<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="16019" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://www.occitanica.eu/items/show/16019?output=omeka-xml" accessDate="2026-04-13T11:58:11+02:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="84162" order="1">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8b0b5bee3604b9522f6cd5a20963b723.jpg</src>
      <authentication>0683ad9a4e67397ee199cac71d4308b3</authentication>
    </file>
    <file fileId="84240" order="2">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c1252e6b0837542a3af8bfc25e635ecc.xml</src>
      <authentication>3b4bfd9b95db6fd72830701e086d1e3b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84241" order="3">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/50b4e2c80b1fdcef564c28484dc27629.pdf</src>
      <authentication>2881d745a1eb4f78da35b6c25f5c0299</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="9">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="175">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="612926">
                  <text>BIBLIOUTÈCO DE L'ESCOLO DE LERIN

AGUETO
ROUMAN
PÈR

MAURICI

RAIMBAULT

CABISCÒU DE L'ESCOLO DE LERIN

Près : 3 fr. 50 c.

ESTAMPARIÉ F. ROBAUDY
Carrièpo de Prouvènço
&lt;33

CANO

CO-

��AGUETO

CIRDOC

OC0016453

��BIBLIOUTÈCO DE L'ESCOLO DE LERIN

AGUETO
ROUMAN
PÈR

MAURICI RAIMBAULT
CABISCÒU DE L'ESCOLO DE LERIN

Près : 3 fr. 50 c.

C.i.D.O.
BÍZ1ERS

ESTAMPARIÉ F. ROBAUDY
Carrièro
~xi

de

Prouvènço

O -A- 3ST O

ce-

18 9 3

FONS MÎQU&amp;I

CAMSiiAT

�AGUETO a rempourta lou proumié près de proso
i Jo Flourau de la Mantenènço de Prouvènço, en 1892.

RESERVO DE TOUTI DRE

CAB

1310

+^

�PREFACI

QMÍ

rise

bòni relacioim d'amistanço emé SMau-

cE{aimbault

marcon de « Zóu ! »

QAnave founda aquelo fueio literari, quand
un cambarado me revelè aquel artisto, qu'anerian vèire en Aubagno, e que fuguè quatecant
di nostre. Despièi, « Zóu ! » es mort ; certànis
amigueta se soun refrejado ; souleto, li bòni
relacioun d'amistanço emé Maurise Raimbault
an dura. Ço que provo, de mai-en-mai, que fau
ben counèisse avans d'ama e que li premié
averon pas toujour li joio.
L'ami, à-n-aquelo epoco, travaiavo à-n-unogènto fantasié,
SOUTO-PREFÈT

ISTÒRI MAI-QUE VERTADIERO DÓU

DE CAPITO,

que faguè li freto-

�VI

PREFACI

de nòsti legèire (e que pareiguè plus tard
en plaqueto), fantasié que fuguè seguido de
quant d'àutri nouvello autant fino que clafido
d'esperit : V

ESTANDART DE TISTET RAUBETOUN,

LA REDACIOUN DE ZÓU ! AU PARADÍS, L'EUME, LA
LETRO NOUN AFRANQUIDO,

etc., conte e raconte

ounte Raimbault sabié 'spanta soun mounde
en se moustrant tantost grèu, de cop gaulés,
toujour artisto. Plus tard, faguè la crounico
di libre nou, mai em'aquéu biais especiau que
dis ço que fau sènso enebi lou

RIDENDO,

biais

que pau de journalisto, même d Taris, an
sachu enrega.

QAquéu bout de charradisso

PRO DOMO MEA

sarié esta necite, s'èro necite de prouva que
c

Raimbault es pas arriba d'aièr en Felibrige,

mai es toujour tant bon de se remembra li
bèllis ouro viscudo, e l'epoco de « Zóu ! » aparèis
encaro en quàuquis-un coume lou tems de la
jouvènço dévié aparèisse d aMürger, sus la
tardo, après la gaio e simpatico bouèmo superbo d'ilusioun e pleno d'esperanço.
Dóu resto,Raimbault es vuei cabiscòu de l'Escolo felibrenco de Lerin.A publica, i'a gaire, la

�VII

PREFACI

segoundo edicioun de

UN OME QU'A DE PRINCÎPI,

e un nouvèu travai, coume se n'es pas vist
encaro en nosto literaturo prouvencalo :

OUR-

DOUNANÇO DE POULIÇO DE SANT-MARTIN-DE-CRAU,

obro plus soulamen literari, mai saberudo en
filoulougio, tresor dessousterrapèr sis afougàdi
recerco, dis espéssi pôusso que fan bàrri ivièis
encartamen. En un mot, ^Raimbault sarié un
majourau de deman se lou Counsistòri, fidèu
un pau mai à l'Estatut que s'es douna libramen, voulié pièi, au sufrage di siéu, recoumpensa aquéli que luchon, noun pèr sa blago,
noun pèr soun encoumbramen, noun pèr sa
neissènço, mai pèr sa soulo valènco dins soun
talènt persounau.
QÁquéu jour l'autour

CÎ'AGUETO

sara majou-

rau.

Car,

despart quàuquis-un, H mèstre pre-

tnié, grand pouèto e grand prousatour, mai
que dèvon pulèu sa cigalo majouralo à sa
pouësïo qu'à sa proso, lou Counsistòri comto
ges de representant especiau de la formo dóu
Cascarelet, di

PAPALINO,

de Castèu-brihant e

de Voultàri. E sarié tèms que lou Felibrige,
uno bono fes, destrussiguèsse óuficialamen

�VIII

PREFACI

aquéu prejujat—que nòsti davansié semenèron
en l'aubourant à l'autour d'un ate de fe naciounau—que lou prouvencau n'es atrencable
qu'en rego metrado.
T&gt;e fat, trouvas-me uno pajo de prosò encò
di Hellot, di Chailan, di Toussant Gros, di
German e de tant d'autre. QÁ faugu la novo
edicioun en dous voulume dis obro de Ditour
Gelu pèr que

NOUVÈ

GRANÉ

nous fuguèsse

revela. Quant à Benedit e Desanat, an poussa
lou prejujat enjusqu'i raro de l'aberracioun :
lou premié, dins sa letro de

CHICHOIS

au direi-

tour dóu counservatòri, a leissa passa l'óucasioun pèr maio en miés amant faire uno letro
en vers francès. Soulamen,lou besoun de proso
se fasié talamen senti e l'autour trouvavo
aqui lou cas tant naturau, que li vers noun
soun endica ; seguisson à la longo de la proso.
Dous ensouvèn la fantasié d'QAnfos Karr dins
GENEVIÈVE ?

Desanat, aguènt lou pan e lou coutèu pèr
servi la proso emé soun

BOUIABAISSO

semanau

que navegavo en touto la Trouvènco, sacrifiquè la lengo naturalo dóu journau pèr bandi
uno ga\eto rimado,

dóu titre au noum de

l'estampaire.
D'ùni míóupousaran belèu que dins tout
mouvemen fau teni comte de l'epoco e dóu

�PREFACI

IX

mitan,e que l'evoulucioun se fasènt pau-à-chapau, aquélis orne an alesti nosto reneissènço
literari.
Segur que

Roumo

s'es pas facho en un

soulet cop, e, dins aquéu cas, cade jour devié
marca'no draiolo vers l'evoulucioun.

Se lis

aposto e li felibre, pèr glourifica e impausa
si cresènco, avien fa'nsin, li crestian adourarien encaro de chin e de tarasco e li felibre
farien encaro de

BOUIABAISSO.

L'Escolo SMar-

siheso a mantengu lou mouvemen di rimaire,
enlusi, defès, de bèllis efòrti belugo pouëtico,
mai noun a alesti la reneissènço literari dins
lou sèns vaste dóu mot.
Lou Felibrige devié coumpli aquéu prefa.
Es

&lt;

Rpumaniho que dounè lou vanc emé si

bèus estudi pouliti e artisti dis

OUBRETO EN

PROSO :

« Es pas de vers que vau mai alisca ; espièi
pas necite d'enfiela toujour de vers. Uno supousicioun : Tiabèu e Louvisoun se rescontron,
un matin :
— E mounte vas ansin, Louvisoun ?
— Ma bello, vau en placo.
— QAh ! bèn ! tè, ma mio ! Coume fau que
mete caud sus ma bugado, vaqui dous liard :
m'adurras, pèr moun bouta-couire, un pòrri,
de bledo, un brout de mento, uno fueio d'àpi...

�X

PREFACI

Acò 's pas de vers, e pamens, acò vai. Parlen
dounc un pau sènso rimo...»
Pièi Aubanèu — lou grand, l'impecable
pouèto — vengué : « Après Oumèro vèn Tucidido ; e cresès qu'es pas encaro poulit d'èstre
Tucidido ? E pièi uno lengo, uno literaturo,
pèr èstre coumplèto, noun pòu avé soulamen
lou lengage di vers. Sarié coumese,pèr viéure,
l'ome n'avié que perdigau rousti : vendrié lèu
l'enòdi e lou desgoust ;fau de mai lou pan. »
'Raimbault, coumprenènt la prefounso pourtado d'aquéli paraulo, e respoundènt is aspiracioun d'aquéli felibre eminènt, s'és atala àn-aquelo obro necito de la proso ; bèn mai, à
soun aflat, li jouvènt que presido se soun rambla de tau biais à soun rampèu, que, n'es de
crèire, bèn lèu, l'Escolo Lerinenco de Cano
sara celèbro pèr si publicacioun en proso.

E noumbrous soun lis ome de la novo generacioun que dis O, qu'à través dis idèio cTindependènci e de federalisme que trachisson
despièi quauque tèms, veson peréu que nòsti
liberta saran pas sauvado rèn qu'emé de cansoun e même de bèu vers.

�PREFACI

En revoulucioun ardènto, terriblo, ourriblo,
la

MARSIHESO

a fa vibra e aquichè lis aloubati.

Mai coume nosto
nòsti jouvènt,

revoulucioun es pacifico,

nòsti brun

mascle, s'enchau-

ton di cansoun eparlon au pople dins la lengo dóu pople.

,

E counèisse, dins aquelo lengo, mai d'uno
obro que faran sensacioun à soun espelido,
souto Valen pouderous di ^Bernard, di Giraud,
di Funèu, di Bertrand, di Garbí er e que sabé
mai, iéu ?
Acò nous pausara di feminisme dis un e di
decadènci dis autre.
S'aujavian, apoundrian :

nous pausara di

causo campèstro car, cresès pas que dins uno
vido superbamen vidanto coume la vido prouvencalo i'a 'ncaro uno autro eisistènci qu'aquelo di champ ?
Perqué vougué faire encrèire que la Prouvènço viéu touto dins li meissoun, dins li vendémi, dins lis óulivado ? Es que la "Prouvènço,
aquéu tant bèu pais, pòu teni rèn que dins
l'istòri de nòsti pacan ?
A coustat d'aquéli valent de la terro, Va demai —■ en Prouvènco — lou mounde

SELECT,

qualificatiéu anglés, mai courent, qu'empacho
pas aquéu mounde d'èstre prouvençau e de lou
prouva quand fau

aplaudí nòsti mèstre en

�PREFACI

XII

QAcadèmi vo en felibrejado. E sènso recerca,
coume d'autre, se la Prouvènço aristoucratico
eisisto autant en felibrige brindant qu'en felibrige academi, sian d'avis que nosto nacioun
se coumpauso autant bèn de bourgés que de
païsan.
Quau vai au champ, quau s'araarino :
Fau de tóuti pèr faire un mounde..."

N'es talamen ansin que nòsti mèstre, quand
sifraso e si rimo lou demandon, nous rapèlon
voulountié l'Age-Mejan, ounte i'avié ges de
pèd-terrous, mai rèn que de segnour ; li nòbli
troubadou sènso óublida li prince enjusqiCi
barounet ; li rèi emai li jouglar que sabien
même pas se la souco finis en tino.
Lou mouvemen

literari

prouvençau dèu

adounc autant bèn pinta, emé li tablèu rustique, aquéli di saloun. E vese pas perquè noste
LATIN,

à coustat de midamisello Mirèio, Anoun-

ciado ; misé Faneto, poudrié pas counta nòsti
chato mouderno que van au licèu, que

PIANOTON

e que van cassa. Es pas iéu qu'ai fa la soucieta prouvençalo ; eisisto pertout en Prouvènço e fau dire ço que viéu.

- CALENDAO,

C. VIU.

�PREFACI

XIII

Es ço que Raimbault a vist e nous lou vèn
dire. Soun

AGUETO

vai espanta, quant de gènt

que saran lèu d'acord em'éu ?
Car fau pièi n'en parla d'aquelo fiho de
Raimbault!
E regardas se sa mignoto es de noste beu mounde, tout en restant assouludamen prouvençalo.
La vesèn, d'abord, que pren sa leiçoun de
piano ; pièi, mounto à chivau ; pièi remo, emai
tiro dóu fusiéu, emai nedo, emai pinto. Queto
educacioun, me dirès ! Segur, mai Veducacioun
es pas enebido en país prouvençau. Agueto —
emai siegue la fiho d'un capitàni de dragoun
— n'es pas mens prouvençalo e l'anas vèire.
aM'óucuparai pas forço de &lt;£M. de 'Bernat,
ni de M. Tournaire, ni de la maire dis Qávignounet, qu'es enca de Vencian régime, pèr
remarca que M. Carie met uno courrespoundènci à jour.
Lis ourtoudòssi, lis enfiouca de la Vrouvènço
bastidano, se van metre li man sus la tèsto :
« N'en vaqui un de rouman parisen ! Metre à
jour uno courrespoundènci, mounta à chivau,
tira dóu fusiéu.... De la vido ! »
Chut ! qu'es pas tout ; bramarès après. Dins
l'obro de 'Raimbault l'on es à la coulo e, de
fes, la bono amigo se i'apèlo la couneissènço.
Iéu m'esplique aquéli terme pèr la presènci de

�XIV

PREFACI

soudard. Or, que voulès ? se ^íadamo Tournaire es enca de l'encian régime, li troupié
AGUETO,

éli, soun mouderne, — Lucian Des-

caves ié trouvarié même soun comte, — ço
qu'empacho pas que farien tant bèn soun devé
qu'Estève de Cadenet.
Mai se li persounage de Vescolo de Raimbault
soun plus li persounage di counvencioun, di
tradicioun en ounour dins la literaturo miejournalo, veici lou cadre, veici lou païsage
que, certo, crese pas ni bourguignoun ni faubourian, ço que vai, pense, nous metre d'acord
emé li dur de l'us counsacra. Car, l'ai di,
Agueto es prouvençalo e bèn prouvençalo.
Gràci à-n-elo sian en Ciagno, W en un mas
arrounda depinedo. Pèr elo, couneissèn Pegoumas, La Napoulo, Cano, que sabe iéu ? E regardas : quand jogo pas dóu piano, que mounto
pas à chivau, que tiro pas dóu fusiéu, quand
pinto pas e quand noun nedo, sabès ço quefai
QAgueto ? Trèvo li ferigoulo di bord de Ciagno ounte fai la casso di courdounié...(2)
Aro que sian entendu aqui-sus, ai plus qu'à
respondre à ço que vous ause murmura: «Mai,
e la mouralita de la mignoto? Nous sèmblo
que si parènt l'entrepachon pas forço dins sa
liberta, e pèr uno jouino fiho... sabès ço qu'arribè à la fiho de Matiéu e qu'an mes en cansoun ? Car tout acò fai pièi parla lou mounde. »

�PREFACI

XV

Au nostre, o — emai faguen pas un crime à
Mirèio em'à Uincèn quand toumbon l'un sus
F autre, — dins li regioun di vióuleto e di cacïo, nàni e se coumpren.
^Despièi long-tèms Cano, Niço, lero, soun
ço que se poudrié dire de couloumo angleso, e
se saup que li jouvènti miss cridon shocking
qu'en pats de Graciouso 'Victoria. Quand soun
foro de sis estat, si mour s'esperlongon e sa liberta n'a plus de raro. Es dounc pas estrange
qu'à-cha-pau, li miss, agon impausa si mour
dins nòstis encountrado souleiouso e que nòsti
jouvènto s'enanon, soulo emé si calignaire,
faire de blad de luno, long de la mar, ounestamen, coume Agueto.
Crese qu'ai di tout ço que vouliéu dire à prepaus d'aquéu libre; plus qu'un mot à l'autour.
*

Segur, auriés pouscu trouva quaucun mai
autourisa que iéu pèr presenta toun rouman
au publi, mai as vist qu'aquéli que déurrien,
pèr soun poudé, pèr si mejan, veni à l'ajudo
dijouve es aquéli, just-à-just, que s'improuvison amoussadou, richounejon e prouvon rèn,
pas même lou prougrès qu'avien Vèr de caupre; mai as vist despièi long-tèms li capeleto
envahi la grand glèiso de Santo-Estello pèr ié

�XVI

PREFACI

canta matino, entre chin e loup, à l'autar de
quàuqui faus-diéu que dounarien desesperanço
se noun fasien rire; e as vist, ço qu'es plus
greu, e ço que lèvo lou rire en baiant desesperanço pèr la Causo que respetan e que fai nòsti
lucho de cade jour, as vist, dise, de grandprèire, senoun óuficia davans aquélis autar de
ruolz, mai, au mens, s'ageinouia au son de la
campaneto. E te siés adreissa au vièi ami que,
s'a pas la coumpetènci necito, saup, sènso
parti-pres, en touto independènci, coume toujour, escudela ço que pènso; e sariés moun
nemi intime, te diriéu :
« Camino, 'Raimbault, toun libre es bon, e
pèr quàuqui darnagas que vas espanta noun
t'arrèstes dins toun obro. Li libre, lou sabes,
an sa destinada e nòsti nebout, e nòsti cago-nis
saran bèn-urous, un jour, de treva, en coumpagno de toun Agueto, li ferigoulo di bord
de Ciagno e de faire la casso di courdounié,
en óublidant la menaço qu'auran pouscu ié
faire, que quàuqui boudenfle de fausso glòri
aurien pouscu trachi! »

Louis ASTRUC,
FELIBRE-MAJOURAU.

Aubagno, dóu Bras-d'or, 1893.

�AGUETO

I

Belèu vue jour avans d'acaba soun voulountariat, Messies li coundiciounau dóu 3en de
ligno — que n'en ère, — se capitavon à la
cantino, à manja l'aiòli tradiciounau quand
lou sarjant de semano m'aduguè uno letro à
l'embalun rose-tèndre que sentié la vióuleto
qu'èro un baime.
— Oh ! oh ! cridèron li coumpan.
Regardère l'adrèisso, mai aquelo escrituro
tout ensèn longo e fino me disènt rèn, dessagelère la messivo emé tout lou siuen qu'ameritavo e, tout d'un tèms, n'en toumbè un brout
de ferigoulo.
— Ah ! ah ! faguèron aqueste cop li cambarado que me tenien d'à-ment.

�2

AGUETO

Mai iéu, sènso m'enchauta d'éli Jou mens
dóu mounde, legissiéu eiçò :
« Moun vièi piou-piou :
« Adematin, ai vist dins lou journau que
« t'anavon embandi lou i5 d'aquest mes. Acò
« m'a fa gau que-noun-sai, d'abord perqué
« sabe que lou regimen t'agrado pas de rèsto,
« e pièi perqu'ai besoun que tournes à Cano ;
« grand besoun. Ai un afaire forço serious sus
« li bras e coume ni papa ni marna lou dèvon
« saupre avans quauque tèms, voudriéu que
« siguèsses eici pèr m'ajuda de ti counsèu.
« Noste paure Mouret — aquel ase qu'avian
« e que tant nous a fa toumba de mourre« bourdoun, autre tèms — s'es rout une cambo
« l'autre matin e l'a faugu faire abatre. Se
« sabiés coume l'ai ploura !
« Vène me vèire entre arriba, qué.
« Nosto chino, Diano, a agu tres poulit
« cadèu. Te n'en garde un.
« Fau que vague prendre ma leiçoun de
« pianò, adounc te n'en dise pas mai.
« T'embrasse de tout cor.
AGUETO.

« P. S. — Me respondes pas, qu'à l'oustau
« sabon pas que t'ai escri. Lou brout de feri-

�3

AGUETO

« goulo vèn dóu bord de Ciagno,

d'aquéu

« rode ounte anavian ensèn cassa de courdou« nié. »
Avans d'intra à plen de velo dins moun
raconte fau, ami ligèire, que vous fague counèisse mi persounage.
Agueto èro la fiho d'un encian capitàni de
dragoun, moussu Tournaire, qu'avié 'spousa
'no damiselio de la vièio famiho dis Avignounet. Aquéu brave óuficié, un cop la retrèto
vengudo, avié croumpa à l'escampadouiro de
Ciagno, un mas cencha de pinedo e, au mitan
de la ribiero, uno iscleto que madamiselo
Agueto n'avié l'empèri soubeiran em 'incountesta.
Leissant à sa mouié — emé resoun, d'aiours
— la direicioun de la fermo, di tuberouso,
dóu jaussemin, di vigno etc., moussu Tournaire s'èro carga de l'estrucioun de sa chatouno bèn-amado. E fau dire que perdeguè
pas sa peno. Quand partiguère pèr ana faire
moun dre à-z-Ais, la mancipo, qu'avié alor
quatorge an, mountavo coume un bregadié un
grand chivalas emé

quau sautavo valat e

sebisso, menavo uno barco emé la velo o l'aviroun, coume un Suquetan (3), fasié mousco
quatre cop di cinq emé fusiéu e revolver e

�AGUETO

4

nedavo coume plusiours pèis. Mai vous afourtissié que sièis e vue fasien vinto-quatre, que
Sant Louvis èro lou paire de Napouleoun e
t'avié uno escrituro que tres rego n'en clafissien uno pajo.
Mai lou capitàni avié sus lou dreissage di
fiho, coume disié, d'idèio à despart qu'avié
presso en Americo ounte lou gouvèr l'avié
manda en messioun pèr croumpa de chivau.
Li Tournaire èron pas liga de parentèlo emé
li miéu, mai li dos famiho se couneissien de
longo toco, estènt que nòsti bèn èron vesin.
Basto ! Agueto e iéu s'erian abari ensèn e se
regardavian coume fraire e sorre.
Estènt douna ço que sabiéu de moun amigueto, la letro que veniéu de reçaupre me
faguè proun pantaia. Aquel afaire tant serious
que ni papa ni marna dèvon saupre avans
quauque tèms, de que pòu bèn èstre ?
La crento me prengué que la mesquino se
traguèsse dins quauque emboui car me pareissié capablo, innoucènto coume

èro, de

s'embarca dins quauque escaufèstre, fauto de
ié vèire pus liuen que lou bout de soun nasoun
rose.
E pièi, perquè tròni ! me vèn ti querre après
quatre an que se sian plus vist, alor que, dins
aquéu long tèms, m'a jamai manda un mot,

�AGUETO

5

senoun pèr la man de mi gènt quand li vesié
au moumen que m'escrivien ?
Qu lou saup ?
La chato es un mistèri vivènt. L'estudias un
an, dous an, dès an e, se 'n cop vous cresès de
la counèisse, em'uno souleto paraulo, vous fai
vèire que vous sias embula e que vous poudès
bouta tournamai à l'obro.

�II

Aquéli que, douge mes de tèms, se soun
entendu trata d'abesti e de coudoun pèr de
carpourau corse que li valien pas ; aquéli que,
tout un an, an respira l'atmousfèri de la caserno, valènt-à-dire un prefum penacha de
causseto russo, de susour, de linge brut, de
cuer,

de cirage

etc., aquéli coumprendran

coume vai que lou i5 de nouvembre 18..,
cantave à plen de garganto sus lou grand
camin de Cano à Frejus.
Es tant bon d'èstre libre après agué tasta de
l'esclavitudo la mai duro que nòsti lèi laisson
ista ! Ah ! lou rèi èro pas moun cousin ! Lou
kèpi de cantèu, li braio estroupado, la tunico

�AGUETO

7

duberto, disiéu un bonjour d'ami en tóuti lis
aubre, chourlave un cop à tóuti li roubino,
fasiéu pauseto à tóuti li buto-rodo, aspirant à
plen póumoun lou bon aire pur e prefuma
dóu campas.
Enfin arribère au pont de fiéu d'aram ounte
mi gènt m'esperavon. Aqui, dins li poutoun
de !a famiho, óublidère e lis enfetamen que
venitu de passa e moun âge même, pèr veni
tournamai enfant emé ma sourreto que, escapado de la pensioun pèr la circounstànci,
assajavo au countràri d'èstre seriouso. Jujas
un pau, la sorre d'un carpourau ! Mai au bout
de cinq minuito landavian ensèn, coume de
foulas, darrié

cade tavan que nous fusavo

davans lis iue.
E quéti rire ! Quéti bon rire de cor !
Mau-despié touto moun envejo d'èstre rensigna au pus lèu sus l'afaire d'Agueto, passère
tout lou jour à l'oustau à me refaire is abihage
de bourgés, au coulet que m'estoufavo, au
courset que m'èro trop estré, i boutino que
me geinavon ; mai sènso parla dóu

secrèt,

m'assaventère auprès de moun paire, de la
famiho Tournaire.
— Lou capitàni, me faguè, es toujour bèu
cavalié ; a pas mau blanqueja, mai en quau
arribo pas ? Sa femo, coume antan, viho à la

�8

AGUETO

culido di flour, au segage, à la cauco, i vendùmi.
Elo nimai a pas forço cambia. Pèr Agueto,
l'ase me quihe! se la recouneiriés. Aro, es une
femo — fisicamen, entenden-se, qu'emé Ion
biais que soun paire l'a alevado, a bèn douge
an pèr lou sèn. Pamens a pièi counsenti à-nestudia un pau coume lis autro : toco dóu
pianò, pinto proun bèn ; mai a pres à soun
paire uno parladuro que fai dins si bouco lou
pus drôle d'efèt. E pièi, es d'uno independènei...! Basto ! Tu que vos escriéure, auras
aquito un tipe à-n-estudia.
Em'acò l'endeman me taière uno cano dins
lou sagnié, atubère Titino, — moun vièi cachimbau d'estudiant, — e m'adraière vers la
bastido di Tournaire.
Li bràvi gènt m'esperavon e venguèron à
moun rescontre tre que Diano m'aguè japa
contre E alor d'embrassado quasi famihialo,
e de coumplimen, tè n'en vos, n'en vaqui ; e
de questioun ! E dóu tèms que, asseta souto
lis amourié troussa dóu relarg, lou capitàni
me benastrugavo de ma voio à coumpli lou
devé militari, sa mouié anè souna Agueto.
S'ausiguè un chamatan dins l'oustau ; uno
mescladisso de terraio routo e de saut dins lis
escalié.

�AGUETO

9

Iéu, m'estudiant iéu même, fissave la porto
pèr vèire queto sarié la primo empressioun
que l'estranjo enfant farié sus iéu.
E vaqui subran qu'eicesto se trais à moun
còu, m'ensarrant dins si bras e m'empegant de
poutoun sus li gauto.
•— Bonjour, moun vièi piou-piou, bonjour !
Enfin te vaqui dounc? Se fasié tèms que revenguèsses. Sai que me mancaves despièi la
mort d'aquéu paure Mouret.
—■ Gramaci ! S'acoumènces deja de me dire
de marridi resoun me vau rengaja.
E countunierian ansin uno counversacioun
ounte m'entremesclavo de causo pretoucanto
e de boufounado.
Enfin se décidé à s'asseta davans iéu sus un
to de sause e, tout en charrant dóu mestié, di
brimado, di manobro emé lou paire, aguère
tout lesi pèr estudia la fiho.
Ah ! de tout segur l'auriéu pas recouneigudo. Iéu qu'aviéu leissa uno enfant retroubave uno chato grando e bello. Sa raubo de
papalino dessinavo uno taio souplo e fino, un
sen ferme e mouflet. Sa caro, courounado
d'uno capelino d'ounte s'escapavon arrage li
trachèu de sa como negro, s'aluminavo de fes
que i'avié, i rebat de sis iue dous e founs,
garagai vertadié ounte sarié 'sta un chale de

�to

AGUETO

s'aprefoundi. Si bouco cremesino, de longo
sourrisènto, semblavon un nis de poutoun e
soun nas, lóugeiramen croucu, is alo fernissènto, èro plen de vouluptóusi proumesso.
— Soupas emé nautre, que ? Me digué lou
capitàni.
Iéu

m'escusère :

mi gènt

m'esperarien ;

aguèsse sachu lis auriéu averti. Mai Agueto
me fasènt un signau d'inteligènci ;
— Vau manda au tiéu pèr preveni.
E despareiguè dins li bastimen de service.
Aviéu plus de resoun pèr refusa e restère,
escoutant moussu Tournaire, vesitant emé
Misé Tournaire li plantié, lou galinié, lou
pouciéu e respoundènt i galejado d'Agueto
que, à-n-aussi si cacalas, aurias jamai cresegudo avé sus li bras un afaire forço serious.
Basto ! La soupado avié pres fin ; lou café
begu, tubavian uno cigaro emé tout lou santplan de gènt que digerisson bèn :
— Papa, digué la drolo, anan, emé Charle,
faire un tour de batèu. Counèis pas ma bèto
novo, li vau presenta.
La maire, prudènto, faguè remarca que la
mié-nouvèmbre èro gaire un tèms pèr ana
courre sus mar, de niue, au risco d'aganta
quauque plevèsi. Agueto, testardo, respoundeguè qu'acò 'ro verai dins lou Nord mai que,

�AGUETO

bord qu'abitavian la T^ibo d'or, èro pas pèr
rèn. Me demandé pièi s'aviéu pòu de me nega
vo d'arrapa un raumas, m'assegurant d'aiours
que, dins este darrié cas, me vendrié faire de
tisano.
Coume bèn pensas, me rendeguère à de
resoun talo. Elo abrè un fanau e passé davans
pèr me moustra lou camin, giblant à peno lis
erbo de la draio, lóugeireto qu'èro coume un
glàri.
La barco destacado, ma coumpagno pren- ,
guè la barro e, iéu remant plan-plan, s'enanerian au fiéu de l'aigo fin qu'à la mar.

�à,à,à,à,à&gt;à-à,â,à,à,à,â,á1à,à,â,à,à,à,à,à&gt;âbà&gt;à,ábà,á,

III

Lis erso, boulegado pèr ges de vènt, venien
tout-bèu-just lipa li paret de la ratamalo ; lou
cèu qu'aluminavon la luno e lis estello, retrasié un inmènse tibanèu argcntau. Eilavau, à
visto perdudo, s'estalouiravo, blanco e troussado coume la lamo d'un sabre mouro, la
plajo de l'Ancro e de la Bouca. Pèr endré, se
vesié trelusi li signau acoulouri dóu caminferra tau que d'iue en cerco, quau saup de
que ?
E

pièi, dins lou founs, Cano emé soun

clouquié e sa tourre mountant negre dins lou
cèu blave, se laissavo bressa pèr lis aigo de soun

�AGUETO

i3

góu que, esbrihaudant de lume, dounavo d'èr
à-n-aquéu de Naple, il dolce paëse.
— E bèn, veguen. Aquéu famous secret ?
E leissère ana li rèm. Abandounant tambèn
la barro, Agueto vengué s'asseta contro iéu.
— Escouto, diguè, vas d'en-proumié me
baia ta paraulo de parla en res de ço que te
vau fisa.
E, calino, me faguè 'n coulié de si dous
bras.
— Moun Diéu, te l'aproumete de tout cor ;
mai parlo vite qu'ai proun manja-begu.
Alor, coume s'avian pancaro esta proun
liuen de touto ausido proufano, se giblè e me
boufè à l'auriho :
— Siéu amourouso.
— Ah ! E de quau ?
— De moussu de Bernat, un jouvènt que
counèisses pas perqué i"a pas longtèms qu'es
dins lou pais. Mai entre lou vèire l'amaras
tambèn. Es tant bon, tant bèu !
— E alor, que vos que fague aqui-dintre,
iéu ?
— Escouto, moussu de Bernat m'amo peréu
— Te l'a di ?
— Nàni, mai l'ai coumprés.
En disènt aquésti paraulo s'èro redreissado,

�AGUETO

■4

fièro, e 'stampant sus lou cèu lou pur countour de soun cors de piéuceleto coume pèr
dire : « Regardo. Es que siéu pas proun bello
pèr èstre amado ? »
— Vai toiijour.
— Papa es brave ; es à la coula, éu ; mai
marna, estènt dis Avignounet, es encaro de
l'encian régime e faudrié pas que me veguèsse
barrula souleto emé moun bon ami. Boudiéu !
Que chamado ! Adounc, se vos me faire plasé,
se 'n cop moussu de Bernat vendra, nous quitaras pas e nous serviras de porto-respèt.
— Iéu ! faguère em'un saut d'escarpo que la
nau n'en trantraiè.
— Te n'en suplique. De-que te fai ? l'a ges
de mau aquito. Dins tóuti li pèço, li gènt an
pas de counfidènt ? Saras lou miéu, e vaqui.
Assajère encaro de lucha mai elo, me regardant bèn dins lis iue :
— Siés jamai esta amourous, tu ?
E me clausènt li bouco em'un pontoun :
— An ! Es entendu, qué ? E aro rintren, que
se fai tard.
Tournerian

ansindo, elo galoio, lou pitre

bacelant, cantant à grando voues uno bressarello de BensaW, enterin que iéu m'enfounsave dins mi pensamen.
Bò, me disiéu, es trop puro pèr voulé faire

�i5

AGUETO

mau e ço que lou provo es que cerco elo mémo
quaucun pèr metre en tiers dins sis amoureto.
E pièi sa demando me boutara justamen à
même de i'èstre utile au cas qu'aquéu moussu
de Bernat vouguèsse ana trop liuen.
Pamens, au moumen d'arriba, uno idèio me
vengué :
— Mai que, Agueto, coume as fa la couneissènço d'èste jouvènt ?
— Ah ! Ah ! Vaqui. I'avié proun tèms que
lou rescountrave en courrènt lou pais emé
Rouland...
— Quau es aquéu Rouland?
— Bedigas ! Es moun chivau.

Un jour,

dounc que nous passé contro, eila, pròchi lou
Biau,

iéu faguère reguigna

Rouland

emé

quàuqui cop d'abrivau e me leissère toumba
plan-plan à-n-un endré que la bauco me gardé
de mau. Jouguère pièi la femo avanido e Eu,
après m'avé censa reviéudado, me pourgiguè
soun bras pèr rintra à l'oustau. Lou pus drôle
es que Rouland, lou paure, nous seguiguè pas
à pas, tirassant pèr lou sòu sa brido penjadisso, sènso se douta que moussu de Bernat lou
prenié pèr un marrit animau. Coume bèn te
pènses,mi gènt an gramacia couralamen moun
sauvaire que, desempièi, es amés à veni au
nostre quand i 'agrado.

�16

AGUETO

— Tè ! Tè ! Acò 's pas mau enventa pèr uno
jouveineto de ta meno.
Uno fes à-jòbi, en boufant moun lume, me
pensère : « Es egau ; de que dirien lis ami,
Poulò, Papa-bon-counsèu e tutti quanti, se
sabien que vau faire lume ?

�I V

A parti d'aquéu jour reprenguerian nosto
vido dóu tèms qu'erian pichot. L'ivèr s'anounciavo bèn : li fueio daurado restavon encaro is
aubre ounte fasien lou pecouiet, semblant s'arrapa de tóuti si forço à-n-aquéli broco qu'èron
la vido pèr éli. Déjà li pradello se clafissien
d'aquésti fiour, anemouno, vióuleto vo margarideto que fan à nosto marrido sesoun uno
courouno agradivo e gaio que-noun-sai.
E vague de courre bourrido, quouro vers
Pegoumas, quouro vers la Napoulo, quouro
vers

Cano.

Souventifes,

quand l'auro èro

�i8

AGUETO

bono, Vamiralo Agueto me fasié lis ounour de
soun bord.
Or, un jour, erian ansin toui dous en pleno
mar à béure lou soulèu e lou salabrun ; iéu
fasiéu de fum coume un four de caus, tout en
escoutant moun amigueto que barjacavo coume uno agasso.
— Digo, Charloun ; sabes mounta à chivau?
— O, e 'ncaro mies n'en descèndre.
— As mounta souvènt ?
— Vue cop. Sièis cop n'en siéu davala sus li
pèd e dous cop sus ço que sabes.
— Bedigas, vai ! Vos que t'aprèngue ?
— Ah ! nàni preisèmple ! Me siéu bèn jura
que se desanant quaucun se roumpié quaucarèn raport même à-n-un ase, sarié pas iéu.
— Anen, veguen, me refusaràs pas acò.
— E o, te lou refusarai ; fau pièi èstre resounable. Siéu pas basti pèr faire un cavalié, es
un malur. De-que ié faren? Voudriés pas èstre
l'encauso de ma mort ?
— Bò, veiren.
E la belugueto cascaiè la tèsto d'un

èr

que dévié s'entèndre : « As bèl à faire e bèl
à dire, passaràs ounte voudrai. »
— A perpaus, moun rôle de capeiroun es
pas bèn deficile

jusqu'à

vuei. Vaqui mai

d'un mes que siéu eici e m'as pancaro mous-

�AGUETO

'9

tra toun fringaire. Parèis que coumpren pas
forço soun bonur aquéu
mens fai-me soun retra.

moussurot. Au

— Nàni, nàni, moun bèu. Vole que lou
vègues sènso prevencioun de ges de merço
e que me digues ço que pensaràs d'éu.
— Oh ! pèr acò, sabes qu'ai pas la lengo
au couissin. Se m'agrado, te lou dirai ; e se
m'agrado pas, peréu.
— Siéu seguro que t'agradara.
— N'en prène pas l'engajamen.
En charrant ainsin, la vesiéu que seguissié
dis iue dins li nivo, la figuro dóu bèn-ama.
Acouidado sus lou plat-bord,

la tèsto re-

pausant sus sa maneto, soun regard que rutavo l'infini coume aquéu de la Vierge de
Murillo, la tresfiguravo se pòu dire. S'aperçuvié pas que soun péu s'estènt desnousa,
lou soulèu ié jougavo amourousamen e l'enmantelavo elo mémo de belu.
Alor iéu, la vesènt tant bello, acoumencère
de trouba aquéu Mu de Bernat un grand
miserable qu'ameritavo pas sa chabènço e,
pèr lou proumié cop de ma vido, un pichot
levame

de jalousié faguè

sa boulegadisso

dins moun cor.
Enfin un jour lou calignaire se décidé à
parèisse. Un matin, sus li vounge ouro, ère

�AG'.'ETO

20

en trin de metre au courrènt uno courrespoundènci en retard de sièis mes. Subran
ausisse un trapé de chivau sus li calado dóu
relarg ; davale lèu-lèu e de-que te vese, bèn
bon Diéu ! Agueto elo mémo, en amazouno,
tenènt en man un segound chivau.
— Mai ounte, diàussi, vas ansin arnescado,
ma pauro Agueto ? Intres dins un cirque ?
Meteguè son detoun sus si bouco e, misteriousamen :
— Es à l'oustau.
Ajusté pièi à-z-auto voues :
— Zóu ! Escalo-me aquéu bestiàri que te
vènes dina 'mé nàutri.
— As bèn pres uno peno inutilo. T'ai di
que vouliéu pas mounta 'qui-sus e ié mountarai pas.
— Mai es serious ? As pòu ?
—■ Pòu o noun, es ansin.
— Aquelo tubo ! Uno tant bravo bèsti !
— Bravo ! Bravo !
— E o, bravo. Sèmblo un chivau de bos.
Dirien que te l'an fa sus coumando.
pas l'enfant.

Avèn

Fagues

tout-bèu-just lou tèms

d'arriba pèr nous entaula. Se ié vas d'à-pèd
arribaràs trop tard, e ai besoun de tu, me
faguè en me fissant de si bèu vistoun clar e
franc.

