco… (sic). Ce faux grossier a été évidemment introduit au moment de la perquisition par la police secrète. Le procédé rappelle ceux de la Gestapo ou de la Guépéou. Pour étrangler la Révolution espagnole, il faut naturellement abattre les militants demeurés fidèles au léninisme et les déshonorer par-dessus le marché. Ces messieurs de la III° sont des spécialistes de cette besogne-là. Après avoir assassiné et déshonoré Zinoviev, Kamenev, Smirnov, Piatakov en U.R.S.S., les voici qui cherchent à abattre et à déshonorer A. Nin, Gorkin, Andrade et leurs camarades d'Espagne. La vie de ces révolutionnaires est en danger. Nous devons faire le maximum pour les sauver. Dans les sections du S.N., dans les comités antifascistes, dans les organisations philosophiques ou politiques ou syndicales que nous pouvons toucher : Ligue des Droits de l'Homme, parti S.F.I.O., U.L., etc., nous devons protester et faire protester auprès du gouvernement Negrin et de l'ambassade d'Espagne à Paris, par télégrammes ou par lettres recommandées, contre les persécutions graves qui se produisent contre les militants du P.O.U.M., de la C.N.T. et de la F.A.I.. Nous devons réclamer, avec la dernière énergie, le respect de la démocratie prolétarienne. Les garanties indispensables: défense publique, liberté de choisir les avocats, publicité de tous les documents, etc., doivent être accordés aux accusés ; elle ne le seront que si la protestation internationale est assez puissante. Il n'y a pas de temps à perdre. --L'E.E. dénonce, une fois de plus, ces procédés infâmes introduits par le stalinisme dans le mouvement ouvrier. L'E.E. s'élève avec force contre le crime qui se prépare en Espagne, contre les militants honnêtes, coupables seulement de leur attachement irréductible à la cause de la révolution prolétarienne. Elle assure les dirigeants du P.O.U.M. de sa confiance inébranlable en leur probité révolutionnaire et invite ses amis à mener d'urgence l'action nécessaire autour d'eux, pour empêcher l'extermination d'un parti ouvrier et sauvegarder l'avenir de la Révolution espagnole Seriá un brave trabalh d’o tot aprigondir mas l’escrivèire anglés Jòrdi ORWELL lo contèt pro plan dins so libre, Omenatge a Catalonha, que lo realizador Ken LOACH ne faguèt lo film Land and Freedom. L’important aquí es que la jove regenta de Rojan banhèt dins aquest ambient al contacte d’un òme tant important dins lo moviment de l’esquèrra revolucionària en aqueste periòde tant plen de trebols. PAGI NA 113 �- 114 FREINET E L’ECOLE MODERNE : L’EDUCATEUR PROLETARIEN : Còpia del numerò d’octòbre de 1932 de la revista ligam de l’Ecole Moderne del moviment FREINET1 1 tirat de http://www.icem-pedagogie-freinet.org/node/10492 PAGI NA 114 �- 115 LA GERBE E LA COOPERATIVA : cai-naut un exemple de La Gerbe e imatge d’en bas çò qu’èra la cooperativa1 1 (còpia del libre : un instituteur : Célestin Freinet. V. Bibliografia) PAGI NA 115 �- 116 UNA LETRA DE FREINET A SON AMIGA ELENA CABANAS :1 1 Prestada per Elena GRÀCIA. PAGI NA 116 �- 117 - PAGI NA 117 �- 118 - LA GARBA OCCITANA : De notar dins lo segond numerò, la referéncia a la Pedagogia FREINET : Grop Occitan de l’Escòla Moderna. PAGI NA 118 �- 119 - De notar « pareis quand pod » e tanben lo nom de la gerenta : H. CABANES. . Çai-naut un ensag de glossari d’Aubrac. PAGI NA 119 �- 120 - CÒPIAS DE REVISTAS ONTE APAREIS ELENA GRÀCIA : BULLETIN PEDAGOGIQUE : N° 4 d’octòbre 1951 : N°4 d’octòbre 1951 onte se pòt veire dins « l’ours » lo nom d’Elena GRÀCIA pel primièr gra e tanben la data del primièr estagi pedagogic. PAGI NA 120 �- 121 CAHIERS PEDAGOGIQUES : N° 6. LA LANGUE D’OC DANS UNE ECOLE MATERNELLE1 : Article d’Elena GRÀCIA paregut dins lo n° 6 dels cahiers pédagogiques. Son experiéncia de l’escòla de Lodeva. 1 Cahiers Pédagogiques ; n°6 Ten tr. 1957 ; p. 7-8. PAGI NA 121 �- 122 - N° 11 : BURÈU DEL MLCR E COMENTARI DE FREINET : CONSTITUCION DEL MLCR (Amb E. G.) en segonda de cobèrta E SOSTEN de C. FREINET en abans darrièira de cobèrta. N° 11 dels Cahiers Pédagogiques (1960) PAGI NA 122 �- 123 N° 14 : LA NOUVELLE VAGUE PER E. GRÀCIA : Article d’E. GRÀCIA dins lo numerò 14 (1ièr tr. 60) sobre les estagis e anóncia que va bailejar los Cahiers tre lo numerò seguent. PAGI NA 123 �- 124 N° 15 : PEDAGOGIE POUR NOTRE TEMPS : Article de fons de primièira pagina del numerò 15, primièr numerò bailejat per Elena GRÀCIA, directritz de publicacion (2nd Tr. De 1960). PAGI NA 124 �- 125 N° 18. RENDUT-COMPTE DE L’ESTAGI DE MARLY DEL MLCR : E. GRÀCIA fa lo rendut-compte del estagi de Marly del MLCR. 1er Tr de 1961. PAGI NA 125 �- 126 N°20 : BILAN ET PERSPECTIVES (PER E. GRÀCIA) : N° 20 ; editorial d’Elena GRÀCIA ; 1er tr. De 1963 PAGI NA 126 �- 127 N° 24 : REFLEXIONS SUR LE RAPPORT BARNAUDY : Un article de fons pus politic dins lo numerò 24 ; 1er Tr. De 64. PAGI NA 127 �- 128 N° 34 : OMENATGE A CELESTIN FREINET PER E. GRÀCIA : N° 34 OMENATGE A C. FREINET. 