�2 I

AGUETO

— I'anarai aquest tantost e n'en saras quito
pèr dire que m'as pas rescountra.
— Cresiéu qu'èro uno galejado ; mai bord
qu'es pas pèr rire, vai bèn. Ai agu tort de
counta sus tu. Adiéu.
Veguère dos lagremo pouncheja au cantoun
de sis iue, tremoula uno passado au bout di
ciho e regoula sus si dos gauteto roso. Adiéu
prudènci!
— Ié vau !
M'avansère de moun chivau, un grand foutrau que, quiha sus si quatre cambo enarcado,
me regardavo de tout soun aut, emé de gros
iue round ; lou regardère peréu. Ansin se
deguèroun regarda Napouleoun

e lou tsar

Aleissandre lou proumié cop que se rescountrèron.
Enfin, après m'èstre recoumanda à Sant
Antoni de Pado, que fai retrouba li viéure
esmarra, pèr lou cas que leissariéu quauque
mèmbrepèr camin, agantère lou bridoun e la
creniero e me meteguère en selo.
— Brave ! Acò 's mounta coume un ome.
Lou niéu qu'avié 'n moumenet embruni lou
carage de la chatouno èro adeja liuen e partiguerian tant bèn que mau.
Long dóu camin Agueto siguè pèr iéu enca
mai gènto qu'à l'acoustumado. Coumpreniéu

�AGUETO

22

que la vitòri que venié de rempourta sus ma
prudenci ié i'asié grand gau e que n'èro fièro.
Risouleto, tout en troutant boto à boto, me
galejavo amistadousamen :
— Vé, Moussu lou dalicat, que la cambresino ié fai mau. Te counseie de te

lagna

encaro. Voudriéu bèn saupre se n'i 'a forço
qu'an de damisello per proufessour de manège. Demandaràs à papa se n'en pagavo à si
dragoun. Siés galant, vai ! Dire qu'as cala
qu'en me vesènt ploura.
— Perdouno-me.
— Jamai de la vido.
— O ? Espèro un pau.
Rassegura sus ma bèsti, qu'efetivamen avié
pas l'èr de voulé prendre lou mors i dènt,
m'asardère à passa moun bras à l'entour de la
capounoto ; mai eicesto, pougnènt di dous,
partiguè coumo un lamp à travers un champ
de luserno en se revirant pèr fes pèr me crida :
« Ligueto

1

»

Iéu, pres d'uno bello ardour e sènso me
rèndre bèn comte de ço que fasiéu, me traguère à sa seguido e nous vaqui landant tóuti
dous au triple galop. De bonur qu'acò 's l'aluro
ounte èi lou mai aisa de pas tomba qu'autramen auriéu courregu risco de la pèu. Es
ansin que M. Tournaire, que n'en tubavo uno

�23

AGUETO

en nous esperant, nous veguè arriba dins un
neblas de pdusso.
Couneissènt ma fermo entencioun de pas
m'asarda sus un chivau,

n'en poudié

pas

crèire sis iue. Tambèn quand fuguè segur
de pas s'engana me piqué un ban de cavalarié di bèu que i' ague.

�&lt;jfei ŷfei û?ŷ i5iO t3&amp; t5£) t^£&gt;

utG &lt;JÎÛ t5iG OÍCJ &lt;3Î£&gt; I3I£&gt; i3ruw£j'^'Ofc!-^i3iC)^iôciGw^L^(jfe)&lt;^&gt;&lt;3(û

V

Lou capitàni faguè li presentacioun :
— Moussu lou viscomte de Bernat, Moussu Charle Maset.
Manquère toumba de moun aut. Coume !
Es aquéu qu'Agueto trovo tant bèu e tant
bon? Bon, es poussible ; mai bèu, aquelo
preisèmple ! passo Fosco.
l'a de gènt que — emai sigon francamen
laid — vous agrado de li regarda ;

pèr Mu

de Bernat èro tout lou countràri : grand,
prim, em'uno caro reguliero , sarié belèu
esta'n poulit ome sènso d'iue vaigue, sèmpre
à mita barra, sènso sa barbo e soun peu,
rufe, de tres det de long e planta dre, qu'au-

�AGUETO

2

5

rias di la bourro d'uno vièio cachoflo. Apoundés

à-n-acò

un

abihage de cassairot

que lou rendié enca mai risible.
Uno fes
charra

à

pèr

taulo m'entrinère à lou faire
lou juja au mourau.

Ai-las !

Impoussible de ié parla cinq minuito sènso
que ramenèsse la counversacioun à la casso
que, coume disié, èro sa souleto passioun.
Nous racountè ansin qu'au coulège s'escapavo de l'estùdi per ana cala de leco dins
la court, que si gènt avien renouncia à lou
faire trabaia, i'avien rendu sa liberta

e

que

desempièi, cassavo en tout tèms car, en lou
bèn pagant, avié óutengu un permés de naturalisto que n'i 'en baiavo lou dre.
Basto ! Ero un orne en dessouto de l'ourdinàri, un d'aquéli mié sauvage que, à la
forço de

treva lou ferun, fenisson

prendre quaucarèn.

pèr ié

Mai qu'Agueto se n'en

siguèsse rendudo amourouso acò m'espantè
pas. La mesquino aguènt à pau près sèmpre
viscu entre nòsti dos famiho èro estado un
pau tardiero, pièi

un bèu jour, sènso que

res se n'en siguèsse avisa — e elo mens que
tout autre — la boujarrounno s'èro derevihado femo. Lou Mistrau ié fouitant dins
li veno un sang mai calourènt, lou cor bacelè e, souto li rai de noste soulèu se dur-

�26

AGUETO

biguè tout d'un tèms, sènso saupre perqué,
coume li roso que, boutoun encaro lou vèspre d'avans, estalouiron i proumié belu dóu
matin si courolo pourpalo e prefumado.
Trabaiado per aquéu besoun d'ama e d'èstre
amado,la mancipo èro touto lèsto àvèiresoun
ideau, ideau pas bèn dessina d'aiours, dins
lou proumié jouvènt à pau près que rescountrarié. Lou viscomte de Bernat passé e la
mauno d'un sentimen cande e proumieren ié
tombé dóu cèu, emai aguèse rèn fa pèr acò,
Diéu saup !
Is innoucènt li man pleno.
Ço que se passavo autour de iéu èro curious,
bijarre même. Agueto tresanavo, cantavo,
risié de tout et de rèn e me regardavo pèr fes
de galis pèr vèire sus moun mourre ço que
pensave de soun bon ami. Mai coumpreniéu
que la fàci d'esfins que m'ère facho la derroutavo.
Pèr quant à Eu, l'ase cabanu, lou pastomourtié ! en plaço d'escouta ço que ié disien
tant clar sènso parla, nous debanavo la malautié d'un de si chin qu'avié pensa de lou
pèrdre d'uno espèci de rasqueto. Urousamen
emé de siéupre...
Qu'un tron te cure emé ton siéupre !
Mai belèu jougavo la coumèdi davans li

�AGUETO

27

parènt. Prepausère adounc d'ana vèire dins
Yisclo Agueto ço que se passavo e H cambiamen que sa prouprietàri i' avié fa faire.
Aquelo isclo, grando coume un moucadou,
èro un pichot paradis. Fourmado per d'aluvioun èro fertilo à noun plus e lou printèms
l'avié samenado de floureto que ié fasien un
tapis moulan em' dudourous, de quant superiour i pus bèu de l'Ouriènt ! Lis aubre, que
si pampo venien tout escàs d'espeli, avien
encaro aquéu toun verd clar tirant sus lou
saure, que vous fai tant gau au mes de mai.
E pièi, au mitan, tout engarlanda d'èurre e
de vigno-fèro, se destouscavo un pavaiounet
ounte sarié 'sta brave de viéure à dous.
E dire qu'es aquéu long pélican que se dèu
chala eici emé lou gènt ciéune qu'es à moun
caire ! Acò, jamai !
E pamens lou bonur èi ounte cadun lou
crèi èstre. Agueto trovo M. de Bernat bèu,
bon, uno meraviho de naturo ; belèu qu'un
autre, même que vaudrié miés, farié pas tant
soun afaire. E pièi, de que dre me mesclariéu
d'acò? Siéu un counfidènt e pas mai. Se pòu,
après tout, qu'aquéu Nemrod fague un marit
coume n'i 'a tant, que si mouié soun ni urouso
ni malurouso. Mai lèi de Dieu ! Agueto s'amerito miés qu'acò.

�•28

AGUETO

Coume n'ère aqui de mi reflessioun m'avisère que mi dous coumpan èron en parlamen,
asseta à quauco distànci sus un bancau panard.
Pourgiguère l'auriho.
—
Acò 's pèr li lèbre mai pèr aganta li
lapin....
Anen, es bèn ço que cresiéu. Eici i'a pas li
parènt pèr lou gèina. L'animau ! Lou vaquito,
en plen mes de mai, asseta dins un païsage
amirable em' uno bello fiho que ié vòu bèn, e
ié parlo casso !
M'avansère, furious, em' uno envejo folo de
manda — d'un cop de pèd en quauque endré
— aquéu nèsci cassa li troucho au founs de
Ciagno.

Mai Agueto aurié pouscu trouba

qu'acò sourtié de l'abitudo di counfidènt de
tiatre e me retenguère.
— Bèn aro, ié diguère, se nous fasiés vesita
lou Sant di Sant.
Sourtènt de soun jougne une pichoto clau
goutico, Agueto nous durbiguè lou pavaioun.
Ero uno salo carrado, emblanquesido emé de
caussino.

Sus

li paret la fouletouno avié

samena emé voio de croucadis e de caricature
Aviéu même l'ounour de ié figura emé lou
gàubi e l'atrencaduro de Dumanet. Dins un
cantoun, uno viseto menavo sus la tèulisso que
fourmavo badarèu. Em' acò tóuti li moble

�AGUETO

2

9

ourdinàri dis ataié : divan , chivalet, taulo
cargado de boufigo de coulour, de terraieto,
de pincèu, de flasquetoun. Pièi un pianò, de
curiousita...
Lou soulèu trecoulavo adeja darrié la Baumo
de l'Ourse. Lou viscomte e iéu anerian faire
nosto reverènci i Tournaire e partiguerian
cadun de noste las.
En me sarrant la man Agueto aguè siuen
de me dire :
— A deman.

�VI

Auriéu passa

bèn voulountié à quaucun:

d'autre ço que m'esperavo l'endeman. Lis
amourous — e subre-que-tout lis amourouso,
— acò 's cacho-pesou. Avès bèl à-n-assaja de
ié faire vèire li deco d'aquéu o d'aquelo que
lis a enfada, perdés voste tèms e vous butas
à-n-aquelo responso quasi sublimo: «L'ame.»
Urous encaro quouro vous acuson pas de
jalousié e fenisson pas pèr vous voulé mau.
Sabiéu proun que me fachariéu pas em'
Agueto pèr ié dire moun avis ; mai ère segur
que sarié peno degaiado. Me decidère pamens
à ié servi ma pensado talo e qualo, à viha sus
elo d'aqui qu'un bon matrimoni lis uniguèsse
em' à leissa faire lou bon Diéu-

�AGUETO

3i

En arribant vers soun mas troubère tout en
dès-e-vue. Misé Tournaire coulavo bugado e
cadun saup que quouro li femo coulon bugado, lis orne an que de s'esbigna au pus lèu.
Lou capitàni n'avié aprouficha pèr ana à Cano
touca sa pensioun e Agueto s'èro estremado*
dins soun isclo oute m'esperavo.
Entre m'ausi la souna dóu ribeirés me vengué querre emé la bèto.
— Restan deforo o s'anan dins lou pavaioun ?
— Intren, respoundeguè. Siéu en trin de
pinta.
Erian pas dins l'ataié qu'adeja me deman—
davo :
— E bèn, coume lou troves ?
— Iéu ? Lou trove pas. Es tu que l'as des-tousca.
— Anen, galejen pas.
E soun prim petoun piqué lou sòu despa—
cientamen.
— Se pòu tuba eici ? reprenguère sènso&gt;
quita moun sant-plan.
— Eh ! O.
— Alor, leisso-me bourra Titino e te dirai&lt;
l'afaire.
Elo reprengué sa plaço davans soun chivaleti
e iéu m'assetère pròchi d'elo, sus lou divan..
— Ié siéu.

�32

AGUETO

— Pas trop lèu.
■— E bèn, m'amigo, bord que vos la verita,la
veici: à moun gousttounfringaire eslaidebèsti.
De l'espantamen largué sonn pincèu pèr lou
sòu ; quitè sa paleto e, se revirant vers iéu,
me regardé dins lis iue pèr vèire se ié disiéu
pas acò pèr la faire pegina.
— Laid e bèsti ?
En se répétant aquéli mot à miejo voues se
vengué asseta contro iéu sus lou divan pèr
miés escouta mi resoun.
La vesènt à mand de ploura passère planplanet moun bras autour de sa taio, esperant
d'adouci pèr aquéu biais tintourlejaire, lou
coudoun que veniéu de ié larga sus l'estouma.
— Escouto, mignoto, es pas lou proumié
cop que vèse d'amourous, lou siéu esta iéu
même souventifes, adounc sabe que tout ço
que te vau dire es inutile.Mai, l'as bèn regarda
toun viscomte ? As remarca soun péu rouge
que lou fai retraire à-n-un destaragnadou ? As
remarca sis iue treble e parpelejant ?
D'ourdinàri aquéli que soun dins la pousicioun d'Agueto trovon mejan de vira en bèuta
tóuti li deco de l'óujèt escarri. l'a même aquisus uno poulido tiero de vers dóu nouma
Moulièro, un Franchimand qu'avié de talènt.
(Fau dire qu'avié resta à Pezenas).

�33

AGUETO

Cresiéu bèn qu'Agueto faguèsse coume lis
àutri : mai coume m'alestissiéu à ié replica,
me digue soulamen :
— Que vos ? Es pas sa fauto s'es laid ?
Trop artisto pèr barra lis iue sus ço que ié
fasiéu vèire em1 uno certano brutalita vougudo,
soun bon cor assajè de desencusa lou calignaire.
— Segur, rebriquère, es pas sa fauto s'èi
laid mai es sa fauto s'èi bèsti. Saup parla que
de chin e de fusiéu, de chilet e de becasso
— Cadun parlo voulountous de ço que i'
agrado lou mai. Papa charro soudard ; marna
meissoun o vendùmi ; tu même barjes emé
grand gau de pouesio e d'art.
— As resoun. Suidamen quand la counversacioun toumbo sus l'art,toun paire e ta maire
se ié podon mescla e iéu perèu me pode entrina
à parla sóudard o vendùmi. Mai toun M. de
Bernat, lèvo-lou de la casso, i'a plus degun.
Aurié mies fa de pas tant cala de leco i passee d'un pau mai trabaia. Aro, sabes, siés avertido ; estùdio-lou bèn e se, mau-grat tout, te
crèses d'èstre urouso em'éu,ma bello,espousolou.
— Siés uno marrido lengo.
— Es verai que me targue pas d'avé forço
càrita

crestiano pèr

de tarnagas d'aquelo

merço.
3.

�AGUETO

34

— Enfin, a de qualita, n'en counvendras.
Es brave pèr sa vièio maire. A sèmpre mena
uno vido reguliero, a jamai agu des mestresso.
Es pas coume tu, gusas.
— Iéu !
Restère nè. Aquéu téule que m'avié davala
bèn d'à-ploumb sus la tèsto, m'avié ensuca.
Quau, tròni ! poudié bèn èstre lou nèsci qu'èro
vengu counta 'cò eici ?
— O, tu, reprengué. D'aiours, lis estudiant,
sias tduti li même. Sias tóuti de fenat.
E coume anave proutesta:
— Digo-me un pau d'ounte vèn que dises
Titino à-n-aquéu
soustendras

pudènt cachimbau ?

Me

qu'es pas en remembranço de

quauco Justino, de quauco Agustino ?
Coume vesès, se la lougico es uno bello
causo, es proun souvènt uno causo mai qu'entrepachouso. Pamens Agueto digué acò d'uno
talo maniero que pousquère pas m'empacha
de rire.
Se saup que noste crime mage is iue di chato,
es d'avé des mestresso. An en ahiranço aquéli
femo que li fan neglegi dis orne e que ié raubon quaucarèn à ço que dirien.
Tambèn, que chale quouro an descubert la
vostro e que vous podon traire aqui-sus de
galejado pico-pebre !

�AGUETO

35

Que que n'en sigue,la counversacioun virado
ansin, aquelo entre-visto que redoutave tant
s'acabè jouiousamen. Agueto, pèr se destèndre
li nèr, me tiré d'aboundous pessu emé la lengo
e 'mé li det e au moumen d'ana soupa, elo
jougavo au pianò uno SMarcho Sôuvajo de sa
fabricacioun enterin que iéu l'acoumpagnave
em' uno quitarro qu'aviéu troubado en un
armàri e que ié mancavo que sièis cordo.

�VII

D'aquéu moumen Agueto me parlé plus de
M. de Bernat, mai trabaié—lou vesiéu proun
sènso n'avé l'èr—à me racoumouda em' éu.
Iéu, de moun las, afetave d'èstre emé lou viscomte tant bèn que poussible. Touti li cop que
se capitavian ensèn à la bastido di Tournaire
jougave

seriousamen moun rôle de porto-

respèt ; mai fau avoua que i' aviéu pas forço
mérite car, sèmpre lou même, noste cassaire
dévié mouri dins l'impenitènci finalo.

In-

counsciènt de la paureto que lou belavo, avié
jamai pèr elo ni un mot amistadous qu' aurié
'scampa sus aquéu cor abrama un blasin refrescaire e vivificant, ni même aquéli pichots
ounouramen que tout orne bèn aleva a pèr uno
damisello.

�AGUETO

37

F avié de mes qu'acò duravo e vesiéu pas
que rèn deguèsse lèu cambia la situacioun.
Tambèn m'avisère que la drolo soufrissié vertadieramen emai n'en leissèsse rèn parèisse.
Sa famiho la vesènt cade jour e, de mai, destourbado pèr sis óucupacioun e se doutant pas
dóu sentimen catiéu que cremavo soun sang,
arremarcavo pas ço que soun mourroun lagnaire disié que trop.
Pau-à-cha-pau vesiéu si gauto de velout
tremuda soun rose agradiéu en uno coulour
terrouso vo blavinello ; si vistoun, mai encre
e mai founs que jamai, lusissien d'uno clarour malautivo e, mai que souvènt, la devinère
que lis estremavo dins soun moucadou.
Avié pres en afecioun soun isclo ounte si
gènt anavon jamai e mounte, souleto, dévié
passa lis ouro a pantaieja. Dise dévié, perqué
davans iéu, trabaiavo afiscado à soun tablèu,
en cacalejant em' uno gaieta que picavo à faus
e me fasié mau.
Uno fes pièi, que mis afaire m'avien empacha quàuqui jour d'ana au siéu, istère espaventa en la revesènt ; n'en môustrère rèn ; mai
la prenguère à la brasseto e s'anerian jaire au
bord de la ribiero.
Durand picavo ferme amoundaut e, à través
dis aubras, nous trasié de rai saure et calou-

�38

AGUETO

rènt ; à nòsti pèd, sus un lié de sablo blanco
e fino, uno aigo claro, tousco, que clapejavo,
que fusavo, que virouiavo, que semblavo d'or
en fusioun i rode que lou soulèu lavenié beisa
e que, lisco coume un d'aquéli bèu mirau
venician, nous leissavo vèire li troucho fouligaudo en casso de bestiouleto o en cerco
d'amour.
E, tout en courrènt, la ribiero cascareleto
demandavo

i gau-galin : « Quau es aquelo

tant poulido qu'entre-mitan de vàutri repauso
soun cors gracious ?» E li gau-galin cascaiant
si tèsto rouginello sus si pecou loungaru, respoundien :

« Aquelo tant poulido es nosto

mestresso, nosto Aguetouno escarrido. Sis iue
tant bèu semblon treboula. Las ! Nosto

se-

gnouresso soufris e sabèn pas de que. »
Alor parlé l'agoulènço, la flour dis passioun
puro e casto: « Perqué Agueto ansin tristejo,
bèn lou sabe iéu. Gau-galin, mis ami, la bello
es en peno d'amour. »
Sus lis alo de l'aureto nous arribèron li
milo voues clarinello di flour ddu campas, di
pin de la séuvo, dis aigo de la ribiero, dis erso
de la mar, que tóuti alenavon à ma coumpagno : « D'aut ! Mignoto, courage ! L'amour
vèn de Diéu, l'amour meno à Diéu e quau
amo, se reboulis, n'es pièi recoumpensa. »

�AGUETO

39

Em'acò moun amigo pausavo sa tèsto sus
moun espalo e troubavo crudèlo aquelo naturo ounte tout èro risoulet e cantadis entanddumens qu'elo, innoucènto, patissié ansin.
A-n-un moumen, coume la regardave pietadousamen, s'en avisé e me jitè si bras au
còu.
— Ah ! Charloun, Charloun, que siéu malurouso !
Iéu, pretouca, ié meteguère sus lou front un
poutoun pur coume li que la Vierge Mario
fasié à soun minoi ; un d'aquéli bais de crestian
que gardan au founs de noste pitre pèr n'en
faire à l'óucasioun, l'óumorno flourido à li de
nòsti semblable que,dins soun vòu sempiterne,
a uirta l'alo negrasso de l'ange ddu mau.
Urours aquéli que baion pas èsti poutouno
soulamen emé li labro car Diéu éu même peso
si douno dins l'archimbello majo e li comto
double.
N'en fauguè pas mai : au touca de mi bouco
lis iue de la chatouno desboundèron ; un flot
de lagremo raièron sus soun carage tristas e
semblavo qu'aquelo que li gau-galin recouneissien tout escas pèr sa segnouresso, semblavo qu'aquelo flour subre-bello, Diéu vouguèsse faire un miracle en sa favour en
traisènt en plen jour l'eigagno matiniero.

ié

�4°

AGUETO

Oh ! li lagremo ! soun — se pode dire ansin
— li soupapo de sureta de noste èsse. Nous escapon tre qu'unojoio o'no doulour trop grando
soun à mand de desrenja l'équilibre de noste
naturo, valènt-à-dire, de nous peri. Oh ! li
lagremo, que purifiquèron Pèire lou renegaire
e Madaleno la pecairis! Oh ! li lagremo, qu'au
Jardin dis Oulivo amansiguèron lou deslèci
dóu Crist !
... Soun paure sen uno fes desgounfia,
Agueto sarrè enca mai si bras entour de moun
còu e, 'mé si labro caudo de fèbre, enca tremouleto d'un darrié
loungamen

moun

senglut, me rendeguè

poutoun coume pèr me

dire : Gramaci.
Mai aquest même vèspre me decidère, di.is
l'interèst même de moun amigueto, à trahi !ou
secrèt que i'aviéu

aproumes.

Après n'avé

charra emé mi gènt prenguère la resoulucioun
de dire l'endeman même i Tournaire qa'èron
calu foro mesuro e que sarié tèms de s'avisa.

W3

G

�VIII

Nòsti bràvi vesin restèron estabousi à moun
raconte. Avien pas li mémi resoun qu'Agueto
pèr pas remarca lou ridicule dóu viscomte e
soun age ié permetié plus de coumprendre pèr
quete trassegun

aquéu

bouio-la-balo

avié

enclaus sa chato.
E renavo Misé Tournaire, tratant la drolo
de pau-de-sèn, dóu tèms que lou capitàni, li
moustacho esfoulissado, escupissié de marridi
resoun à l'adrèisso de Mu de Bernat.
— Es pas tout acò, diguère à-n-un moumen
que fasien pauseto, ço qu'es fa es fa. Ço que
nous dèu óucupa aro es ço que nous soubro
à faire dins l'aveni.
E de bout en bout, debanère moun plan : se
voulien, tirariéu li verme dóu nas au noublihoun pèr saupre se sarié dispousa à prendre

�42

AGUETO

la paureto pèr femo e sa responso nous moustrarié la draio à segui. Ah ! li pàuri viei !
Fasien pieta. Dire qu'à soun âge avien douna
dins aquelo reclauso !

Aurien pas degu lou

coucha à cop de fourco, aquéu tirassaire de
guèto, lou proumié cop qu'èro vengu ? Mai
qu, diaussi, se sarié douta d'acò ?
E me gramaciavon de viha 'nsin sus soun
enfant bèn-amado alor qu'éli, de quau èro lou
devé

mage, avien leissa,

souto sis iue, la

mesquino resquiha sus aquelo cloto.
Valié bèn la peno de tant crida sus Ii tèule
la sagesso e l'esperiènci di parènt !
Li leissant à si pensié mé dirigère vers l'iscleto coumtant pourta à ma cambarado l'ajudo
de ma coumpagnié e de ma gaieta.
Travessave en pantaiant uno lèio d'agroufiounié quand me destressounèron de cacalas
estoufa e de charradisso à la chut-chut que,me
n'avisère, partien d'entre li pampo d'un dis
aubre.
Se vesènt descuberto, Agueto e dos de sis
amigo se boutèron à quila em' à me charpa...
sènso desroumpre sa gousteto.
— Te vos enana, que? Voulèn ges d'orne eici.
— Mi bello, acò vous passarà proun emai mai.
— Té vè, Mieto, l'as ausi ? Dirien pas que
li femo se podon pas passa d'éli. Que croio !

�AGUETO

43

— Que lengo !
En disènt acò m'avansère vers éli mai li fouletouno m'agarriguèroun em' uno raisso de
frucho.
— Vai-t'en, e lèu-lèu, qu'autramen t'en tires
pas viéu.
— Oh ! un encian carpourau a pas pòu de
tant pau causo.
— Pau causo, tres chato ! S'esclamè Zani
em' endignacioun.
■— Boudiéu ! Agueto cridè subran, nous vai
vèire li boutèu.
Dóu tèms que tóuti tres assajavon de se tapa
jusqu'i pèd emé si coutihoun, iéu repoundeguère en m'avançant enca 'n pau :
— Ah ! As bèn fa de lou dire que ié pensave
pas.
— Ié pensaves pas ? Vai counta 'cò à d'autro, vai. Siéu pas de Cagno (5), sabes.
— Cresès que ié tèngue tant qu'acò à vèire
vòsti tibia ?
— Dirien que n'en valon pas la peno.
— Ma fisto ! Jusqu'à pus ample infourma...
Coume m'ère revira, raport au vènt, pèr
atuba ma pipo, li tres chatouno n'aproufichèron pèr sauta au sòu. Au proumié cop d'iue
Agueto me faguè gau. Lou mouvemen i 'avié
tourna mes li rouito i gauto e soun mourroun

�AGUETO

44

avié 'n èr siau e galoi que i' aviéu plus vist
despièi long tèms.
— Sabes, me diguè, nous as fach uno escorno.
— Iéu?
— O. As agu l'èr de dire qu'avian de cambo
«n manche d'escoubo, de boutèu de gau. Acò
se dèu paga. La court d'amour se vai acampa
pèr te juja e te puni. Pos alesti ta defènso,
moun paure Charloun, qu'autramen siés fitru.
Zóu ! Mieto, Zani, la sesiho es duberto.
Mi juge femèu

s'assetèron

au pèd dóu

cerieisié et Mieto, la bloundo dis iue verdau,
faguè lou requisitòri, un requisitòri tout ensèn
court e clar comme aquéu d'un counsèu de
guerro.
— Midamisello.

Crese pas necite de vous

répéta l'óufènso que vèn de nous faire l'acusa
e qu'avès encaro à la memòri. A agu lou front
de sousteni tout-escas que tenié pas à vèire
nòsti tibia — valènt-à-dire nòsti boutèu —
aguènt l'èr de li pas trouba digne di regard
d'un orne de goust. A même afourti que l'idèio
de lis espincha tras di fueio i'èro pas vengudo, ço qu'es evidentamen uno messorgo
capitalo.Acuse adounc,Moussu Charle Maset,
eici presènt, d'avé menti e de nous avé insultado dins la persouno de nòsti boutèu e requerisse contro éu la peno ourdinàri d'aquéli crime.

�5

AGUETO

4

— Acusa, me demandé la presidènto, qu'avès à dire pèr vosto defènso ?
— Primò : ai pas menti. Sounjave pas vertadieramen, à regarda vòsti cambeto, Midamisello, e acò's justamen la soulo causo que
me

reproche.

M'arribara

pas

plus.

—

Secundo : recounèisse lou mot tibia, mai avès
pas, belèu, la pretencioun de n'en ges avé de
tibia?— Tertio : Siéu lèst à counfessa qu'ai
agu tort de pas teni à vèire li boutèu subre-di ;
mai pèr acò fau que me prouvés, pèr bono
provo irrecusablo, qu'èron digne de mis iue.
Demande adounc à Madamisello la Presidènto em'à la Court la prouducioun di pèço
à counvicioun.
Moun élouquènci serviguè de rèn. Lou tribunau, après avé discuta'n moumenet, rendeguè l'arrèst que veici :
« Atendu qu'es à M. Maset à prouva ço qu'a
avança, valènt-à-dire qu'èro pas segur que li
boutèu de Midamisello Zani Loumbard, Mieto
Laubaredo e Agueto Tournaire siguesson fa
segound tóuti li règlo de l'estetico e qu'es pas
à la Court à faire la provo dóu countràri ;
« Atendu qu'acò 's ni mai ni mens que de
difamacioun ;
« La Court refuso à l'acusa la prouducioun

�46

AGUETO

di pèço à counvicioun qu'a demandado e lou
coundano à-n-escala sus l'agroufiounié qu'aparo lou tribunau dóu soulèu, pèr jita i damisello que lou coumpauso, de frucho d'aqui que
digon sebo. »
Ansin siguè fa. Li tres mancipo aloungado
sus la tepo, countunièron de me galejatout en
becant li grun vermeiau que ié fasiéu davala
sus en plueio goustouso. Agueto subre tout,
emé soun esperit enrabia, me n'en largavo de
tóuti li coulour. Acò venié pièi en òdi. Aguènt
jamai agu uno passioun pèr la ginastico m'enfetavo de sauta de broco en broco coume un
esquiròu e m'anave enfin asseta sus uno fourco
au risco de me maca l'os-bertrand quand me
vengué uno idèio.
Li bello, raport à la caud, avien entre-durbi
si vèsto e iéu, de ma plaço, vesiéu entre si
pousseto redouno e boulegarello, tres valengo
i rebat blanquinèu. La bloundo Mieto, aquelo
qu'avié fa lou menistèri publi, se capitavo
tout-bèu-just souto iéu. Cerquère bèn à l'oumbro un agroufioun que lou soulèu aguèsse pas
caufa, e, zóu dins la valounado.
— Boudiéu ! Mai qu'es acò?
L'avoucato generalo s'aubourè d'un bound.
L'agroufioun jala regoulant dins soun jougne,

�AGUETO

47

íasié trampela sa carneto cremado de la calour
de Jun.
Siguè pièi lou tour d'Agueto e de Zani. Espavourdido, sachènt plus ço qu'èro ni d'ounte
venié, se dounèroun pau que siguèsse de toro
qu'auriéu fa toumba en gangassant li branco e
s'enanèron en courrènt darrié 'no sebisso se
leva acò tant fre.
Pecaire ! Se doutavon pas que iéu,dóu aut
de moun ajoucadou,

vesiéu pèr dessus la

sebisso. Un cop li vèsto levado e li courset
descourdela, vous lèisse à pensa, ami legèire,
li bèlli causo que m'apareiguèron.

Jougave

lou pastre Pàris, mai en plaço de douna de
poumo, n'en regardave e vous assegure bèn
que lis auriéu moussigado voulountié un
brisoun.
Mai quand li piéuceleto aguèron destousca
l'óujèt de soun esfrai, la causo se gastè pèr
iéu. Aqueste cop siguè plus questioun de me
juja mai bèn de m'aqueira.f6)

�IX

Ai sèmpre agu pèr principe d'eisecuta au pus
lèu ço qu'ai à faire. Tambèn auriéu vougu
ana counfessa M. de Bernat lou jour même;
mai coume rescountra aquéu diable d'orne
qu'èro toujour pertout foro au siéu ?

Ço

qu'aviéu de mies à faire èro d'espera que venguèsse d'esperéu au mas di Tournaire.
Me

remembrant dóu cambiamen proudu

dins Agueto pèr la presènci de Zani e de Mieto,
aviéu counseia au capitàni de counvida li dos
jouvènto à passa 'uo semanado em' elo. De
moun caire, coumtant vèire parèisse lou viscomte d'un moumen à l'autre, fasiéu de longo
partido de la bando folo, coume nous disien
emé resoun.

�49

AGUETO

Moun prejit semblavo devé reiissi. Agueto
èro tourna vengudo risouleto e si gai cacalas
fasient restounti tournamai lis ecò de soun
isclo. Ah ! soun isclo ! Es aqui que se n'en
faguè un de chereverin dins aquelo benurouso
semano ! Se la bèto nous jitè pas au founs de
l'aigo, se lou pianò vengué pas mut fauto de
cordo, es pas nosto fauto, de tout segur.
Or, un tantost que batian l'antifo, Zani que
courrié davans, dispareiguè dins un trau d'un
bertas en cridant :
— Oh ! la poulido touno !
En efèt li petelin e li roumias fourmavon
un tendoulet vèrd e prefuma ounte aguerian
lèu fa de s'estalouira.
— Iéu, diguè Mieto, boulegue plus d'eici
d'aqui que lou soulèu se sigue estrema. Qunto
caud, bèu bon Dieu !
— Es verai, i a de que se couire tout viéu,
ajusté Zani. Tè, regardas Agueto ; es roujo
coume un chambre que sorton de la pignato.
Coume m'aubourave pèr coupa i chatouno
de bleto d'amourié en guiso de ventau, veguère
eila, dins la piano, lou viscomte que s'avansavo de nàutri. Mieto e Zani l'avien pas pouscu
vèire de si plaço ; mai n'èro pas de même
d'Agueto e m'espliquère perqu'eicesto èro roujo
coume un chambre que sorton de la pignato.
4.

�5o

AGUETO

— Vé, aquelo tousco

es

un tèmple de

l'Amour, reprengué Zani que, roumanesco à
noun plus, pantaiavo que d'idilo à l'antico. Ié
manco qu'uno estatuio de Vénus.
— Basto ! Ié repliquère courtesamen, siés
proun bello pèr la remplaça. Se vos, te vau
ana querre aperaquito uno pampo de vigno...
Ah ! preisèmple, vole bèn ; mai à coundicioun que tu me faras pendènt. Te baiaren un
arc, te taparen lis iue em'un moucadoue saras
Cupidoun.
— E nàni, lou vaqui Cupidoun en persouno,
s'escridè Zani que se troussavo dóu rire en
nous moustrant Mu de Bernat que venié d'aperçuvre à soun tour.
Lou paure garçoun avié un tant drôle de
biais que tóuti esclafiguerian lou rire. Lou
soulèu, qu'èro adeja bas, estampavo en negre
sus l'esparset l'oumbrino primo e cambarudo
dóu cassairot que s'aloungavo, s'aloungavo à
plus feni. Si gràndi guèito bruto de fango, sa
vèsto courto de velout pissous, si braio autan
negro, vuei verdejant au davans di cueisso, au
quiéu em'i geinoui ounte fasien dos gibo,soun
casco de siéure que lou drap blanc n'èro vengu
de tóuti li coulour, e,

subre-que-tout soun

péu, aquéu famous péu rouge qu'avié pas agu
lou tèms de faire coupa raport en de passage

�AGUETO

5i

d'aucèu, tout acò fasié un ensèmble que vous
n'en dise pas mai.
Co que m'espantè es qu'Agueto risié tout
coume nautre. Es que d'asard elo tambèn lou
troubarié

ridicule ?

S'aquoto èro pamens,

sarien sauva. Mai qu saup sevòupas soulamen
empacha si cambarado de destria lou verai ?
E sempre Mieto de galeja :
— Mi bello, disié, s'es acò l'Amour, me fau
mounge.
— Ah ! vai, te fas mourgo. N'en parles toujour e siés toujour aqui, rebequè Agueto. Te
faras mourgo au couvènt de Sant-Deidiéounte
i'a quatre sabato souto cade lié.
— Ah ! lou couvènt, souspirè Mieto, es justamen ço que me fai cala. Auriéu proun la
voucacioun, vé, siguèsse pas lou couvènt.
Sus aquelo

fausso

naïveta, iéu, qu'aviéu

moun plan, sounère lou cassaire sènso avé
l'èr d'arremarca la figuro inquieto d'Agueto.
Eu se faguè pas prega ; levé li cartoucho de
soun fusiéu e, après avé saluda li damisello,
prengué plaço emé

nàutri. Alor, zóu !

de

nous racounta sa casso de la journado, li cambado folo qu'avié facho, uno vièio lèbre que
i'avié escapa empourtant dos cargo de 6...
Per malur m'ère asseta contro aquelo bono
lengo de Zani qu'avié l'especialita de vous dire

�52

AGUETO

à miejo voues,e'mé soun plus grand serious,de
droularié sus li gènt emé quau erias, mai de
droularié à vous faire peta dóu rire. Jujas un
pau la peno qu'aviéu à me counteni quouro
me detaiavo emé de mot à l'emporto-pèço,
tóuti li gràci, tóuti li bèuta dóu viscomte.
Fatiga d'acò e aguènt pòu d'un escaufèstre,
clavère sesiho.

Mu de Bernat

nous

faguè

coumpagno e, un cop li tres chato ramenado
à la bastido, tout en caminant dins lou calabrun, aguère lesi de m'assaventa de ço que
vouliéu.
— Ben ! coumencère, vous dison rèn, viscomte, aquéli tres perdigau que venèn que
quita? Vous agradarié

pas de

n'en cassa

quaucun ?
— Bô ! vous dirai que iéu lou femelan me
fara jamai faire de coufo. Ma maire voudrié
proun me marida, mai pèr acò me faudrié
roumpre mis abitudo, cambia ma vido, renouncia à mi goust, basto ! veni esclau. Veirai
plus tard. Pèr aro siéu bèn coume siéu e lèisse
courre. D'uni que i'a me trataran de goustosoulet, mai m'en trufe.

�X

Aquelo responso qu'aurié degu m'èstre un
segren bord que deviè faire soufri moun amigo,
me siguè au countràri agradivo qu'es pas de
dire. Dóu tèms que lou viscomte parlavo sentiéu un regounfle de joio faire boumbeja moun
cor. Avié faugu acò pèr me faire vèire clar en
iéu même eme faire coumprendre que l'amista
frairenalo que nous avié liga jusco alor em'
Agueto s'èro tremudado — au mens de moun
coustat — en un sentimen belèu autant pur e
segur mai dous. I'avié pas à dire de noun : ère
amourous de la mignoto.
Adounc, la niue venènto, dourmiguère pas
gaire. Jusco a l'aubo faguère que virouia dins
moun lié, remenant lou secret que veniéu de
destria en iéu e tirant de plan.
vesiéu Agueto me

Tout eviha,

fantaumeja davans emé

�AGUETO

soun péu negre e si grands iue sol e linde, e ié
semoundiéu tout ensèn moun cor e ma vido.
Mai, las! Aquéli bèu pantai èron, semblavo,
destina à faire chi. Que la paureto, rebutado,
estremèsse soun amour malurous dins lou trefouns de soun senet e se barrèsse lou cor, acò
poudrié èstre ; mai

que, tout d'un cop, se

boutèsse à me rèndre l'afecioun qu'aviéu pèr
elo, èro ço que cresiéu pas. A mens que n'en
faguèsse lou semblant pèr se venja dóu desden
d'aquéu cassaire d'esprèssi.
Mai, coume arribo toujour à-n-aquéli que
soun la proio d'aquéu sentimen divin que fai
lou founs de nosto religioun, au mai vesiéu
d'entravadis davans iéu, au mai me sentiéu
enfioca em'afisca.
Tambèn quouro, au matin, me levère emé
lis iue maca d'aquelo niue blanco, moun biais
d'agi èro arresta: me falié d'abord aprendre
à-n-Agueto li dispousicioun de M. de Bernat,
pièi ié leva l'amour qu'avié pèr éu e lou remplaça pèr un autre à moun proufié.
Se deviéu reüssi èro à l'endevenidou de me
lou dire.
Sèmblo pas coume me siguè deficile d'entrina la causo.
Tant que Mieto e Zani siguèron aqui, ié
pensère pas car vouliéu pas qu'aquéli dos

�55

AGUETO

dessenado siguèsson au

courènt

de noste

secret. E d'aiours, lou mejan de parla seriousamen davans éli que galejavon de longo, se
remandant lou cassairot coume uno paumo e
i' espóussant lis arno à cop de lengo qu'èro
uno benedicioun de Diéu ? Lou mies èro de
laissa ma caro Agueto joui de sa soucieta tant
galoio jusco au terme fissa.
Enfin, la semano acabado e li dos mancipo
partido, prenguère moun courage à dos man.
Lou capitàni, quand ié diguère que lou viscomte se voulié pas marida, m'embrassè en
plourant de bonur. Crese que se M. de Bernat
èro esta aqui l'aurié embrassa peréu.
— Agueto es dins soun isclo, me diguè;
vai la trouba e fai-ié avala la causo de toun
mies. Diéu fague qu'acò vire pas mau !
Mai enterin que caminave, moun pies fasié
tres-tres. M'èro grèu de pensa qu'anave faire
trena aquelo qu'auriéu douna ma vido pèr i'
espragna l'enuei lou pus mistoulin. L'envejo
me prenié de remetre à l'endeman, mai soungère que i' avié pas mai de resoun de lou
faire deman pulèu que vuei e que lou meiour
èro de jita 'quéu fais au sòu lou pus lèu que
poudriéu.
M'avansant dounc de la ribo, cridère Agueto
à l'acoustumado, pèr que me venguèsse querre

�50

AGUETO

emé la bèto. Agueto ni respoundeguè ni vengué.

Cresènt que belèu la calour la fasié

peneca e que m'avié pas ausi, la sounère tournamai de tóuti mi torço. Tournamai

l'ecò

soulet me respoustè.
Se pòu pas dire ço que se passé alor en iéu.
Uno angouisso mourtalo me trafiguè l'amo.
Se Agueto èro pas dins l'isclo coume vai que
ié vesiéu la bèto estacado à sa plaço ourdinàri ?
Sènso perdre tèms courreguère cerca àquàuqui cènt mèstro la ratamalo

dóu gardo e,

remant pèd sus banc, sautère lèu à moun
tour dins l'iscleto.
Lis espantamen que veniéu d'avé èron rèn
au

regard

d'aquéli que m'esperavon dins

l'ataié. Quau vous a pas di que sus .lou divan
troubère tout in dès-e-vue li abihage de la
chatouno, raubo, courset seden, debas, camiso
broudado e braieto endentelado.
Siguè pèr iéu un d'aquéli cas que perdès la
tremountano. Veguère tout d'un tèms ma
bello Agueto liéurado à nouvèu à si pensamen
tristas despièi la partènço de Zani e Mieto,
la veguère, maucourado e plourarello, que,
devinant lou mesprés de soun calignaire in
partibus, se decidavo à quita la vido, aquelo
vido qu'aviéu idèio de ié rèndre tant douço e
tant urouso ; la veguère se traire à l'aigo e,
coume fòu, me precepitère deforo...

�AGUETO

57

Mai à peno sus lou lindau un crid m'escapè.
Agueto èro davans iéu c soun atrencaduro
m'esplicavo lou mistèri. M'esperant pas tant
lèu s'èro bèn jitado à l'aigo, o, mai pèr prendre
un ban e 'mé la calour que fasié, acò se coumprenié de rèsto.
Mouqueto d'être suspresso pèr un orne dins
aquel estat, sabié plus que faire ni que dire, e
iéu, encaro tout treboula, istave mut, barrant
la porto de moun cors e me chalant à-n-amira
aquelo divesso que m'apareissié coume dóu
tèms dóu vièi Oumèro.
Divesso, o, l'èro. Soun maiòu-làni fin, raia
de rouge e de blanc, pareissié se coumplaire à
dessina sis espalo redounello, si sen qu'avien
pas pòu de regarda lou cèu, sa taio primo e
souplo coume un vise e sis anco qu'aurias di
avé pres soun gàubi à la liro d'Apouloun.
Soun còu, ounte fioutejavou li négri trachèu
de sa cabeladuro, soustenié sa bello tèsto em'autant de gràci que de fierta ; si petoun blanc
e mignot coume li d'un enfantoun, dispareissien à mita dins li flour de la tepo. Es sus tout
aquéu cors

adourable

l'aigo

de la ribiero

courrié en renguiero de diamant, long dóu
buste, di bras e di cambo, metènt de perlo
trelusènto e flamejanto au bout dis auriho, di
det em'i mameloun di pousso. De mai, lou

�58

AÔUETO

soulèu la turtant pèr endré, la fasié retraire àn-un d'aquéli bèu brounze flourentin que li
relèu n'en soun fréta d'or.
Divesso, o, l'èro car semblavo Vénus, la
maire de l'Amour, lou jour que neissè sus lou
dougan de l'Iounio, d'un poutoun dóu soulèu
à la mar azurenco.
... E'iéu, nè, palafica, la regardave.
— Bèn, veguen, se me leissaves passa.
Un cop abihado, me sounè. I'espliquère
qu'en vesènt sis abihage ansin

en desordre

aviéu agu pòu d'un malur, senso saupre quau,
me dounant bèn gardo de ié dire l'idèio qu'aviéu agudo que se siguèsse suicidado.
L'esplicacioun l'acountentè, mai me recoumandè de plus m'esfraia pèr de parpello d'agasso e de plus l'espousa à-n-un plevèsi en la
fasènt pausa uno ouro trempo coume un anedoun.
— Eres tant bello !
E mau-grat sa defènso ié faguère un parèu
de poutoun que me paguè em'un moustas
large coume un pan de municioun.

�XI

Es facile de s'imagina ço que se passé en
iéu quouro aguère ansin devina aquelo qu'amave emé gaire mai que sa bèuta pèr vestiduro. Oublidère de-planto lou viscomte e la
coumunicacioun que deviéu faire à-n-Agueto ;
passerian esto journado— e pas mau d'autro —
à barqueja, courre-bourrido e subre-que-tout
barjaca.
Aviéu coumpres qu'en despié de la blessaduro facho à sa pudour, l'amiracioun qu'aviéu
moustrado pèr si charme fasié grand gau à la
bello e que veniéu adeja de prendre à M. de
Bernat un de si pus bèus atout.
Quand me remembrère enfin moun prejit

�óo

AGUETO

d'espousa à ma cambarado lis idèio anti-matrimounialo d'eiceste, l'abandounère. Agueto
me parlavo plus dóu fringaire, me leissavo
me n'en trufa e n'en risié. Iéu, seguissènt tout
acò em' un interèst qu'es facile de coumprendre. me semblavo que brulave de la toco e
leissère courre. D'aiours, un evenimen qu'esperave pas vengué à moun ajudo.
Despièi aquéu jour famous que la belugueto
m'avié fourça pèr si lagremo d'encavauca un
bestiari mountavian souvènt, elo vestido d'uno
ama\ouno courto leissant passa lou bout de sa
pichoto boto vernissado e couifado d'un grand
capèu de féutre à la Louvis XIII que ié dounavo un pau l'èr de la Grando Madamisello ;
ièu — que la crento m'avié passa — emé de
bèlli braio que m'anavon pinta e d'abrivau
nikela que lampejavon au soulèu.
Agueto ametié pas d'aluro mens rapido que
lou trot.
« Se mounte à chivau, disié, es pèr ana vite.
Ame tant camina d'à-pèd
mounturo. »

qu'au pas d'uno

Coumprendrès dounc que

li

bèsti dóu capitàni presavon pas coume aurien
degu l'ounour que ié fasian en ié fisènt nòsti
persouno.
Un dimenche matin avian décida d'ana à
Nosto Damo de Vau-Cluso Ci que se ié fasié

�AGUETO

61

lou roumavage. Fasié pa'n péu d'aire ; sus lou
grand camin blanc d'uno póusso que li càrri,
li chin, li chivau e li gènt nous mandavon i
narro em'uno aboundànci à desespera, lou
soulèu èro coume au siéu.
Subran Agueto faguè : « Té ! Un sóudard. »
Quau siguè pas noste espantamen, quand lou
troupié siguè pus pròchi, de recounèisse en éu
M. de Bernat ! Vaqui dounc ço que nous avié
desbarrassa d'eu despièi quauque tèms ! Lou
darrié nistoun d'En Dragounet de Bernat que,
à la primo crousado, se bateguè emé Tancrèdi
raport à la principauta de Tiberiado, se moustravo à nàutri souto l'àbidis infiermié militari !
En nous aperçuvènt, s'avansè de nàutri e
nous faguè un salut qu'un poumpié n'aurié
agu vergougno. Nous racountè que sa qualita
de fiéu de véuso l'eisentant soulamen dóu service atiéu, èro en trin de faire si vinto-vue
jour à Niço e qu'avié aprouficha uno permessioun de vinto-quatre ouro pèrvenituia quàuqui quiéu blanc.
Diéu saup coume l'escoutavian ! La peno
qu'avian pèr pas esclafi lou rire nous n'en
levavo lou goust e la poussibileta.
Certo, li blu, se 'n cop arribon au regimen,
an tóuti mai o mens l'èr de singe arnesca. Li
vinto-vue-jour, acò se saup, an encaro pus

�62

AGUETO

marrit biais que li blu ; e bèn, lou viscomte
marcavo enca pus mau que lis àutri reservisto.
Li capitàni fan ges de frès pèr aquelo meno
de sóudard e ié passon tóuti li bourdiho de si
magasin. Tambèn noste mesquin avié uno
capoto ounte sarien esta dous coume éu, floutejanto, fasènt de pie e propro coume un bastoun de galinié, emé de mancho que tapavon
li man ; si braio, pèr contro, ié restavon tres
det pus aut que la caviho, leissant vèire li
debas que li jougnien en de godihot, oh !
quéti godihot ! A cade pas fasien floue ! floue!
de tant qu'èron trop grand. Enfin, souto un
kèpi estrechoun, à la plaço de sa como roujo
rasado d'ourdounanço, un cran de cinoucefalo. Ajustas-ié li boutoun d'estam pas astica
e un centuroun qu'avié pas vist la ciro despièi
dès an...
Enfin nous largué. Agueto alor, n'aguènt
lou poudé, se bouté à rire, mai à rire à plus
s'arresta. Adusènt moun chivau bèn contro lou
siéu, ié diguère :
— E bèn, coume l'atroves toun galant ?
— Hi ! Hi ! Me n'en parles pas, vé. Falié
que siguèsse folo. Pauro de iéu ?
— Pamens, se lou vos ?... N'ai parla à ti
gènt, te lou dounaran.
— Tas-te, charraire.

�AGUETO

03

— Enfin, saras Madamo la viscoumtesso...
Enerviado pèr mi galejado me pessuguè jusco
au sang ; mai iéu tresanave e la doulour me
semblé mai douço que melico. « Ah ! t'a passa
toun caprice, me disiéu, ah ! toun cor es libre
aro ; espèro, anan avisa. »
Entre arriba à Vau-Cluso anerian establa
vers un de mis ami qu'avié 'no bastido aqui
toucant e davalerien à la glèiso ounte cantavon
messo. Ero poulit aquelo capeleto tapissado
d'ès-voto, de crosso, de pichot bastimen, de
fusiéu peta, de cor argentau e coumoulo de
gènt que salmoudiavon uno coumplancho de
l'encian tèms.
Un cop l'óufice acaba tout acò s'enanè souto
lis óume e li platano en cantant, en cacalejant
en siblant, en risènt, em' un d'aquéli chamatan
de pople gai e trefouli. Li vièi matre anavon
à grand dèstre querre li viéure i carretó que
s'arrengueiravon au bord dóu

degoulòu, à

perdo de visto, amount vers li Quatre-Camin ;
li vièio cercavon la plaço de la taulado à
l'oumbrinello, sourtien di cabas li paqueton
de saucissot, lis aiet, li pebroun,que sabe iéu ?
Jouvènt e jouvènto s'esbignavon dins li l'aisso
per ana culi de frucho — disien pas qu'èro
subre-tout] la frucho d'amour que ié fasié
ligueto.

�04

AGUETO

i

Nautre, qu'avian tambèn lou ruscle, anerian
lèu dejuna encò de moun ami e'iceste nous
rendeguè nosto liberta i proumié tu-tu-panpan di tambourinaire que nous sounavon au
bal.
La salo verdo, aigado coume se dèu, èro
adeja pleno de parèu virant, tournant, sautant;
lèu-lèu Agueto estroupè sa raubo e partiguerian enliassa, coume dous fou.
Lou grand èr qu'avian begu despièi lou dematin, lou mouvemen dóu chivau, la dinado
que venian de faire emé lou vin de Gaudo 8)
que venian de chourla, avien que trop bèn
dispousa ma balarello. Après dous tour de
valso, coûté sa tèsto contro iéu, leissant si
vistoun vanega amount dins la ramo dis aubras ounte lou soulèu penjavo de louvidor
entre-mitan di fueio. Sentiéu soun sen batre
emé forço contro lou miéu e souventifes, dins
un viravòut rapide que fasian pèr evita un
couble de maladré, quàuquis un de si peu,
escapa di treno, venien floureja ma caro, e alor
me venié uno envejo folo de desnousa' quelo
como sedouso e de mordre à même. Mi dènt
avien l'enterigo

coume s'aviéu mastega un

citroun.
— Siés fatigado ! Vos t'arresta ?
— Oh ! nàni, nàni. Encaro ! Encaro !

�AGUETO

65

Quand li tambourin calèron, Agueto m'istè
dins li bras, barbelanto e pleno d'espaime. Me
l'auguè à pau près la pourta pèr l'asseta sus
un bancau.
Encaro quàuqui sesiho ansin e daverariéu la
joio.

�VWWWWVVWWW\A/VVWVVWWVWV\A/VWW^

XII

M'ère engana en me cresènt de rauba tant
facilamen lou cor de ma cambarado e lou
vesiéu proun. Noun qu'aguèsse adeja remplaça soun viscomte pèr un autre que iéu,
mai pèr uno resoun en quau m'esperave pas.
Abituado à me counsidera coume un coumpan, coume un fraire — se pòu dire, — l'idèio
ié venié pas que pousquèsse èstre soun marit.
Pèr elo, ère Charle, valènt-à-dire un èsse
d'uno meno à despart, qu'èro ni ome, ni femo,
ni même auvergnat ; mai un bon sòci que
l'amusavo e ié tenié coumpagno dins aquelo
terro ounte lis amusamenèron pas à regounfle.
Un jour qu'en fasènt mino de galeja, ié de-

�67

AGUETO

mandave sa man, mandé au cèu uno bello
fusado de rire.
— Tu ? faguè, e se vesié qu'aco ié semblavo
bijarre à noun plus. Aurié belèu trouba mai
naturau que me faguèsse mounge.
Dins de coundicioun pariero ère pas mai
avança qu'à ma sourtido dóu regimen e lou
proumié vengu me poudié sega l'erbo souto
lou pèd. Tambèn aviéu uno bravo pòu de
rescountra un jour au siéu quauque pretendènt que me levarié de cassolo. Car, enfin,
tóuti li jouvènt èron pas laid, nèsci e risible
coume M. de Bernat.
En efèt, un jour lou capitàni m'en présenté
un — que couneissiéu d'aiours proun de visto
e d'ausi dire.— M. Brassà, coume ié disien,
èro vengu, i avié à pau près un an, representa
la Soucieta financiero di Terraire dóu &lt;£Miejour francès. Desempièi aquéu tèms croumpavo de prouprieta, n'en revendié, jitavo d'oustau au sòu pèr n'en basti d'autre, fasié de
grand camin dins li colo ;

pagavo tin-tin,

quàuqui fes, e prenié à crèdi la majo part dóu
tèms.
Basto ! Ero un d'aquéli manejaire d'afaire
que soun toumba sus noste bèu pais coume
un vòu de courpatas crebant dóu ruscle e que
nous l'aurien gasta de planto s'aguessian pas

�08

AGUETO

agu l'ur que piquèsson dóu quiéu tóutis à-derèng.
M. Brassa èro un ome d'un trentenau d'an,
grand, un pau fort, emé d'iue blu e lou péu
bloundin. Ero, se poudié dire, un bèu mascle ;
mai i'avié dins soun regard quicon de faus
que sentié soun Tartufo d'uno lègo e si brego
minço, palinello, moustravon que dévié pas
falé grand causo pèr lou bouta en iro.
Quand, sa vesito acabado, s'adraiè vers Capito Í9)

ounte

restavo,

iéu

prenguère

uno

grando resoulucioun e coume M. Tournaire
me disié en counfidènci que l'autre èro vengu
pèr Agueto, ié respoundeguère eiçò :
— Se fai tèms que parle qu'un pau mai sarié
trop tard. Qu'avès besoun d'aquéu Brassà que
degun counèis e qu'a dins lou pais proun marrit renoun ? Anas cerca bèn liuen ço qu'avès
bèn pròchi.
Atupi, lou capitàni m'escoutavo en fasènt
de fum, sènso avé l'èr de me coumprendre.
— Coume ! reprenguère, avès panca devina
qu'ame Agueto de tóuti li forço de moun amo
e que ma desiranço majouralo es de n'en faire
ma mouié ? Ai trop jouga emé lou fiò e me
siéu rima. Bord que li circounstànci meforçon
d'ana vite,vous demande la man de vosto chato.
Me couneissès, sabès ço qu'ai e ço qu'aurai...

�AGUETO

6g

Lou brave orne prengué moun bras e, amistadousamen :
— Gros tarnagas, vai ! Es tu, au countràri,
que vesiés pas que demandavian pas mies que
de t'avé pèr bèu-fiéu.

Que noun parlaves ?

Coumprènes bèn que poudian pas

te jita

Agueto dins li bras. Ah! I' a proun tèms que la
causo es entendudo emé ta famiho, vai. Mancavo que vosto counsentido e aro que l'avèn...
— Escusas se vous cope. Avès la miéuno
mai pas aquelo de nosto amado.
E espliquère à

mon

futur sogre coume

Agueto avié pèr ièu qu'un sentimen frairenau
e troubavo risiblo l'idèio que i' aviéu soumesso un cop que venguèsse ma femo. Lou
capitàni aubourè lis espalo en disènt :
— Enfant, vai ! Se la pichoto vèi qu'es seriousamen que te presèntes,se vèi que t'aceitan
e que tout acò n'es pas de galejado virara lèu
au vènt que fau.
— O, lou sabe. Pamens,coume vole pas que
l'amour qu'aura pèr iéu vèngue d'autro causo
que de iéu même ni que me prèngue pèr vous
óubéi alor que soun cor bacellarié

pèr un

autre, — ço que poudrié faire noste malur en
tóuti dous, — ié demanderai sa man à-n-elo
mémo e soulamen quouro aurai réussi à me
faire ama d'elo ansin que l'entènde.

�7o

AGUETO

—■ Vaqui bèn uno idèio de pouèto ?
■— Eh ! Es que se pou pas èstre pouèto au
moumen que pensas à counsacra vosto vido
entiero à-n-uno bello qu'amas ? Vous cresès
que se maridarian s'erian de l'avejaire d'aquéu
miserable que diguè que lou matrimoni es la
proso de l'amour ?
— Ah ! me vas faire de teourié ? Vè, anen
soupa qu'es l'ouro ; me debanaras aquoto à la
dessèrto.
— Ah ! nàni, preisèmple ! que i'aura Agueto
e vole pas que se doute de ço que vène de
vous fisa.
Tout lou tèms dóu repas M. Tournaire se
moustrè fouligaud — ço que i' arribavo pas
souvènt — bèn tant que li dono coumprenguèron que i' aviè entre nautre quauque secrèt. Assajèron de bado de nous lou tira e
Agueto, en me menaçant de soun detoun, me
diguè au moumen que partiéu :
— Es poulit, à toun âge, de desavia papa,
un dragoun !
Paure Brassa ! Ero court emai coustié !
Me tardavo que lou i'aprenguèsson car ié
vouliéu mau d'avé tant soulamen pensa à-naquelo que desirave. Me chalave rèn que de
me representa sa tèsto quand lou mandarien
rascla de bouto.

�AGUETO

71

L'asard faguè justamen que me capitère
encò di Tournaire lou jour que vengué faire
sa demando óuflcialo. Quand sourtiguè dóu
gabinet dóu capitàni, soun mourre treboula
moustravo proun la ràbi fèro qu'avié d'aquelo
rebutado.
Me veguè just davans éu que n'en tubave
uno ; nóstis iue se crousèroun e soun regard
furoun destriè, parèis, dins lou miéu, la joio
dóu trioufle. Coumprenguè qu'ère iéu l'encauso de ço que i'arribavo e, d'aquéu jour,
siguerian de nemi mourtau.

�XIII

Que sigués furious de ço qu'un autre vous
vèn leva souto lou nas la damisello qu'amas ;
que cerqués à vous venja d'éu — emai noun
siègue crestian —■ se coumpren de rèsto ; mai
que dins vosto coulèro, anés jusco à-n-ataca
la chato elo même dins ço qu'a de mai precious, de mai sacra, valènt-à-dire soun ounour, acò 's lou propre d'un capoun.
Es pamens ço que faguè M. Brassa. Ah !
m'ère pas engana en legissènt à primo visto
sus sa caro lou marridige e la fausseta !
Quàuqui jour après la scèno que vène de
racounta me revenguèron de diferènt caire de
paraulo peginouso e mal-ounèsto prounounciado pèr éu sus lou comte d'Agueto e sus lou
miéu. Coumentavo à sa façoun nòsti courso à
chivau e nòsti barquejado, assajant de faire

�AGUETO

7'3

encrèire qu'èro éu qu'avié rebuta la chato en
aprenènt certàni causo que disié pas mai que
leissavo supausa.
Ma proumièro idèio siguè de coure vers
aquéu fenat e de ié demanda resoun. L'aguèsse tengu sus lou moumen, aurié passa un
marrit quart d'ouro, es iéu que vous l'afourtisse.
Pièi reflechiguère : erian tropcouneigu dins
l'enviroun pèr qu'aquéli calounnio prenguèsson e ço que lou moustravo bèn, èro l'endignacioun qu'eicitavon
l'avesinanço.

en tóuti li gènt de

E pièi Agueto ignouravo tout

acò e faire ço qu'aviéu pensa èro ié faire nifla
tout aquéu racun, ié causa uno peno grèvo
que m'èro bèn facile de i' espragna en disènt
rèn. Mies valié dounc leissa passa eiçò sènso
se n'enchauta, crento de ié douna uno impourtanço qu'avié pas.
Es dins aquéli dispousicioun qu'un matin
fasiéu pauseto em' Agueto dóu caire de Sant
Cassian (10). Avian estaca li chivau à-n-un
roure e, alounga à la sousto d'un bertas,
escoutavian lou Vènt-Terrau que fasié crussi
li branco,

voulastreja li

fueio e pèr fes,

toumba à grand brud uno raisso d'aglan o
quauco pigno que s'espetavo au sòu. Alin,
dins lou Góu de la Napoulo, la mar moutounejavo, batènt lou baus de la Figareto de sis

�74

AGUETO

erso descabestrado que si respousc, alumina
dóu soulèu, prenien tóuti li coulour de l'arcde-sedo.
— Coume vai,'migueto, que siés tant sourno?
Pèr responso Agueto souspirè.
— Anen, mai quauque gros segren, reprenguère. Conto m' acò. Sabes, siéu toujour toun
counfidènt. Se d'asard poudiéu quicon contro
aquel enfetamen...
— Vos que te lou digue ? E bèn, me manco
quaucarèn despièi que pènse plus à M. de
Bernat. Aquel amour me fasié pati, Diéu
saup ! mai la soufrènço èro douço e aro me
desfauto.
Anave m'óufri generousamen pèr teni la
plaço vacanto e deja aviéu entamena un discours pas trop clar,quand M. Brassa pareiguè
em' un de sis ami, dins la draio que passavo
à nòsti pèd. Entre nous vèire ansin ajouca
prengué lou bras de l'autre e afetè de nous
moustra à-n-'éu en ié racountant de causo que
li fasien forço rire tóuti dous. Lis iue d'Agueto
traguèron d'uiau e veguère bèn que couneissié
de planto, coume iéu, ço que lou Brassa escupissié contro nàutri. Pèr uno resoun o pèr
uno autre avié,

coume iéu, fa semblant de

rèn saupre.
Sènso me boufa un mot s'aubourè emé li

�73

AGUETO

rouito i gauto e s'avansè de soun insultaire :
—■ Moussu, digué d'uno voues que siblavo
entre si dènt sarrado, un ome que fai soun
poussible pèr espandi lou desounour d'uno
femo coupablo, es un lâche e un miserable.
Pèr aquéu que cerco d'embruti, coume fasès,
uno chato innoucènto, nosto lengo a ges de
noum.
E se vesié au batedis de soun cor que tout
soun èsse se revoultavo contro li calounnio
d'aquel escòrpi d'ome.
Iéu, i' avié 'no bello passado que li vermichèlli me bouien. Brassà roumpeguè la restanco en fasènt mino de richouneja au nas de
la chatouno. D'un bound siguère sus éu.
— Desiras, Moussu ?

me demandé emé

sant-plan.
— Désire vous faire rintra dins lou vèntre li
brutice qu'avès larga contro Madamisello.
S'imaginè — es de crèire — se n'en tira à bon
comte em' un liò-coumun mes forço à la modo
de noste tèms pèr li fueietoun :
— Ah ! Fort bèn. Es vous que sias carga de
l'apara ? Pèr avé aquéu dre requist sias, m'es
avis, soun fraire, o soun proumes o soun...
Anavo dire soun amant, mai leissère pas à
talo crapo lou tèms de sourti.Tirère ma carto e,
après l'en avé pica en plen mourre, la ié j'itère.

�7°

AGUETO

Vengué subran blanc coume un mort, sis
iue prenguèron un marrit regard e cujave que
me sautèsse sus. Mai, sènso dire uno paraulo,
acampè la carto e s'enanè emé soun coumpan.
Agueto plouravo. Pecaire ! Avié pòu que
m'arribèsse malur pèr elo e s'acusavo de m'avé
jita dins aquel emboui pèr sa ridiculo sourtido.
Coume s'aurié pas mies fa de leissa aquelo sèrp
s'empouiouna de soun propre vérin !
Mai iéu, tranquile coume Batisto, la counsoulère de mounmies, ié rapelant qu'ère d'uno
poulido forço à l'escrimo e que— bordqu'avian
lou dre pèr nautre — lou bon Diéu nous ajudarié. Remounterian à chivau et passerian
encò de dous de mis ami pèr li prega de bèn
voulé s'entèndre emé li de moun aversàri.
Sus li quatre ouro me venguèron aprendre li
coundicioun arrestado. Lou coumbat aurié liò
l'endeman de-matin, au

sabre

d'ajudant.

M. Brassà aguènt fa soun service dins la cavalarié cresié pas que couneiguèsse proun aquelo
armo e coumtavo bèn avé ansin uno superiourita sus iéu. Mai, pèr bonur, l'aviéu trabaiado
pèr goust uno bello pountannado.

t

�XIV

Vouliéu pas que mi gènt sachèsson rèn de
ço que s'alestissié, crento de lis esfraia e de lis
enquieta. Partiguère adounc, l'ouro vengudo,
li man dins li pòchi, em'un libre souto lou
bras, coume s'anave — à moun acoustumado
— legi tranquilamen à l'oumbro de quauque
faus, sub tegmine/agi.
Mai un cop foro la visto di miéu escoundeguère lou libre dins un roumias e anère à
grand pas à la routo ounte mi segound m'esperavon em'un càrri que nous mené en pau
de tèms au liò counvengu, darrié lou pieloun
de Sant-Pèire.
Estènt dounadoli causo qu'amenavon aquest

�7«

AGUETO

duèl, èro facile de devina qu'eiceste sarié serious. Pamens — emai siguèsse lou proumié
cop que m'arribèsse un afaire de talo meno —
ère pas esmóugu

lou

mens dóu

mounde.

M'ère même pas avisa de prendre aquéli precaucioun que soun amessiblo dins de cas
parié : testamen, letro d'adieu à la famiho, is
ami, à la nòvio vo à la mestresso. Nàni ; tout
ço que me sentiéu èro uno iro creissènto contro l'insultaire de ma bèn-amado, em'un sentimen estraourdinàri de la béuta dóu païsage,
d'aquéu mounde sus quau mis iue s'anavon
belèu dins uno ouro, barra à toustèms. Lou
soulèu me pareissié mai rous e mai bèu, li
flour, mai prefumado ; l'auro, mai douço ; e
leissave ma tèsto nuso se refresca dins l'aire
au mouvemen de la courso.
Aviéu vertadieramen la fisanço de ço qu'aviéu dich à-n-Agueto, que — bord qu'avian
lou dre pèr nautre — lou bon Diéu nous ajudarié.
Coume arribavian d'un draiòu, moun aversàri s'avansavo d'un autre. Se saluderian e li
temouin se boutèron à faire soun dufice enterin que M. Brassà, impaciènt de venja la
boufo qu'avié encaissado, marchavo à grand
pas en mastegant un brout de mentastre.
Enfin nous meteguèron en presènci. M.

�AGUETO

79

Brassà — qu'èro gauchié, — prengué soun
sabre de la man senèco, ço que faguère tambèn,
m'estènt fourma de longo toco à tira di dos
man.

Ero adeja un desavantage pèr moun

antagounisto pau abitua à lucha contro un
autre gauchié. Acò noun empachèque au coumandamen : « Anés, Messiés ! » coumtant,
coume l'ai déjà di, sus moun ignourènci de
l'armo qu'avié causido, cerquè d'en-proumié à
me touca sènso trop s'enchaurre de se defèndre.
Avansavo e roumpié à-de-rèng, m'enviróutavo
d'un ciéucle d'acié trelusent que, souto li rai
dóu soulèu, jitavode lamp de tout caire.
Enfin prenguère l'óufensivo crento qne,après
m'avé ansin fatiga à para sis ataco, me blessèsse
ounte e coume voudrié. Simulère un cop de
flanc dre e coume l'esvartavo em' uno parado
de cors, ié dounère dóu tai de moun sabre en
plen sus lou mourre. Amassoula, toumbè sus
la tepo, la gauto asclado fin qu'à l'auriho, racant lou sang emé si dènt escrachado.
Tout d'un tèms un quilet de femo s'ausiguè
e entandóumens que si temouin enlevavon
lou

blessa,

Agueto

sourtido d'uno

tousco

coume uno trèvo, vengué, blavo, plourant de
joio e d'emoucioun, toumba avanido dins mi
bras.
Medemandère pas d'ounte veniéque siguèsse

�8o

AGUETO

aqui. La couneissiéu tant bèn que l'esperave
pèr ansin dire.
Emé mis ami Fempourterian en un rode vesin e gramaci quàuqui degout de Faigo de
FArgentiero la revenguerian sènso peno.
— Coume as saupu Fendré ounte se devian
batre? ié demandère.
— En t'esperant adematin à ta porto, sènso
que te n'avisèsses e en te seguissènt de liuen.
Aviéu ges d'autre mejan que se t'aviéu parla
de moun idèio m'auriés empachado de l'eisecuta. Sariéu morto d'inquietudo, vé. Aviéu
tant pòu, moun brave Charle, moun vièi cambarado, que t'arribèsse malur pèr iéu !
Sus acò mi temouin, vesènt coume li causo
viravon, nous quitèron. L'un d'éli, en me sarrant la man, me diguè à miejo-voues « Gusas !
as tóuti li veno. » E dis iue me moustravo
Agueto.
— Es egau, reprengué eicesto, l'as pas manca,
aquéu marrias.
— Troves ? Lou fè-t èi que si calounnìo i 'an
pas pourta bonur.
— Héu ! Aurié pouscu i 'arriba piège, faguè
mai la fiheto en s'enaussant, t'aguèsse tuia o
blessa, iéu ié fasiéu sauta la caisso sènso remessioun.
En parlant ansin sourtiguè de sa pôchi un

�81

AGUETO

mignot revolver damasquina, emé la crosso
d'evòri 'scrincela que sièis prunello mourrejavon dins li trau dóu barrihet.
La sabiéu capablo de faire coume disié : pamens ié repliquère en risènt.
— Ah vai! L'auriés manca. Siés enca touto
tremouleto.
— O ? Regardo aquelo lùpi, eila, sus aquéu
roure.
La lùpi en questioun, de la distànci qu'erian,
èro grosso coume uno mandarino. Drecho,
lou cors vira un pauquet à senèco, Agueto aubourè l'armo à-n-autour de soun iue, lou bras
plega

Un brud coume lou peta d'un fouit,

uno tubèio lóugiero coume aquelo d'uno cigareto e la rusco enfrauminado dóu roure partiguè en pôusso, leissant vèire un tacèu blanquinèu à la plaço de la lùpi.
Urous de senti davans iéu enca proun tèms
pèr joui de la vido, pensère à ana aprendre iéu
même à nòsti famiho aquéu rescontre que
d'àutri poudrien n'i'en parla proumiése noun
fasiéu vite. Prenguère Agueto à la brasseto e
tournerian au nostre, lou pitre desboundant de
bonur. Rouland, lou chivau de la bello, nous
seguiguè coume lou jour memourable ounte
sa mestresso faguè la couneissènço dóu viscomte de Bernat.
fi.

�82

AGUETO

Inutile de vous dire, car ligèire, ço que se
passé dins nòstis oustau quand se ié sachè ço
que venié d'arriba. Lou capitàni m'embrassè,
pretoucade ço qu'aguèsse ansin jouga ma vido
pèr apara sa chato.
— Mai tron-de-milo ! faguè. Coumprene
plus rèn à vosto armado, aro. Vaqui pas un
buto-code que manejo la lato de maniero à
blessa un ousard ? S'acò countùnio se veira lis
ris-pan-sau douna de leiçoun de balistico is
artihaire.

�J»

IT"T ' '

-t «J«S» -J" «S»
J* w
*S* *i* *&lt;I* "a? *ir *a?
*Jr "3?
w
«8«
~ &gt; ! ~.' t-TJ &lt;JT~J '. Tj LTJ '-T'J Wftj &lt;J?J (JTD ijfrj t-TtJ CTLt Ufcj [_^L&gt; iJTJ t^L&gt; I-Tftj &lt;-7TJ l_TJ ijfj UTJ

XV

Moun duèl faguè d'autant mai de brud que
aguè uno seguido inesperado.
La blessaduro qu'aviéu facho à M. Brassà
lou devènt empacha belèu dous mes de tèms
de faire soun obro, la soucieta financiero di
terraire dóu Miejourfrancès mandé un ispeitour pèr teni soun service d'aqui que siguèsse
en estat de lou reprendre. Es ço que perdeguè
lou mesquin.
En efèt, l'ispeitour aguènt après lou biais
que s'èro coumpourta vis-à-vis d'Agueto, èro
adeja pas trop pourta pèr éu. Mai quau vous a
pas di qu'en subre d'acò, quand durbiguè la

�AGUETO

§4

caisso fisado à Brassa, ié troubè tout-bèu-just
uno bello aragno que ié calavo si tis ? N'avisé
lèu-lèu lou proucurour de la Republico e tre
que sa santa lou permeteguè, noste chivaliéendùstri siguè mena pèr li dous pus bèu gendarmode la bregado, à la presoun de Grasso.
Quàuqui mes après uno coundanacioun à dès
an de trabai fourça nous desbarrassè d'éu. Au
moumen de mouri poudra se counsoula en
pensant qu'a pas tout voula.
A parti d'aquel afaire acoumencère de sounja
seriousamen

à parla à-n-Agueto de moun

amour pèr elo e de la desiranço que me tenié
de l'espousa. Coumpreniéu que poudian pas
countùnia ansin sènso fin à courre-bourrido
ensèn e que ço que Brassà avié de-bado assaja
un autre poudié lou réussi car lou mounde es
autant facile à-n-ametre lou mau que rebelle à
crèire lou bèn. Qu saup se nòsti relacioun,
puro coume se pòu pas mai, pourtarien pas
tort à moun amigo dins l'esperit de forço gènt ?
De mai, lou viscomte avié repareigu. I'avié
bèu tèms qu'avié acaba si vinto-vue jour e,
coume antan, s'arrestavo souventifes au mas di
Tournaire quand l'asard de la casso l'adusié
d'aqueste caire.

Me remembrant dóu prou-

vèrbi : l'on revèn toujour à soun proumier
amour,

aviéu uno crento qu'es pas de dire

�AGUETO

85

qu'Agueto se boutèsse, à ié voulé tournamai
bèn. Idèio folo e risiblo, se voulès, mai que me
fasié pamens rebouli e qu'an agudo, n'en siéu
segur, tóuti aquéli que se soun capità dins ma
pousicioun.Mau-grat tóuti li resoun qu'aviéu de
crèire que la mignoto me rebutarié pas, aviéu
pòu. De que? Es ço que sabe pas.
La vido, à l'ouro d'iuei, es divisado en tres
partido pèr lou bacheleirat que nou fai orne,
pèr la majourita que nous fai ciéutadan e pèr
lou matrimòni que nous fai capo de famiho.
A caduno d'aquélis epoco se reviran uno passado pèr jita en arrié un cop d'iue sus aquelo
tiero de jour que venèn d'abena e que ges de
puissanço au mounde nous pòu faire reveni.
Au moumen de prendre l'escourso pèr lou
darrié saute de me liga à toustèms em' aquelo
qu'amave e qu'anave teni dins mi man soun
bonur o soun malur, esitave.
Leissave dounc courre, aguènt pas lou courage de parla, remetènt sèmpre à l'endeman ;
tant e tant bèn que d'un pau mai un acidènt
me levavo aquelo peno.
Pas liuen dóu liò mounte se passo aquesto
istòri, i' a lou vilajoun de la Napoulo. Coulounio di Massalioto quelabatejèron Neapolis,
pièi terro di Vilo-novo e di Mount-grand, siguè arrouinado pèr Ramound de Tureno en

�86

AGUETO

i 390, pèr li Mouro en 153o, pèr lou duque de
Savoio en 1589 e n'es plus, desempièi, qu'un
recàti de pescadou e de labouraire bevènt lou
soulèu au pèd de l'Esterèu coume un limbert.
M'estènt bouta en tèsto de n'escrièure la
mounougrafio,

preguère

Agueto

de

veni

m'ajuda à ié prendre li croucadis que m'èron
de besoun.

Ço que fai qu'un matin troutavian vers l'endré que vous parle e Agueto, fouligaudo, me
galejavo coume toujour.
— Poudriés pas me dire quau es aquelo
Jano A*** en quau as fa de vers?
Me souveniéu ni d'uno Jano A***, ni de vers
que i' aguèsse fa. Agueto me tiré d'un embarras
pèr me jita dins un autre, en me semoudènt un
papié mascara.
— Té, faguè ; ai trouva 'cò dins lou libre que
m'as presta 'ièr.
— Bord que t'èro pas adreissa auriés pas
degu lou legi.
— Bedigas ! Se m'èro esta adreissa m'es vejaire que m'aurié pas tant interessa.
Ero uno d'aquéli pèço coume tóuti n'an fa
en sourtènt d'un bal de carnavas. Falié pas que
siguèsse un coudoun double de leissa barrula
de causo ansin dins mi libre pèr qu'uno chato
lis ié troubèsse ?