4Tr. 1966 PAGI NA 128 �- 129 - N° 35 : AISINA PEDAGOGICA DE L’OBRATGE PELS CAMINS DEL PAIS : Lo N° 33 (3en Tr 66) es la publicacion del obratge d’E. GRÀCIA : Pels camins del país Lo n° 35 (1Tr. 1967) n’es l’aisina pedagogica De remarcar aicí la diferéncia facha per E. GRÀCIA entre lo mitan «semi-rural » o «urbain» onte la lenga es pauc parlada e un mitan rural onte la lenga es demorada viva. E es segur que lo metòde FREINET aicí deu èsser diferenciat. Aquest article es un pauc la mòstra de cossí los ensenhaments de l’Ecole Moderne an degut s’adaptar. PAGI NA 129 �- 130 - N° 48 : RENDUT-COMPTE PER E GRÀCIA DEL CA DE LA SECTION PEDAGOGIQUE : RENDUT-COMPTE DEL CA DE LA SECCION PEDAGOGICA N°48 De notar la plaça d’Elena GRÀCIA PAGI NA 130 �- 131 COBÈRTAS DE LAS PRODUCCIONS D’E. GRÀCIA : COBÈRTAS DE LAS PRODUCCIONS D’E. GRÀCIA PELS QUASÈRNS PAGI NA 131 �- 132 - ESTAGIS PEDAGOGICS : RESUMIT : TIÈIRA DELS ESTAGIS DE LA DEBUTA FINS A 1970 : 1951 : RODÈS 17 al 20/07/51 1952 : TOLOSA 22 AL 23/09/52 1953 : CARCASSONA (anulat) 2 al 6/09/53 1954 : MONTPELHIÈR 12 al 14/04/1954 1955 : USÈS 2 al 6/09/55 1956 : USÈS 3 al 8/09/56 1957 : DAX (E. GRÀCIA i es anada) 1 al 7/09/57 1958 : USÈS 7/09 al 13/09 1960 : VILAFRANCA DE ROERGUE 4 al 9/09/1960 1961 : BRAGEIRAC 3 al 8/09/61 1962 : BEDARIUS 26 al 7/09/62 1963 : LA CIUTAT 25/08 al 6/09/63 1964 : LA SALA 25/08 al 5/09/64 1965 : ARRENS (65) 1 al 12/09 1966 : TUЇR (66) 1 al 5/09 1967 : MARUEJÒLS 31/08 al 9/09/67 1968 : MURETH 1969 : GORDON 28 e 29/08/69 1970 : MONTPELHIÈR 1971 : ORLHAC 1972 : VILANÒVA D’ÒLT 1973 e aprèp : los estagis se mudan en ESCÒLA OCCITANA D’ESTIU sempre tenguts a Vilanòva d’Òlt. ESTAGIS MLCR : 1959 : MARLY LE ROI 27 al 31/12/59 ESTAGIS PASCAS CREO E CALEN : 1968 : SANTA LIURADA CORAZE CREO Tolosa e CREO Bordèus. CALEN de Marselha 1969 : SANT ANTONIN USÈS CREO Tolosa e CREO Bordèus. CREO Montpelhièr 1970 : ORTÈS CREO Tolosa e CREO Bordèus. 1971 : SANT GIRONS COÎZA CREO Tolosa e CREO Bordèus. CREO Montpelhièr PAGI NA 132 �- 133 - FÒTOS D’ESTAGIS PEDAGOGICS : FÒTO DE L’ESTAGI DE DAX :1 Estagi de DAX de setembre de 1957. Elena GRÀCIA al segond reng a drecha ; Se pòdon remarcar al fons (darrièr reng ambe las clucas) Joan BODON, al primièr reng al mitan, Robèrt LAFÒNT, a drecha meteis reng davant E. GRÀCIA, Pèire BÈC. 1 Fòto prestada per Elena GRÀCIA. PAGI NA 133 �- 134 - VIDA NÒSTRA : CÒPIA DE LA PAGINA 2 DEL N° 1 AMBE « L’OURS » : Còpia de la pagina 2 del n°1 de VIDA NÒSTRA (Veire : La Redaccion : responsabla departamentala d’Erau : E. GRÀCIA) PAGI NA 134 �- 135 - OMENATGE A ELENA GRÀCIA : ARTICLE DE F. CANALES : CÒPIA DE L’ARTICLE OMENATGE A NA CABANAS-GRÀCIA PAREGUT DINS L’AGATHOIS DEL 2 DE DECEMBRE 2010. PAGI NA 135 �- 136 ARTICLE DEL BURÈU DE LA FELCÒ DINS L’AGATHOIS DEL 16/12/2000 : PAGI NA 136 �- 137 - BIBLIOGRAFIA ÒBRAS E ESCRICHES : OBRATGES : PELS CAMINS DEL PAÏS (contes, proverbis, poëmas, cants, rondas …) Tornat d’editar SECC PEDAG TOLOSA 1966 CAHIERS N° 33 CEO TOLOSA 1975 LECTURAS OCCITANAS LECTURAS OCCITANAS (fichas de trabalh) IEO IEO POËSIES POUR LES ECOLIERS OCCITANS CAHIERS N° 59-60 SECC PEDAG Tornat d’editar CEO CHANTS POUR LES ECOLIERS OCCITANS CAHIERS N° 60-61 SECC PEDAG TOLOSA 1969 TOLOSA 1972 LAURENS 1973 MONTP 1975 LAURENS 1973 NÒVAS E ARTICLES PUBLICATS DINS DE REVISTAS : (levats los de l’Ase Negre, dels Bulletins, dels Cahiers Pédagogiques, de Vida Nòstra) 1957 Reviudança ; roman 1958 Lo paure òme ; conte 1962 L’escorreguda ; conte 1966 Lo viòl ; conte 1967 La cavala ; conte 1983 Lo vudel ; conte 2006 Omenatge a R. CHATBÈRT 2006 Omenatge a D. IMBÈRT ÒC N° 205, 206 QUASÈRN N° 5 ÒC N° 225 VIURE N° 7 VIURE N° 8 OC N° 19 Lenga e País d’òc N° 45 Lenga e País d’òc N° 45 julh ----dec de 1957 2nd Tr. 57-58 Julh de 1962 Davalada de 1966 abril de 1967 setembre de 1983 genièr de 2006 genièr de 2006 TRABALH AMBE LO CERCLE OCCITAN DAGTENC : Coma capiscòla del Cercle Occitan Dagtenc, Elena GRÀCIA editèt dos libres d’una aderenta, Paulona DUCONQUERÉ, nascuda en Agte, vivent al Grau d’Agte, dos libres de remembranças de la vida dagtenca d’alara. I a un doble interés : faire sentir la vida d’Agte abans la venguda del torisme e sa cosina que s’i fasiá ambe de mots de la mar e de la pesca força particulars. Es un pauc daumatge que los dos libres siaguen virats en version occitana tròp estandardizada (del al luòc de dau ; paire, maire al luòc de paide, maide eca). 