�AtìUETO

«7

— « Ta como es rousso, o Jano...! » M'aviés
pas di qu'ères coume Tician.
— Ame li rousso es verai; mai ame encaro
mai li bloundo e subre-que-tout li bruno.
— Ah ! vai, acò 's pèr me faire lou bèu-bèu.
— Pamens, es pas tu que me reproucharas
aquéu goust. Me sèmblo que toun viscomte
èro tambèn d'un blound venician....
— Parlen pas d'acò.
— Ah ! o. Voudriés que me leissèsse charpa
sènso rèn dire.
— Es toun devé.
— Alor me taise.
A forço de charra erian arriba. Jiterian li
brido de nòsti chivau à la servicialo de l'aub^rgarié Gaut e s'anerian lèu-lèu metre au
trabai. Agueto èro d'asard dins un de si jour
de cagno. Aurias di qu'avié li soulié clafi de
fournigo.A tout moumen largavo soun craioun
pèr escala'no paret boulegadisso o ana vesita
uno soubro de viseto, istòri de s'entre-teni li
cambo en bon estat. Enfin ié tenguè plus.
— Tè, patroun Maurèu, eila, qu'alestis lou
boui-abaisso. Espèro, ié vau dire de metre en
pau mai de pèis e l'anaren manja em' éli.
— Vos ana dina 'mé li pescadou !
— Perqué nàni ? Es brave patroun Maurèu.
A bèn un pau fa la trèto, à ço que dison ; mai
i 'a tant long tèms !

�88

AGUETO

Ddu moumen que Favié en tèsto èro inutile
que diguèsse de noun e la leissère ana.
E à miejour, manjavian dins li sieto de
sièure, li bèlli lesco daurado, emé li gènt de
patroun Maurèu, asseta en ciéucle sus la sablo
ounte la velo, estalouirado sus de fais de rèm,
dóu cousta dóu soulèu, nous coupavo un grand
tros d'oumbro.
Falié vèire tóut aquéli long diablas, brun
coume de courcoussoun, alounga pèr sòu e
bevènt dis iue la mancipo qu'escoutavo li campagno ddu vièi negrié.
Acò, si, qu'aurié fach un poulit tablèu pèr
Moutte !

�XVI

Es pas tant facile qu'acò d'èstre ames pèr li
pescadou à prendre part à soun regòli, même
en pagant, mai Maurèu èro un vièi ami dóu
capitàni Tournaire e, de mai, èro esta lou
magistre d'Agueto pèr la navigacioun. Ero
fièr, emé resoun, de sa mòssi. Encian matalot
de l'Estat, avié fa li guerro dóu Meissico, de
Chino e de Crimèu e n'avié rapourta pèr lis
Anglès — li péu de filasso, coume ié disié —
qu'avié vist de pròchi, uno d'aquélis ahiranço
que fan li coursàri en cas de besoun.
— Sias tròup jouine pèr avé vist acò, nous
disié dins soun Suquetan grana, tout en fasènt
de fum, quand lei Anglès prenguèron aquelo
modo de veni passa l'ivèr eici e de si li basti

�QO

AGUETO

de villa, creiriar pas, troun de Dieu ! que s'èron
mes à tuteja tout lou mounde coumo se, lei
Prouvençau, erian plus esta qu'uno raço de
bastard qu'avien dre de cauca à soun sadou.
Un journ'en blouquèri un,ramirau Lewenham,
un amirau de ribiero, un grand vièi escranca
que semblavo toujour au moumen de faire sa
crebacioun e qu'agantè pamens sei vue crous
e passo.

Coumo fasiéu la radasso sus la

oMarino, lou sentèrique mi picavo sus l'espalo
en disènt : « Qâôh ! dMaurel, tu allais pas en
mer aujourd'hui ? — Et toi, Lewenham, tu
allais pas.... ous que je fai dit?» li rebriquère
emé lei uei fouoro la tèsto. Ah ! demandé pas
soun rèsto. Prengué d'aquelo erbo e aguè
bouon nas.'11)
Se vesié qu'erian au mes de setèmbre. Lou
tèms, qu'au matin proumetié uno journado
magnefico, èro en trin de se gasta ; de gros nivoulas

en coutoun-ramo mountavon d'eila

darrié la Garoupo tapant lou soulèu, jitant
d'oumbro gigantasso, quouro sus lis isclo de
Lerin, quouro sus la Crous-di-Gàrdi, quouro
sus La Vau. Pasl'auretola pus mistoulino; uno
calour grèvo em' estoufanto que vous empachavo de respira e vous fasié veni mau de tèsto.
— Oh ! oh ! faguè lou patroun que despièi
uno passado espinchavo tout acò, jouvènt, sa-

�AGUETO

9«

rié tèms de tourna ' 1 'oustau, vé. Es en trin de
s'alesti quaucarèn que vous n'en disi pas mai.
Lou Cap-Rous a lou capèu, Nouestro Damo
a lou mantèu...
Se lou faguerian pas dire dous cop car sabian
qu'aquel entre-signe es quàsi jamai messourguié. Touquerian amistadousamen la

man

moureto d'aquéli bràvi gènt e reprenguerian
au galop lou camin dóu mas.
Mai, vai te fa fiche ! Maurèu èro esta un pau
tardié pèr nous averti. I'avié pas dès minuito
qu'erian pèr orto que la pluieo acoumencè, uno
plueio espetaclouso, un endoulible vertadié,
emé de degout large coume d'escut de cinq franc
que fasien au sòu un brud de grèlo. E rèn pèr
s'assousta : pas un pont, pas uno cabano, pas
uno baumo. Ço qu'avian de mies à faire èro de
courre e landrian efetivamen

jusco que li

tron petant e lis uiau trafigant lou cèu, nous
fauguèsse ana au pas crento de se faire afoudra.
Enfin, trempe fin qu'i mesoulo, arriberian i
Terme ounte poudian demanda la retirado
d'aqui que l'aurige aguèsse cala. Mai coume
anave tabassa à-n-uno porto, un lamp espetaclous nous esbléugiguè d'uno lus quàsi fantastico, tout ensèn jauno, roujo, bluro, verdalo,
qu'escleirè coume dins un pantai, lis oustau
rouviha di tempié e la routo coudoulouso que

�AGUETO

&lt;)2

s'aloungavo alin, entre lis aubo, dinsuno miejo
escuresino. Tout d'un tèms uno trounadisso
d'infèr esbrandè tout, fasènt gença li vitro e
creniha li sarraio. Moun chivau, esbarluga, se
dounè pòu e faguè un escart que me jitè au
sòu coume uno saco de brèn. Uno orro doulour m'arrapè au bras senèstre...
Agueto èro adeja pròchi de iéu emé li gènt
de Foustau, temouin de l'auvàri, que me pourtèron au siéu. Ma cambarado perdeguè pas la
tèsto. Preguè quaucun, entre la chavano acabado, d'ana emé li chivau, averti nòsti famiho
e de dire que nous venguèssou querre emé la
veituro. Anè pièi cambia sis abihage regoulant
d'aigo contro li que la masiero i 'avié óufert e
revenguè se 'n cop m'aguèron tambèn mes de
linge se.
— As mau qu'au bras ? me demandé.
— Rèn qu'au bras. Crese qu'èi rout.
— Anan vèire acò.
— Tu?
— Eto. Te creses que sigue pèr rèn que
l'Assouciacioun di Dono Franceso (12) m'a decerni Fencartamen d'infiermièro ?
Regardé emé precaucioun Fendré de la frachuro e aguè un souspir de countentamen en
vesènt que se capitavo entre Fespalo e lou
couide e qu'aquélis articulacioun avien rèn.

�AGUETO

— An ! n'en sara pas de mai faguè.

9?
Acò

sara lèu adouba.
En un vira d'iue aguè coupa de tros de cano,
estrifa de.vièi linge en long riban e ficela moun
paure bras coume un saucissot d'Arle.
Lou vous creirés o lou vous creirés pas,
mai d'èstre sougna pèr elo acò me levé la mita
ddu mau. M'èro un chale de senti si maneto
fino e leno sus ma car amalugado.
Enfin la veituro pareiguè emé moun paire e
lou capitàni dintre, alor que la tempèsto venié
de prendre fin. Tournerian à nòsti bastido
forço mens galoi que ço que n'erian parti lou
matin. Ero bèn lou cas de dire que tau ris encuei que deman trenarà.
Mu Blanc, lou vièi mège de la famihe, e un
ami, vengué lou même vèspre. Lausè forço
lou pensamen qu'Agueto m'avié fa e, coume
s'en mancavo de mai d'un pessu que siguèsse
un nèsci, afourtiguè à mi gènt em' un sourrire
bounias, que la chatouno sarié dins tou cas
presènt, un meiour pratician qu'éu.
E avié reso un.

�XVII

L'endeman, de matin, ère encaro au jas em'
un pauquet de fèbre, quand piquèron à ma
porto. Cridère d'intra e veguère parèisse Agueto
emé li rouito i gauto, (mountavo e descendié
jamai lis escalié autramen que dous per dous)
e couifado à la voulounta de Diéu.
— Bonjour, vièi. Fas encaro la marcho de
flanc d'aquéstis ouro, feiniantas. Coume sian ?
— Ni mies, ni pus mau, doutour, et vous ?
— Oh ! iéu, vai sèmpre bèn.
— Siés urouso. De qu'èi que me vau l'ounour de ta vesito tant matin ?
— Tant matin ? A dès ouro ? Vène pèr te
vèire. Voudriés pas belèu qu'abandounèsse mi
malaut avans que sigon gari.

�AGUETO

9.5

— Alor es serious, fas de medecino ? Emai
te fagon pas un proucès per l'eiserça ilegalamen.
— Oh ! Ai mi papié en règlo. E même siés
lou proumié que me baie Foucasioun de moustra moun saupre-faire.
— T'assegure qu'auriéu bèn voulountié céda
aquel ounour en quauque autre.
Assetado sus lou pèd de moun lié, tout en
relevant d'un gèste de caneforo si treno folo,
me racountè la peno qu'avié agudo pèr veni.
— Marna voulié pas perqu'es pas counvenènt, parèis. Vous demande un pau lou mau
que i 'a. Mai es de crèire que souto l'encian
régime acò se fasié pas. Soun bravamen enfetant li gènt de l'encian régime, moun paure
Charle ! Tambèn vène republicano, revouluciounàri, anarchisto. Aguèsseviscu avans quatre-vint-nòu sariéu partido pèr l'Americo viéure
emé li sóuvage e guerreja contro lis Anglès pèr
la liberta.
Sènso leva à-n-Agueto lis ilusioun qu'avié
sus lou rigourisme di mour d'aquéu famous
encian régime, ié demandère coume avié fa pèr
segui soun idèio.
— Ai di qu'èro moun devé, respoundeguè,
de te veni sougna, bord qu'ère l'encauso de
toun mau.

�96

AGUETO

— Tu?
■— O. Se t'aviéu pas fourça à mounta' chivau
aquéu jour que vouliés pas...
■—As pas à-n-avé de remors, vai. S'estafauto,
es de tant liuen... E ta maire? S'es acountentado d'aquelo resoun ?
— Ai 'oublida de ié demanda e d'espera que
me lou diguèsse. Me siéu esbignado à l'angleso.
Em' acò la jouveineto sàutè sus si pèd e se meteguè à passa en revisto tout ço que i' avié dins
la chambro, en fasènt si reflessioun.
— De quau es aquéu retra ?
— De moun ami Pouthier.
— A l'èr inteligènt, mai... à sa manièro. E
aquéu ?
— Moussu Doumergue.
— Boudiéu ! Dèu jouga li traite au tiatre de
Cabris.
— Es avoucat.
— E 'iceste ?
— Ah !

Eiceste es lou brave Sauvan que

m'editè mi Cant ligour.
— A bèn la figuro d'un moussu qu'es amatour de bouioun.i13) Es gras coume un gabre.
— Marrit péu, vai ! Vau la peno que te dedique de libre.
— Ah! Ah ! E aquelo bello dono couifado
d'uno fougaço ? Es uno de ti noumbrdusi bonis

�AGUETO

97

amigo? Es Justino, Agustino o Jano A***, la
rousso ? Pas mau ! A un pau forço uno tèsto
de vedèu, mai em' uno raiado d'oli, un pessu de
juvert e forço vinaigre, i'a de gènt que l'amon.
— Anen, anen, diguère en risènt, mau-despié que n'aguèsse, d'aquéu barja de fiheto en
bello imour — aquelo femo es pas ço que te
creses. Es la mouié de Sauvan.
— Mai alor, li noumado Agustino, Justino e
Jano A***, i'a pas mejan de vèiresi mourroun?
— Ié tènes tant qu'acò ?
— O.
— E bèn, saras fourçado de faire coume se
ié teniés pas. Noun lis ai.
— Me n'en baies ta paraulo ?
— O.
— Falié dounc que siguèsson bougramen
laido pèr que agues crento de garda si foutougrafio. Devien avé de nasd'eicià Niço, de plot
en plaço de cambo, de creniero en guiso de
cabeladuro.
— Ah ! Segur, s'en mancavo forço que siguèsson tant poulido e tant gènto que tu.
— Verai ?
E pèr escoundre li rouito que lou plasé
d'aquelo flatarié ié pintavo i gauto, acoumencè
de furna dins mi tiradou. Charravo, cacalassavo, brassejavo, sourtié moun linge, lou pau-

�98

AGUETO

savo un pau pertout, sus la taulo, sus li cadiero, au sòu même. Lou renjavo pièi pèr
tiero e l'estremavo tournamai.
— Oh! que desordre! fasié. Lis orne, vé,
sias que de pasto-mourtié. Li debas soun dins
li moucadou, li camiso de jour entre aquéli de
niue. An ! vaquito qu'es adouba. E que t'arribe
mai.
— Mai siés un tresor, Agueto. Me sougnes,
me metes mis abihageen ordre.... Se 'n cop me
maride faudra que cerque uno femeto coume tu.
— Moun orne, siés pas desgousta. Te creses
que n'i 'a de dougeno d'Agueto ? Té ! Que i 'a
'qui-dedins ?
En bourroulant mi papié sènso ges de meinajamen avié destousca au founs de moun
secretàri un pichot cofre de ferre e me lou
moustravo esperant que lou ié durbiguèsse ;
mai faguère semblant de pas coumprendre la
counvidacioun, ço que fai que s'imaginè d'avé
trouba lou pot-di-roso.
— Me vos pas faire vèire ço que i 'a aqui
dintre ?
— Pode pas. Es un secrèt d'estat : li papié
d'uno counjuracioun de nihilisto contro lou
Csar.
Aquelo passavo l'osco. Li poung sus lis
anco, la bello se revirè :

�AGUETO

99

— Ah ! ç'anen. Pèr quau me prènes? Te trufes
de iéu ?
— Sabes bèn que me lou permetriéu pas.
— Eto ! Te geinariés. Enfin, as pas la pretencioun de me faire avala 'quest coulobre !
— Es la verita puro.
Au mai vesiéu que tenié à saupre ço que
caupié la bouiteto, au mens fasiéu mino de
voulé lou ié leissa vèire.
Eiçò me serviguè, car m'aperçuvère que
i 'avié tant sié pau de jalousié dins soun testardige e la jalousié, dins l'espèci, me fasié pas
peno. Sias jalous que vis à vis d'uno persouno
qu'amas.
N'en demande bèn perdoun en tóuti li gènt
de l'encian régime, mai me creseguère en dre,
coume principau interessa, d'ajuda aquéu sentimen nouvelet — qu'esperave despièi tant de
tèms — à veni au mounde.
— Agueto, te dounarai la clau d'aquéu cou
fret à-n-uno coundicioun.
— Queto?
— Me faras un poutoun.
— Té ! digué lóugeiramen mouqueto, preisèmple ! N'en vaquito uno d'idèio ! Es pas que
tèngue tant qu'acò à saupre ti secrèt de Poulinchinello
— Au countràri.

�100

—

AGUETO

Mai pèr ço qu'èi souventifes dangei-

rous de refusa i malaut ço que desiron forço.
— Bono amo, vai !
Emé la sublimo impudour de l'innoucènci,
la mignoto s'avansè de iéu e me pourgiguè
soun front tout en agantant la clau que ié semoundiéu. Me n'avié permes un, mai en anant
vite, aguère lou tèms de n'i' en faire dous e la
fouletouno anè à grand dèstredurbi lou tresor.
Ié troubè rèn mai que mi quitanço dóu tèms
qu'ère estudiant. Jujas un pau la tèsto que faguè.
— O Jusiòu ! M'as enganado. Rènde-me
moun poutoun e lèu.
Demandave pas mies. De moun bras san
l'agantère e, la sarrant contro iéu, devouriguère
de bais calourènt soun front, si parpello, si
gauto e soun cou. Elo, lis iue barra, lou sen
boulegadis, me leissavo faire qu'èro uno benedicioun.
— Dirien que ié prènes plasé, 'migueto.
— Iéu ! s'escridè em' uno

endignacioun

qu'aviéu forço resoun de crèire apoucrifo, iéu !
Ah, pâmai ! Soulamen, vé, ame la justiço mai
que tout. M'aviés troumpado sus la marchandise, counvenié dounc que me n'en rendeguèsses lou près.
— O, mai pèr dous poutoun que t'aviéu
baia te n'ai remboursa belèu vint.

�AGUETO

IOI

— Gournaud, li dès e vuech àutri soun pèr
li daumage-interèst.
Counseiarai pas i malaut de reçaupre dins
li

mémi coundicioun que iéu li damisello

qu'amon car aurien pas capita Testé pèr faire
cala la fèbre ; tant s'en manco.
Mu de Bernat me vengué sauva, bèn mau-grat
iéu d'aiours. Avié après moun escaufèstre e
venié prendre de mi novo. Vesènt qu'aviéu
enca proun forço pèr sousteni uno couversacioun, n'aproufichè pèr me racounta que la
veio avié tuia dous perdigau d'un soulet cop
de fusiéu.
Dóu tèms que parlavo, Agueto fueietavo un
de mi libre de comte e quand lou viscomte
aguè fila, me diguè :
— Auriéu jamai cresegu que lis estudiant,
siguessias tant caritable. A cado pajo vese ;
« bonis obro: dès franc,cinq franc, vint franc...»
— Acò te provo que fau jamai juja li gènt
sus lou deforo, respoundeguère en me moussigant li labro pèr pas esclafi lou rire.
Lou mountant d'aquéli « bonis obro » èro
bèn lou retra lou mai semblant que me soubrèsse de Justino, d'Agustino e de Jano A***.

�XVIII

Agueto tenguè paraulo. Tant que siguère
pas coumpletamen gari me sougnè emé l'ajudo
de Mu Blanc e vous assegure que souventifes
m'estrassère dóu rire alor que dóutour e dóutouresso èron en counsulto.
D'en proumié mi gènt avien bèn trouba un
pau bijarro aquelo maniero de la chatouno
d'intra 'nsin dins ma chambroalor qu'ère encaro au lié ; mai la drolo avié 'n biais tant naturau de faire li causo li mens naturalo que
degun boufè mot. D'aiours, coume lou capitàni
me l'avié di, coumtavon bèn nous marida ensèn
e m'es de crèire que se vesien brûla de la
toco.

�AGUETO

Enfin, un bèu jour, me desbarrassèron de
moun aparèi. Que chale quand lou pousquère
boulega tournamai aquéu bras malurous ! Lou
regardave coume un ami bèn car qu'auriéu
perdu de visto despièi trento an. Aurié faugu
vèire lou siuen que me dounave de lou turta
en liò, crento que se roumpèsse mai. Sarié esta
de vèire qu'auriéu pas fa autramen.
Lou tantost même d'aquéu jour anère gramacia Agueto de la peno que s'èro dounado
pèr iéu e la troubère dins soun isclo en trin de
trabaia à-n-aquéu famous tablèu que, despièi
tout aro un an, èro sus lou chivalet.
— Ai uno novo à t'aprendre, me diguè autant lèu. Mieto se marido.
— Pas em' un de mis ami, au mens ?
— Perqué?
—■ Perqué s'acò dévié èstre me veiriéu fourça
de faire au mesquin uno douno nouvialo utilo :
sièis pan de bono cordo de cannebe touto novo
em' un clavèu, di gros
— Oh ! que siés marrit, vai ! s'escridè en
risènt. As encaro lis agroufioun sus lou cor?
— Acò 's acò. Es vautre que li braferias e' s
iéu que lis ai sus lou pitre.
— Tout ço que sabe, reprengué, es que lou
jouvènt en questioun es de Paris.
— Moun Diéu vous rènde gràci ! Enfin es

�104

AGUET0

dounc arriba lou revenge dóu Miejour ! E tu,
Agueto, quouro n'en fas autant ?
—■ Oh ! iéu, jamai.
— Jamai ? E perqué ?
— Perqué troubarai jamai un orne que vogue
de iéu.
— E la resoun ?
— Ah ! la resoun es que quouro li pretendènt ausiran li coundicioun que ié farai me
tiraran sa reverènci e prendran d'aquelo erbo.
— Preisèmple ! Sariéu curious de li saupre
aquéli coundicioun espantaianto.
— Te li dirai quauque jour que saras esta
bèn brave.
— E se rescountraves un jouvèntqu'aceitèsse
tour ço que ié voudriés impausa ?
— Eh ! lou prendriéu. Soulamen lou rescountrarai pas.
— Quau saup ? Lis asard soun tant grand.
— E lis espèr tant fòu.
Charrerian ansin jusco que, lou jour aguènt
fali, siguèsse óublijado de remetre à l'endeman
la seguido de soun trabai.
Lou capitàni me retenguè à soupa. Pièi,
quand partiguère, Agueto vouguè veni me faire
coumpagno fin qu'au grand camin ; siblè Diano
emé soun cadèu — qu'èro devengu un bèu chinas — e me prengué à la brasseto.

�AGUETO

I05

Coume arribavian au rode que lou Biau se
jito dins Ciagno, uno espetaclouso óulour de
tuberouso nous arrapè i narro. A man dèstro,
tant liuen que lou lugar nous permetié de vèire,
s'apercuvié — enregado coume se dèu — li tijo
primo e souplo d'aquéli planto, courounado
de campaneto blanquinello que l'auro gangassavo plan-plan.
D'un acord coumun s'asseterian sus l'erbo e
isterian uno passado sènso dire uno paraulo,
amirant aquelo niue meravihouso, vertadièro
niue de la Grèço.
Lou cèu, clafi d'estello e coupa en dous pèr
lou camin de Sant Jaume, avié 'quelo reflamour
subre-naturalo que vous faipantaia de mounde
invesible à nosto pauro umanita. Dins lou
founs, à nosto gaucho, s'entendié la ribiero
cacaleja sus li code de sa maire, eila, darrié 'n
bàrri d'aubo e de figuiero-fèro. E dins tout lou
campèstre se vesié, talo que de belugo, voulastreja à bèl èimeli luseto que, galejarello, venien
me passa soun lumenoun souto lou nas, fasènt
mino de dire :
— D'aut! d'aut1 Venés lou vèire aquéu que
troubavo lou viscomte de Bernat tant nèsci de
pas parla d'amour à-n-uno bello chato qu'avié
à soun caire. Se noun nous enganan fai tout
parié.

�io6

AGUETO

Mai lou faguère pas longtèms. Tout en revassejant, Agueto, coume i' arribavo souvènt dins
aquéli cas — avié pausa sa bello tèsto sus
moun espalo e iéu aviéu pres dins mi man si
pichot det escrincela en fus e, de fes que i'
avié, li sentiéu tremoula 'quéli detoun. Aquelo
óudour de tuberouso emé lou prefum de car
vierge qu'escampavo lou jougne badant de la
mignoto, m'entestavon coume s'aviéu aganta
un cop de soulèu. Me sentiéu courre dins li
veno uno cremesoun que me levavo touto voio,
touto forço, e restave aqui, aspirant à plen de
narro ésti sentour enebrianto, pensant plus en
rèn, souvetant qu'uno souleto causo : qu'aquel
estat durèsse à toustèms.
Subran un boufa d'aire menu, menu coume
l'alen d'un ninoi à la bressolo, vengué faire
flouta uno di mècho despenchinado d'Agueto
jusco sus ma gauto. Au touca sedous d'aquéli
péu foulatin perdeguère la tèsto. Passère un
de mi bras autour de soun còu, l'esquichère
contro moun pitre e, fòu d'amour, ié dounère
cop sus cop uno tiero de poutouno que la
fasien ferni.
— Oh ! Moun Agueto, coume t'ame ! Digo,
marnes peréu un pau, tu ?
Pèr responso me semoundeguè si bèlli bouco

�AGUETO

I07

e, 'sglaria, ié meteguère moun proumié bais
d'afiança.
— Que siéu urous, 'migueto ! Vèses bèn que
l'as rescountra aquéu qu'aceito, même sènso
li saupre, tóuti ti coundicioun.
Falié sèmpre s'atèndre en quauque espantamen em'aquelo cabreto touligaudo. Em' un
èr mita figo, mita rasin, me répliqué :
— Coume ! Vos m'espousa, tu ?
Toumbère demounaut, pensas. Pièi m'asardère à ié demanda :
— Perqué nàni ?
— E te creses alor que voudriéu d'un orne
qu'apelo soun cachimbau Titino e qu'a fa de
vers à-n-uno Jano A*** ? Mai jamai de la vido.
Acò poudrié me coumproumetre.
— Eh ! au countràri. Ço que poudrié te
coumproumetre, à la fin di fin, sarié que te
veguèsson de longo barrula coume fas emé iéu,
iéu qu'apele moun cachimbau Titino e qu'ai
fa de vers à-n-uno Jano A***. Que vos que
digon li gènt se 'n cop siés ma femeto, ma pichoto mouié escarrido ?
— Es verai. Vau mai que se mariden.
Acò disènt, ma nòvio touto risouleto de la
pòu que venié de me faire pèr s'amusa 'un brigouloun de moun atupimen, m'abandounè sa
maneto.

�AGUETO

A la clarour di luseto, un vièi grihet qu'aviè
passa sa vido dins li cuco de blad de luno,
escriéuguè noste countrat sus li petalo d'aquéli
tuberouso qu'embaimavon ;

lis estello n'en

siguèron temouin e, amount, lou bon Diéu lou
marqué au cartabèu.

�PÈR RIRE

��&lt;3iG i3£&gt; &lt;3&amp;

"ík) (5

ÍJ

^k) i3fc

i

«3£&gt; t3í«jfe&gt;

ôîû &lt;36 ui) &lt;3it&gt;

(

I^&lt;^I3&amp;Ù&amp;O GÛ£)«3Ì£&gt;IJI£I&lt;3£&gt;

PÈR RIRE

LI COULICO DE BIDANFLET

En setanto, Bidanflct— un pèd-terrous dóu
Plan de Grasso — s'engajè dins li zouavo ; en
setanto-un, quouro tourné au país, rapourtè
'no pensiouneto de 600 franc, un cop de sabre
au través dóu mourre e de coulico rumatismalo,
que, quouro ié venien, lou fasien troussa coume
un cadèu qu'a avala la saucisso. Ah ! segur,
lou papo a souventifes agu de coulico que se
n'es mens parla que d'aquéli de Bidanflet.
Un dimenche — èro vers Facoumençanço
de nouvèmbre — lou mesquin se capitè à la
beveto emé quàuqui vesin : fasié 'no d'aquéli

�I 12

PÈR RIRE

bèlli journado d'autouno coume se n'en vèi
que dins nóstis encountrado, et nòsti gènt
bevien lou soulèu coume de limbert — es juste
de dire que bevien pas qu'acò.
L'ex-zouzou èro en trin de counta, pèr lou
milieme cop, à si coumpan, la bataio de Graveloto, quouro subran vengué blave, s'arrestè
de parla et se bouté à s'esquicha lou vèntre
emé li dos m an.
— Janet, de que as? ié lai lou gros Autié.'
— Ai... ai... ai mi doulour, et s'as de fèn au
campas faras bèn de pas espera pèr lou rintra,
que vai ploure.
— Oi, vai ploure pèr ço qu'as mau de vèntre ?
— Nàni; mai ai mau de vèntre per ço que
vai ploure.
— Se vèi que sies esta zouavo, vai. Te n'en
soubro lou goust à farceja.
— Aguèsses li milanto bàbi qu'arpatejon
dins ma tripaio veirian un pau s'auriés la testo
à couiouneja.
■— Tè, agacho moun còu s'es proun gros pèr
leissa passa 'quest coulobre. Voudriés pas me
faire crèire belèu que i a 'n raport entre ti
coulico e lou tèms ?
— Te dise que tóuti li cop que mi doulour
m'aganton lou tèms se cambio quàuquis ouro
après.

�LI COULICO DE BIDANFLET

— Ah ! vai ; charraire !
— Charraire ! vos jouga 'n escut?
Autié, qu'èro mai sarra dóu boussoun que
de la lengo, èropas trop dispousa à releva l'escoumesso; mai en ausènt lis autre que s'entrinavon à lou galeja, jouguè si cènt sòu. L'endeman lis avié perdu emé dos cargo de fèn
qu'avié pas vougu rintra pèr testardige.
Desempièi aquéu jour li gènt dóu Plan acoumencèron de se fisa di coulico de Bidanflet pèr
si trabai : quau avié de figo en trin de seca sus
lou greissié ; quau de blad sega encaro alounga
dins li galis; quau de rasin panca bèn madur
i rin, anavo demanda à Janet se poudié li
leissa en placo enca quàuqui jour sènso cregne
de malastre, e fasié d'après ço que ié respoundié lou malaut.
Un jour pièi, faguèron mies : lou counsèu
municipau voutè, sur li founs de la coumuno,
uno suvencioun de vinto-un sòu pèr mes au
troumpetoun pèr que anèsse cade matin s'inlourma di coulico en questioun e pèr que cridèsse ço que n'èro.
Adounc tóuti li jour s'ausié de publicacioun
dins lou biais d'eicesto : « Moussu lou maire
dóu Plan a l'ounour d'averti sis amenistra que
vèn d'arriba 'no banasto de sardino à 4 sòu
lou kilò : quau n'en vòu a que d'ana encò dòu

�PÈR RIRE

Chèchi. Lou publi es tambèn prevengu que
vuei Janet Bidanflet a (o n'a ges) de coulico. »
E cadun d'agi en counsequènci.
Gràcis à-n' aquéu sistemo arribè jamai lou
pus pichot auvàri i gènt dóu Plan, e, en sièis
an qu'ace- duré, tout lou vilage èro vengu tant
coussu que li Grassen, si vesin, siguèron jalous
e faguèron tripet pèr faire veni Bidanflet à
Grasso ; mai l'ex-soudard refusé d'abandouna
sa patrìo, emai i' óufriguesson 10.000 franc
pèr an au pais dóu fassun. &lt;14)
Lis Encian disien que li diéu èron envejous
dóu bonur dis ome et que aquéu qu'avié rèn
à désira dévié tout redouta d'èstis amàbli divinita; parèis qu'es toujour parié, dóu mens au
Plan de Grasso.
Lou respèt et l'amour de si counciéutadan,
que parlavon de i' auboura 'n estatuio, lou
plasé de faire Fur d'uno vilo, empachavon pas
que au mai Janet venié vièi, au mai soufrissié
de si coulico; n'èro arriba à prédire li cambiamen de tèms 4 jour à l'avanso; mai fau dire qu'à
n'aquelo epoco, quouro malautejavo, ié semblavo que lou fasien dansa après i' avé fach avala
mié-quintau de terraioun et de quiéu de fiasco.
Enfin, un jour de fièro, passé 'n mège-barrulaire, emé un casco e'no couirasso daurado,
quiha sus un càrri à sièis chivau, emé douge

�LI COULICO DE BIDANFLET

115

musicaire au d'aut que fasien un tau zin-bounboun que li vitro n'en retrounavon. A l'entèndre vendié'no menèstro que garissié tout e
lou rèsto — es de dire qu'en fèt de mège 'i'a pas
que li barrulaire que canton aquel inné. —
Dire qu'aquelo

poutitè avié vertadieramen

tóuti li qualita que ié baiavo soun inventaire,
acó sarié belèu s'asarda ; mais ço que ié a de
segur es que, au bout de vue jour que se n'en
servié, moun Bidanflet siguè gari ; mai gari
coume s'avié jamai rèn agu.
Tout lou Plan tardé pas à aprene acò : i
agué'no revoulucioun. Lou mège aguè que lou
tèms de davala à Cano, au triple galop de si
sièis bèsti, emé si musicaire que fasien plus
zin-boun-boun, e lou pople dóu Plan — ignobile semper vulgus — ataquè Janet, lou traite,
au juge de pas pèr que agantèsse mai soun
mau, pèr causo d'utileta publico.
Sabe pas coume aurié juja l'orne de lèi ; mai
ço que sabe es que un bèu vèspre lou vièi
zouavo, lou cor tristas, tanquè soun oustau e
s'enanè peréu à Cano ounte, aguènt fa veni
soun Sant-Miquèu, resté fin que lou bon Diéu
lou sounèsse dins un mounde pas tant ingrat
que lou Plan-de-Grasso.

��LOU F0QÜE DOU TRAIAS

— Bèu tèms per ana ' la pesco, me dis un
coumpan, adematin, sus la Marine
— Encaro mai bèu tèms pèr ié pas ana, ié
rebrique.
Ah ! Es que se jamai me i' aganton mai !....
N'ai proun d'un cop.
Jamai la pesco m'avié rèn di. Fauguè un de
mis ami — un Marsihés, saludas — pèr me
faire tasta li plesi d'aquel eisercice.
Un matin, Rabatel — es lou noum d'aquel
enfant de la Canebiero — me toumbo sus li
bras.
— Moun bèu, me dis, vène passa quàuqui
jour emé tu.
— Encanta.

�PÈR RIRE

— Vole pesca un pau dins vòsti calanco. A
Marsiho tóuti li pèis me connèisson; tambèn,
entre me vèire, se lou dison e fan lou vuege à
dos lègo à moun entour.
— Brave ! Te menarai pesca de foque.
Rabatel faguè un saut en arrié.
— Hè ! De foque à Cano ? De baleno passo
encaro. Mai siés pus Marsihés que iéu, bèl ami.
— Siéu pas Marsihés e mi foque soun pas à
Cano, mai au Traias, uno calanqueto que s'escound dins li roucas rouge de l'Esterèu. Coume
tu ai long tèms douta de soun eisistènci mai
lou coulègo Jourdan me lis aguènt fa vèire,
siguère bèn fourça de me rèndre à l'evidènci.
Coume èi que ié soun vengu ? De-que ié fan ?
Acò, noun lou sabe ; mai pèr i 'èstre, ié soun.
— Anen, vague pèr la pesco au foque, diguè
Rabatel mai persuada que jamai que lou galejave.
Quàuqui jour après, un bèu deminche de
Juliet, prenian lou trin dóu Traias emé tout
noste prouvesimen. La journado s'entrinè mau.
Rabatel, qu'es d'un tuclige Sarceyen, coumencè
pèrlouja sa cano dins l'iue d'un orne d'equipo,
pièi acrouquè son carnié à la biasso d'uno
chato, marché sus la raubo de la marqueso de
B... e 'scampè, dins lou vagoun, un pot de
quitran sus la faquino d'un sustitut. Recoultè

�LOU FOQUE DOU TRAIAS

119

touto meno de maladicioun, s'escusè e ié pensé
pas mai. L'abitudo es uno segoundo naturo.
Au Traias, tuieran lou verme — uno tèsto
d'aiet em' un pan, — e prenguerian nòsti pousicioun. Moustrère à móun coumpan lou roucas ounte restavon li foque e m'aliuenchère
pèr assaja de prene quicon de mens proublemati. Mai coume fasié caud meteguère mi ligno
à l'aigo, calère mi cano emé de code e, bourrant moun cachimbau, anère faire la radasso
sus un mouloun d'augo ounte pafntaière touto
meno de bèlli causo.
Au bout d'uno passado Rabatel arribè :
— Digo ? Te crèses que mi ligno sufiran pèr
aganta un foque ?
— Coume tròni vos que t' hóu digue ? N'ai
jamai aganta. Pamens es permes de n'en douta.
— Es verai. Auriéu degu croumpa un arpoun. Sarié 'sta pus-segur.
E s'entournè à soun posto. Dès minuto après
èro mai aqui.
— Digo ? Fau-ti leissa flouta la ligno o se
fau fouita ?
—■ Mai n'en sabe rèn. Garco-me la pas.
Pèr lou segound cop, s'aliuenchè. La mar
èro bluio, lou cèu èro blu, mi pensado èron
rousenco, l'augo sentié bon; ère bèn. Ai-las !
Duré pas long tèms. Au moumen que teniéu li

�120

PÈR RIRE

dous proumié vers d'un sounet ausiguère un
duò is acènt fourmidable bèn que lountanié.
Rabatel cridavo :

« Tène lou foque ! » Uno

voues de femo bramavo : « Ajudo ! A l'assassin. »
En dos cambado fuguère auprès de moun
malurous ami que, d'un èr nafra, regardavo
uno femo arpateja au bout de sa ligno. Recouneiguère la maire Artel, la mouié d'un douganié
dóu posto vesin. Aguère pas besoun d'esplicacioun. Rabatel, vesènt vaigamen dins l'aigo un
èsse vivènt que sa visto courto l'empachavo de
destria, aviéfouita e arrapa emé soun musclau,
la maire Artel que prenié un ban.
— Ounte es que l'avié arrapado ?
— Leitour, sias curious. Saches pamens que
lis emisfèri de Magdebourg...
— Coumprène.
— Que voulès ? D'uni prenon li femo pèr
lou cor. Rabatel li pren pèr ounte pòu.
Mai es quouro fauguè leva lou musclau que
siguè pas drôle. Jujas un pau se siguèsse esta
un arpoun ! ! !
Tambèn, venés me parla de pesco, e subretout de pesco au foque.

�PLUS DE FRÈÍ I PÈD

Talo èro la deviso d'Atenidor Palaisand,
mecanician de la rafinarié Limanet gendre e
Bellicot sogre. Es que touto sa vido, lou malurous Atenidor avi' agu frèi i pèd. Avié bèl
agu à 'scampa dins si debas de moustardo, de
pirètro e de sau marino, s'envertouia li pèd
dins li fueio li mai encendiàri, la Lanterne e
Y Intransigeant, preisèmple,

tóuti sis esfors

avien fa chi. A la fin di fin, desespera, s'èro
marida. Sa mouié i' avié proun souvènt escaufa
lis auriho ; li pèd, jamai.
Enfin, poudènt plus ié teni, Palaisand s'em-

�122

PÈR RÍRÉ

barré dis soun chambroun, abenè un tiro-rego,
esclapè un escaire e, au bout d'un mes, s'escridè coume Archimèdo : Eurêka, que pronnounciavo Eurèké perqu' èro de Tarascoun.
Avié efetivamen eurêka uno nouvello meno
de caussuro, un cap-d'obro vertadié. Ero de
patin dins lou biais d'aquéli qu' emplegon li
panard pèr alounga sa cambo la pus courto,
emé de simello de 4 centimèstro d'aut, cavado
en dedins e dins li qualo se metié de toumeto
de carboun coume dins li banqueto de viage.
Noste mecanician faguè sis assai e, après avé
pres un brevet, redegiguè un raport au menistre
de la guerro pèr ié faire adduta soun godihot
nouvèu moudèle. Lou menistre de la guerro,
— qu' èro un orne mau educa, — ié respoundeguè même pas.
Un jour vengué ounte Atenidor deguè ana
faire quàuqui jour de service coume reservisto.
Ero au gros de l'ivèr e noste orne avié lou tremoulun rèn que de pensa que belèu ié leissarien pas si soulié fantasié. Lou fèt èi qu'aguè
bèl à-n-esplica à l'oufìcié d'abihamen tóuti lis
avantage de soun envencioun, n'en reçaupè
qu'aquesto responso :
— Sabès, se venès eici pèr faire lou levènti,
me cargue de voste afaire. Roumpès. »
Atenidor roumpeguè e s'enanè remisa sis

�123

PLUS DE FRÈI I PÈD

escaufo-pèd encò de la cantinièro que se n'en
serviguè pèr estira li camiso di rengaja.
*
* ♦

*'

— Deman, dissato, à 3 ouro, revisto dóu
courounèu dins la court dóu quartié. Lis ome
saran en tengudo de campagno...
En ausènt lou sarjant majour legi aquelo
partido dóu raport, Palaisand sourriguè. Avié
encaro eurêka quaucarèn : lou biais d'impausa
si godihot à l'amiracioun dóu courounèu em'
au menistre de la guerro. L'endeman, sènso
boufa mot en quau que siguèsse, de soun idèio,
anè quèrre si soulié, ié bouté de carboun,
l'atubè e s'alignè dins lou rèng sènso s'avisa
que derroumpié la gamo decreissènto

dóu

rèng de taio. Lou courounèu, s'estènt plaça au
mitan dóu carra, fàci au drapèu, cridè à-derèng li coumandamen : « Pourtas vòstis armo !
— Présentas vóstis armo ! — Au drapèu ! »
Desempièi quauque tèms uno óudour de
rima empouiounavo lou regimen. Soulet Atenidor l'arremarcavo pas, aguènt cassa un raumas dóu cervèu que ié paralisavo l'oulfaitiéu.
Subran uno coulouno de tubèio mountè tras
li rèng de la 4° dóu 2 e, au grand escandale de
tóuti, se veguè un simple fusilié quita sa plaço

�124

PÈR RIRE

e s'enfugi au pas de courso, dins uno nivo,
coume un dieu classi.
Aquéu soudard èro Atenidor que si soulié,
susmena pèr la cantinièro, avien pres fiò. N'en
siguè quite pèr un mes d'infiermarié em' un
mes de presoun.
E desempièi a tournamai frèi i pèd estènt
que se mesfiso de soun envencioun.

�cfe&gt; i3£&gt; t3£&gt;

(JÎÔ i3fe&gt; ufc&gt; i^k» ûfe» t?iG i^k) 3fj ôfj&lt;

JÎÛ i^ufci3i^i^i^îûi5fci5Îûijk)t^)^îûi5iÇ&gt;

J£J u!ó &lt;

LOU

NEGADIS

SCÈNO POUPULARI

Dins lou jardin di planto un poulicié caligno
uno « nounou ». Arribo un estrangié à la mino
arèbro, que s'apreisso dóu bassin e pauso soun
capèu au sòu em' uno biheto sus.
LA

NOUNOU. — Vé ! Vé ! Aquéu ! Sèmblo que

se vòu nega.
Lou POULICIÉ. — De que vos que me fague ?
Que se nègue.
LA

NOUNOU. — Dieu garde ! Es que me farié

vira lou la, sai.
Lou POULICIÉ. — Alor l'en vau empacha pèr
l'amour de tu. Tout pèr li femo.
LA

NOUNOU assajant de veni roujo. — Oh !

d'aquéu Tistet ! (à despart) : coume es galant.
Au moumen que lou poulicié s'avanso d'éu,
Vestrangié cabusso dins l'aigo, La nounou fai
un crid e toumbo sus un banc en fasènt d'iue

�PÈR RIRE

de cabro tnorto. Vèn de mounde de tout catre.
Un mège courre pèr tira lou negadis de l'aigo.
Lou

POULICIÉ

l'arrestant. — Leissas, au noum

de la lèi. Fau que lou coumessàri fague li coustatacioun.
Lou

MÈGE.

— Aquelo empego ! Sias fou,

l'ami ? Es bessai panca mort, vau assaja de lou
reviéuda e levas-vous de davans.
Arribo uno sort de femo e de pichot qu'entouron lou bassin, lou mège, lou poulicié e lou
paure mesquin, en charrant à grand brud.
MISÉ GARCETO.

— Es pas trop lèu que ve-

guen un pau quaucarèn. Despièi qu'an refourma
la pouliço es uno abouminacioun. Se vèi plus
de nega, nimai

d'assassina,

pas même un

soulet pichot ibrougno. Sabès? d'aquéli bèus
ibrougno d'antan, que falié dous o tres orne
pèr li mena. Que rire, digo, Nanoun, quouro
i' avié de testard que voulien pas i' ana e que,
un cop bèn estaca coume de saucissot d'Arle,
li tirassavon au vióuloun sus un caretoun. Aro
i' a plus rèn pèr vous amusa un pau.
MISÉ

ESTRIPÈTI.

— Es coume lou fio. Aro

qu'avèn de poumpié, agués pas pòu qu'ausen
la raido. Crese qu'aquéli feiniant an chapla li
cordo di campano pèr pas èstre derrenja. Pamens, que plesi quouro lou toco-sin vous fasié
leva à miojo-niue em' uno fre dóu tròni e que

�LOU NEGAD1S

I27

vesias cadun naseja à l'èstro e espincha emé
d'iue boudenfle, uno grando lusour rouginasso
s'aubourant dins lou cèu negre, de l'autre las
de la vilo !
MISE

— Es verai. Aro vous mou-

JUVERT.

fissès detras lou coumtadou, dóu jour de l'an
à Sant-Sivèstre. Té, iéu, talo que me vesès,
i' a belèu dous an qu'aviéu plus ausi crida au
secours.
MISÉ PETASSO.

— Tout acò s'apren mai à la

Republico.
COR DI FEMELAN.

— Eto ! Acò 's segur.

à soun drôle que se charpino

MISÉ JUVERT

em' aquéu de Misé Laurige. — Que ! Te vos
teisa, gusassas?
TouNiNplourant. — Es pas iéu.
MISÉ LAURIGE.

— Oh! segur sara mai Pau-

loun qu'aura fa lou cop. Aquéu bandoulas a
coume soun paire : fau toujour que pique
quaucun. (Ié garcant un bendèu). Tè, aganto.
Tu, au mens, te li pode rèndre.
Pauloun, enrabia, bachasso au sòu à grand
cop de pèd e fai voula 'n neblas de póusso au
nas de la coumpanié.
COR DI FEMO

lagremejant e se tapant lou nas.

— O brutelous ! — Canaio !

—

As feni 0

t'ajude? — Vé, lou quiéu !
MISÉ LAURIGE.

— As pas crento de te coum-

�128

PÈR RIRE

pourta 'nsin davans la mort, que? lifemo) :
Quand vous disiéu qu'èro coume soun paire
qu'a pas mai pòu dóu bon Dieu que de Cifèr.
Espèro.
Aganto soun eiretié, lou desbraio e maco à
tour de bras. Pauloun, revengu libre, s'enfugis
en bramant.
MISE

—■ Tambèn, perqué l'avés

GARCETO.

adu, aquéu maufatan ? Acò 's gaire un espetacle
pèr lis enfant.
MISÉ LAURIGE.

— Es pèr l'abitua : vòu èstre

mège.
Dous orne an mes lou cadabre sus uno escalo
e lou porton à l'espitau.
Lou

POULICIÉ

i femo. — Anen, fagués plaço.

Degun boulego.
MISÉ

GARCETO

renarello. — Segur, aro s'en

fau enana qu'avèn quasi rèn vist gràcis à-naquéli galapian. Avans que aguen mai uno
pariero óucasioun...
Lou

POULICIÉ.

— Zóu ! Filas, vous tourne à

dire, filas.
MISÉ JUVERT.

— E que vòu, aquéu, emé sa

filasso? Que se la mete ounte sabès, ié poudra
siervi se jamai aganto lou colera.
E li femo s'en van en repepiant.

�LA

D I N DO

l'a en estetico uno teourié que vòu que la
vertadiero bèuta sigue bèsti. Efetivamen, l'esprit estènt une qualita de l'amo, se d'asard
rejisclo sus lou cors, la bèuta d'eiceste n'es plus
puro amor que se coumpauso pas esclusivamen d'elemen plasti.
Vaqui perquè pas une estatuio oubrado pèr
li Grè — aquéli de tóuti lis artisto qu'an lou
mies persounifica la bèuta puro talo que la
coumprenen, — vaqui perquè pas uno estatuio
grègo a l'èr esperitau.
Acò vous esplicara coume vai que Chechin,
moudèle de moun ami Barbo-de-sedo, pintre
decadènt, es uno fiho esplendido au pount de

�i3o

PÈR RIRE

visto fisi mai, au mourau, d'uno bestiso à faire
pantaia lis auco.
Barbo-de-sedo, pèr avé de coumando, avié
cresu pousqué abandouna 'n moumen

sis

idèio pèr lou classicisme. Avié dounc pinta 'no
Naïado qu'èro rèn autre que Chechin, en abihage lóugié, vougant sus uno mar bluro, dins
uno couquiho nacrado tirassado pèr d'ipoucamp. Ai las ! Lou prefum d'incurable bestige que respiravo la caro de la Naïdo i'avié
vaugu d'èstre rebutado au saloun em'uno unanimeta pretoucanto e li rapin galejarèu avien
autant lèu bateja lou tablèu de Barbo-de-sedo :
la rèino di muscle vesitant sis estat.
Après aquelo mau-parado, lou paure pintre
aurié bèn larga Chechin se Chechin èro estado
que soun moudèle !
Mai vaqui : Chechin

èro pas que soun

moudèle.
E quouro derrabavo de pajo à-n-un incunable precious pèr se faire

de papihoto ;

quouro ciravo li soulié emé de negre d'evòri
que voulié plus seca, etc..
La vèio de Nouvè capitère Barbo-de-Sedo
que barrulavo tout malancòni.
— E bèn, bèu, coume vai ?
— Ah ! moun paure vièi, vau mau. Creiriésti qu'aquelo pèco de Chechin aguènt plus ges

�LA

DINDO

3I

I

d'òli, ma fach uno meleto emé d'òli d'uieto,
disènt que d'òli de flour acò poudiè èstre
qu'eicelènt.
— Coume, d'òli de flour ?
— O. Se cresié que l'òli d'uieto siguesse tira
d'uiet femèu.
— Ah ! poulit ! Forço poulit !
— Mai tu, que fas aqui ?
— Eh, espère que me toumbe uno dindo
touto roustido pèr festejà Calèndo que te couche un d'aquéli merlus !...
De vèspre tubave uno pipo au caire dóu fiò
quouro quaucun piqué à la porto. Anère durbi
e siguère pas pau estouna de vèire intra Chechin ...
— Escusas-me de vous destourba, moussu,
mai voste ami Barbo-de-sedo m'a pregado de
vous adurre aquesto letro. Parèis que presso.
Dessagelère la letro que Chechin legiguè
pèr dessus moun espalo. Uno femo que legirié
pas uno letro pèr dessus l'espalo de soun destinatari sarié renegado de si semblablo.

E

sabès de que i 'avié dins aquesto letro ? Tout
just eiçò :
« Moun brave ami,
« Esperaves uno dindo ; permete-me de

�l32

t'óufri eicesto.

PÈR RIRE

Es pas enrabassado mai es

digno de Fèstre. »
Vous cresès belèu que la mesquino se bouté
en iro en vesènt ço que Barbo-de-sedo disié
d'elo ? Ah ! pâmai ! Me demandé grevamen :
— E bèn ? Ounte diàussi es aquelo dindo ?

�i^ó i^fei i^fci i3£&gt; i^ü i3|Ç&gt; &lt;jjû ûfej &lt;jfe&gt; 5£i ûîû (J!Ü

&lt;J&amp; òjü ùfc»

t^t^l^l^l^í^l^I^lSlûlìíû

I

LA CASSO A L'AGACHOUN

Li marrit tèms di quau Mu Stüblein nous
menaço van faire passa lèu-lèu au nostre forço
aucèu en quisto de climat mai abelan. Sarié
dounc que tèms de croumpa si chilo e de remounta si cimèu se sabian cassa à l'agachoun;
mai li Canen sabon pas cassa à l'agachoun e
's ço que fai que li Marsihés li regardaran
sèmpre de 1' aut de sa grandour.
Es que rèn n'es tant facile — e tant deficile,
tout ensèn, — qu'aquelo meno de sport. A

�i34

PÈR

RIRE

même si dangié, sènso que se n'en douton, e
vous n'en charre saventamen. Ai un ami que
n'en es mort.
Ié disien Marius, coume en tout bon Marsihés. Marius de que ? Marius quau ? Dévié
avé un noum de famiho aquel orne — i' a tant
de gènt qu'an de noum de famiho. — Es de
crèire mai n'en sabe rèn l'aguènt jamai ausi
apela que Moussu Marius.
Moussu Marius èro esta trènto an de tèms
fabricant de safran. La descuberto d'uno ocro
inedicho avié fa sa fourtuno e, à 45 an, s'èro
trouba emé dès milo liéuro de rèndo e un trop
de graisso que lou menaçavo d'apouplèssi foudrejanto au proumié boui-abaisso

un pau

arousa de vin de la Nerto.
Li mège i' ourdounèron de faire d'eisercice,
forço eisercice, e ié recoumandèron la casso.
Mu Marius i' óubeïguè de soun mies e, en
bon enfant de la Canebiero qu'èro, se faguè
basti un posto.
Adounc, cade matin, sus li 5 ouro, tre que
li proumié passage èron signala, Mu Marius,
bèn persuada que s'anavo douna de mouvemen, se levavo, cargavo un àbi de casso, en
velout, que si pòchi vierge dóu sang dóu gibié,
èron legioun ; couifavo uno barreto en pèu de
reinard, agantavo

soun choke-bored e s'en

�LA CASSO A L'AGACHOUN

I

35

anavo à soun agachoun, à l'autre bout dóu
jardinet de soun cabanoun.
Aquel agachoun — coume tóuti si parié, —
èro uno meno de tourre de patòu trauquihado
delucarnode tout caire, coume uno bresco.
Au dedins, un pichot armàri caupié un fiasco
de Martel

un saucissot, de cartoucho e lou

libre en leituro. Cade matin dounc, M" Marius
i' atubavo de fiò dins un pichot poêle, tuavo
lou verme, anavo pendoula si chilo i bigo di
cimèu pièi revenié s'embarra li pèd au fiò, lou
cachimbau i dènt, li Trois Mousquetaires à la
man, esperant un gibié debonovoulounta; mai,
coume sorre Ano, vesié rèn veni.
E i' avié quinge an que — coume sorre Ano
— vesié rèn veni. E pamens, cade jour èro à
soun posto — es lou cas d' hóu dire, — lou
fusiéu carga, li cartoucho estalouirado sus uno
tauleto. Sis aucèu avien bel à chica, rèn, toujour rèn.
Enfin un jour—erian dóu mes de Desèmbre,
un divèndre e un trege — M" Marius, que
n'èro au Vicomte de Bragelonne, ausiguè un
pichot brud. Levé lis iue e veguè quaucarèn
de negre dins li branco de soun cimèu. Ero-ti
bèn un aucèu ? Mai verai ? Un aucèu? Ero-ti
pas quauco pampo acroucado aquito pèr lou
mistrau trufandié? Mai li pampo an pas l'abi-

�136

PER RIRE

tudo de faire cuic. A-n-aquéu piéuta Mu Marius
toumbè rede mort. La visto inesperado d'un
gibié, pèr tant pichot que siguèsse, avié desermina en éu l'ataco que lou menaçavo despièi
tant de tèms.

�LA LETRÜ NOUN AFRANQUIDO

Jan-di-Mato es lou pus gros abarous de
Prouvènço emai de Franço. De soun mestié es
marchand de magnan e res s'entènd coume éu
à vous faire passa un eitò de feble dins un kilò
que vous vènd; fau d'aiours vous dire qu'es un
Eiraguen, or — coume sabès — en Eirago se
vèn à quaucun l'idèio de crida au laire tóuti lis
abitant s'estrèmon à quau pus lèu.
Adounc, dimar passa, mèste Jan èro en trin
de trissa de grano, quand lou pedoun ié vengué adurre uno
reclama li 6 sòu.

letro noun afranquido e ié

�i38

PÈR

RI Kl.

— La vole pas aquelo letro, iéu, bramo l'espragnèti ; es belèu un marrit tour que me volon
jouga. D'ounte vèn ?
— De Nimes.
— De Nimes ! Pamens s'èro uno coumando
impourtanto. Sabe pas dequé faire, vé.
— Basto ! prenés-la. Pèr un cop n'en mourirés pas.
— N'en mourirai pas ! lou sabe proun, mai
sièis sòu es sièis sòu e, dins lou coumèrci subretout, i' a ges de pichoto ecounoumio. Siguèsse
segur que n'en vau la peno la prendriéu bèn.
Veguen, déurriés me la legi, que iéu sabe pas,
e veiriéu après ço que sarié de faire.
Lou pedoun — falié que siguèsse dóu Martegue o de Sièis-Four — estrassè l'embalun e,
de sa pus bello voues, legiguè uno flamo coumando de 2,000 kilò de magnan à 3 fr. 70.
— E bèn ! fai pièi, sias countènt ? Crèse que
poudès bèn paga acò trento centime.
■— Es ço que t'embulo, moun orne, la vole
pas aquelo letro; siguèsse esta 4,000 kilò, o;
mai pèr 2,000 es pas proun.
— E qu li pagara li sièis sòu ?
— Sai ! Tu, se vos, pèr iéu m'es egau. Adiéu,
siéu pressa, ve, vau alesti ço que me demando
lou papafar.
Lou pedoun aguè bèl à crida, menaça, su-

�LA LETRO NOUN AVRANQUIDO

I

'3g

plica, aurié pulèu desavia Sarah Bernhardt que
de tira un pata-de-clau de Jan; siguè tourça
de baia li dardèno de soun boussoun e se counsoulè coume lou corb de la fablo en se jurant
— mai un pau tard — que l'agantarien pas
plus.
E Jan-di-Mato, dóu cop, gagné quàuqui
milo franc que ié faguèron pas peno.

T

�t

�LOU CASSAIRE

F a Pauloun-lou-Nèsci que, despièi tout aro
quaranto an, vai à la casso tóuti li jour que
M. lou prefèt ié permeté; mai a bèl à chanja
de fusiéu à cade nouvèu sistèmo, courre de
lègo e de lègo, e, pèr la Sant Ubert, s'empega
religiousamen en l'ounour dóu patroun di cassaire, sa biasso que tiblo à la partènço, flasquejo
à l'arribado tant que pòu.
Acò 's d'autant mai espantaiant que, dóu
tèms qu'èro soudard, Pauloun a gagna li cadeneto emé lou cor d'argènt, e que, i fiero, es
toujour éu que gagno lou mai de cigaro en pèu
de castagno.

�142

PÎ£R RIRE

— Mai, Pauloun, ié fai un jour un de si
cambarado, coume vai que jamai tuies rèn ?
— Sai ! fai Pauloun.
— Enfin, tu que manques pa 'n cop lou trau,
coumprène pas que agues tant pau de chabènço.
Pamens tires à la voulado ?
— Pancaro : tire qu'au pausa.
— Au mens, aviso-te se desquihes ges d'aucèu, de ges fusiha de gènt.
— Oh ! pèr acò sigues tranquile : quouro
vese un auceloun sus uno broco, avans de ié
tira, cride tant fort que pode :
— l'a degun eila darrié ?

�L'OURIGINO Dl FLOUR
LEGÈNDO

CANENCO

En vesènt, adematin, noste marcat di flour
tant bèn prouvesi de roso de tóuti coulour, de
crisantèmo jaune, de ginóuflado roujo e blanco;
en aspirant à plen póumoun aquéli prefum
embausemant, tout ensèn tant dous e tant vouluptous, uno idèio m'es vengudo, car ligèire,
de vous racounta la creacioun di flour.
Vaqui dounc ço qu'ai destousca aqui-sus,
dins un eisemplàri — lou soulet couneigu jusco
vuei — d'uno edicioun de la Biblo facho à
Sàrri-Patàrri-foro-Prouvènço.

�PÈR RIRE

■44

Dins lou Paradis-Terrèstre, lis aubre proudusien li frucho direitamen, sènso s'atarda à
douna de flour car, d'aquéu moumen, sa souleto utileta èro de nourri Adam e Evo qu'avien
pas lesi de taire la cousino de tant que s'ôupilavon à remédia à la depoupulacioun de la
terro, depoupulacioun qu'èro bèn autro qu'aquelo de la Franço d'encuei. Adam, enfada pèr
la bèuta de sa mouié, pèr si long péu blound
que retrasien à-n-uno flamo tirassado de trelus
quouro floutejavon au vènt; enebria pèr aquéu
prefum especiau que lis Italian an tant bèn
bateja : odor di femina, Adam, vous tourne à
dire, pensavo qu'à-n-ama em1 à-n-èstre ama,
ço que, pièi, poudié bèn pas èstre lou biais de
viéure lou mai enfetant.
Mai vaqui : nosto bono maire Evo èro lengudo, forço lengudo même. Tantqu'elo e soun
ome restèron au

Paradis-Terrèstre,

Adam

trouvé 'quéu bavardage agradiéu (que i' a de
mai dous que de charra em' aquelo que Fon
amo, souto uno teso, quand siguèsse uno teso
paradisenco ?)

Mai quouro Adam se veguc

fourça — pèr s'èstre leissa mena pèr aquelo
lengo daurado, à manja uno poumo — de trabaia la terro, de se leva la pèu de-longo, l'envejo de barjaca ié passé e n'arribè à plus pousqué ausi sa coumpagno que, elo, avié pas perdu

�L'OURIGINO

Dl

FLOUR

soun caquet e avié capita un bèu sujet de
counversacioun dins la perfidio de la sèrp.
Adam faguè tripet-pelòri pèr courregi sa
femo qu'amavo toujour, aguènt d'aiours d'eicelènti resoun pèr ié resta fidèu.
La lifreto èro sempre-que-mai poulido e
'nebrianto, e pièi ! avié 'n biais tant galant de
pourta sa pampo de vigno !... Mai passen sus
aquéu sujèt cremant e diguen que caranchouno
e cop de barro serviguèron de rèn e qu'Evo
légué l'amour de la parloto à si feleno, coume
cadun lou saup.
Mai lou bon Dieu, vesènt qu'Adam èro à
mand de veni enrabia e que Pasteur arribarié
fatalamen trop tard, lou bon Diéu se digué de
ié baia quaucarèn qu'aguèsse la gràci de la
femo, li toun rousen e neven de sa car, la
finesso de sa pèu, un prefum encaro mai
enchusclant que

Yodor di femina

qu'avèn

parla pus aut, e que noun aguèsse lou doun
de la paraulo.
E lou bon Diéu créé la flour e lis orne pousquèron èstre urous.
Mai Evo siguè pas countènto e, desempièi,
li femo soun jalouso di flour. Vaqui perquè
aquéli gusas de pouèto que calon davans ges
de-mejan pèr engana si countempourano, ié
in.

�146

PÈR RIRE

canton sus tóuti li toun qu'an un ten d'ile e de
roso.
Vaqui tambèn perqué li chato an trouva de
bon goust de faire li muto davans si prétendu,
quito à prene soun revenge se 'n cop saran maridado.

�LOU

RETRÀ

Ero un drôle de meinage lou meinage Bousin : éu, Evaristo, èro persuada de coumpli
tóuti si devé de marit en espóussant lis arno à
sa mouié dous cop pèr jour; elo, Petarisso, se
cresié tambèn à la sousto de tout reproche
bord que, coume lis àutri femo, fourçavo
soun espous à pourta gibus.
Mau-grat touto ma galantarié, siéu bèn dublija de douna resoun à-n-Evaristo qu'avié pèr
éu un article dóu Code.
Enfin après trento an d'aquelo galèro, lou
pauras agantè 'no puresio e partiguè pèr l'autre
mounde emé tout lou sant-plan d'uno couns-

�148

PÈR

RIRE

ciènci puro. Petarisso pourtè lou dòu e... cerquè un autre espous; mai, lico, lico ! Degun
dins lou vilage se creseguè l'os frountau proun
soulide pèr pourta la courouno nouvialo que
i'alestissié la véuso e'icesto, rebutado de tout
caire, faguè coume fasèn tóuti : elo qu'avié
tant crida contro soun orne dóu tèms que l'avié,
lou regretè quouro l'aguè plus, acò's dins la
naturo umano; que voulès ? l'a que li founciounàri que — noun sabe perqué — soun toujour mai-que-mai partisan dóu régime qu'an.
Quauque jour tarai un estùdi tilousoufique
aqui-sus.
Basto, nosto Petarisso n'en vengué à-n'avé
un culte pèr lou paure mesquin e, lou pousquènt plus avé en naturo, lou vouguè en image.
Anè dounc vers un foutougrat'o de l'avesinanço :
— Voudriéu lou retra de moun ome en
íoutougrafìo.
Lou brutejaire, que de tèms en tèms fasié de
pinturo d'ès-voto, vesènt en quau avié afaire
ié diguè :
— En foutougrafio ? Sias dounc bèn pauro.
— Ai bèu cènt escut de rèndo...
— E'm'acò voulès uno foutougrafio ?? Mai,
santo femo, se vous respetas, fau vous fa taire
un bèu retra à l'òli. Dequ'es la foutougrafio ?

�LOU RETRA

t49

Rèn, subre-tout aro emé lis estrumen istantana.
Ve, toucas lou boutoun, lou trau se durbis....
— Sabe ! Sabe!
— Acò's pas d'art ! Es un travai mécanique.
— Mécanique ! Lou pichot dóu vesin a un
chivau mécanique que camino soulet. Vole pas
moun orne ansin que, se poudié tant sié pau
boulega un det, acoumençarié mai de me tabassa.
L'artiste i'espliquè ço qu'avié vougu dire;
mai pamens Petarisso se décidé pèr un retra à
loli.
— Eh bèn ! ounte es voste orne?
— Es mort.
— Alor avès quicon pèr m'ajuda à faire
moun esquisso ? Pode rèn faire sènso saupre
coume èro voste marit belèu.
— Mai enfin, rebequè la véuso em'ourguei,
me prenès pèr uno bèsti ? Tenès, vaqui soun
permés de casso ; i'a soun signalamen.

��L'ESCLUSSI

Zerbinìo, la servicialo dóu reitour d'Auribèu,
es la pu bravo femo que se posque vèire. Talamen, que se Cocò a plus qu'uno bato, vendra
à l'idèio de degun qu'es Zerbinio que i'a coupa
l'autro. E pièi, causo espetaclouso, emai sigue
doumestico de curat, es pas renarello, mai aqui
pas renarello de tout.
Pamens, au moumen dóu darrier esclùssi de
luno, se bouté en iro pèr de bon, e fau dire
que n'avié pas tort. Ero en trin de faire vira à
l'àsti un bèu dindaras enrabassa, e de fregi
dins uno sartan larjo coume un ban-de-sèti,
un crespèu que tout-bèu-just acoumençavo de

�l52

PÈR RIRE

bloundeja, quand moussu lou curat, tout susarènt, se precepitè dins la cousino :
— Zerbinio !

Lèu !

lèu !

Fai-me soupa,

qu'entre acaba vole ana vèire l'esclùssi.
La pauro vièio, tout en se despachant, demandé ço qu'èro un esclùssi. Pecaire ! lis astre
em'elo se trevavon pas gaire. Mai tre saupre de
que significavo aquéu mot nouvèu, se pause ]i
man sus lis anco :
— Es pèr acò que voulès manja 'n dindard
enca rouge em'un crespèu pas proun kiue ! E
bèn, moussu lou curat, s'avès uno endigestioun
aquesto niue, poudès coumta que vous plagnerai pas.
E Zerbinio, furiouso, tourné à sa cousino
en repepiant : « D'esclùssi ! D'esclùssi ! Sabon
plus dequ'inventa aro. N'i'avié d'esclùssi de
noste tèms ! »
E t'aubouravo lis espalo !

�ûfe) ûfcj ijfc» u&amp; cfei t3£i ij^ï

LOU

ôîû tjfci iSÎó ûîû (JÎÛ ûfc) i^i5k&gt;ok&gt;ífc)&lt;^i^fc)t^i^ûî^i^i^îû^kjokí

UVWWVWVVWWVWV

PARO-PLUEIO

Tron d'un goi ! Qu'èi dounc brave de se
counta d'istòri entre ami... qu'an ges d'ilusioun
sus soun autenticita. E, bord qu'es vuei noste
cas, vous n'en vole narra uno que m'aprenguèron aquest ivèr, au caire d'un bon fiò de
gavèu, bèn clar, que petejavo galoiamen en
nous remembrant Calèndo que s'avançavo.
Veici dounc ço que nous disié lou capitàni
Moustardac, un Toulousan s. v. p.
« Estènt en garnisoun à Mountpelié, faguère
couneissènço d'un brave orne nouma Filòri
qu'abitavo en ribo de Lez un cabanoun — un
maset coume dison eilavau — de tres mèmbre,

�i54

PÈR RIRE

cencha d'uno pichoto plato-bando ounte poussavo un sause. Despièi la mort de si gènt,
Filòri vivié 'qui de si pichòti rènto, legissènt
au pèd de soun sause tóuti li raconte de viage
quepoudié rescountra, estènt qu'avié la manio
dis aventuro de terro e de mar e ié desfautavo
que l'argènt pèr veni tant cèlebre que Cook o
Magalhaës. Lou malurous avié qu'uno desiranço, qu'uno passioun e noun la poudié satisfaire !
« Mai Dieu lou vouguè pas faire mouri de
desesperanço à la flour de l'âge e Filòri faguè
un eiritage de 3oo.ooo franc. Lou même jour
soun itineràri èro arresta.

En esperant de

touca li founs faguè si paquet e, pèr se remembra dins sis escourregudo lou maset dóu Lez,
coupé à soun sause dos supèrbi branco di
quau l'uno siguè trasfourmado en cano e l'autro
mountado en paro-plueio.
« Bon nas aguè d'avé sounja à-n-un paroplueio ! Emai siguèsson en mai,plòuguè sènso
decessa li quinge jour que precediguèron sa
sa partènço. Enfin, un cop sus lou vapour,
Filòri s'agouloupè d'uno vièio roupo, se couifè
d'un capèu de clue e faguè descèndre cano e
paro-plueio à founs de calo emé lou restant de
si viéure.
« Is Açoro lou bèu tèms repareiguè; passé-

�LOU PARO-PLUEIO

i55

ron la Ligno — ounte noste ome siguè tourna
bateja — e arribèron à Rio-Janeiro em'uno
calour espaventouso.
« Lou viajaire s'alestiguè à quita lou bord
pèr se gandi dins l'interiour e faguè mounta
si bagage sus lou pont.
« Nàni ! vous farés jamai une idèio de l'atupimen qu'aclapè tout lou moude quouro se
faguè aquelo óuperacioun. Lou paro-plueio de
Filòri, coupiousamen aigaquinge jour de tèms,
avié trabaia souto l'acioun de la calour troupicalo e se 'n cop lou sourtiguèron de la calo, à
Rio, èro cubert de fueio.
« Filòri n'en faguè óumage à la capitalo
brasiliano e se pòu vèire encuei, au mitan de
la Plaço de la Constitucioun, un sause magnifique qu'es rèn autre que lou paro-plueio de
moun ami. »
Vous tourne à dire que lou capitàni
Moustardac es de Toulouso.

��IJTJ ORÍ OBJ I*J t*j CTJ t*j L*J

uR) t*J t*J ow ofcnjtu LXJ I.TJ UTJ ulu C*J tTjorJ&lt;^t*ji*j ofj ÜTJ ÙTJ

UN GÈNDRE
QU'AMO SA BELLO-MAI RE

Sias libre de pas me crèire, mai ai couneigu
uno dono qu'es morto pèr èstre estado trop
amado de soun fihat. Oh! Rasseguras-vous! Lou
gèndre avié vinto cinq an e la bello-maire èro
à l'aubo de soun cinquante cinquen autouno
e 's bèn en qualita de sogro que lou proumié
adouravo la segoundo.
Vous anas belèu imagina que Mmo V'° Renòsi
èro un fenoumene, uno bello-maire agradivo,
riserello, tèndro, remoulissènto même, e pas
renarello pèr dous sòu. Acò 's pas 'cò. Retrasié
pan pèr pan en tóuti si paro e se lou diable
sorte plus de l'infèr coume dóu tèms que Berto

�158

PÈR RIRE

fìelavo, siéu persuada qu'es perquè Dono Renòsi ié douno estraourdinàrimen d'obro dins
soun negre reiaume.
E bèn. mau-grat 'cò, e en vertu dóu principe
que dos eleitricita d'essènci countràri s'atrivon,
Benezet — lou tihat — qu'èro d'un temperamen

móutounen,

escarrissié

M"1* Renósi e

noun poudié se passa d'elo.
Benezet, en bon founciounàri qu'èro, reçaupè
un jour d'avançamen e de Vilo-franco-sus-mar
ounte secutavo li countribuable coume recetaire dóu Doumaine, lou mandèron à Betuno
ounte li faguè secuta pèr si sous-ordre. Mm0 Renôsi refusé sant-alimen de segui lou jouve
meinage. Abituado au climat, i coustumo em' i
mour dóu litourau prouvençau vouguè pas se
trasplanta dins un pais tant diferènt, mau-grat
tóuti li voulupta que pousquèsse i' aproumetre
lou vesinage d'un gendre à-n-escarpina.
Un cop istala dins sanovo residènci Benezet
s'avisè que ié desfautavo quaucarèn ; e aquéu
quaucarèn èro sa bello-maire.

Perfetamen.

S'entrinè dounc à la suplica de faire un pichot
viage pèr veni vèire sa famiheto : dono Renòsi
de-longo proumetié e jamai venié.
Un jour lou malurous se creseguè d'avé
trouba un biais. Escriéuguè à soun bourrèu
que M"10 Benezet èro à mand de lou rèndre

�UN GENDRE QU'AMO SA BELLO-MAIRE

I

5g

paire pèr la nouvenco fes e que lou batisme se
farié la semano d'après. La grand mandé sa
douno au cago-nis e parlé pas de veni.
Mai lou testardas se tenguè pas pèr batu.
S'èro aproumes de reüssi e reüssiguè, lou sacamand! En sa qualita de recetaire dis A. .1.
couneissié tóuti li membre de la Court. Espousè
soun idèio à-n-un jouve sustitut e 'iceste decerniguè un mandat d'amena contro « la véuso
Renòsi, demouranto e doumiciliado à ViloFranco-sur-mar (Aup-Marin) prevengudo de
recelamen de viéure rauba à Betuno... »
Vesès la tèsto de bello-mama se 'n cop dous
gendarmo ié venguèron metre li manoto pèr la
mena à la garo ? A cade arrèst dóu trin, avié
'n nouvèl acès de furour e coume lou trin èro
onibus fin qu'à Marsiho, poudès juja Testât
ounte dévié èstre en intrant dins la capitalo
dóu boui-abaisso.
Enfin arribèron. Li gendarmo faguèron escala la pauro mesquino dins lou panié d'eusalado e dia ! hi ! Fai tira Marius !
La proumièro persouno que Mm° Renòsi
veguè en intrant dins lou gabinet dóu juge
d'estrucioun siguè soun fihat escourta de soun
coumplice lou sustitut. Tout flòri d'avé tant
bèn réussi à la fin di fin, Benezet ié digué :
— E bèn? Lou mejan es esta un pau vióu-

�i6o

PÈR RIRE

lènt mai a encapa. Anan bateja ensèn moun
darrieren.
E bèn ! nàni. Aquelo counsoulacioun ié
siguè refusado. De blavo qu'èro Bello-mama
vengué rousenco, pièi roujo, cremesino, bluro
e toumbè redo-morto.
Dins sèt o vue cènts an, quouro l'Acadèmi
n'en sara à la letro B de la novo edicioun de
soun Diciounàri, ié legiran :
BELLÒ-FILIAU

(AMOUR).

—

Sentimen contro

naturo dóu quau l'istòri pourgis qu'un eisèmple
e que siguè fatau à-n-aquelo que l'ispirè.

�L'INNOUCÈNTO

Tant que, au Borda, Tòni Gamèu faguè que
legi si liçoun d'à rebous pèr que la dificulta lis
ié faguèsse mies reteni, si cambarado s'acountentèron de lou galeja ; mai lou jour que, nouma
aspirant de proumiero e parlant de se marida,
diguè qu'espousarié jamai qu'uno chato en qu
li jouvènt aurien jamai rauba un soul poutounet, même i jo-innoucènt, aquéu jour perdeguèron l'espèr de lou jamai vèire sena e ié
prediguèron que mouririé celibatàri.
E pamens se maridè.

Tant impoussible

qu'eiçò parèigue, Gamèu destousquè à Touloun la dono de si pantai, que manqué pièi de
veni la dono de si pian.

n.

�PÈR RIRE

L'ami que me countè aquelo istòri venié
d'èstre estaca au port di m

elicóusis óudour

pau de jour après li noço de Tòni e aqueste
siguè la proumiero persouno que veguè en davalant dóu trin ; après li primis efusioun,s'avise
de la mino enfetado dóu nòvi, uno mino longo
coume un jour sènso pan.
— Siés bèn triste. De qu'as ?
— Rèn.
—■ Anen; fau pas faire aquelo à-n-un vièi
ami coume iéu. Siéu segur qu'as quicon. Digome lou e, se pode, t'ajudarai à coucha 'quelo
aragno de toun su.
Gamèu se faguè enca tira l'auriho uno passado, pièi, enfin, se décidé.
— Siéu enfeta, es verai, raport à ma femo.
— T'aurien troumpa sus la qualita de la
marchandiso ?
— Au countràri.
— ???
— Eh ! o, imagino-teque ma mouié es gaio,
poulido, roso e blanco pèr endré e que siéu
tout ensèn marida... e véuse. Es tant puro, la
pauro, que se, la niue, la toque tant sié pau
dóu det o de l'artèu, boundo à l'autre bout dóu
lié en quilant que fau un pecat... e toujour, àn-aquélis óucasioun, si pousseto curiouso que
vènon faire pinchoun pèr d'aut de sa camiso !

�L'INNOUCÈNTO

I

63

Coumprènes qu'acò me vèngue pièi en òdi.
Enfin ai trouba un biais pèr faire feni aquelo
situacioun ridiculo;

ma femo es paurouso,

adounc, se me vosrèndre service, t'escoundrai
aqueste vèspre dins noste gabinet de teleto ; au
mitan de la niue faràs de brud, elo se jitara
dins mi bras... e me cargue dóu restant.
Lou mesquin avié trouba qu'aquéu mejan
de coumèdi ! Mai l'ami, qu'acò amusavo e
qu'avié belèu l'espèr d'amira dóu trau de la
sarraio aquelo femeto poulido, redounello,
blanco e roso pèr endré, l'ami se dounè gardo
de faire remarca à Gamèu que i' avié forço
biais mens roumanesque d'acaba soun pres-fa;
aceitè lèu-lèu e gràcis à l'orre chereverin que
faguè sus li vounge ouro, pròchi la chambro de
soun coumpan, eiceste pousquè enfin tasta lou
bonur, un bonur que se countuniè à peno uno
quingenado.
Ai las ! Au bout d'aquéu tèms ié fauguè
parti pèr dous an à la mar e s'enanè au Tounkin. Aqui, pèr passa lou tèms, s'óucupè de
gagna de galoun e, quand tourné en Franço, i'
a quàuqui mes, lou capitàni de veissèu Gamèu
toumbè à l'emprouvisto, à miejo-niue, encò de
sa femo que capitè au lié e que, touto tremouleto d'emoucioun, ié faguè plaço à soun caire,
uno bono plaço bèn caudo...