1982 Racòntes dal país dagtenc 1987 La cosina del país d’Agde Cercle Occitan Dagtenc Cercle Occitan Dagtenc AGTE AGTE PAGI NA 137 1982 1987 �- 138 - Tanben farguèt una reedicion parciala d’una òbra d’un escrivèire felibre dagtenc del sègle passat, Balthazard FLORET, recuèlh de poëmas, virada en grafia alibertina. 1994 La borrida dagtenca Cercle Occitan Dagtenc AGTE 1994 COLLABORACION A DE PUBLICACIONS : Aicí dejós se tracha puslèu de jornals e revistas ont Elena GRÀCIA collaborèt en prenent de responsabilitats. 10/46 – 06/49 : L’AGAÇA CANTA TOT (Jornalet d’escòla) 08/46 - 12/47 : L’ASE NEGRE Administracion 01/48 - 04/49 : OCCITÀNIA Administracion 1949 - 1951 : LA GARBA OCCITANA Ligam amb Vernet (de Solages) 1946 – 04/49 : ESCÒLA E VIDA Directritz 02/51-06/1956 : BULLETIN PEDAGOGIQUE IEO Comitat de Redaccion 09/52-06/1954 : A LA VOLETTE TOT (Jornalet d’escòla) 09/56 – 1973 : QUASÈRN PEDAGOGIC N° 12 a 15 Comitat de Redaccion Directritz 1971 – 1974 : VIDA NÒSTRA Comitat de Redaccion SORGAS BIBLIOGRAFICAS : REVISTAS : Amiras N° 21 (Enseigner l’occitan) OBRADORS Bulletins Pédagogiques de l’IEO Lenga e país d’òc : N° 42 ; p. 5-9 ; N°50-51 ; p. 37-47 l’IEO. Collección CIRDÒC 1951-1956 MONTPELHIÈR BESIÈRS Collección CIRDÒC BESIÈRS Yan LESPOUX ; Entrevista amb Robèrt LAFÒNT. Yan LESPOUX ; Robert LAFONT et la pédagogie au sein de L’Ase Negre Collección CIRDÒC 1946-1947 BESIÈRS OC Collección CIRDÒC 1945-1948 BESIÈRS Occitània Collección CIRDÒC 1948-1949 BESIÈRS Revolum (n°23 a 35) Collección CIRDÒC 1974-1976 BESIÈRS PAGI NA 138 1990 �- 139 - Vida Nòstra Collección CIRDÒC 1971- 1974 BESIÈRS Viure Collección CIRDÒC 1965- 1973 BESIÈRS LIBRES : ABRATE Laurent CAMPROUX Carles CTRE ET. LITT. OC. OCCITANIE 1900 – 1968 (Des idées et des hommes) PER LO CAMP OCCITAN IEO TOULOUSE 2001 J. LOMBARD NARBONA 1937 Antonin PERBOSC CIDO (Actes Colloque Montauban) LE PROJET CULTUREL DE VICHY. CNRS/PUL BESIÈRS 1990 LYON 1989 FELIBRIGE AIX 2009 F. MASPERO PARIS 1981 LAFÒNT Robèrt DICTIONNAIRE DES AUTEURS DE LANGUE D’OC NAISSANCE D’UNE PEDAGOGIE POPULAIRE UN INSTITUTEUR : Célestin FREINET PECICS DE MIÈG-SÈGLE MARTEL Felip CORS MASTER 2 Fac P. Valery MONTPELHIÈR 2011 MARTEL Philippe LE SOURD ET LE BEGUE PUM MARTEL Philippe CHRONOLOGIE DE L’HISTOIRE ESTUDIS OCCITANS N° 18 1995 DE L’IEO LA LANGUE D’OC DEVANT L’ECOLE IEO PUYLAURENS 2005 FAURE Christian FOURIÉ Jean FREINET Lise ICEM TERRAL Hervé TERRAL Hervé TOTI Yves ANTONIN PERBOSC (Les langues de France à l’école) PELERIN DE L’ABSOLU CEL CANNES FEDEROP GARDONNE 1999 MONTPELLIER 2007 TRABUCAIRE CANET Ed OC 1979 2006 MOUANS (06) 1996 SITES : http://www.archives-lyon.fr/static/archives/contenu/Offre_culturelle/3_Fiches%20vertes.pdf (sobre l’escòla d’abans-guerra) http://memoirepedagogique.free.fr/memoirepedagogiquefree/Histoire_de_lEcole_%281 %29.html (sobre l’EN de Montpelhièr) http://bataillesocialiste.wordpress.com/ (sobre Marcèl VALIÈRA) http://www.icem-pedagogie-freinet.org/ (sobre l’ICEM e la pedagogia FREINET) http://www.ecoleemancipee.org/ (sobre la tendéncia sindicala l’Ecole Emancipée) PAGI NA 139 �- 140 - INDÈX B BERTAUD Pèire Loís, 28, 38, 94, 96 Bulletin pédagogique de l’IEO, 69, 74, 75, 76, 77, 112, 113, 153, 154 C Cahiers Pédagogiques de l’IEO, 64, 76, 77, 78, 79, 81, 83, 95, 96, 135, 136, 153 CAMPRÓS Carles, 2, 18, 19, 21, 22, 23, 27, 36, 38, 42, 43, 44, 54, 55, 56, 59, 64, 73, 74, 80, 87, 94, 95, 99, 100, 101, 102, 103, 105, 106, 107, 109, 110, 111, 124, 155 CASTAN Fèlix, 38, 39, 40, 41, 43, 44, 48, 49, 54, 57, 62, 68, 69, 73, 74, 79, 96, 113, 114, 124 CHATBÈRT Ramon, 62, 63, 74, 75, 79, 95, 153 Cooperativa de l’Escòla Laïca, 31, 35, 76, 155 CREO, 2, 3, 60, 64, 81, 82, 83, 87, 96, 147, 148 E ECOLE EMANCIPEE, 25 Escòla