�164

PÈR RIRE

Patatras ?
Un chaple de terraio dins lou gabinet de
teleto; Mmo Gamèu se jito dins li bras de soun
orne, assajant de lou reteni; mai Tòni —
qu'aqueste cop èro pèr rèn dins lou chamatan
— aganto soun revolver, durbis la porto e
trobo l'ami coumplasènt d'antan

que, tout

sourrisènt, ié dis en ié sautant au còu :
— Ai saupu à la Majourita qu'ères arriba
encuei e veniéu mai te porge mi service en cas
de besoun.
Gamèu, esmóugu, après l'avé gramacia, lou
présenté à sa femo.
Quau èi que risié lou mai? Siéu pas segur
que siguèsse Tòni emai riguèsse en deloro e li
dous àutri soulamen en dedins.

�(3ICXJ£) t3£) ùîû cfei ûîû ûfe» ijfc» û$û&lt;3£&gt; ûfe» ûîû i3&amp; &lt;5(0 ôfci ûk«jfe)i.%&lt;_^(^&lt;^(^i^i^&lt;^(jfe»ijSM

UN

DU ÈL

Duèl à l'Uba, duèl à l'Adré, duèl au Trelus,
duèl au Tremount.
Lou vènt es i duèl e sus touto l'espandido
dóu terraire francès, belèu même un tant sié
pau sus lou terraire de Leopold, tout aquéli
que se respèton escambion de balo o d'estoucado. Acò vèn en òdi à la perfin, d'autant mai
qus de-longo es la mémo causo : espaso o pistoulet.
Ah ! se li Martegau se batien encaro ! mai
despièi l'afaire dóu capitàni Merlandoun, li
Martegau se bâton plus. Assistère en persouno
à l'afaire dóu capitàni Merlandoun e vous jure
que siguè quicon de terrible.
Merlandoun coumandavo li poumpié dóu

�166

PÈR RIRE

Martegue, Laflagnolo coumandavo aquéli de
Fos, e — pas necite d'hdu dire — li dous capitàni e li dos troupo s'ahissien couralamen. Etèt
pretoucant em' inevitable de l'emulacioun ! A
cinq lègo à la roundo lis abitant prenien à-derèng li part dis un o dis àutri, segound que
lou Martegue o Fos troubavo quaucarèn de
nòu pèr relega l'aversàri au segound plan.
F avié deja forço tèms que li Martegau tenien
lou rampau gràcis à-n-un casco fenoumcnau
adourna d'un crestau gigant, quouro lou
Courrié de Fos anouncié que lou capitàni
Laflagnolo venié, après de labourióusi recerco,
de trouba uno estofo incremablo, indispensablo
pèr faire li vestimento di poumpié.
« Dempièi aièr, apoundié la fueio en questioun, nosto coumpanié es de planto abihado
d'aquéu biais e nous es en de-bon d'espera,
etc.. Ounour au capitàni Laflagnolo ! Ounto
à si destrataire ! »
F agué 'n brave chereverin au Martegue
aquéu jour. Lou maire siguè à mand de prouclama l'estat de sèti. Se faguè de reiinioun
publico e, dins uno, Merlandoun déclaré qu'un
poumpié dèu pas cregne lou fiò, que dèu poudé
i' ana tout nus; basto ague soun casco n'i' a
proun car, se l'àbi fai pas lou mounge, lou
casco fai lou poumpié e li Fossen avien bèl à

�UN DUÈL

l67

faire, si couifaduro avien dous bon det d'aut
de mens qu'aquéli di Martegau.
L'Ouficiau dóu Martegue reproudugué l'endeman l'óupinioun dóu capitàni Merlandoun
e faguè un chaple de Laflagnolo, un endividu
qu'aujarié pas ana au fiò emé soun casco pèr
touto vestimento. Aquel article faguè à Laflagnolo, encaro dins la primo joio dóu triounfle,
l'efèt que proudurrié à-n-un députa un cop de
pèd en quauque endré reçaupu en plen courtege
ouficiau. Quàuquis ouro après tout lou pais
sabié que li dous capitàni s'anavon batre en
duèl, à la poumpo, d'aqui-que mort d'un di
coumbatènt s'enseguiguèsse.
A l'ouro dicho tóuti lis abitant de Fos e dóu
Martegue èron acampa au rode counvengu. Li
dous aversàri, couifa de si casco, s'avansèron
segui de si temouin. Eicèsti li placèron à 5o
mèstro l'un de l'autre, dins un pichot ciéucle
que n'en devien pas sourti, pièi remeteguèron
en cadun la lanço d'uno di poumpo e lou
direitour dóu coumbat prounounciè lou sacramentau :
— Anés, Messiés !
E li dous capitàni s'arrousèron.
Long-tèms acò duré, mai enfin Merlandoun
s'escagassè (ai óublida de vous dire qu'èro au
mes de Desèmbre, à 6 ouro de matin).

�168

PÈR RIRE

Pèr quant à Laflagnolo, tremoulavo même
pas de fre coume Bailly e, aguènt ansin lava
soun insulto dins la persouno de soun insultaire, s'entournè à Fos pourta en candello pèr
si coumpatrioto.
Dous jour après, un plevèsi empourtavo
Merlandoun. Laflagnolo aguè pas même un
coryza car soun estofo incremablo èro perdu
impermeablo. Dève à la verita de dire qu'en se
rendènt sus lou prat-bataié ignouravo assouludamen aquelo prouprieta de sa descuberto.
Mai despièi l'afaire dóu capitàni Merlandoun
fau plus parla de duèl is abitant dóu Martegue.
Soun persuada que tout lou mounde,en Franco,
es un pau de Fos.

�JAN TAPENO

Jan Tapeno a fa uno demando au menistre
pèr èstre decoura aquest quatorge juliet. Me
demandarès ço que Jan Tapeno a fa pèr auja
guincha lou riban cremesin.

Eh!

d'abord,

coume Mürger, a fa li fourmalita necito, pièi
comtodinsli divèrsis amenistracioun de Mougin, un noumbre d'an de service que tóuti
podon pas i' arriba.
Fau vous dire que, coume lou Roufiaquen
Bernadou, dóu paure Rouma, Jan Tapeno es
lou tout-obro de sa patrio : gardo-vigno, secretàri

de

la coumuno (estat-civil),

mèstre

d'escolo ounouràri, capoulié de Tourfeon, direitourdóu museon d'istòri naturalo, sacrestan,
lutrinejaire, presidènt de la Soucieta de secours

�170

PÈR

RIRE

mutuau, redatour en pèd is Ecò de Mougin, e
belèu n'en passe.
Pas proun d'acò, Jan vòu, aro, veni counseié
d'arroundimen, counseié generau, députa, sénateur e, quau saup, presidènt de la Republico.
Mai digas-me 'n pau ço qu'es un counseié
d'arroundimen o 'n counseié generau qu'a pa
'no ganceto à sa boutouniero ? Rèn de rèn, pas
uno peto de cabro.
Adounc, Jan Tapeno vóu èstre decoura e
veici sa letro au menistre :
Mousseux le Ménistre,
En legisssant l'Ouficiel zé mé suis-t-avisé que force
de décoraoion on était-z-accorder aux foneionères qu'onz-ont vint an, le plus vinto cinq an dé servisse. Et
alor zé mé suis dit dé la démander tambien que moi,
capounas de sort ! z'en ai bougrement pluqueuss, que
n'en voici le détail en gros :
Garde-champaître
40 ans
Secretère de la Comune (Etat civil)
35 »
Mètre d'escolo onorère
28 s
Chef de l'orfeon .
10 »
Direteur du museon d'istoare naturèle ....
8 &gt;
Sacristin (bédo pour les grand fêtes) .... 50 »
Chanteur au lutrain
50 ï
Président dé la Société dé Sécours mutuel . .
61
Eédateur en pied aux Ehos de Mougins ...
7 »
TOTAL

234

ans

Contant, Mousseux le Ménistre, qué vous mé rendrais
zustice (pourquoi un orne de ma mène qu'il a 234 ans

�JAN TAPENO

dé servisse i devrait pas-t-avoir à démander la crois
qu'on dévrait la lui empéguer d'eaufisse sur le pitre),
zai l'oneur d'hêtre votre treize humble et trè fidelle
serviteur.
BALTEZIDORE-LIPOMINAS-JAN

TA-PEINE.

P.-S. — Vous avez qué dé mander lé paqueton à
l'adresse de M. Jan Ta-Peine, à Mougin. Tout lé monde
on mé conné.

Eh bèn ! mau-despié aquéu noumbre fabulous d'an de service, lou 14 de Juliet es passa e
lou paquetoun n'es pas arriba à Jan Tapeno.
Pamens tóuti lou couneisson.
Mai tambèn, queto idèio, en tèms de Republico, de demanda la crous d'ounour pèr avé,
cènt an de tèms, canta au lutrin e sacristaneja !
Dempièi acò nosteome-esà noun plus. Bèn
tant qu'aièr, à la grand messo, vuejè touto la
bureto dóu vin, d'aquéu bon vin blanc que
me dounarié envejo de veni capelan, dins la
mancho de Mounsen lou Segoundàri.
Se dis que lou curat, qu'amo pas de vèire
degaia soun vin, vai demanda pèr éu l'ordre
de Sant Gregori lou Grand,
d'àutris auvàri.

perfin d'evita

��«Sfc» «3Îû &gt;3RJ cfeiij£» uíû &lt;3t£&gt; (jfc iflO

ulû úîû i^fej ûîû ùîúi3lú&lt;Jit&lt;^ó&lt;Jiýt?fct5^t5^ijfcc^i5^'3fci3fc»

LOU TAMBOURINAIRE DE CASSIS

Avès tóuti,

coume iéu, ausi parla

dóu

tambourinaire de Cassis, aquéu famous tambourinaire que falié un sòu pèr lou metre en
trin e cinq pèr lou faire cala ; e vous sias
demanda d'ounte venié aquéu prouvèrbi. Eh
bèn, iéu que passe ma vido dins li vièi papié,
vous dirai aqui-subre ço qu'ai atrouba dins lis
archiéu de Pamparigousto, en un pergamin à
mita rousiga di gàrri.
Adounc, au tèms que Francés Ié e CarleQuint jougavon à tiro-péu la courouno emperialo, i' avié à Cassis un brave orne que ié
disien Vidau, tambourinaire-jura de la vilo,

�i74

PÈR RIRE

qu'avié pèiTestrumen naciounau de Prouvènço
uno passioun vertadiero e que, de-longo, pèr
tout e pèr rèn, fasié clanti soun ri-chi-chi-panpan vincèire e bouleguet.
Mai un jour, vaqui que lou counestable de
Bourboun, coumandant pèr S. M. espagnolo
uno chourmo de Castihan, d'Italian e d'Alemand, travessè noste pais coume uno aurasso
pèr ana metre lou sèti davans Marsiho... Crese
pas necite de vous remembra eici larecepcioun
que ié faguèron li Marsihés, emai li Marsiheso.
Pensas bèn qu'à parti d'aquéu jour se dansé
pas plus dins l'encountrado, à Cassis pas mai
qu'en liò. E pamens se ié tambouriné. Car
quau vous a pas di que Mèste Vidau poudènt
plus jouga dins soun oustau — qu'acò aurié
sembla pau counvenènt raport au dòu de la
patrio, — prenié cade matin sis estrumen,
s'enfounsavo, pensatiéu, dins li pinedo e pièi,
quouro à la muto, quouro à grand brud, se
jougavo pèr éu soulet et pèr li cigalo que
l'acoumpagnavon en cantant, tóuti aquéli bèus
èr que fan nosto joio e noste ourguei despièi
de siècle emé de siècle.
Vidau, fau vous dire, avié pas de bonur :
quand si rasin èron madur, de galapian lis ié
venien rauba ; sa femo ié fagué dous cop la
bessounado ço qu'èro pas un biais d'endrudi

�LOU TAMBOURINAIRE DE CASSIS

lj5

l'oustau ; enfin sa bello-maire visqué jusco à
bèu nounanto-cinq.
Mai acò èro rèn. Un jour que, — coume
vène de vous dire, — musiquejavo soulet en
pleno séuvo, siguè fa presounié pèr de chivaulóugié alemand que lou menèron à Marsiho,
vers Bourboun.
Lou counestable se counsoulavo di loungour
dóu sèti em'uno bello dono, la coumtesso de
Furstemberg,que soun orne, d'aquéu moumen,
fasié tripet-pelòri dóu caire de Fourcauquié,
em'uno troupo de lansaquenet.
Mmo de Furstemberg se faguè douna lou
paire Vidau e, quouro lis Emperiau avien
d'asard pas li Marsihés sur lou quiéu , lou
paure Cassiden, noun sènso avé lucha de soun
mies, èro fourça de faire dansa lis enemi
d'aqui-que perdèsse l'alen. E alorla coumtesso
ié baiavo un sòu. Coumprenès se li lende i
anavon !
Enfin Bourboun, vesènt que li Marsihés se
cargavon de lou faire dansa jusco à-perpèt
sènso autro musico qu'aquelo di flahutet de
vue pan e de si tambourin de brounze, se décidé
à retourna en Itàli.
Mai vaqui qu'au moumen que soun armado
acoumençavo de défila sus lou grand camin, lis
assieja faguèron uno sourtido e s'entrinèron à

�i7ó

PÈR RIRE

piha li bagage. Alor Mèste Vidau, en quau res
fasíé atencioun, s'avansè vers la lichiero de
M"10 de Furstemberg mita mono de la pòu, e i'
emprouvisè souto lou nas aquel èr que cadun
counèis e qu'a garda lou noum de la dono.&lt;15'
E zóu ! entre l'acaba, lou recoumençavo, bèn
tant que la coumtesso, furiouso , ié jitè pèr
l'arresta tout ço qu'avié d'argènt sus elo, cinq
bèu sòu d'or rousset et flame-nòii. Mai noste
musicaire li leissè toumba au sòu, ié jitè tambèn
âquéli qu'avié gagna jusco alor en fasènt musico
is enemi e s'esbignè pèr tourna à Cassis faire,
coume antan, dansa lis amourous.

�ûfc) ufe&gt; cîû &lt;-^j i36 uîô

ûfei i^fei (5^) I3£J &lt;3i&amp; tíí&gt; i5iÇ&gt;
ù]&amp; t^t^i^«5^tjîûi3Ìû(5!ôûk)ij(Ç)òk»
^vwwwwwvvvvwv\Aivvv\/vwwv

L·l DARBOUN

Dimenche passa, — à moun acoustumado,
— ère en trin de tuba moun cachimbau en
espinchant de l'èstro li poulidi chato qu'anavon
à vèspro prega pèr si calignaire, quand reçaupère la vesito dóu brave Pèire, lou baile dóu
Mas-Negre.
— Bèn ! Pèire, courne sian ?
— Pas mau, moussu, gramaci. Vous vène
demanda un pichot counsèu.
— Dous se n'as de besoun.
— Veici la causo. Sabès qu'ai eila, de-vers
Prat-Cros, ùni dos o tres eiminado de terro
ounte fasiéudeblad. Eh bèn ! quau vous a pas
di, moun brave moussu, que despièi tout-aro
un an, li darboun fan Tescolo de sapo dins
moun champ ? L'an tant trafega que sèmblo
12.

�.78

PÈR RIRE

uno bresco : mouto d'eici, mouto d'eila, mouto
de pertout. Pode plus rèn samena. Uno abouminacioun ! Ai agu bèl à souna li gènt que
sabon la cabalo : autant i 'a fa coume un emplastre sus uno cambo de bos. Enfin m'an
counseia de prega Sant Baudèli que mestrejo
la rasqueto e que coumando is arno, i niero, i
pesou, basto, en touto la manjanço.
— Couneissiéu pas aquelo especialita de
Sant Baudèli.
— Iéu, me l'an di
— Grand Sant Baudèli, nousdesbarrassessias
di manjaire que vole pas dire !.... Vai toujour,
Pèire.
— Amen! Alor me siéu di : te fau ana counsulta Mu Bello-Esquino, que saup tout.
—■ Sabetout ! sabetout! sabe forço causo,
(e même de proun drolo) mai pas tout... Enfin,
vos que te baie uno idèio pèr coucha li darboun de ta terro ?
— Acò 's acò.
— Eh ! bèn, moun ami, me siéu jamai trouba
dins toun cas; mai pamens me sèmblo qu'à ta
plaço, sènso óublida Sant Baudèli, agantariéu
moun luchet, anariéu faire tuba de siéupre au
trau di darbouniero, e, moun óutis à la man,
me tendriéu lèst à chapla tóuti li bestiari que
n'en salirien. Vaqui moun avejaire. Aro, s'as

�LI DARBOUN

I79

mies qu'acò, sabes, me facharai pas se fas pas
coume te dise.
— Gramaci tant e mai, Moussu. Farai ansindo.
Coume bèn pensas, li darboun de Pèire siguèron lèu liuen de ma memòri. Or en m'espaccjant, me capitère dijòu, dins lou champ
dóu mesquin, e de segur, s'avié 'gu un tort en
coumparant soun bèn à-n-uno bresco, èro de
pas aguétrouba un image pus fort. Manquère
cènt cop de me roumpre li cambo en caminant
sus aquelo terro que s'aprefoundissié à cade
pas.
Enfin destousquère Pèire, éu même; forço
afeciouna, trabaiavo dóu biais que i' aviéu ensigna.
— Bèn, Pèire, réussisses ?
— Ato, Moussu, vai tant bèn que se pòu :
fau de casso espetaclouso.
— Vese que siés countènt. Quant n'as ensuca, vuei ?
— Eh quouro n'aurai pres encaro vounge,
em' aquéu bèu que tène d'à-ment, n'aurai tuia
'no poulido dougeno.

��DESCAUSSANA SÈNSO LOU SAUPRE

Pau Manin èro estudiant, valènt à dire que
li marrìdi natrarié... à faire au vesin, ié fasien
pas pòu. En seguido d'un tour mai pebra que
lis àutri siguè fourça de cambia de loujamen e
me vengué trouba.
— Digo ? Couneiriés pas un grand apartamen, bèn situa, richamen moubla, dins li près
de douge à quinge franc pèr mes ?
Couneissiéu ges de loujamen d'aquelo meno
e n'auriéu couneigu quaucun que — sènso
èstre gousto-soulet — l'auriéu pres pèr iéu.
Pamens arribère à faire intra Manin encò d'un
margulié celibatàri au councierge de quau lou
presentère coume un jouvènt forço sage.

�l82

PÈR RIRE

— Acô vai bèn, vé, estènt que Moussu es
éu même forço vertuous e l'oustau, sabès
Ges de femo, etc.
Manin sourriguè. I' avié long tèms que la
couneissié, aquelo, e falié pas la ié faire. Es
que, à soun grand espantamen, la ié faguèron
e seriousamen, vous prègue d'hóu crèire. Soun
prouprietàri,

Mu Mitouflard, lou tenié d'à-

ment e gramaci 'cò Fon poudié 'ncaro canta en
passant davans l'oustau :
Salut demoro casto e puro
ço que li cambarado mancavon pas de faire,
au mens un cop la semano, au grand desfèci
de moun paure ami.
Or lou matin dóu 14 d'Avoust, eiceste veguè
mounta vers soun prouprietàri de moulounas
de mangiho, de veneràbli boutiho, e aprengué
dóu councierge que Mu Mitouflard se noumant Marius, acampavola veiode sa fèsto uno
chourmo de coumpatrioto, mascle e femèu, de
sis ami, en quau disien peréu Mario o Marius.
Siguè uno revelacioun pèr Manin. Courreguè à l'Escolo de Dre e i' óublidè de-planto de
segui li cours pèr faire en quàuqui coumpan
de recoumandacioun forço drolo à-n'en juja

�DESCAUSSANA SÈNSO LOU SAUPRE

l83

pèr li cacalas qu'eicitavon. Sus acò rintrè au
siéu e passé tres ouro à clavela de vano e de
tapis davans sis èstro.
Enfin, aguènt reüssi à faire intra dins l'oustau, coume se siguèsse esta pèr M11 Mitouflard,
une tiero de fiasco couifa de vèrd escourta de
car-salado e de bescuchello, esperè.
A 8 ouro, la passado di counvida dóu prouprietàri acoumènço. Mario e Marius se sucedon; mai, au grand atupimen dóu councierge,
liogo de gènt venerable coume lis an d'avans,
es, en majourita, de Marius de 20 à 25 an,
mouret, pelous, brassejaire, que demandon
Mu Mitouflard coume demandarien « la bourso
o la vido. »
Pèr quant i Mario, soun atrencaduro es tant
sié pau eicentrico, si capelas an de plumacho
de coulour inversemblablo, si patin soun quiha
sus de taloun tourre-Eiffèu.
E lou Pipelet de se dire :
— M'arregardo pas, mai de tout segur i'a
quicon mai.
Efetivamen i' avié quicon mai

dins la

chambro de Manin. Mario e Marius chourlavon coume de trau, brafavon coume li lioun
de Bidèl e bramavon de fanfòni d'ataié que si
refrin ensourdi arribavon au councierge escandalisa.

�i84

PÈR RIRE

Aqueste malurous founciounàri èro à noun
plus. Gramaci, li tenturo pendoulado davans
lis èstro,la chambro de Manin sèmblavo d'èstre
dins la mai founso escuresimo. Pèr contro
Fapartamen dóu prouprietàri èro escleira à
giorno. Adounc, èro aqui que se fasié bousin.
E quouro Fendeman de-matin, Mitouflard
passé davans sa lojo, à peno se lou councierge
soulevé sa barreto rausouso sus soun cran
esplumassa en se disènt :
— Hi ! vièi satire ! Te counèisson aro.
Lou fèt èi que se poudié plus canta :
Salut demoro casto epuro.
Quàuqui mes après, en seguido de barjado,
Mu Mitouflard perdeguè sa plaço de margulié.
A jamai coumpres perqué.

�LOU

FABLO

Un coundiciounau se capitavo de gardo, un
dissate, dins li jardin dóu 3en de ligno. Enterin
que countemplavo em' uno malancounié sèmpre creissènto, lis ourtoulaio que lou soulèu
fasié espeta, un passerounet escarrabiha vengué
en voulastrejant, cerca pitanço dins aquelo
verduro.
— Hòu, passeroun, degaies pas li ensalado
dóu courounèu que pièi me fariés garça ' la salo
de pouliço.
L'aucèu viré la tèsto d'aise-d'aise, e :
— Marrit cacho-frejau, vai ! Amor que siés

�i86

PÈR RIRE

segur de trouba ta gamello sèmpre lèsto à
l'ouro fissado, voudriés empacha li gènt de
bousca sa vido ?
— Fas bèn toun farot, que? Se pamens te
foutiéu un cop de fusiéu pèr t'aprendre à respeta l'autourita ?
— Sariés bèn proun nèsci bord que siés
orne.
— Sèmblo que nous as pas en bèn auto estimo.
— E coume vos que sigue autramen. Vautre,
quouro avès un bedigas l'apelas bèsti; nautre,
emé forço mai de resoun, disèn orne à nòsti
boufo-la-balo. En efèt, neissèn e mourèn à la
voulounta de Diéu,

calignan quand nous

agrado e cadun de nautre viéu segound si mejan. E vautre, pamens, cercas que de vous
faire cala de téule sus la tèsto; sias countènt
que quand vous sias atira quauque auvàri e
passas vosto vido en de couiounigc en plaço
de béure lou bon soulèu de Diéu en leissènt
courre. Ansin, tu, que te crèses un di rèi de la
creacioun e que, belèu, siés pas lou pus darnagas de ta raço, te vaquito en trin de faire
l'escamandre touto la semanado pèr pousqué,
à l'oucasioun, défila 'mé un biais counvenènt
davans li pichòti dono de Marsiho. Pièi, lou
dissate e lou deminche, pèr te faire pausa, te

�LOU COUNDICIOUNAU E LOU PASSEROUN

I

87

quihon à garda de caulet que n'an segur pas
envejo de s'enfugi.
« E dire que pèr faire aquéu mestié requist,
vous embarron tout lou tèms de vosto jouvènço
dins lis escolo ! Se troves aquoto inteligènt tu,
siés pas dificile. Per iéu, aucèu siéu e crese pas
que regrete jamai de pas èstre nascu ome.

MOURALO

Vau mai èstre aucèu que faciounàri.

��CRA-CRA-CRA

Dilun, passant sus la Crouseto, rescontrc
moun ami Belin, un mascle que, boutas, lou
femelan ié fai pas pòu. Es verai que n'en pode
pas dire autant dóu sèisse ome.
— Oh ! Belin, ounte vas coume acò !
—■ Vé, me n'en parles pas. Siéu en trin de
faire Sant Miquèu. Ma prouprietàri m'a mes
deforo adematin perqu1 aniue ai óublida de
rintra soulet.
— Ah ! gusas, vai.
Dijòu, preniéu lou cafè is Alèio quand te revese moun Belin, la cigaro penjadisso au cantoun di brego, li man crousado sus lou quiéu,
parlant sènso respèt.
— Belin !
— Tè, siés aqui.

�190

PÈR RIRE

— Eo; ounte vas tout courrènt e susarènt ?
Asseto-te uno passado que dèves agué set.
— Pas de refus, vé. Siéu en trin à faire
Sant Miquèu...
— Mai as panca fini despièi dilun ?
— Ah ! parles de moun demeinajamen de
dilun. Mai paure, es pas lou même.
— Ié passes ta vido alor? Cadun soun goust,
preisèmple.
— Pecaire, se te creses que me chale ! M'es
arriba 'n afaire dóu fiò de Diéu dins moun
nouvèu lóujamen. Imagino te que aquéu dilun
(n'en gardarai memòri) alor que, escranca dóu
lassige, veniéu tout-bèu-just de me jaire, ausiguère à l'estànci d'au dessus un cra-cra-cra de
boutino que me faguè pantaia...
— Saras toujour lou même alor.
— ... L'endeman de matin ère encaro à faire
la radasso que la campaneto de l'oustau dindè
tres cop ; pièi la voues de ferre-blanc d'un pedoun cridè : « M'0 Juana. Letro ». Lèu-lèu la
porto de la chambro au dessus de la miéuno se
durbis e n'en davalo quaucun que pamens fasié pas cra-cra-cra. Basto ! pensère, M'0 Juana
es panca caussado ; es enca l'ouro de tirassa
sabato. Em' acò m'en vau de galapachoun
bouta l'iue au trau de la sarraio. Double-Diéu !
La bello fiho ! Uno como de jaiet pas penchi-

�CRA-CRA-CRA

nado, un sen mouflet que brandavo pas, un
còu de mabre, uno taio, de bras! !
— Ato passo, vai, passo.
— Passe. Aièr, nou ouro venien de pica à
la Castro (16), escalère cauto-cauto un plan de
mai. Pique à la porto de M10 Juana e, plèn
d'espèr, prène ma pousicioun pèr sauta au còu
de la bello tre la porto duberto, coumtant
faire cala ansin li cerimòni preliminàri. Enfin
entènde lou famous cra-cra-cra; li pas se raprochon,la clau viro dins la sarraio, lou ferrou
se tiro, la porto se desbadarno e tout d'un tèms
embrasse uno oumbro qu'entrevese e ié disènt
me\\a voce : « Juana, t'ame ». Ai las ! Mi brego
poutounon uni moustacho; un óuficié d'òusard se desfais de mi bras, m'aganto is espalo,
me fai vira coume bóudufo e à soun tour si
boto esperounado vènon poutouna moun osBertrand en quilant un cra-cra-cra galejarèu.
— E quites l'oustau pèr acò. Mai pos pas
faire autramen que de demanda reparacioun à
l'óufìcié.
— Moun orne, aquéu soudard es un brutau.
Tabasavo coume un sourd. E pièi i 'a ges agu
d'escorno, a pas pica à la caro.

��Ôfj t-A £*FJ I T~ I ~T JITJ &lt;-TJ ûfc &lt;_TJ &lt;-WJ 1-^1 Û£&gt; «1W CTJ Ul?3 Ùtoi^&lt;^^ot5&amp;t*TÍ&gt;L^i^&lt;^ô£&gt;t3Îúi.%
WWlATUWWVWVkl

L'EU ME

Mèstrc Lagourdo, de Cagno, passavo sa vido
à metre lis autre dedins coume avoucat em' à se
faire metre dedins pèr lis autre coume anticàri.
Es ansin qu'espousè, — au moumen qu'èro
à mand de se marida emé lou liò-tenènt di
gendarmo — la chato de M" Bournèu qu'avié
milo escut de doto, e que croumpè i,5oo franc
un vièi èume censa de l'age-mejan, tout enrouveli, tout trauquiha, que ié faguèron passa pèr
lou dóu rèi En Pèire.
Coume lou casco d'aquel aparaire de nosto
raço poudié se capità dins un champ de Cagno,
Me Lagourdo se n'enchautavo gaire. Paguè
tin-tin, persuada qu'èro d'avé couiouna lou
vendèire, e bouté lou relicle dins soun saloun,
à la plaço d'ounour, entre un bust de Pau de
Kock em'uno foutougrafìo dóu papo.
13.

�194
Naturalamen

PÈR RIRE

lou mourioun veguè

défila

touto la vilo, e soun urous prouprietàri espliquè en tóuti que Pèire d'Aragoun, un di coumpan de Rouland, escriéuguè — au moumen
d'èstre sagata à Rouncivau pèr li Nourmand —
à sa femo, la Reino Jano, aquesto biheto :
« Madamo, tout èi perdu, foro l'ounour. »
Tout acò vauguè à Lagourdo tau renoum de
saberu que l'Acadèmi de Vau-bono lou causiguè pèr soun secretàri pcrpetuau, e que lou
maire de Cagno soulicitè pèr éu la Crous
d'Ounour o ddu mens, li paumo d'Ouficié de
l'Estrucioun publico.
Coume vesès lou casco d'En Pèire avié deja
rendu pas mau de service à noste pleidejaire, e
pamens n'èro rèn au caire dóu bèn que ié dévié
faire d'un autre biais.
Fau dire que la bello Mmo Lagourdo — nascudo Bournèu — avié 'n d'aquéli caratère à
faire dana li sant; que que faguèsse, soun orne
èro segur d'èstre charpa e même, m'an afourti
forço gènt, que mai que d'un cop moussu pleguè l'esquino souto lis espóussado que ié dounavo sa douço mouié.
Toujour èi qu'un vèspre i 'aguè dins lou
meinage un aurige espetaclous. Lagourdo, parèis, avié reguigna e la dono, pau abituado à
lou vèire ié faire resistanço, avié fa coume

�L EUME

i95

tóuti si pariero en tau cas : s ero escagassado
sus lou tapis em' uno ataco de nèr que te dise
qu'acô, moun bèu.
La mesquino se viéutavo au sou, estrassant
sis abihage, garçant en l'èr de cop de pèd que
fasien vèire si prim boutelet — e belèu quicon
mai, — quilant, se troussant li bras, li bouco
regoulanto d'-escupigno.
Lou paure Lagourdo avié d'abord auboura
lis espalo ; mai quand veguè sa femo bava
coume un enfantoun, la pòu l'agantè que siguèsse estado moussigado pèr un chin fòu e,
tout en restant foro pourtado, cerquè mejan de
s'esbigna, crento d'auvàri.
Subran greiè dins soun su uno d'aquélis
idèio grandarasso que n'i' a proun pèr ilustra
un orne. Agantè d'escoundoun l'èume dóu rèi
En Pèire, vengué de-rebaloun pròchi madamo
dóu tèms que fasié pauseto, e prouf ! la couifè
d'u no man tout en beissant lou ventau del'autro.
Aquito avié bèn capita. Tre senti sa tèsto
embarrado coume de toun à l'òli, la damo
vengué bravo, bravo qu'es pas de dire ; s'aubourè d'esperelo e, demandant escuso à soun
orne, lou supliquè de ié leva aquel engen pau
agradiéu.
Es eici que l'escagno s'embouio : Lagourdo
faguè soun poussible pèr auboura lou ventau,

�PÈR RIRE

mai vai te fa fiche ! Aquéu bougre de casco
avié 'n secrèt e noste avoucatoun resté candi
en vesènt que i' avié plus mejan de lou durbi.
Lou sarraié de l'endré, manda à la lèsto, trabaiè dos ouro de tèms, mai de-bado.
Basto ! Lagourdo deguè, l'endeman de matin, ana quarre à Niço un engeniaire mecanician que reussiguè à deliéura la mesquino.
Sabés de que faguè eicesto autant lèu ?
S'enanè à la cousino brafa 'no mita de dindard,
que, tout lou tèms qu'avié jouga Angelico de
Simiano, i' avien pouscu faire prène que de
bouioun pèr lou mejan d'uno caneto passant
tras di grasiho.
Aquel escaufèstre aguè pamens uno eicelènto
seguido, car Mmo Lagourdo — nascudo Bournèu —■ es vengudo à parti d'aquéu jour, mai
douço que de melico; fai babeto tout de long
dóu jour e de la niue à soun gros loulou, ié
fai un enfant tduti li nòu mes e de bessoun
quand se póu.
I' a bèn de gènt que dison que, à soun tour,
es en trin de couifa soun marit, mai acò soun
pas nóstis afaire.

�LOU DIMARS GRAS
D'UN

CLERC DE NOU TA RI

— M'es forço grèu de vous priva de nosto
liberta aqueste vèspre — disié à soun clerc, un
bèu dimars gras, mèstre Atanùfi Manouchet,
— m'es forço grèu, mai ié siéu fourça. Fau
que m'alestigués, esto niue même, aqueste partage, que me fau parti subran pèr la Rouqueto
ounte ai à faire un testamen in-estrèmis.
Pau Mouret, lou clerc, faguè uno bèbo de
sièis pan, pamens, pèr noun desóubliga soun
patroun, la faguè en dedins. Es que, vous
l'afourtisse,

èro

mai-que-mai

enfeta 'quéu

paure Pauloun, oh! mai, enfeta qu'es pas de
dire. Justamen aquest vèspre que vous parle
dévié assista au Grand bal di Granouio fin-de-

�PÈR RIRE

siècle emé Melanio, uno galanto pichoto moudisto qu'avié de cloutet partout ounte se n'en
pòu avé.
Pamens n'en prengué soun partit. Un cop
soulet dins l'estùdi, cap à cap emésalàmpi,
prengué uno i'ueio de papié marca, agantè
soun porto-plumo e s'entrinè à-n-escriéure :
« L'an dès e vue cènt nounanto tres e lou
quatorge de febrié ; pèr davans nàutri M" Atanüfi Manouchet... »
Arriba 'qui Pau degué cessa soun trabai. Sis
iue ié fasien de farfantello bijarro. Ié semblavo
que lis aficho pintourlejado de vèndo e d'ajudicacioun se courduravon ensèn pèr fourma
un arlequin gigant que ié risié au nas d'un
biais descounvenènt. Li voulume dóu Repertori di Noutàri dansavon li taratello, lou Code
Civil se liéuravo à-n-un cancan descabestra.
Pièi, sus tout acò, lou mesquin entre-vesié
d'espalo blanco e redounello, de cabeladuro
sedouso, d'iue esbrihaudant, de bouqueto cremcsino qu'espetavo un sourris perpetuau, e,
eilavau, à la porto dóu Grand bal di Granouio
fin-de-siècle, devinavo Melanio que l'esperavo
em' uno patiènci digno d'un sort meiour.
Dès ouro picavon. Pau s'aubourè, prengué
soun capèu, boufè soun lume e, en rèn de

�DIMARS GRAS D'UN CLERC DE NOUTARI

I

99

tèms, aguè gagna soun chambroun, au sièisen
plan sus un mié-soulié. Aguè lèu fa d'enverga
ui abihage de zefir e, au pas ginasti, gagné lou
bal. A la porto res l'esperavo.
— Basto ! se pensé noste clerc, aura agu fre e
sara intrado.
Lou vaqui dounc dins la salo, espinchant
souto lou nas li balaire e li balarello emai
tambèn li client dóu bufet. Rèn ié retrasié
Melanio.
Mai alor s'èro pas au bal, ounte tròni èro ?
L'on à bèl à pas teni foro mesuro à-n-uno
femo es toujour enquequinant quouro vous
placo. Vau mai la placa proumié qu'acò 's bèn
mai farot.
Tout d'un tèms Pau toumbè à l'arrèst. Venié
d'apercuvre uno ravissènto Couloumbino que
soun descouletage desacatavo de roundo-gibo
nacrado forço ragoustouso. Souto li barbo ddu
masco pousquè vèire, noun sènso peno, un
mentoun redounèu adourna d'un crousset. Plus
de doute ! Es elo ; elo au bras d'un long diablas desguisa en ninoi !...
Sènso mai réfléchi i desavèni que poudié i'
atira soun acioun noste basouchian derrabè
vioulentamen la Couloumbino au ninoi qui,
à modo de proutjstacioun, ié largué un mèstre
cop de poung. Pau avié pas deja tant de sujet

�200

PÈR RIRE

d'èstre countènt. Aquéu cop de poung bouté
fiò i poudro e vaquito, au bèu mitan dóu bal.
uno batèsto meravihouso.
Li sergot — que soun paga pèr se mescla
dis afaire dis àutri — arribon e menon la Couloumbino plourant, lou Zefir renant e iou
Ninoi souinant, au posto vesin.
Aqui, un moussu en faquino negro s'alestiguè à lis interroueja e ié diguè d'en-proumié
de leva si masco, ço que faguèron, noun sènso
esitacioun.
Ourrour !
Lou Ninoi èro res autre que Me Atanùfi
Manouchet. Pèr quant à la Couloumbino, èro
la mouié dóu recetaire d'enregistramen lou
quau èro aquest vèspre au cap-liò ounte avié
un versamen à faire.
Dcspièi aquéu tèms quand un noutàri me
dis qu' a un testamen à faire, me mesfise.

�VENJANÇO D'ESCARRABIN

Avié pas uno poulido voues; sigèste picavon
souvènt à faus, basto, lou talènt Festoufavo
pas, mai, coume Bettitia la rougeaude, èro uno
superbo chato.
Acò esplico perqué Louvis

Bretoun,

un

cambarado qu'entre escarrabin avian subrenouma la Vestalo, n'èro vengu mato à la forço
de faire sus elo d'esperiènci d'innoutisme. Mai
de-bado, ai las ! que Medea (vous aviéu pas di
que se noumavo Medea?) l'avié rebroua em'
uno verdour! !
Louvis se tenguè pas pèr batu. Ero pas Bretoun que de noum, l'èro de fèt e i' a ges de
miolo andalouso que l'aguèsse pouscu leva de
cassolo dins un courreli de testardige. Louvis

�202

PÈR RIRE

mandé de vers; Medea lis ié tourné. Louvis
faguè miraia un garât; Medea ié garcè un bendèu. Louis parlé de se tuia; Medea ié rigué au
nas e ié soumeteguè un plan de crounico loucalo racountant soun suicide. Fin finalo, Louvis menacé de se venja; Medea aubourè lis
espalo.
E pamens se venjè d'un biais terrible.
La mesquino dévié jouga M* Müller dins la
Timbalo d'argent. Aquéu rôle èro un de si
sucés gràcis au coulant que ié permetié de faire
valé téuti sis avantage. Fin qu'aquéu jour avié
ansin recoulta de bravò fourmidable.
proufessour de retourico

Lou

dòu coulège, un

abouna, avié même fa en soun ounour un capelet de vers latin— pèr que sis escoulan noun
pousquèsson li coumprendre — ounte la coumparavo à Vénus Calipijo.
Adounc, aquéu vèspre d'aqui, Louvis pourtè
sa mostro au mount-de-pieta e 'mé l'argènt
que n'en tiré se paguè la grando lojo d'en-fàci
au grand espantamen di coumpan que lou 20
dóu mes avié fourça d'escala au galinié.
Mu Miiller pareiguè au mitan d'une trounadisso d'aplaudimen e soun estabousimen siguè
pas pichot de vèire Louviset s'espoumpi ansin
em' uno mino d'Hamlet fasènt un brout de
charradisso em' aquéu paure moussu Yorick.

�VENJANÇO

D'ESCARRABIN

2o3

Souto soun regard esbléugissènt la pauro
Medea se sentiguè mau à Faise. Sènso lou voulé, avié d'iue que pèr éu; mau-despié lou souflaire perdié lou fiéu à cade moumen e bafouiavo
d'un biais lagremable. Lou regissèire derrabavo
li peu de sa perruco; li fauteui d'ourquèstro
proutestavon, lis estalo risien, li lojo s'amagavon dins sa dignita, lou paradis imitavo li
cridadisso dis animau à faire crèire qu'erias
dins l'arco.
Pièi, subran, la pauro Medea entameno uno
danso inedicho davans la qualo Grille d'Egout
aurié recula en rougissènt, e se bouto à canta
'questo roumanço proun couneigudo au quartié latin :
Un jour, à la barriero
Margot, Margot...
Siguèron fourça de Fempourta e de rèndre
l'argènt, ço que permeteguè à Louvis d'ana
l'endeman retira sa mostro.
Lou fenat s'èro venja à gratis en se siervènt
dóu poudé que l'innoutisme ié baiavo sus
Medea.
Preisèmple, noun sabe la seguido de l'istòri.

��LOU SUICIDE D'UN USSIÉ

— « Quaucarèn de bèu la vido ! Tout bèu
just sias nascu que plouras pèr faire li dènt.
Ah !
« Quàuquis an pus tard, sacas vòsti det dins
lou nas, li parènt vous fouiton e re-plouras.
Ah!
« Pièi vous garçon au coulège e re-re-plouras. E acò duro dès an. Vai bèn !
« Un cop foro dóu bahut es bèn autro causo !
Lis ome ! Fa pas vue jour qu'avès fa sa couneissènço que vous emprunton cènt sòu. Li
femo ! Vous troumpon coume mestresso, vous
troumpon coume mouié, vous troumpon delongo. E, pèr acaba, vènon vòsti bèlli-maire ! !

�2o6

PÈR

RIRE

« Quaucarèn de bèu la vido ! De que ié fau,
iéu ? Secute de pàuri bougre qu'an pa 'n pié.
Se 'ncaro èro sa faute.. »
Ansin inounoulougavo Me Udòufe Perminjat, ussié, un vèspre que sourtié de la taulejado
de sa courpouracioun. Forço gai, foulinèu
même à sis ouro, Perminjat s'autourisant dóu
prouvèrbi quau se sèmblo s'assèmblo raprouchavo souventifes sa togo negro de raubo mens
severo, au grand escandale de la casto poupulacioun d'Antibo.
Malurousamen, quouro avié begu 'n cop de
mai, Perminjat (Udòufe pèr si cliènto) venié
d'un tristun vis à vis quau lou pessimisme de
Schopenhauer aurié sembla uno gaieta carnavalenco. Fau dire que i' arribavo qu'un cop
dins l'an, lou jour de la taulejado dis ussié e
'içò gràcis à-n-un vinet de pais, blound coume
uno como de fado, dóu quau lou decan avié
lou mounoupòli.
— ... Udòufe, noun pos mai

de tèms

coussaia ti semblable. S'eicésti sabon pas ounte
èi soun devé, tu, sabes ounte èi lou tiéu. Coume
Catoun refaudisse-te dins la mort e laisso li
nèsci charra sus toun comte.
A-n-aquéu moumen la lus verdalo d'un boucau d'abouticàri faguè parpeleja lis iue fatiga
dóu vertuous óuficié menisteriau que, se picant

�LOU

SUICIDE

D'UN

USSIÉ

207

lou front, s'avansè de soun mies vers la boutigo,
cerquè lou boutoun de la porto cinq boni minuito, à tout lou mens, e reussiguè à intra gramaci de miracle d'équilibre que noun counèisson nòsti bujet.
— Pau, moun ami, clamé en se jitant dins
li bras dóu farmacian

estabousi, sauvo-me

l'ounour en me levant la vido. La vido, vé, es
un flèu ! Se siés vertadieramen moun ami desbarrasso m'en, te rendrai la pariero un autre
cop.
A-n-aquelo martegalado

lou poutringairc

pousquè pas s'empacha d'esclafi lou rire.
— O, vai, te rendrai la pariero un autre cop,
repetavo Perminjat, lis iue tout lagremous ; mai
baio-me uno bono pouioun bèn seguro.
— Espèro, vai, te n'en vau siervi uno que
n'en saras countènt, murmuré l'abouticàri que
prengué sus si post un gros flasque dóu goulèu
courtet que l'ussiè s'en emparé em' un gèste
tragique.
Un quart d'ouro après, Me Perminjat èro
dins soun estùdi ounte escrivié, em' un èr de
circounstànci, si darriéri voulounta. Uno fes
soun obro acabado, signé, parafé, escoulè la
boutiho em' un courage digne di tèms antique
e espéré la mort.
Espéré, espéré, espéré. Enfin li proumié sin-

�208

PÈR

RIRE

tomo se faguèron senti : d'òrri cenglado que
lou faguèron pati qu'es pas de dire. Mai passen.
L'endeman de matin, Me Udòufe Perminjat
èro encaro en vido ; sus sa taulo s'espoumpissié
lou fiasco de pouioun emé l'etiqueto : Hwvyadi
Janos, e l'ussié, aguènt fa pèu novo, pourtè
dins la journado trento sèt coustrencho en de
grincho, de faribustiè, coume ié disié, que
poudien pas paga sa rèndo.
Rescountra dins l'istòri qu'un ussiè voulènt
se suicida e vèire que i' arribo pas ! Se pòu-ti
trouba uno meiouro provo que la coulèro divino èi sus nàutri ?

�LA BROSSO DOU Y1SCOMTE

Lou jouve viscomte Antenor dis Estournello
avié lou peu d'aquelo tencho avuglarello que
li que n'en soun afligi noumon, pèr un dalicat
eufemisme, lou blound venician.
Mai lou blound venician d'Antenor èro d'uno
talo rougeta que, quouro lou malurous se descapelavo, aurias di qu'èro couifa d'un peiròu
de couire escura de très. E noun ié fasié gau
au pichot viscomte, que sa sacro como mounoupoulisavo touto l'atencioun di dono e lis
cmpachavo d'arremarca lou gàubi de sa taio,
la finesso de si man aristoucratico, la pichoutesso de si pèd, basto ! tóuti si avantage naturau.
H.

�210

PÈR RIRE

Pamens, coume èro un orne d'esperit, l'idèio
ié vengué pas de se tegne o de pourta perruco
e s'acountentè de baia à soun peu uno aluro
vitouriouso jusco au jour que, apela à faire
soun service militàri, lou veguè toumba souto
lou ferre dóu couifaire de sa coumpagnié.
Naturalamen la tèsto dóu

nouvèu vengu

faguè sensacioun à la caserno;e, à l'ouro de la
soupo, quand lou viscomte anavo à la cantino,
tout lou regimen badavo is èstro pèr vèire passa
lou bouissoun ardent, coume l'avié bateja un
semenaristo de la 4nco dóu 2.
Antenor

s'enchautavo

de

ges de modo

d'aquelo curiousita grafignouso, pas mai que
di gandoueso di galejaire. Countuniavo de sougna ço que ié leissavon de peu e poussedissié
même pèr acò uno fort poulido penche de
closco em' uno brosso adournado d'un manche
d'evòri qu'avié espanta touto la chambrado lou
jour qu'apareiguè pèr lou proumié cop.
— Fau-ti que si gènt sigon riche pèr que se
pague de brosso ansin, mourmiéutejè soun
cambarado de lié prevesènt adeja lou noumbre
fabulous de pichot vèire que pourrié chourla
i frès dóu blu en ié fasènt soun fourbi.
Tout anè bèn durant quauque tèms. Lou
viscomte que couneissié proun de sis óuficié,
jouïssié d'uno tiero de pichòti favour e se la-

�LA RROSSO DOU VISCOMTE

2 I I

gnavo pas de soun sort. Ei juste de dire que
fasié assouludamen que ço que poudié pas fa
faire à soun ourdounanço.
Or, un dissate, quàuqui moumen avans la
revisto dóu courounèu, Antenor e soun broussaire èron ana prendre uno pruno à l'aigo-ardènt à la cantino dóu tèms qu'aquéli que descendien de gardo dounavon un cop à soun
fournimen.
— Pito-mousco, as pas pres ma brosso pèr
astica ?
— Nàni.
— Quau, tròni ! m'a pres ma brosso ? Coume
s'aviéu lou tèms de faire uno patrouio rampanto dins tóuti li sa-de-brosso, aro ! Quau
me prèsto la siéuno ?
Mai tout lou mounde avié besoun d'astica c
res quinqué. Alor noste troupié vesènt à la
testiero dóu viscomte un sa sènso mèstre, ié
fourré la man, n'en tiré la brosso dóu manche
d'evòri e s'entrinè à brustia en counsciènci
soun centuroun coupiousamen empen, d'en
proumié, de cirage Demeyer, aquelo prouvidènci di troupié.
La brosso d'Antenor venié tout escas de reprendre sa plaço que soun prouprietàri intravo
coume uno chavano : lou cleiroun de gardo
s'avansavo dins la court pèr souna l'acampado.

�PÈR RIRE

212

Leva soun kèpi,douna un cop de sa famouso
brosso à sa noun mens farnouso cabeladuro,
carga lou sa e davala dins la court siguè pèr éu
l'afaire d'un vira d'iue.
Entre li rèng fourma ausiguè si vesin murmura :
— Es espantaiant ço que pudis lou Demeyer
eici !
D'aquéu tèms lou capitàni passavo soun ispecioun preliminàri. Arriba davans lou bouissoun ardènt prengué uno mino tant estabousido que touto la coumpagnié aurié paga car la
faculta de vira lis iue de-vers Antenor. Eiceste
— coume bèn pensas — èro pas à l'aise, coume
la bello Dijounenco.
— Digas-me 'n pau, moun garçoun, es que
sias vengu mato ?
— ???
— De qu'èi que vous a pres de vous tegne
lou peu en negre ?
i i !

— Garças-me lou camp lèu-lèu, avans que
lou courounèu arribe e esperas-me dins vosto
chambro ounte reglaren acò.
Mai quouro avès pas la veno ! Dóu tèms
d'aquelo charradisso lou courounèu èro intra
dins la court e i' aguè pas mejan de faire fila à
l'angleso Mu dis Estournello.

�LA BROSSO DOU VISCOMTE

21Î

Sus acò, la plueio que menaçavo despièi lou
matin, se meteguè à toumba e se 'n cop lou
courounèu passé à soun tour davans la seicioun d'Antenor,

siguè pas medioucramen

sousprés de ié vèire, pèr lou proumié cop, un
mouro. Demandé d'esplicacioun e tout s'esclargiguè; mai lis óuficié risien trop pèr puni.
Soulamen, Tendeman, lou viscomte dis Estournello garcè sa brosso de l'èstro e se faguè
toundre à l'ourdounanço.

��óíûîfei ufe&gt; ûîû ûfe&gt; ijfc»

i3£&gt; ûîû wîû ûîû &lt;^ìû &lt;3£&gt; wí&gt;

t^i^ôijfci5^i3iû(5íí(5iÇ&gt;i5(ó(jí)ûSúûfc

\AWW\AA/WVVW »/wwvvwvwvvw vw wv wwwvwvvv wv

UNO SOUCIETA DE CREA
Estudi souoiau e filantroupi

Quàuqui pensaire, de jour en jour mai noumbrous, afourtisson que lou mounde marcho au
soucialisme e 's segur que li tendènci generalo
de tóuti li pople mouderne sèmblon devé ié
douna resoun.
En esperant lou soucialisme, sian en plen
dins l'èro dóu soucietalisme, gramaci la lucho
pèr l'eisistènci que nous buto à jougne nòsti
forço à-n-aquéli de nòsti vesin pèr vincre li
dificulta de la vido.
Tambèn lou noumbre di soucieta, courpouracioun, assouciacioun, sendicat es vertadieramen

esfraious e cade

ciéutadan fai

partido au mens d'uno quingeno d'entre éli.
Li jurando e li mestriso — aquéli remem-

�2l6

PÈR RIRE

branço de la teudalita — se soun aprefoundido
dins la chavano revouluciounàri ; noste siècle
de lumiero lis a remplaçado pèr de sendicat.
Jurando, mestriso o sendicat tout acò 's parié
e i' a gaire que li noum que difèron mai, que
voulès, i' a agu proun de metre lou darrié en
plaço di proumié pèr faire à mita lou bonur
de trabaiaire.
Basto ! Dins aquelo inmènso quantita d'assouciacioun qu'an pèr toco l'ournainentacioun
artistico dis agassin o l'ameiouramendi mousco,
i' a uno faviero d'autant mai regretablo qu'a fa
lou malur de noun sai quant d'ome, sènso
coumtali femo. E ço que i' a de mai bijarre es
que degun a encaro pensa — même dins aquéli
que ié soun lou mai interessa — d'adouba
aquel óublit grèu.
O, i' a uno soucieta prouteitriço dis animau
e i' a pas uno soucieta prouteitriço di celibatàri !
Un jouvènt se trobo fort bèn dóu celibat
que la Glèiso recoumando coume Testât lou mai
perfèt ; pamens, estent que la Glèiso dis tambèn
vœ soli — malur à-n-aquéu qu'isto soulet
— noste ami partejo li peno e li joio d'aquest
mounde em' uno damisello dóu cors de balet.
Es urous, la balarello es urouso.
Uno jouvènto estùdio soun pianò, fai de
pinturo, alestis soun brevet e caligno emé soun

�217

UNO SOCIETA DE CREA

cousin que porto lou peu sus lis espalo

e

ié fai

de sounet que valon mens un long pouèmo
que li poutouno qu'escambion darrié li porto.
Es urouso, lou cousin frapu es urous.
Alor intro en scèno aquelo tarasco que d'un
souletcop vai tremuda tout aquéli joio en autant de douleur. Es uno femo o pulèu, acò
sèmblo uno femo : es la maridarello.
Vè-la ! Es vestido de negre — o, à tout lou
mens, de coulour sourno coume si plan. Es
de-longo couifado d'uno capoto que ié baio
Pèr serious, valènt à dire l'autourita necito pèr
coumpli li causo terriblo que remeno dins sa
tèsto. Dis iue ruto l'óurizount de tout caire,
quœrens quem devoret dirié l'aposto. Soun regard poussedis un fluide, uno atrivanço magnetico especialo e, tout en caminant atusado,
estudio li passant pèr vèire se d'asard capitarié
pas dintre éli dous sujèt, car soun espccialita
coumporto sèmpre dous sujèt.
Mai la vaquito à l'arrèst. Sourris !
Plouras, balarino, ma migo ! Gouïsso e fai
d'elegio, malurous pouèto !
La maridarello a décida d'encadena l'uno à
l'autro aquéli dos liberta. Perpren tout ensèn
li gènt dóu jouinome em' aquéli de la chato,
parlo de counvenènço, peso li doto, sapo, furo,
cavo e ajoun sa toco. Aquéli dous jouvènt que
s'amon pas, soun marida.

�2l8

PÈR RIRE

Mai n'es d'éli coume de l'eleitricita. Aquéli dous
èsse que se soun leissa ana l'un vers l'autre tant
qu'èro tèms de faire arrié, ressènton, entre estre
uni, un abourrimen réciproque em' invincible.
« Dos eleitricita de noum countràri s'atiron;
dos eleitricita de même noum se rebuton. » Es
un principe de fisico.
Lou nòvi, la nòvio, la dansarello, lou pouèto
merouvian e li bèlli-gènt, tóuti maudison la
maridarello. Mai eicesto trefoulis.
Es nascudo pèr faire d'unioun e n'en fai ;
que sigon bono o marrido, urouso o malurouso,
acò l'arregardo pas mai.
Un cop aquéli dous d'aqui sóuda l'un à l'autro, se bouto tournamai en casso e passo à
d'eisercice nouvèu.
Vaqui l'èsse maufasènt contro quau se fau
apara. Demande adounc la creacioun d'uno
Soucieta prouteitriço di Celibatàri que baiarié
de prèmi en tout aquéli que i' adurrien la lengo
d'uno maridarello counvincudo d'avé atenta à
la liberta de dous jouvènt.
E se,

pèr aquelo idèio filantroupico, mi

countempouran m'aubouron pas uno estatuio,
es que saran de bèu rascas.
E jogue cènt franc que n'en sara ansin.

�SANT MIQUÈU

Noun sabe se i' a, dins noste bèu Miejour,
un sant mens en óudour de santeta que Sant
Miquèu.
La coustumo de nosto encountrado vòu que
lis arrendamen fenigon à Pasco e au 29 de
setèmbre, jour que se celèbro la fèsto dóu
glourious arcange que garcè, avans l'espelido
dóu mounde, à messire Lucifèr, uno rousto
celestialo.
E dous o tres mes d'avanço, l'aproche de
Sant Miquèu proudus i tres bon quart de nosto
poupulacioun lou même efèt que l'arribado de
l'ouro ounte voste dentisto vous espèro.
F a de gènt que decoulèron pas, e soun
noumbrous que sèmblo pas verai.

�220

PÈR RIRE

D'en proumié i' a li prouprietàri óubliga de
leissa parti si loucatàri — belèu même de li
faire espulsa — sènso poudé n'en tira un pié.
Pàuri gènt que soun parteja entre l'espèro Je
capita de loucatàri mai ounèste e la crento de
cambia que de mourre.
I' a pièi li gènt renja fourça de demeinaja
mau-grat éli e que, sachent que tres demeinajamen valon un encèndi, regardon si moble
emé lou même atendrimen que temougnarien
à-n-un ami que dèurrien plus revèire.
Enfin i' a de gènt que demeinajon perqu'es
l'usage. O, li gènt que se respeton dèvon cambia de lóujamen à Sant Miquèu. Coume pourrien-ti faire pèr pas quita si niero e si punaiso
pèr li niero e li punaiso d'un autre?
— Aquéli, me dirés, dèvon pas rena contro
lou Sant...
Errour grèvo ! Se la coustumo vóu que l'on
demeinage, eisegis pas mens que l'on traigue
fiò e flamo contro lis enfetamen d'aquelo &lt;5uperacioun.
Escoutas Madamo. Pòu plus metre la man
sus la sartan pèr couire lis iòu, óublidant que
l'a facho resquiha entre dous mouloun de
linge; li coutèu an despareigu, li retroubarié
dins la taulo de niue.
Moussu, éu, cerco sa pipo sènso se douta

�SAN MIQUÈU

22 I

qu'es dins uno di sabato de la servicialo. Au
mitan dóu brande-abas i' a que lis enfant e li
demeinajaire que trefouligon. Eicésti perqué
lis afaire van e que ié fan pas paga la roumpeduro. Aquéli perqué i' an douna à-n-abena lis
eisino de counfituro que jaisien entamenado
dins lou trefouns dis armàri, que l'on a pas
lou tèms de li teni d'à-ment e que l'aproufichon
pèr faire touto meno de marrit cop.
Es egau, se Sant Miquèu siguèsse pas arcange
e que siguèsse menaça de vèire i' arriba tout
ço que ié souveton, sarié pas tranquile.

��\AAAAAAAA/WV WV WVV V V IAA/UW\A/V WU \AA/UW UW WVWWUV

FIERO

I1 a dos epoco dins la vido ounte la fiero
vous amuso : quouro, enfant, belan uno sibleto
o un fusiéu, pièi quouro, devcngu ome, i'anan
estudia in anima vili certan coustat de nosto
genòrio.
E d'abord fau bèn remarca qu'au pount de
visto coumerciau nòsti riero soun un mite.
Se, autre tèms, avien soun utileta à-n-aquéu
pount de visto, la rapideta c l'aise di coumunicacioun mouderno lis en an despueiado deplanto. Se sussiston, es pèr tradicioun e 's pèr
tradicioun peréu

que li meinagiero ié van

croumpa uno escumadouiro o un cabas que
pagaran forço mai qu'au magasin ounte van

�PÈR RIRE

d'ourdinàri. Mai fau faire sa fiero, es un principe^ li meinagiero galejon pas sus li principe.
Demandas pulèu i troupié.
Tout acò empacho pas li cridadisso di pistoun, li ran-plan-plan di bâchas, li gensamen
di flahutet, li din-din di campano. Lou bousin
es toujour tant infernau qu'au tèms que Sant
Jóusè èro jouinome mai li barraco soun pas
tant noumbroso ni tant trelusènto. Li fcmo à
barbo vènon raro, lis ercule an perdu aquelo
fermeta que fasié sa forço majo, e li femo-tourpiho,

coumprenènt

qu'acoumènçon d'èstre

d'anacrounisme vivent, beisson lis iue coume
de rousiero. Ai-las ! Es la debanado.
Lou mai que vous frapo, quand traulas en
uno fiero d'aro, es que quasi tóuti li barraco
soun italiano. Acò marcarié-ti qu'en Franço se
pòu plus trouba de sauto-en-barco que dins la
poulitico ? S'ansin n'es, poudren que regreta
l'encian régime banquisto.
*

Dire que se rescontro de gènt pèr afourti que
li dieu s'en van, que soun même tóuti parti !
E bèn agachas aquel orne de la taiogiganto, di
bras e di cambo de graniéu. Acò 's Ercule e, se
n'en doutas, intras dins lou round, demandas

�225

LA FIERO

l'escarsoun e mesuras-vous contro éu, ourgueious Antiéu !
Lou tiatre di mounino ! La joio di pichot e
même di grand. L'ourguei di tenènt de Darwin
que ié van estudia sis àvi à quatre man e que
se n'en creson coume se pòu pas mai de vèire
ço que s'óuten d'éli.
— Coume, dison, doutas que siguen quicon
d'autre que de bestiàri ? Mai espinchas dounc
e sigués counvincu.
— O, voste resounamen nous toumbo. O,
moussu, sias uno bèsti e noun di mendro.
En esperant, intras toujour, midamo e messiés. Veirés l'eisecucioun dóu desertour, lou
carrosso roumpu, la taulejado di singe e àutris
espetacle qu'an fa voste chale dóu tèms que
tetavias voste pouce e que metias voste guignaire dins voste nas.
Veici uno pancarto que me fai pantaia. Un
artiste impressiounisto i' a pinta un bust de
chato sourtènt d'uno gorbo de flour e susmounta de... dos tèsto !
Caspi ! Dos tèsto ? Es-ti bèn Diéu poussible ?
Avèn tant de peno à trouba uno femo que ague
uno soulo tèsto qu'acô sèmblo uno fatorgo.
Pamens n'en fau crèire l'evidènci. O, aquelo
mancipo a dos tèsto, e vaqui perquè si pariero
n'aguènt au mai uno, mostron la mesquino
15.

�PÈR RIRE

coume un fenoumene aprouva pèr tóuti li faculta de medecino dóu mounde entié.
Mai veici lou pendènt. Un moussu jaune
coume un pan de ciro, ourna de favourit grisoun e d'uno rouseto de la Legioun d'Ounour,
presènto sus uno telo uno femo qu'a quatre
cambo. De bon, avien pas besoun de moustra
'cò à nòsti Canenco. S'entendon deja que trop,
quouro lou printèms arribo, à jouga de soun
parèu de cambo vers uno autro patrio. Avisasvous de la tiero de raubatòri venènto. Sara
quicon d'afrous.

Pèr iéu ço que vau vèire à la fiero es pas
Ercule, es pas li mounino, es pas li femo di
dos tèsto o di quatre cambo, nàni, ço que vau
espincha es l'eterno coumèdi dis amourous
que me fournira quauque sujèt de conte o de
novo. E tenés pèr segur qu'aurai pas à cerca
long tèms pèr acò. Intren dins la barraco de la
femo-tourpiho.
— De-que vesés aquito, à man drecho !
— Uno chatouno emé sa maire o sa tanto.
— E vis à vis d'elo ?
— Ah ! diàussi ?
— Anen, aro, vers la giganto. Li vesés eila,
à man seneco ?

�LA FIERO

227

— Efetivamen; mai li distanci se soun bravamen acourchido e, se noun m'engane, lou
manchoun de madamisello rescound coume se
pòu pas mies à la marna, tout un pichot manège telegrafi.
— Ah ! Ah ! Coumenças de vous fourma, bèl
ami. Anen vèire la meinajarié.
Mai à la meinajarié li representacioun tiron
de long; dóu tèms qu'Elo e marna prenon si
plaço, Eu, d'asard, se capito darrié Elo e 'nterin que la maire ris coume uno asclado di
grimaço di mounino,

lou gracious manège

countùnio au mié de la foulo que se n' aviso
pas.
Enfin, Asor vèn d'èstre fusiha, van beissa
l'agazo pèr soun enterramen, es lou moumen
de durbi l'iue e lou bon.
Pst ! Es fa.
Au moumen que la rampo s'amosso uno galanto manoto gantado de Suedo sorte d'aquéu
manchoun un bihet dous que disparèis en un
vira d'iue...
Marna es estado bravo. A rèn vist.

��PÈR RAMPAU

Es toujour emé gau que veson reparèisse
aquéli rampau adourna de frucho coundido
em' aquéli paumo sauro coume de peu de bèlli
chato. Es que lis un e lis autro anouncion la
fin d'aquelo Caremo ounte la marlussoèi rèino
e ounte la tartifle es aubourado à l'autour de
plusiour estitucioun.
Tambèn mancariéu pas un an d'ana vèire
dins uno de nòsti glèiso l'espetacle curious e
même amusatiéu que nous i' es óufert emai de
ié faire quàuquis estùdi de caratère.
Couneissès-ti lou lengage de la paumo, car
ligèire ?

�23o

PÈR RIRE

Nàni ! Acò m'estouno pas bord qu'avès tant
soulamen un jour dins l'an pèr n'en trépana
lis arcano. Vaqui perquè se trovo pau de gènt
proun perseverant pèr ana fin qu'i trento leiçoun gramaci li qualo de magistre endustrious
se cargon de vous ensigna li lengo estranjo,
l'equitacioun, la musico, l'escrimo, etc.

Li proumié qu'intron à la glèiso aquéu jour,
es lis enfant emé li parènt que tirasson, de grat
vo noun. à la remorco.
Aquéli cherùbi an fa la scèno tout aro perquè voulien pas ié leissa suçali frucho sucrado
d'un rampau gagna i tres carto e que, tout uno
semano, a acampa lou mai poussible de la
póusso dóu Cous. Que voulès ? Es lou reglamen : pas lou pus pichot cop de lengo tant
que lou rampau es pas esta benesi. E li nistoun, despacienta, an l'a tripet-pelòri pèr ana
lèu-lèu à la glèiso. Coume se moussu lou curat
èro tant pressa qu'éli ! Li parènt an moula pèr
avé la pas.
Dóu tèms que souto lou pourtau, li pichot
paure li regardon passa emé d'iue envejous, lis
urous poussedèire d'aquéli counfimen bijarre
van prendre plaço i proumié banc pèr èstre li

�2ÌI

PÈR RAMPAU

proumié d'avé la benedicioun dóu prèire. E à
cade mouvemen que fai eiceste :
— Man, \e le suce le rampeau ?
*
Soun peréu pressado d'arriba, li vièii fiho
c'narpinouso que reporton sus Diéu li tresor
d'amanço de cor que lis orne an pas vougu.
Es la chourmo di devoto dóu gros grun, dis
esquichado coume ié disié lou paure Roumaniho que li couneissié bèn.
Plaço à Madamisello Perpètio. Es un di cepoun de la glèiso. Vaqui cinquanto an qu'a sa
cadiero au pèd dóu tresen pieloun à man senèco, e mau-despié sis iue clin, intro aquito
coume au siéu. Soun gros libre d'Ouro souto
lou bras, esquicho di dos man contro ço qu'aurié pouscu èstre soun sen, uno broco d'óulivié
destinado au benechié de soun lié, em'uno
paumo gigantasso, simbèu

de sa vierginita

rànci, qu'anara ourna soun saloun, acroucado
au cadre dóu mirau.

Au moumen que lou prèire sort de la sacrestio arribo un vòu de coulegian.

�232

PÈR RIRE

Messiés li poutache soun plus proun pious
pèr arriba un quart d'ouro avans l'oufice, mai
lou soun encaro proun pèr arriba à tèms.
Lis un an flouca sa boutouniero de crous
d'ounour trenado en fueio depaumié; lisàutri,
— li en quau de cousino an ispira de milié de
vers sougnousamen caligrafia dins d'album —
an bravamen arboura de blcto de lausié (laurus
poetarum), degudo belèu i dicho cousino entousiasmado ■— e pèr causo — de si vers panard.
Vous demande un pau ço que ié pòu faire,
après 'cò, de pas davera lou lausié universitari
que noumon bacheleirat ?

Coume ? Disès, car ligèire, qu'ai óublida li
dono ?
Diéu me garde de delembra aquéli pus bèlli
mita de tant de jouve meinage ; mai vous farai
remarca que n'en sian encaro qu'au moumen
ounte lou capelan sorte de la sacrestio e devès
saupre que li dono que se respèton meton lou
pèd dins la glèiso que quouro l'evangèli es di.
Tè, vaqui lou moumen. Bloundo, bruno,
rousso, pourtant de mistoulinet rampau d'dulivié, li vaquito qu'arribon, troutejant sus la

�PÈR RAMPAU

233

pouncho de si petoun, courregissènt d'un cop
de det li mècho folo de si peu. Bagnon lou
bout de si gant dins lou benechié, se signon
souto cambo, butasson de cadiero emai de
gènt, pièi, capitant uno plaço à soun goust,
s'afalon dins uno pauso tant graciouso que
poussible.

Cresès-me, car ligèire, countuniès lis estùdi
de quau vous vène de moustra lou rudimen. Ié
farés de descuberto d'un interèst pouderous e
que sòuçounas pas.

��NOTO

1. I' aura bessai de gènt que se demandaran perquè
Astruc e iéu escrivèn Ciagno liogo de Siagno, ourtougràfi coumuno e qu'aviéu iéu même adóutado dins moun
Istùri mai que vertadiero dóu Souto-Prefèt de Capito.
Es que desempièi me siéu avisa que li manuscri de
l'Age-Mejan, entre quau lou Cartulàri de Lerin, pourtavon de longo Ciagna, Civania e un soulet cop Scianea.
De même que nautre, Felibre, escrivèn Lar, Artùbi etc.,
en plaço de Y Are, Nartuhie, devèn peréu escriéure
Ciagno e noun Siagno.
2. Courdounié, noum poupulàri de l'idrouraètro, bestiouleto aiguestro que, en nedant, sèmblo tira lou
lignôu coume fan li pegot.
3. Suquetan es lou noum que baion à Cano is abitant
dóu Suquet, valènt-a-dire de la vièio vilo, ounte rèsto

�236

NOTO

la poupulacioun marino. I.ou Suquetan es dounc pèr
noste païs ço que lou Sant-Janen es pèr Marsiho. Li
Franchimand, emé soun testardige à counsidera lou
prouvençau coume nul e noun avengu, afourtisson que
Suquet vèn dóu grè SUKÈ, figuiero, raport en quauco
espetaclous aubras d'aquelo meno que i 'aurié agu aquito,
quau saup quouro ? De figuiero, i 'a jamai agu au Suquet
qu'aquelo sus quau escalerian, moun ami Amouretti e
iéu, lou jour qu'un de nôsti magistre dóu Coulège Estanislau nous serviguè aquelo etimoulougîo elîenicôfumisto.
4. ( Bensa, aquéu fin musicaire qu'a dins seis armarié uno coulou&amp;aalo viûuleto qu'empacho tràup sei
countempouran de l'ausi. » Ansin dis lou n° 25 de Zôu 1
en parlant d'aquel artisto majourau, d'aquéu cor d'elèi.
Mai s'agrado à Tounin Bensa d'èstre moudèste pèr éu
même, iéu siéu pas tengu de l'èstre pèr éu e me fau un
devé de signala l'autour de Lengo d'Amour, de Regôli,
di Pescadou Sant-Janen e d'En pensamen de ma Bruneto, i devot de la musico vertadieramen artistico, vertadieramen sano.

5. Cagno es un vilage dis Aup-Marino que jogo visà-vis d'Antibo e de Cano lou rôle que jogon lou Martegue vis-à-vis de Marsibo e Sièis-Four vis-à-vis de
Touloun. Li Cagnen au grand renoum de nescige e se
fai forço raconte galejarèu sus éli. (V. lou conte :
L' EUME).

6. Un vèspre que legissiéu lou manuscri d'AGUETO à •
la Feiibresso de la Crau, eicesto me faguè remarca
qu'aqueste chapitre retrasié tant-6ié-pau à-n-un di

�NOTO

Counfessioun de Rousseau. Aquelo scèno es tirado de
mi souvenènço persoimalo e i 'a de pèr lou monde tres
supèrbis Aubagnenco que poudrien temounia que s'ai
escrì quicon dôu biais de J. J. es qu'aviéu auparavans
fa quicon dôu même biais. Tambèn ai pas cresegu devé
leva aquéu tros de moun rouman aguènt la fisanço que
despièi que i 'a d'agroutioun e tant que n'i 'aura, Rousseau e iéu saren pas li soulet que se saren liéura à-naquéu jo agradiéu. E pèr acaba de leva en certan lou
mejan de m'acusa de plagiat, veici lou passsage sus-di
di Counfessioun : « Après le dîné nous finies une économie. Au lieu de prendre le café qui nous restait du
déjeûné, nous le gardâmes pour le goûté avec de la crème
et des gâteaux qu'elles avaient apportés; et pour tenir
notre appétit en haleine nous allâmes dans le verger
achever notre dessert avec des cerises. Je montai sur
l'arbre et je leur jetais des bouquets dont elles me rendaient les noyaux à travers les branches. Une fois
Mademoiselle Galley, avançant son tablier et reculant la
tète se présentait si bien et je visai si juste, que je lui fis
tomber un bouquet dans le sein ; et de rire. Je me disais
en moi-même : Que mes lèvres ne sont elles des cerises!
Comme je les leur jetterais ainsi de bon cœur. »
7. Nostro-Damo-de-Vau-Cluso, capeleto situado à un
pau mai de dons kiloumèstro d'Auribèu, ounte se fai de
roumavage lou 25 de Mars et lou 8 de Setèmbre. Lou
darrié es lou mai cèlebre e lou mai treva.
8. Vin mai generous que li pus gênerons vin d'Espagno e que se recóutavo sus li colo de la Gaudo, dôu
caire de Vènço. Pèr malur lou filoussera es vengu
arrouina, cou me tantd'àutri, aquéli vignarès d'elèi.

�238

NOTO

9. Forço gènt, quand puhliquère moun Souto-Prefèt
de Capito, an cresegu qu'aquesto viloto fasié partido de
la geougrafío de fantasié ounte s'atrovon Pamparigousto,
Gipoutou, Gafo-l'Ase e Sàrri-Patàrri. Paraens Capito
eisisto vertadieramen. Es uno coumuno déu cantoun de
de Cano que ié dison en francès : Mandelieu. Soun
noum prouvençau es uno remembranço de la segnourié
que i 'avié — coume sus touto l'encountrado — l'abadié
o Capito de Lerin.

I
10. Sant-Cassian, mouloun de terro jita au bèu mitan
de la plano de La Vau, à 4 kil. de Cano. Es un di rode
li mai galant de l'encountrado. I 'a au d'aut un pichot
ermitòri cencha d'auciprès, de rouve e de pin paro-soulèu
gigant. I 'a 'gu pròchi Sant-Cassian uno bataio entre li
tenènt d'Outoun e li de Vitellius. Lou roumavage que
se ié fai en Juliot èro, i 'a soulamen quàuquis an, lou
mai renouma de l'enviroun. Milo Negrin a fa un pouèmo
sus la batèsto que i 'aguè en 1793 entre li Grassen e li
Canen raport à Sant-Cassian. Li Grassen, jalons, voulien
aprouficha la vèndo di bèn de glèiso pèr lou croumpa e
empacha lou roumavage. Li Canen empourtèron l'enchèro gràcis à la coumpliceta dóu greflé que boufè lou
lume après la miso di Canen. La prouprieta n'es aro
talamen divisado entre li descendènt di proumié poussedèire que jamai se poudra vèndre. Li prouprietàri
atuau soun belèu tres cent e formon uno meno de
sendicat régi pèr un baile carga, lou jour de la fèsto,
d'ourganisa la taulejado.
11. Aquéu fa es istouri. Me siéu acountenta de moudifica tant sié pau lou noum de l'amirau en questioun
que se lou tenguè pèr di.

�NOTO

12. L'Assouciacioun di Dono Franceso, relevant de
la Crous lloujo, a pèr toco de veni Tajudo en tèms de
pas i civil vitimo d'un malastre o d'un epidèmi e, en
tèms de guerro, i sôudard amalauti vo blessa. Li dono
que n'en fan partido seguisson de cours que ié fan cado
semano li mège e li farmacian de la vilo e podon passa
d'eisamen pèr óuteui lou diplomo d'iniiermiero gramaci quau podon eiserça en cas d'urgènci uno medecino
elementàri proun utilo.
13. En terme de librarié e de journalisme, li bouioun
soun lis eisemplàri que se chabisson pas e que se vèndon
coume vièi papié.
14. Lou fussun es lou manja naciounau de Grasso.
Es uno mescladisso de ris e, chaplado bèu prim, de car
de saucisso e di fueio blanco d'un caulet dôu quau li
pampo verdo siervon à plega lou tout en un paquet.
Crento qu'eiceste se desfague dins l'oulo ounte lou fan
bouli, lou meton dins uno meno de fielat noumado fassumié que lèvon au moumen d'adurre sus tauló ço que
caup.
15. La Furstemberg es un èr couneigu de tóuti li
tambourinaire e 'n quau dison tambèn, à Marsiho : Dieu
vous doune lou bouen souèr. (Conf. La Marsiheso de
Louvis Astruc, noto).
16. La Castro, noum douna au planestèu qu'es au
d'aut dôu Suquet e ounte se trobo l'enciano parrôqui
emé li soubro dóu castèu que i' avien basti lis abat de
Lerin. Aquéu castèu, nouma d'en proumié Castrum
marsellinum prengué lou noum de Castrum francum

�240

NOTO

pèr la voulounta de Berenguié-Rarnound, fieu de Ramound-Berenguié I, que i' acourdè franqueso e liberta.
Tambèn, dins divers encartamen de l'age-mejan, Cano
es apelado peréu Villafranca.
Se vèi que lou mot de Castro vèn direitamen de
Castrum.

m

�ENSIGNADOU

Pages

i

PREFACI

AGUETO

PÈR

RIRE

à

xvi

i

:

Li Coulico de Bidanjlet

111

Lou Foque dôu Traias

117

Plus de frei i pèd

121

Lou Negadis

125

La Dindo

120

La Casso à l'Agachoun

133

La.Letro noun afranquido

1 37

Lou Cassaire

141

L'ôurigino di Flour

143

�242

ENSIGNADOU

Lou Retra

147

L'Esclùssi

1 5 1

Lou Paro-plueio
Un Gendre qu'amo sa Bello-maire.

1 5 3

. .

L'Innoucènto

1 57
1Ó1

65

Un Duel

1

Jan Tapeno

169

Lou Tambourinaire de Cassis

174

Li Darboun

177

Descaussana sènso lou saupre
Lou Coundiciounau e lou Passeroun .

181

.

18

5

Cra-cra-cra

189

L'Eume

193

Lou Dimars gras d'un clerc de Noutàri.