e Vida, 2, 41, 57, 61, 62, 63, 64, 74, 77, 89, 99, 101, 122, 154 Estagi pedagogic de l’IEO, 80, 149 F FREINET Célestin, 1, 3, 17, 28, 30, 31, 32, 41, 42, 50, 61, 62, 64, 65, 68, 77, 78, 83, 87, 101, 112, 113, 128, 130, 132, 136, 142, 143, 144, 155, 156 G Garba Occitana, 2, 3, 60, 62, 63, 64, 87, 95, 132, 154 GIRARD Ismaël, 28, 36, 38, 39, 40, 41, 55, 70, 80, 95, 99, 101, 112, 124 Grop Antonin PERBÒSC, 29, 30, 37, 45, 57, 59, 60, 61, 62, 64, 65, 66, 67, 72, 75, 78, 95, 96, 97, 99, 100, 101, 107 I IMBÈRT Danisa, 77, 79, 96, 153 Institut d’Estudis Occitans, 2, 23, 28, 36, 37, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 45, 48, 54, 55, 57, 60, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 72, 73, 74, 75, 76, 79, 80, 81, 83, 84, 94, 95, 96, 97, 110, 112, 113, 121, 124, 153, 154, 155 L L’Ecole Moderne, 28, 31, 35, 41, 42, 64, 65, 76, 77, 101, 112, 113, 128, 144 L’Escòla Occitana, 21, 23, 28, 38, 40, 94, 96 La Gerbe, 3, 31, 60, 87, 129 LAFÒNT Robèrt, 2, 3, 6, 23, 28, 37, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 45, 47, 48, 49, 50, 53, 55, 56, 57, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 74, 75, 76, 78, 79, 86, 87, 96, 99, 111, 112, 114, 116, 117, 120, 121, 122, 149, 155 LAGARDA Pèire, 39, 40, 62, 65 M M. ROQUETA, 21 MLCR, 3, 64, 81, 82, 83, 87, 96, 136, 139, 140, 147 O OC, 3, 26, 37, 38, 43, 44, 59, 64, 87, 95, 124, 153 Occitània, 21, 22, 27, 32, 37, 43, 44, 53, 55, 56, 57, 59, 67, 69, 79, 80, 94, 95, 97, 99, 100, 110, 111, 112, 120, 121, 124, 155 P PERBÒSC Antonin, 1, 21, 30, 37, 42, 45, 57, 59, 61, 62, 63, 64, 65, 69, 72, 75, 77, 95, 97, 99, 100, 124 R ROQUETA Max, 21, 38, 97 S SALVAT Josèp (Abat), 19, 21, 28, 40, 61, 97, 112, 124 Section Pédagogique de l’IEO, 60, 63, 64, 65, 66, 69, 70, 72, 73, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 94, 96 Sindicat Nacional dels Institutors (SNI), 25, 29, 59, 64, 66, 70, 98, 121 Societat d’Estudis Occitans, 1, 21, 22, 28, 36, 37, 38, 39, 42, 49, 59, 72, 94, 95, 97, 107, 124 V VALIÈRA Marcèl, 3, 19, 24, 25, 28, 29, 87, 97, 107, 124, 125, 156 PAGI NA 140 � https://www.occitanica.eu/files/original/4eb44125a94ef6c8700b121a838a41f5.jpg 49d2e864f1c3da8102a6e1f8ac9a88e3 https://www.occitanica.eu/files/original/5b38adaf85f4b8d53fe51b728b826251.jpg 545211cfe032a32cf1a23f527924e0d3 https://www.occitanica.eu/files/original/bf1d156b2558ad5093b76de79beb3172.jpg c79a03d9790f75bff9ff0eb7e4e95e5f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © IEO-Limousin © IEO-Limousin https://www.occitanica.eu/files/original/1a4e1d0e660dd4235762a13acf38e9aa.jpg eeea2fd00194375362fca5fc54037026 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/fd9e528aa122198e43c8affe788d7127.jpg 8b0834e9ebc89cd8e163412e174f386a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/8e20448a86b2f4a0ab5360561eeab995.jpg 4e2c4d918b1563474c51fb8dfb03e910 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/8ca71fc9419837632e23e824610a18bb.jpg 0a380f7a5fb69e44aa1fa7aac7d4c95f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/450141228f9c9e2b4aa044d1e4d89323.jpg 7133bfddb7a0d57e88a75d47ebf7b0d2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/48945ff0ad79a5240d311aae7afbc1e4.jpg 9e44937bdad267ee3b0f0786c077635a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/a3e47def058b1ff68d3039b63bff03c5.jpg e409c4d78ba853f063d7e6fcdc93f924 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/bf550f299cec956a234523eabd1590e9.jpg cce0c50b816ebf3f6c791df0903c1580 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/b256221d10a734801a23093f7188d470.jpg e01dd69165c8785a452f9b47f1e46ffe https://www.occitanica.eu/files/original/36935362f1368e6e13a746951a0229d8.jpg da68a04877eda91ae5035bb9a1dc9aff Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/6404a6688c9dbc89cc8e1c929fb2c3b4.jpg b35b3c02d3c00230b4b8eaf10b4a3f25 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/14a7f9bbe7a3fe7306a0913926aa3b41.jpg fac52bc5d03ca8c102ab5dfab1434ef0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/749525ca80e71da4cb272efa85723809.jpg 7d2f19732e4e87b315b995a337ed1fc7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/6e4233bc470684e415a1b755d41ae9cd.jpg a46249c9a1abbff582ea73bfe4f841dc Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/e108efcdf3366790072ebe31f81cdf00.jpg fe335acf5391b3c4eafaba21403e5395 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/f3b5e4dfa2ba706528e154c1d814e139.jpg 0ac8ff67f087b6627ce5e4952aea8fb3 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/8973156430d650ecba7cce1763cad975.jpg 478b4c937ff44f06a2c5a6f4a366658a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/05a6c7cdbadb04166c5275216c0082f0.jpg 0dfe77791e2f291e7a1e07b742a234b0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/f01e7dfdf710c491619ebd4e19d2c15a.jpg cd7304d7ce4be152468c93f35608ef3b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/c8f78333408a0c85faa8bc933daf52ce.jpg d09117491efc8001541e7c426734d728 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/afd1d9f64e3fcd6306bcd10903634ae4.jpg a594054e709d719552df733463194f77 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/f9d2e57f02be8b9061b40ad0386312ae.jpg 321714adbc472a21743e88db9755ece0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/0135f4860587e173366edc2088853512.jpg bd860d12ec940666dcfff494d791f31a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/18190f9d140d80fa7c32e0d22e2fbf64.jpg aa6debbd71e6594bcd18b263ea9815a1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/4a0db70e51536bf9ed77f3895d94cc6b.jpg f433ffd5d4a9f5bc3898301fa9575b58 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Rights Information about rights held in and over the resource © Parc naturel régional Périgord-Limousin © Union Occitane Camille Chabaneau Title A name given to the resource Photo de Pierre Rapeau lors d'une visite de ses peintures https://www.occitanica.eu/files/original/036e15c09cd5dd3de3f5b7845447a399.jpg d4b25f4eb802bfb5d00a6e38e0093dcc https://www.occitanica.eu/files/original/72b4588d5da00715f1294bb0920d2608.jpg ce68f0beb2e164cbbfb4cd77eb594721 https://www.occitanica.eu/files/original/45148a827e575ac1a650b815242e76de.jpg 0d963f2bf1fcc834174fc258efbcb9ca https://www.occitanica.eu/files/original/e10a9b65a65e6ab7c090714c17fa7fc0.jpg 937e3f767d9af5ce3d6636628f495676 https://www.occitanica.eu/files/original/520b01f48376fb25c689e311ccfad781.jpg 5c3c170f6f0cabf3a9d08cb526597d63 https://www.occitanica.eu/files/original/743a713f7164b9b71ac889ec0b833fef.jpg 4dca7971df260edf084d799f5bbad723 https://www.occitanica.eu/files/original/9a8c0968a990d759cd79a81e799c5f0d.jpg 73ff9951a72d83e890a6096f75511a16 https://www.occitanica.eu/files/original/cd4c5d77763dd801f2d03538957b9010.jpg 18381c9bdce3c92ede1989ff8faccdfd https://www.occitanica.eu/files/original/28d66e576abbb36191ee4916ce6d6e08.jpg 3e83c39cb696e5525ead8daf1511a605 https://www.occitanica.eu/files/original/abf07c8e5cf4c87716fc208bb66f907f.jpg b954e6b122b84044ba0295a9242cfdf2 https://www.occitanica.eu/files/original/999ecadc08ea93ea9b6e688fc4a0cdcf.jpg feda08cefef49ec7c7ec204ccf5afe96 https://www.occitanica.eu/files/original/729b93663354aad6aaae81fb56431a4c.jpg 04347ffcbcde3531c30c9f738b32dbd1 https://www.occitanica.eu/files/original/d9802400c311c2f71f5c120a5ff90039.jpg e4a4fecf9394fa35a4109b62fb50b5ea https://www.occitanica.eu/files/original/f46f57ae07a72f2208f3c65bf245f660.jpg 8a11287d86ffc5e3cf82d121e68c4d5c https://www.occitanica.eu/files/original/c67e1a7434a0af46bdbfcfdcdc05b7fa.jpg d27be2ca832e403a0d43f6017ac6231b https://www.occitanica.eu/files/original/901c44ba191f23540e87e30dd8b6ab14.jpg 6e46ca78b2ac6f0d53a63d591b3e062c https://www.occitanica.eu/files/original/cc20d84b39f03fc04d6e3f2a3a6d1251.jpg 63db8a31127bc0342c3178ec225bb9c4 https://www.occitanica.eu/files/original/4bb6d0b8fc5b0b48cec3ce845119517e.jpg ce25052156b85fb986e27e5e4335e28c https://www.occitanica.eu/files/original/1b0b43a3e4d5996584d1ef3698c92794.jpg eb566cad1ba4eb2667ae62865274b56d https://www.occitanica.eu/files/original/902f12ca978f0a71c95f4f95c517e1ea.jpg aa39fa6440cd6de1dd37a5ddf6439821 https://www.occitanica.eu/files/original/b91fde89aa37934fdb2a9878cdabe54b.jpg 35fba44e55283ac044a2e6f944c7e9b8 https://www.occitanica.eu/files/original/e946508eddbce1528b070500096a712d.jpg a1281a3e23225ce74b3abcde5db6207a https://www.occitanica.eu/files/original/c97d7d53ec10029cb9a2024ff512a4ff.jpg 3e9f4b45d15857b8e0c2ddc5f2044f62 https://www.occitanica.eu/files/original/4682bd18de8fddd4be6e93cc576190a8.jpg d5bb9d9ef781f89821ab4ec0f5afe09e https://www.occitanica.eu/files/original/2ea521a38abafa427d35b7dc9d1f075a.jpg 59769011db56ab884c93d6cf2f4055ac https://www.occitanica.eu/files/original/e118c4546d3c8698d3f0bcf06b20c36e.jpg 6385ce823f2d90f14b286f667bb600c6 https://www.occitanica.eu/files/original/2d250363974f9c4b8bc29c8685bd68b5.jpg bec8929636f8fc631f7e92f3a92e05fc https://www.occitanica.eu/files/original/442f97a170cfcda47b23a05041d5b496.jpg 4f6c9fef8a17304c1a64d8302ccb8388 https://www.occitanica.eu/files/original/a933c8d1c1bd837cb27474c431159a7e.jpg ec8896c307126518e48707b30781b16c https://www.occitanica.eu/files/original/fbe7b724846252eaf17122d4cfe6e3f8.jpg 4463e81daefe05cb9c801c12acf48311 https://www.occitanica.eu/files/original/a0e67c87db9241986154901b5a20cf79.jpg 10d185bb163383195e935bb020a1c758 https://www.occitanica.eu/files/original/60bf1ce758722ee1c773a0f5418e23f7.jpg dd0f8617d4340372d6309cd7034a3bd5 https://www.occitanica.eu/files/original/ece1e317af7ae7f0a33bdf3fd67dfb16.jpg fd1d08a4e92d8083c292430a8444b71a https://www.occitanica.eu/files/original/f165f87efe4b3e100f260bc469ec8b81.jpg 7861ef8543f588c87c71b5389e08c3e2 https://www.occitanica.eu/files/original/5df0215db88fdfe100022da38282b551.jpg aa2a1cac029c04a9f54f4b332e790dcc https://www.occitanica.eu/files/original/14dfa68a0f5fcdd299113ece6a697f25.jpg 90d51309c67d2c95e7cf097a32124964 https://www.occitanica.eu/files/original/739f731186c018858fd91f8809e0ad3c.jpg cebf56f1cc033d490d773f37114630e9 https://www.occitanica.eu/files/original/3bbe32a26d61cab541554e6e3de597ee.jpg 693503f118d5de26f417147ca90b1708 https://www.occitanica.eu/files/original/1c45c952dbf522c23d2d63d40b48af65.jpg 868493e89c7d2513d5cbbdd254d74ab0 https://www.occitanica.eu/files/original/cc327d8fc17df08ee4d58dc8f3f5d8c8.jpg 62f476adb91e7a4992a4ef8ce95ab937 https://www.occitanica.eu/files/original/17ad480255cd86bb8449855f1f801d46.jpg e2da9295bc71933f6167af0c9ab72f13 https://www.occitanica.eu/files/original/e3e77698508c48203de27dec555098bb.jpg 2f42a14775215a4496ad837166becd36 https://www.occitanica.eu/files/original/29741bce999d549a9c65810f665a8504.jpg cae7e75d530facd17877f65cd978e6cb https://www.occitanica.eu/files/original/c432bb524f5b00d6abd89ef91ab9c841.jpg ba948eff0339dbfaf25d2ec97b4fe851 https://www.occitanica.eu/files/original/aada6cccc02ecaf1a29ff020f1f77215.jpg 5c6f87d32ece1a3e6ce5d3ee98e5d73d https://www.occitanica.eu/files/original/15da0c8b66ce1a7b779a7ee0d76556d5.jpg e0d6bcf4b4660a37557d8bdd7797d7dd https://www.occitanica.eu/files/original/7bbd33b9ab06680a87f3b1db3dfdbbe5.jpg d9b680da250c0ed5d39522a6d26499d8 https://www.occitanica.eu/files/original/7a4e64e98d9c86020ad48973f8380c25.jpg 400be364cdf5399e896379acc2af0421 https://www.occitanica.eu/files/original/bd0e8e4c1376350fd10c99afa4550d13.jpg a6711e5a73a99d44601e10df93958480 https://www.occitanica.eu/files/original/9d136db4e9133d9995af32d5ee6d4bae.jpg 9030f0ee6be4a64e351e6503f6d19363 https://www.occitanica.eu/files/original/8324db70e1c8ec04dfe8944b7efad741.jpg ac9c20c66c1f0cea168be5650dec2da4 https://www.occitanica.eu/files/original/4984aeaa577dcdcc188f34b62a5828d0.jpg d877c03e91c87d0a2d394daee58defc2 https://www.occitanica.eu/files/original/649413b6b1e7453597923c82ca23f277.jpg b41b24ebb8a398fc8c73154a78ac2f79 https://www.occitanica.eu/files/original/9b1e7513fbea28c32712dd89a8f641ba.jpg f4ce5cd442f3417d897581ec28572c4a https://www.occitanica.eu/files/original/b3764081cbc025738e66cab8e2a7190b.jpg d81bf9d5f8265115d70428fd71c3ead2 https://www.occitanica.eu/files/original/5a3ae1a9266910256f2fc7b6160ffb19.jpg 11b9d1fa73f626e2972dd2f02b4a551b https://www.occitanica.eu/files/original/0f633d01f0207a0591b8a8f42de252e2.jpg b927be106c1651c69c41495ae54336cc https://www.occitanica.eu/files/original/a36df58b1846abd77eec116d30dd9106.jpg 7b8a9b35a5b3e868c77d591cab2ae043 https://www.occitanica.eu/files/original/7006eb8a677b4fbed92e3c82448a202c.jpg b89cb42de71edf0e2e5e75b4cdffdeb4 https://www.occitanica.eu/files/original/4b4a097916704f9995c47304d38dbf47.jpg 41de5ffb4112926d9e001361de28f875 https://www.occitanica.eu/files/original/bd7241a82c8246f41afc2f25a760e974.jpg 5e95ec4044f49b1c6198e46b87a1d633 https://www.occitanica.eu/files/original/3baa3540bb444881e77dd7fae9745e49.jpg ba38702a7daeeedd154cedfb2dbfc20e https://www.occitanica.eu/files/original/16b9abb7d85a41b88242aebc181f4323.jpg 3387341c5d821173059868c432c72beb https://www.occitanica.eu/files/original/7afeab093e8dc0dbbe46158f025700e2.jpg c701b2fd19a3391ec3171617de447e0a https://www.occitanica.eu/files/original/f2c9722acc669f545fc78deb03012d42.jpg 443dae75f2fda057e02e167fecb1a148 https://www.occitanica.eu/files/original/81509d833a6dd5ddfd9e539cc626becc.jpg 5b29abf30e74cb3a2a1c66ec43547dcd https://www.occitanica.eu/files/original/11e211cdd75ee6a8cb48e7bec54ca283.jpg d95be8df0e37a8abb3e703e06e49ec30 https://www.occitanica.eu/files/original/36e6818cd36ae094f612ffa75ab9cef4.jpg a0d5a93cbeeb6719c2d1821ef699e383 https://www.occitanica.eu/files/original/467d6861fabb795637690a57de028bf3.jpg dabcf2f9c58bbc8ccf1adf0ff642f909 https://www.occitanica.eu/files/original/24541896d61bd0f13a2e5496332cb06b.jpg ca873b4bcf1a84cf5ecdb995a66287ec https://www.occitanica.eu/files/original/b9e5e0e42677dc5fa34a52d5d40b6fbd.jpg 6fcc407d84326175e959d7d72760d03a https://www.occitanica.eu/files/original/62b080529f6462f646bae0d9320e0911.jpg 357f83375acf5301136a530bb291c0f2 https://www.occitanica.eu/files/original/220cdd79e8624ad06cd03b458b88ad46.jpg 29dcde8f49dd9880e59b6112d8fbeea5 https://www.occitanica.eu/files/original/00866e957cc2e7e57e9f3d1a37ede92d.jpg 273e6fc778208a9ac58156a89204845a https://www.occitanica.eu/files/original/e1a02871929cc4f32cdc7c28c6965f9a.jpg d7043679d3850b9f49cc2ded5978366a https://www.occitanica.eu/files/original/1415d1e0bcc3346079ce33602971d0cd.jpg dfcec15ca52358625dd9ea296bc40ff0 https://www.occitanica.eu/files/original/3a30db06f45adb7ab7329b2eaa77fca5.jpg a4581c217ea117070505598b4b459204 https://www.occitanica.eu/files/original/6933027bda9dbd8079d506fe44b0d49b.jpg 47626f692e5e6a12e582a773aea35cd6 https://www.occitanica.eu/files/original/0863b3ca2e5d204305ce0416405a4bf4.jpg ea86aa657a4d053a786bc80bb317f566 https://www.occitanica.eu/files/original/62230b8b5d58c3f9a7d861ff6c510885.jpg 61de01779ccef73a6f79af45e5cdf606 https://www.occitanica.eu/files/original/5e2aa47eda2db9e345e19df239d4c5a3.jpg ede3c167ac585fba729f3e2640f7dcf2 https://www.occitanica.eu/files/original/d64c530ae8704736e27eabf45db03de4.jpg dbe1c6c5ff78cbd7c41ffa3fa0bc1e52 https://www.occitanica.eu/files/original/541b607b9c573c8cf4f79dcf4af607a6.jpg 036da0007703da28ec1e51d742d91d6a https://www.occitanica.eu/files/original/0973f21990991f8dfebd8f06252627bf.jpg 037660aa50cd2e031266e7f66d5dc0f6 https://www.occitanica.eu/files/original/3874f10cd61dba240f88618adb369bca.jpg 5de507e0a7daf8bf25ebc3e42c7eb3d0 https://www.occitanica.eu/files/original/ed3c5daa123a57b5ebddcea71ccb6d16.jpg 7c75c3e1ae1f4800de0928d5cad90839 https://www.occitanica.eu/files/original/88b1d194685796e460e28bdcac6f82e2.jpg ea82780274722ccc6aeae64dcfb33cf1 https://www.occitanica.eu/files/original/7ec52ee3cd4cee2ea777e11e527952a8.jpg 8a373d14ba4d625ef002571af7d51e40 https://www.occitanica.eu/files/original/dd63a8ae07ea886a54ec407df2913624.jpg a32ebf1f1fab40dfba476d1b57564389 https://www.occitanica.eu/files/original/2be00d5de263493a0da818a2633384fd.jpg 8befb23609d2b0d45ef4446e028533f1 https://www.occitanica.eu/files/original/79c7c8c6248692b8c0ec86ebdbd8fe1d.jpg 9690a5fdb999f6eadb4bbf484d115a4a https://www.occitanica.eu/files/original/e359b86906986a25af15fa015b1688b0.jpg d81c2d11097765d1fd591f8942eb0062 https://www.occitanica.eu/files/original/62c5476a10bb77f250dcbf8143605348.jpg f25ff8b5e6f9e99dd42603acf72c5cbf https://www.occitanica.eu/files/original/6c0075b81b259df810406f4b27de6aa6.jpg d4ad18b9f0c639b1c1075d2a91dec068 https://www.occitanica.eu/files/original/fcd4839cdeed678db457715f84dde259.jpg 194b04e0e7a26ffaa5fc2aa47c257403 https://www.occitanica.eu/files/original/b8c2f910eecf3594932fccfbcc2c930b.jpg c78f6c44b9412ea4791abdbeceef3ed8 https://www.occitanica.eu/files/original/7626adc858a6fa9409a3c293f571dc2a.jpg 934c8470de5fbc6b2b6de6bc94acb704 https://www.occitanica.eu/files/original/d68adc977f88a412647f6bacd19b7ae7.jpg 57f9a93ee5e5e98fdeab75e83d6666e2 https://www.occitanica.eu/files/original/3b93cd0c1441503bc4f6200aa58144a6.jpg f8ef833dd676ab266411191480456b8d https://www.occitanica.eu/files/original/98aa18193a54b2b2ae137b2177c3e173.jpg 89d018c07d921a692c066ed1c98d5f22 https://www.occitanica.eu/files/original/0495e778363a39b8dc1b0671d7f81047.jpg fbabffe13e0c140acf999c0342dad5df https://www.occitanica.eu/files/original/8dea5ae8167ab33db755d08ec4407040.jpg 6284a5af98cb06f1bf011d9233b5f041 https://www.occitanica.eu/files/original/603ccea251474a9b6c8dc765b78c8cb1.jpg 0311a496d6870064bee6b111599f33bf https://www.occitanica.eu/files/original/591af331e155171dd3d5f6c838e7db65.jpg f197280ca51ef1a997483ca45aa01427 https://www.occitanica.eu/files/original/411fc24e5c692a170732a7a4b219c89d.jpg 2dc19b0ff43f986f36e435bd674ff714 https://www.occitanica.eu/files/original/0d11c6cb4f7ec1723bcee6b6a2f9a389.jpg e6baa44ef0f4714b1314a7ebce2faaa2 https://www.occitanica.eu/files/original/4a650071c21272a38d3fd7541a9e63a9.jpg a8933dd378eaec47491c1e4beb6b7164 https://www.occitanica.eu/files/original/9e96888f502954855410a01078cf344a.jpg 1c777d1c45621373ecceb9f12ef61a68 https://www.occitanica.eu/files/original/fc79b2b4446b6ffc84f683af432853ad.jpg 81666cf3249627c56f058dac34e49db4 https://www.occitanica.eu/files/original/12dca16098da59098e64a0fbc9b7a493.jpg f48c512c6bbe4a70d1d2831816d782d3 https://www.occitanica.eu/files/original/5e0ba5145b7a19be0233bf43b9091ac6.jpg bfcfddbcfb69c18303c5db278a4c78aa https://www.occitanica.eu/files/original/c302d7b85347179ea9ec9cf184ee49c3.jpg 5da9d490b99e96b1256f168b6c9ba306 https://www.occitanica.eu/files/original/bbee5361f5dffcf8923c4c3c6dc8a982.jpg 37471f01abfa4beb6c38771c667f5dbe https://www.occitanica.eu/files/original/c536687e8f15fe38a2c29f16555b4db2.jpg 9bd9ea534146d6231596bc4864e83d56 https://www.occitanica.eu/files/original/50eb324878554a832ad77d2b8c0f9c6f.jpg 57b79b2159440a5b59df9994abfb7081 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Campus Memòri Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Itinerari d'una ensenhaira occitana : Elena Cabanas Gràcia (1919-2010) / Philippe Canalès Subject The topic of the resource Gracia, Hélène (1919-2010) Occitan (langue)‎ -- Étude et enseignement Mouvement occitan‎ -- 1945-... Description An account of the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Le parcours d'H&eacute;l&egrave;ne Cabanes Gracia, institutrice, p&eacute;dagogue, militante de l&rsquo;&Eacute;cole Moderne, fondatrice du <em>Grop Antonin Perbosc</em>, membre de l&rsquo;Institut d&rsquo;&Eacute;tudes Occitanes, cofondatrice de la revue <em>L&rsquo;Ase Negre</em>, Pr&eacute;sidente d&rsquo;honneur de la <em>Calandreta dagtenca</em>. M&eacute;moire de master II LLCER Sp&eacute;cialit&eacute; occitan (Universit&eacute; Paul-Val&eacute;ry Montpellier-III) sous la direction de Philippe Martel.</div> </body> </html> <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Lo percors d'Elena Cabanas Gr&agrave;cia, regenta, pedag&ograve;ga, militanta de l'Esc&ograve;la Mod&egrave;rna, fondatritz del Grop Antonin Perbosc, s&ograve;cia de l'Institut d'Estudis Occitans, cofondatritz de la revista <em>L'Ase Negre</em>, Presidenta d'onor de la Calandreta dagtenca. Mem&ograve;ri de master II LLCER Specialitat occitan (Universitat Paul-Val&eacute;ry Montpelhi&egrave;r-III) jos la direccion de Felip Mart&egrave;l.</div> </body> </html> Creator An entity primarily responsible for making the resource Canalès, Philippe Martel, Philippe. Directeur de thèse Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2012 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Itinerari d'una ensenhaira occitana : Elena Cabanas Gràcia (1919-2010) / Philippe Canalès Itinerari d'una ensenhaira occitana : Elena Cabanas Gràcia (1919-2010) / Philippe Canalès Source A related resource from which the described resource is derived <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <p><strong>LLACS - Universit&eacute; Paul-Val&eacute;ry Montpellier III</strong></p> <p><br /><img src="http://www.locirdoc.fr/E_locirdoc/images/stories/um3.jpg" alt="" height="130" /><img src="http://www.locirdoc.fr/E_locirdoc/images/stories/redoc.jpg" alt="" height="130" /></p> </body> </html> Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2015-05-15 Rights Information about rights held in and over the resource © Philippe Canalès Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (140 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text monographie imprimée Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://purl.org/occitanica/CT-Num_0002 Relation A related resource Vignette : http://occitanica.org/omeka/files/original/d6b542983fc8381f405d7a201646f6d7.jpg http://www.sudoc.fr/185603424 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Campus Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Mémoire universitaire Contributeur Le contributeur à Occitanica LLACS Univ MTP 3 Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Ressources scientifiques