197

Venjanço d'Escarrabin

201

Lou Suicide d'un Ussié

205

La Brosso dôu Viscomte

209

Uno Soucieta de crea

21 5

San Miquèu

219

La Fiero

223

Pèr rampait

229

NOTO

235

�ACABA D'ESTAMPA LOU VI DE MAI
MDCCGXCIII

�E S TAM PARIÉ

F.

ROBAUDY

Carrièro de Prouvènço
a

-A.

o

��DÓU

MEME

AUTOUR

:

Istòri mai que vertadièro dôu Souto-Prefèt de Capito

0,50 c.

(A cabai

Ourdounanço de Pouliço de Sant-Martia de Crau...

1 fr. »

(d'apris lou manuscri ôuriyinauj.

Un Orne qu'a de principi, (?&gt; edieìoun/

0,60 c.

Disoours prounounoia is oussèqui dôu prince Guihèn
Bonaparte-Wyse

1 fr. »

BIBLI0UTÈC0 DE L'ESCOLO DE LERIN
in 8° escut.

MAURICI

HENRI

RAIMBAULT : AgUOto, rouman

GIRAUD : Peçu do Vers, pouesio
LOU Moulin, rouman

3 fr. 50

2 fï.

o

EN PREFARACIOCN}

M. BERTRAND : Pèr li Cassaire, aneidoto

lfr 60

F. GARBIER : Lou maridage i Coumissàri, coumèdi en froso
( EN PREPARACIÓt'N )

Franco de port contro mandadis dôu près au Secretari
de l'Escolo felibrenco de Leiin, à

CANO.

�CARTE

POSTALE

Ce côté est exclusivement réservé à l'adresse

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
    <file fileId="84243" order="5">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/b04596300a122c349da3de5612fda56c.jpg</src>
      <authentication>b26084e5fc83f4d12226c5e99cbcf9bd</authentication>
    </file>
    <file fileId="84244" order="6">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/10fff4bec2aa5a1c13c167a09e14eb95.jpg</src>
      <authentication>e15f0c5e15071f7a57643bdb24e1efba</authentication>
    </file>
    <file fileId="84245" order="7">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ceda428c51391180e5ab4fb7f101ef79.jpg</src>
      <authentication>fc9103f2c48dbda2bc50dac160d6f32e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84246" order="8">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9d3edf51702f1bc584bbc127a25f893c.jpg</src>
      <authentication>998b08eb3988c9d65573a5c5e145f955</authentication>
    </file>
    <file fileId="84247" order="9">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ba9194c782664775a075eb4c654d9b4e.jpg</src>
      <authentication>a994ce2edff2865b6850dce6d8a20092</authentication>
    </file>
    <file fileId="84248" order="10">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4c731f8a4f90e02f5f8fa51247c6ed8f.jpg</src>
      <authentication>0784997fb8a79977f4413ffb9c556eb2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84249" order="11">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c951561f0c99b476eacb584cae2b3670.jpg</src>
      <authentication>26e9a27f019f90e8f63937a7d8a4fa6b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84250" order="12">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5eada11fc67ad4031b8353ef184f693c.jpg</src>
      <authentication>22f4ee3b1ce0090c0786139618495c9a</authentication>
    </file>
    <file fileId="84251" order="13">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/e2d96f2952e5ac837fc72de2e1f7669d.jpg</src>
      <authentication>99426df112724ca6853cec4a793d97e7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84252" order="14">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/10df0b26d995ae5b6aa371f7abfd7255.jpg</src>
      <authentication>6eed9908dfcc5d6aeda714080e471d83</authentication>
    </file>
    <file fileId="84253" order="15">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8d5879a5dfc68fdd4d358aac3c04ebd7.jpg</src>
      <authentication>c97ea76c8af8847c02d2444256ee6da9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84254" order="16">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/78ef61d21e39e8d8a5f5a8c10403cfb7.jpg</src>
      <authentication>7fab2502331db2438fd19dcd62102780</authentication>
    </file>
    <file fileId="84255" order="17">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d37e7839189d3ccd5a5e901a291f18a8.jpg</src>
      <authentication>ba229ed0a25831db5e013b0bd67e47df</authentication>
    </file>
    <file fileId="84256" order="18">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1b84c88984609dac0616b25d2af423d2.jpg</src>
      <authentication>238291ce23e6bc0a4a8a623e2dd16402</authentication>
    </file>
    <file fileId="84257" order="19">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/b01578824294041129819db5059f485f.jpg</src>
      <authentication>9acce56ae9698ea7796ba80445cc5f58</authentication>
    </file>
    <file fileId="84258" order="20">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1538016be710d208342c1bbccbbb67c8.jpg</src>
      <authentication>0f3606c2337028ead49efb76dfd0c496</authentication>
    </file>
    <file fileId="84259" order="21">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/009bfeabfeb0f80dd3bf40bc911ff0b3.jpg</src>
      <authentication>ae655a1b7fe8ea8a9deb02689b7d9464</authentication>
    </file>
    <file fileId="84260" order="22">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/f556ad3be04f48848c0cbf5f4816071a.jpg</src>
      <authentication>abf6598a9f2f79804ffcc3ec2a1311be</authentication>
    </file>
    <file fileId="84261" order="23">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/22b49d7eb3097dc8f2ec87f9894d38d9.jpg</src>
      <authentication>734b1252346956e01cc741833a15d1b3</authentication>
    </file>
    <file fileId="84262" order="24">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/34381201fcf98679944e788071f58226.jpg</src>
      <authentication>753dfc27725bd64c892cd982dfe54dfe</authentication>
    </file>
    <file fileId="84263" order="25">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a7d8a2c68efed8d94af5a7aba8e43202.jpg</src>
      <authentication>3411c4fc6dea139fd367b9879bfa46fc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84264" order="26">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/f0c9d9cb16fbecc6a885a7ebaebcb35e.jpg</src>
      <authentication>3d099e587aa2da9f1d4baa9bb1f29255</authentication>
    </file>
    <file fileId="84265" order="27">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/78290f8bed201603c4651cdd23832aeb.jpg</src>
      <authentication>a7b67cc44c51d4229898635901b0230b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84266" order="28">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d641adfa95da36d2540e453a63d9f9b7.jpg</src>
      <authentication>58ecff584f23923c3d1fd28aa40be800</authentication>
    </file>
    <file fileId="84267" order="29">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/06fd813c7aae659ce0857cbc1ca64309.jpg</src>
      <authentication>8edfdc098c3fe895305bc96746c53bc5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84268" order="30">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/b0d9a752ae43fc64e21d47e72434ebf2.jpg</src>
      <authentication>5e3f0896447f06f9e83e3f5ec97fa4e2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84269" order="31">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c9558820b13a186efcfe5005d979cd22.jpg</src>
      <authentication>de959d7d386cf328f05b4f65e889bef5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84270" order="32">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2248163d92826b1f7d880b0d61103ff4.jpg</src>
      <authentication>89134d6b9410b2fd293827a6a633347e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84271" order="33">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/05d5315c6db3c4c6b739e3bf1113ab3f.jpg</src>
      <authentication>a1ff7100d2e2ce72afae0d01e09d0ffd</authentication>
    </file>
    <file fileId="84272" order="34">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a816f4d361d60b12f73707dbb0bfe824.jpg</src>
      <authentication>b27a64077e34a424013583d61038ca36</authentication>
    </file>
    <file fileId="84273" order="35">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a7b5bb0e2fbe87fb720b8481630942d2.jpg</src>
      <authentication>212b81da155a594243c3a4b5905c3515</authentication>
    </file>
    <file fileId="84274" order="36">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/539e0e526f676215601c21af1057e2f7.jpg</src>
      <authentication>d4c76544003c1aacdaccae3d16c369fd</authentication>
    </file>
    <file fileId="84275" order="37">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c4e10bc92a822d95b4538febe74be82a.jpg</src>
      <authentication>19d5a11d9d26ece87af2631eb16b9417</authentication>
    </file>
    <file fileId="84276" order="38">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4aab95561ec90310d2c6c1719b9aac44.jpg</src>
      <authentication>7e21c22610f2b5beaa5ddb1cf943fe9d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84277" order="39">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3a3e2f9ee4ff29f08249723f5aacfe51.jpg</src>
      <authentication>6c42b12fc8ebed08d1787248382b4e89</authentication>
    </file>
    <file fileId="84278" order="40">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/fc9fe55b8887c4989e40f6e0bf987f39.jpg</src>
      <authentication>47fa393cbca0f6f60818c2f2f57b5ab5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84279" order="41">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c431c43e271f17d75076c60a8c265827.jpg</src>
      <authentication>1a0e6e4ba4074f696daf78c58a9021a5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84280" order="42">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a2e560c700886428528014ae1adbe239.jpg</src>
      <authentication>0c0f7fe26aaf69de453061752469da46</authentication>
    </file>
    <file fileId="84281" order="43">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6fe21d8c5aa74d29465abddf9f381403.jpg</src>
      <authentication>cda8b6dcd2ac99d5d8d3f0c9596d61ec</authentication>
    </file>
    <file fileId="84282" order="44">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5797cb79d61baa5cb5f0562caeb053c9.jpg</src>
      <authentication>61ff1265dcc414dee343e47715390a22</authentication>
    </file>
    <file fileId="84283" order="45">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5b8c947d6186bbea0b71a62920354909.jpg</src>
      <authentication>8a9441887b374a8c363e693bd88ce7fa</authentication>
    </file>
    <file fileId="84284" order="46">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/47dcbe5ad1e63229ed24172c49dd9ee7.jpg</src>
      <authentication>9ff1700cfdcb2db2a670d4722d4e5219</authentication>
    </file>
    <file fileId="84285" order="47">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/99bc4efdb3ce5c95a3a2b32655b65548.jpg</src>
      <authentication>e0ef08e068a151c665aff14f4026cf76</authentication>
    </file>
    <file fileId="84286" order="48">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/bd34eb83e98189688ef9febea85c4f59.jpg</src>
      <authentication>f9cf18a331ee4e3f37d0bb15f2fbf6ff</authentication>
    </file>
    <file fileId="84287" order="49">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a56f463136191e603411687dbe101696.jpg</src>
      <authentication>b23a6b93fe34d66d48b7fe1f76bbf981</authentication>
    </file>
    <file fileId="84288" order="50">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8e8e8341ec418cc3b12d5de024d5d654.jpg</src>
      <authentication>b6abefc89a2db67ca2d3fa2323bd96c2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84289" order="51">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/0497f82df6a3c3b27c33d14b3eebb2d6.jpg</src>
      <authentication>8c5249991cda3925afbfe5e58b2ccac9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84290" order="52">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/11e1d5ee1f0c9b24b93f282189550d38.jpg</src>
      <authentication>ddbce99b4255472391072afead5f45b8</authentication>
    </file>
    <file fileId="84291" order="53">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8a0a78dbf4b2ad0cf710ba3469e62719.jpg</src>
      <authentication>fdc4312e858bd812d53e5a8cb399fc42</authentication>
    </file>
    <file fileId="84292" order="54">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3693545733ceb022f0860a92b94da334.jpg</src>
      <authentication>280d1d4dd17fbf1faf93b54d8ba9c3c6</authentication>
    </file>
    <file fileId="84293" order="55">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c48415347104ae77919c8ef54a7afaed.jpg</src>
      <authentication>0a1962c02554d3f99a2c4be8f5daac75</authentication>
    </file>
    <file fileId="84294" order="56">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/43ef0dd4fb3b9467c05e4fa248bdab44.jpg</src>
      <authentication>f662acaa973d152db883a0024ab7059e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84295" order="57">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/bab3e046892b1954f8335dc5fbe290b4.jpg</src>
      <authentication>e4e81d27eb090b4aa35d51cb8e6413dc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84296" order="58">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/fee9016c7093a55c1888a5c904286650.jpg</src>
      <authentication>24c4c0cdcbc1c235fe51bb2fcf9716b5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84297" order="59">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2f33c95932f5e0eab2f61602af6a79d2.jpg</src>
      <authentication>ac48adc6716d703564bdc2a5e46c84f7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84298" order="60">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4b72dadebc327ca9d83f095aba5e9ef9.jpg</src>
      <authentication>7bd44d71cd75e8df119d7a8e1c24ab77</authentication>
    </file>
    <file fileId="84299" order="61">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/dd8e964b1b9d7ca1c87796ada168c1a4.jpg</src>
      <authentication>4a2bdf1a37270cc0f6b875e44b690444</authentication>
    </file>
    <file fileId="84300" order="62">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/799a3d72732cb3b6dd9fb7fd61c09554.jpg</src>
      <authentication>0f2472961af94ffe45173a3088da7b1a</authentication>
    </file>
    <file fileId="84301" order="63">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d867784e9e99f6a8e0bead4073e98c72.jpg</src>
      <authentication>be934a1456ddf84470ec6eccfdfb1eed</authentication>
    </file>
    <file fileId="84302" order="64">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d7fc88352be03ebe310863c70566f521.jpg</src>
      <authentication>e8833902ae71d1773270652c6ccab0dc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84303" order="65">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/734d1efa56f716cde37105930b39e608.jpg</src>
      <authentication>81e8debb2fee0683cad7832b6b430996</authentication>
    </file>
    <file fileId="84304" order="66">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/af50f85e207c3c6025ce32548335a690.jpg</src>
      <authentication>7e7ee4b20aa206bbbad4287233a08708</authentication>
    </file>
    <file fileId="84305" order="67">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a38e47ea32daaf3672826393181745d5.jpg</src>
      <authentication>19b8fbf548d55de3065d61a5b8aeaed7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84306" order="68">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/f51700219646c1807616ff715c00f158.jpg</src>
      <authentication>aab1ca8a5a28000ccd38b54f6c74c97e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84307" order="69">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/aff38927c9712b7b2b60e85ef605e166.jpg</src>
      <authentication>4f9cece150c8bf57f980f9d86f877a30</authentication>
    </file>
    <file fileId="84308" order="70">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5aa42a40af9fd431f014c42a9a9bd6f4.jpg</src>
      <authentication>c4d20b8f6fd4260213537ae8c95d2c19</authentication>
    </file>
    <file fileId="84309" order="71">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a37a49f1cdeae6cab43099cf11bc3de0.jpg</src>
      <authentication>32bbc6dbc064e24170c53178e4ed8a8b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84310" order="72">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8dfe11d4437ab1562efe8d7d304c8daf.jpg</src>
      <authentication>9acbe9016f7038b177a30a65678d55d9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84311" order="73">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6b076863f3419254eb827aba51849934.jpg</src>
      <authentication>1f6c40c244b8fc14cf4a2740b4025749</authentication>
    </file>
    <file fileId="84312" order="74">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/fce9240a323251a2d5cf2667678ce8bc.jpg</src>
      <authentication>3e11534590162131320e4f96b9b8517e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84313" order="75">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/33a1ddfb11c020cb2b694313a54602c8.jpg</src>
      <authentication>039cb8180918a009c095eac55abd3fce</authentication>
    </file>
    <file fileId="84314" order="76">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/e0967ecdabfda6d993bca9b80da75840.jpg</src>
      <authentication>59366c0a57266d2b04e8bc9f64888e36</authentication>
    </file>
    <file fileId="84315" order="77">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9356e6ed3d9e23d4aba485478e56cbaf.jpg</src>
      <authentication>99f3e63b410b5b7e9859f66a246f6edb</authentication>
    </file>
    <file fileId="84316" order="78">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/249d9e3727113d16dd94ca69ea6431de.jpg</src>
      <authentication>00bfdae6e8d805a8e72f733ec4ac2fd8</authentication>
    </file>
    <file fileId="84317" order="79">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2be33b8a1f9ce674a73d9020dc8606ab.jpg</src>
      <authentication>1e4b808bfedb2d3ef211203410c865b8</authentication>
    </file>
    <file fileId="84318" order="80">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/68e374d3e335e0f390d1d575d1b56fb6.jpg</src>
      <authentication>9cbbf94288d9987732ec2998de9a647b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84319" order="81">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/cff438ad47fe02233e928cf532319d5b.jpg</src>
      <authentication>dc3bc5838639c73aaeed6dba42818154</authentication>
    </file>
    <file fileId="84320" order="82">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ea2ec70db4533fa77cea323809648b04.jpg</src>
      <authentication>67b69295b353db7a33ff6db7d9761d84</authentication>
    </file>
    <file fileId="84321" order="83">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6e596df3eb3040064e28f9ada9fcc1a4.jpg</src>
      <authentication>d575b9b698a0e0cf3f059b29b32e9a10</authentication>
    </file>
    <file fileId="84322" order="84">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/bdc3a3495bab23742c32d291bb2f18c3.jpg</src>
      <authentication>33b456427528d5d0b00652e5dde1ca2b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84323" order="85">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3848f614089ad6ea3ea65fcdaa37ec8d.jpg</src>
      <authentication>4fa1dae39065c904da4e572cc140c3db</authentication>
    </file>
    <file fileId="84324" order="86">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/f5fcdf3533167059ec84cdcf6f7ddfec.jpg</src>
      <authentication>af0a608dfd34a6ca0c9d3c78e53b5af9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84325" order="87">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a10fa818b0926733dbeed300ec464454.jpg</src>
      <authentication>0f322f56c61b603daa388e463092124c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84326" order="88">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d3e5f627209b723a53a018e615866471.jpg</src>
      <authentication>ca8d5388385c5009982c9515b826b504</authentication>
    </file>
    <file fileId="84327" order="89">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/dcc666cf36e7d76445ae292c9aa14ac5.jpg</src>
      <authentication>c80329a9e392c9417f66a01d176c5c9a</authentication>
    </file>
    <file fileId="84328" order="90">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8832739a90aee29479d6125bdeac0bc4.jpg</src>
      <authentication>707b0ef13c6d55bdf7a669387695b158</authentication>
    </file>
    <file fileId="84329" order="91">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ca8fa2a62cc44aca0f3977444a949835.jpg</src>
      <authentication>d7fb797d8e3af59107272cef98898835</authentication>
    </file>
    <file fileId="84330" order="92">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7552b7019740fa4b9108f60198b02d54.jpg</src>
      <authentication>bf831562cc75a59c79899b6853119782</authentication>
    </file>
    <file fileId="84331" order="93">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a50b8c77e18bd5f32dec591682bf868a.jpg</src>
      <authentication>0f66c1dfc261e8ecc376259d822cc318</authentication>
    </file>
    <file fileId="84332" order="94">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1085810c310a928db8aa57453fc45d8e.jpg</src>
      <authentication>d1cc408ead55181451552a347c19529d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84333" order="95">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/87e1d92f6ed714bb0fa780080f9a5306.jpg</src>
      <authentication>572fd23fb47f0651a9fc6edf8030565f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84334" order="96">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c93dfba149f322d9346f431d41a42816.jpg</src>
      <authentication>aab2564eb6f6260d06e79467d9e86164</authentication>
    </file>
    <file fileId="84335" order="97">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/84de0a51232620fdda0df639e29dc307.jpg</src>
      <authentication>fd06f79e6cd90417d943e9492484a2d9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84336" order="98">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/decc932796a873882772d8a3d8191046.jpg</src>
      <authentication>afd907e882e2d4a312d0d2b84ac8a27c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84337" order="99">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/14696fa2b8e72c44922c3074b437383b.jpg</src>
      <authentication>4401cb74aabf388849d0c699c16ce34d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84338" order="100">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8ccb5055ec6aa8ff808dc90dab88154e.jpg</src>
      <authentication>e255f43124cf1399beb5f0c5ea2206df</authentication>
    </file>
    <file fileId="84339" order="101">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/e010517c0fdc19d25e5d5adfa612f9cb.jpg</src>
      <authentication>103b6aee3202c7aad6fbec596e329b15</authentication>
    </file>
    <file fileId="84340" order="102">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d82c894a3c2f05ea4ad54669c0c274da.jpg</src>
      <authentication>96fa71fe5ea40b3d946c60cf53d37864</authentication>
    </file>
    <file fileId="84341" order="103">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1445c245096001080c75a2277b61dc7d.jpg</src>
      <authentication>643785ad77058672df119cbe53149ecb</authentication>
    </file>
    <file fileId="84342" order="104">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a692ff8e0e72bf0d6ae442b179af5842.jpg</src>
      <authentication>81aeb730315f061a614c1e3ddfd03c9c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84343" order="105">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1fb7dd295db695ed52a4183e4b9474b8.jpg</src>
      <authentication>d33aeb3c1d40fb9fed29d933638daaa5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84344" order="106">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/aa5df098dfeb8e46548444b96195d3ca.jpg</src>
      <authentication>1a9528685d58ecf4d4ef0ec5c8da58e4</authentication>
    </file>
    <file fileId="84345" order="107">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8cfee0a1f325d77148b127eec0c4fa9c.jpg</src>
      <authentication>bbf2b37195235818e87d583dff9623cd</authentication>
    </file>
    <file fileId="84346" order="108">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ece865070f2cf40debcb520c46204a27.jpg</src>
      <authentication>bb3592655ccdef481ec79a300c451623</authentication>
    </file>
    <file fileId="84347" order="109">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/af50e0caf925eb1c0771aaecbd4dc12e.jpg</src>
      <authentication>9859dd8f7ba8d927132780f14fa9cc97</authentication>
    </file>
    <file fileId="84348" order="110">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4bb9d6a4f7ec6fda3c3f194e61428881.jpg</src>
      <authentication>b34d7100046b970760e0fc50279660e2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84349" order="111">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/456672b37b9630fbff8f63d03bba6bc5.jpg</src>
      <authentication>c2437bbb6db1b61116990ec1735b8573</authentication>
    </file>
    <file fileId="84350" order="112">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8fbf2818c4f89c8a1679a246ce717707.jpg</src>
      <authentication>5ccd0d0d7b53111e821a05b26517af46</authentication>
    </file>
    <file fileId="84351" order="113">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c9e3d9bf8b2a69dc41ea11355e12e8c9.jpg</src>
      <authentication>a58599e0f7b366864b941dfa6860b25a</authentication>
    </file>
    <file fileId="84352" order="114">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/596765240b8d9f874c0e5812f97cbdda.jpg</src>
      <authentication>6e3f6b2836b36d883b271e0bc6f58cf3</authentication>
    </file>
    <file fileId="84353" order="115">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/dc5911a1e5fb769c448f93290e526ea5.jpg</src>
      <authentication>98a66ca2bd62d07d3d514c0d4e292f2f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84354" order="116">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ad0160fbe063c08553b5be482a1cf48d.jpg</src>
      <authentication>89fd3b1fa1f2767ae0ceb5f8dd78d05b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84355" order="117">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/bc67c1f8bf191cff0c3947c720947d19.jpg</src>
      <authentication>fabd996baaff4775dff64855737a82ef</authentication>
    </file>
    <file fileId="84356" order="118">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d8e704d46cbf9ccbb3fe551a8dba3287.jpg</src>
      <authentication>00d7efbe4b237df3dfc41c6a97f6cedf</authentication>
    </file>
    <file fileId="84357" order="119">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6ead27e390e0c2c2f618bfd8e211a30e.jpg</src>
      <authentication>39cc659d419626ed3b048e253e3ca608</authentication>
    </file>
    <file fileId="84358" order="120">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9c074d6a8f322023ab9e74091671bde1.jpg</src>
      <authentication>b9b2cc5b08a91656bd12588c591fb891</authentication>
    </file>
    <file fileId="84359" order="121">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c28cdda47234e2e6e23755949b32d6ea.jpg</src>
      <authentication>f8b614f27e3ba4a64c27e34c1ed5869b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84360" order="122">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8213a8b7a4f695460abccf881df36116.jpg</src>
      <authentication>3dc45df03d2ea8065ce79bb070be0c4e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84361" order="123">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9341ce59825f4fc2288e9dbc2ec6a335.jpg</src>
      <authentication>cda0ebada8371d5a31bcdfa0f9fe8c23</authentication>
    </file>
    <file fileId="84362" order="124">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1c70ce55788bbbd7f3d4655d6d2ad5bb.jpg</src>
      <authentication>00e892900accf231b095d3aa712fecae</authentication>
    </file>
    <file fileId="84363" order="125">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/042b87ab0ba0f9505a5b0d9926cff4f1.jpg</src>
      <authentication>198f6a5db5d71996a906c261a9b16eff</authentication>
    </file>
    <file fileId="84364" order="126">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/10a5d9254f444290896445654021f03a.jpg</src>
      <authentication>b291610105cecf9a5db2e3afaa72c595</authentication>
    </file>
    <file fileId="84365" order="127">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/25fc6c110936f58ed68e39326c2be76d.jpg</src>
      <authentication>058a5415235d9ccd621f3ea4706ab1b6</authentication>
    </file>
    <file fileId="84366" order="128">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/86ffafadde38b99b7df6bc98df8ce921.jpg</src>
      <authentication>ea349353a7b1e0aa3d0d0350186c7a80</authentication>
    </file>
    <file fileId="84367" order="129">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5128f8d9fdaf5610eed93a4baf0ebe6a.jpg</src>
      <authentication>1d58e5165ddce29ca2789cf4dba0c685</authentication>
    </file>
    <file fileId="84368" order="130">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/586b448d1f5c3fe77f1a418b7ef789eb.jpg</src>
      <authentication>36d5da2f68a1e383ab1b8ed4e31d45cc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84369" order="131">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/0c3162482cea635af08961610780c873.jpg</src>
      <authentication>8a616a6b56fc23f5680a336e77fec7f6</authentication>
    </file>
    <file fileId="84370" order="132">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6435ed1f7a8c9b92a251e9876d468bff.jpg</src>
      <authentication>eebdb21ba0baaa5b2b94c3f0531450c6</authentication>
    </file>
    <file fileId="84371" order="133">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/26d13e304d8e0fea067938b116333438.jpg</src>
      <authentication>9cb0f0f79e1bba98349afde97a929108</authentication>
    </file>
    <file fileId="84372" order="134">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/0291ae5e81c9734d1d78af8da78eaef8.jpg</src>
      <authentication>d07c7b7a7a4878e8f69a78db5b56403f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84373" order="135">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9b8f911f833c8dd8fe868927a42a9c6a.jpg</src>
      <authentication>4c159ea47af2124eaf71a7ff3fca61c8</authentication>
    </file>
    <file fileId="84374" order="136">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7ffa14eb6d4d03498d5adb87f8a60c54.jpg</src>
      <authentication>01ca3e249415b74283c2f1e7dd30f15b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84375" order="137">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/e3ef45b0ec7614cc605c0b40625e90ec.jpg</src>
      <authentication>685e310935605b5a67d29ecfd9f0746b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84376" order="138">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/20547ee26491a9a5e52d3a2887ee5f7e.jpg</src>
      <authentication>26f0f60fe338daaff61ee526d66f8a0f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84377" order="139">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d4c3e9b58586a87b5c07870e825eb5e0.jpg</src>
      <authentication>9c1de59d5014bf3c4cd8e5337cfcb060</authentication>
    </file>
    <file fileId="84378" order="140">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/b12bdee2ec625b7b723622954c4005fc.jpg</src>
      <authentication>3aba45f96387892102cfb03ad2c17edf</authentication>
    </file>
    <file fileId="84379" order="141">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ad985021b6f68c1ab46ce63460fd32e7.jpg</src>
      <authentication>2018d0bde7e05d94c8c06c4ed836e114</authentication>
    </file>
    <file fileId="84380" order="142">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/cfb970f5cce628f57c1ae41996ccefd5.jpg</src>
      <authentication>364b73f40796c6847d1a59450256ec3c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84381" order="143">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/759ee64f8ffd42cb67fcbb0158fbd587.jpg</src>
      <authentication>f80d299515a35cdcde6ea1ad2812db53</authentication>
    </file>
    <file fileId="84382" order="144">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c840db3b41a247c231b1cafe1fe67ae1.jpg</src>
      <authentication>d484b8726f2c43dfaabe00b479c7588b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84383" order="145">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4a091e42227996bda83d4772506c1755.jpg</src>
      <authentication>42ebe54221129c6e95c09cd1379fc858</authentication>
    </file>
    <file fileId="84384" order="146">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/652c40e06e3317cc69b8ed728317f994.jpg</src>
      <authentication>90785d07a643e73969be40f29cebfc14</authentication>
    </file>
    <file fileId="84385" order="147">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/842f9c3273c0c983b18d46482e547aa8.jpg</src>
      <authentication>f0269ab8fa4f94f679c0e64260274634</authentication>
    </file>
    <file fileId="84386" order="148">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/61d9089bbe643b1dd2b605f7b945ddfd.jpg</src>
      <authentication>d55d7ce97846400964c2d869df89a8fc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84387" order="149">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/303b5bba69e37170c0456b35b3816bca.jpg</src>
      <authentication>f3da569c2ca44bedd488c546fc307ebf</authentication>
    </file>
    <file fileId="84388" order="150">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4ee3490a945954d94b696c81096fed9b.jpg</src>
      <authentication>5cbc5d600e33cad8feff6db2c225c3d9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84389" order="151">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ca8397e0b9090c32a172d43ac3aa4aa5.jpg</src>
      <authentication>43e913b8c0a60318a0b83abc76a2bbf2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84390" order="152">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/823848b7cd89b1dfbd76bc4dccb520da.jpg</src>
      <authentication>7770a106770c8cb16cc14c5a8da154af</authentication>
    </file>
    <file fileId="84391" order="153">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/577f48d540b32fa7f18ad7365f8e348e.jpg</src>
      <authentication>b3bb602617eaf3274721d43243b72507</authentication>
    </file>
    <file fileId="84392" order="154">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/92b9a65a469936f6b2108778f619fca1.jpg</src>
      <authentication>714f1be0f4a069d84d08bbebe1f1186e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84393" order="155">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c909bc647d882c3e16ee87d09e103efb.jpg</src>
      <authentication>bc7fda066b665b354cab479f94582da7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84394" order="156">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5722e0fd4c9b605bceab37d119496ec0.jpg</src>
      <authentication>2f5dc5568ff9f2eb3c5cf9978ebfa6eb</authentication>
    </file>
    <file fileId="84395" order="157">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/435be8d619c35bb758b25541a100703a.jpg</src>
      <authentication>c1c09694d22095aed5edec48061aca2b</authentication>
    </file>
    <file fileId="84396" order="158">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c54b30255487d56d9bae32dc5cf93370.jpg</src>
      <authentication>4f2b4fa6aa085a62f95af8958ec13425</authentication>
    </file>
    <file fileId="84397" order="159">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c16dd1c8fd45e431e8514a127c9d02cb.jpg</src>
      <authentication>04c6844550ec9436d3207adf6ae3bb67</authentication>
    </file>
    <file fileId="84398" order="160">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8ec936971be505f30907d05dd33fdd9e.jpg</src>
      <authentication>e2a1d9861814b3dc7199fdee3d717834</authentication>
    </file>
    <file fileId="84399" order="161">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ee9bc0faadf8bdf490d327b642999376.jpg</src>
      <authentication>a9abaf5919158145c565cc0faf15010d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84400" order="162">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/73650aa2fcde02516d78b7d5da9958eb.jpg</src>
      <authentication>535b1c0693d6703b117de60f2414a2f5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84401" order="163">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/69022a4fb7370ac3765729f3b517ada2.jpg</src>
      <authentication>342d5fa5b87bc27e83de5b21fa055e66</authentication>
    </file>
    <file fileId="84402" order="164">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d016c0e1e7025accb0e76e5573e1500f.jpg</src>
      <authentication>eb1e39a3fa2763f71283b67353602abc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84403" order="165">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c1e2edd8227386ddbf892c9ac0791682.jpg</src>
      <authentication>ad25e2c6dda0208b8d523263efaef817</authentication>
    </file>
    <file fileId="84404" order="166">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3d594a86ff685c5b3c08fa8a652505e7.jpg</src>
      <authentication>a7898369eb3d9e269e7f2b7066aa2563</authentication>
    </file>
    <file fileId="84405" order="167">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/865bce7ebfc67556429b04b38edfef5e.jpg</src>
      <authentication>ea0c16992cae44643d428bba158eaa4f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84406" order="168">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/b367bfd635395ad124fa1298b3d8b8f8.jpg</src>
      <authentication>dd275eef42efe0073938e68e106723c4</authentication>
    </file>
    <file fileId="84407" order="169">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2a6e9428bd8d53d6d1a78e022f85fd91.jpg</src>
      <authentication>cde0a3c3b9cd1aef72b1ec7740913ab9</authentication>
    </file>
    <file fileId="84408" order="170">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/4934bb26b2382b2e62b5c7d716525aaa.jpg</src>
      <authentication>a5d44e92d656db079351fe9410728b2f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84409" order="171">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/697f2848fa55ebd23c87924a051a9347.jpg</src>
      <authentication>a7b217a8b4c218e94dd1535d8c0acf32</authentication>
    </file>
    <file fileId="84410" order="172">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5a9d37d46c9caedd8816affea77a7e6d.jpg</src>
      <authentication>e81a56356efa3e9b52e33f8d160738fc</authentication>
    </file>
    <file fileId="84411" order="173">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/bc1ca7cc60fe2bd87dc34c57257beeaf.jpg</src>
      <authentication>1d3fdfccd21b825bce1c29275e520500</authentication>
    </file>
    <file fileId="84412" order="174">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d6ff859373563b7c9ef5e8b739d369bf.jpg</src>
      <authentication>c138f6f15c8c2bbee77d1b6f1ee3afa2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84413" order="175">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3450f0e714dc3bd1104f1f61cab7d9de.jpg</src>
      <authentication>697b90da0ac806078684d817f6d7d899</authentication>
    </file>
    <file fileId="84414" order="176">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/0b582ea08984acc7170f601a2bc05879.jpg</src>
      <authentication>cf7c3b7f3a29d439ccdc8b641318d299</authentication>
    </file>
    <file fileId="84415" order="177">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/33247f8cdb41656cac6117baa4019ce1.jpg</src>
      <authentication>f9635b16b940b48acc0acc7c6e1aa12c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84416" order="178">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/8687ce8a03eddd42297a8b89ae387fa7.jpg</src>
      <authentication>e57a9c7ea469144054a92e34d092f7d4</authentication>
    </file>
    <file fileId="84417" order="179">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9f6c97c0dd6c0dac18122d532a4618c0.jpg</src>
      <authentication>83b7e24152d13fa6e5d0ef71ce6c0e5e</authentication>
    </file>
    <file fileId="84418" order="180">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/5e48a9860e9814cdd6eec8106f9c3fd5.jpg</src>
      <authentication>f5477249422944c9abea5f98961b742c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84419" order="181">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/318625496c5d6272b3630dd8334cbb6c.jpg</src>
      <authentication>301ca5f796cf934ee4479bfad2202ba3</authentication>
    </file>
    <file fileId="84420" order="182">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/09229b5032e7739b8dbdea8692a78042.jpg</src>
      <authentication>0b99e8f2c2f2d69efde76cd9948fd2f0</authentication>
    </file>
    <file fileId="84421" order="183">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/3ffacda88361c098a5033876fce3a2d8.jpg</src>
      <authentication>bdb5741feb30eadbc3d71d1b5880b106</authentication>
    </file>
    <file fileId="84422" order="184">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/6b0fc1e37dd3d72b65c68b84ac198532.jpg</src>
      <authentication>b0700d1fc9984116260f52c31a0750a7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84423" order="185">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c95e03447f391751c9b6177688f8c507.jpg</src>
      <authentication>0e18d78c81182deb4ce28f4846305fb2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84424" order="186">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/99af1a78439e6f4adda15cee50fc8a57.jpg</src>
      <authentication>47ec4fb12c0ac98e5c80d0572f15749f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84425" order="187">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2eafc9438bc94a4baec926e46713def7.jpg</src>
      <authentication>58b237d1e005f4c01fd47b4f1c3a086d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84426" order="188">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a809655676e351d80b5c08e66ae68d45.jpg</src>
      <authentication>3d340fec1ddc4e7a8bc1ccaea15fda94</authentication>
    </file>
    <file fileId="84427" order="189">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d4dc23ae3149cdcb44a1707fb9580f58.jpg</src>
      <authentication>606af0de29fa5506aac904ebe461b6f7</authentication>
    </file>
    <file fileId="84428" order="190">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d55f718af6a6c3d1405ac0ed9acd1163.jpg</src>
      <authentication>53b2b39f47d2b6c3efd49a02f4bb6dae</authentication>
    </file>
    <file fileId="84429" order="191">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/424b135e7f5383973091b2589e7951b8.jpg</src>
      <authentication>5f1417377eec94aec985469800fc8233</authentication>
    </file>
    <file fileId="84430" order="192">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7fff755d1d114125a48eef99fb3a4a72.jpg</src>
      <authentication>fe11c24d154e406d7606c82d0f3be79c</authentication>
    </file>
    <file fileId="84431" order="193">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/89e73c9382e79ad2db6817fa3934bb67.jpg</src>
      <authentication>316316083a3a5d123cdbac02c09721fe</authentication>
    </file>
    <file fileId="84432" order="194">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/ec54cb0f42b5e3e8ab6df56c1176bee6.jpg</src>
      <authentication>4920a81c2cd966b86bb5ba32e42d4425</authentication>
    </file>
    <file fileId="84433" order="195">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/efbe15b9d6c1d16260814c8157115995.jpg</src>
      <authentication>c0a07bd659c9c87db188e3a9a79793e3</authentication>
    </file>
    <file fileId="84434" order="196">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7a10e25e6f418b613195b4520b7228d7.jpg</src>
      <authentication>8d6879f21f6c4aa14a5b372277e565ba</authentication>
    </file>
    <file fileId="84435" order="197">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/d4457e1d00cb431b533123e7a3e49d31.jpg</src>
      <authentication>2ec5b3f57ac950c831e1702c4eb87933</authentication>
    </file>
    <file fileId="84436" order="198">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/2546fa3f9bee8ce79ae6bf345e2d838d.jpg</src>
      <authentication>4f95ab800cf46b9d93f6b2c8eea90489</authentication>
    </file>
    <file fileId="84437" order="199">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/285756045ac95ce90d2429694cb55dd7.jpg</src>
      <authentication>0e4a81182b8bffa4dea316042a3a6ac8</authentication>
    </file>
    <file fileId="84438" order="200">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/20d5513320289e6847f2189e3b58914a.jpg</src>
      <authentication>25577bf760206f71ee40fff1407a29f2</authentication>
    </file>
    <file fileId="84439" order="201">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/1ed0c4580203d3b5bc629764208e4176.jpg</src>
      <authentication>e8cd4669e5372c44fd4d0cf4ed8448d4</authentication>
    </file>
    <file fileId="84440" order="202">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/eb7d995b30dd08fdf33715596819987f.jpg</src>
      <authentication>d978809fcac5864591cb2ecec9ed9181</authentication>
    </file>
    <file fileId="84441" order="203">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/dbba54f5ec4f4f43abf5bccc58387654.jpg</src>
      <authentication>aaf30e9f69757ea6512664ac05be4224</authentication>
    </file>
    <file fileId="84442" order="204">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/a23720535a3f03a5570811c4c74c4fcb.jpg</src>
      <authentication>5c9c576bdf2a0547dc66a454c83f9e1f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84443" order="205">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/28ff92124e769c470d4829ab49e8f885.jpg</src>
      <authentication>aac800defc972c00b367de8165b496b5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84444" order="206">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7f7bb859e9798e943cbd1a67e882006f.jpg</src>
      <authentication>0ec603737e619206efc14f7b1340d22d</authentication>
    </file>
    <file fileId="84445" order="207">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/7bd828f7e4ead9d1a02901b99e4b12da.jpg</src>
      <authentication>e60cf0afd0e5fd10f91bab4f81dc3c5f</authentication>
    </file>
    <file fileId="84446" order="208">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/c55c446720bcaf01a3908a8f9b63d8b7.jpg</src>
      <authentication>ab3c0d36e2c08792630b7be56e6697e5</authentication>
    </file>
    <file fileId="84447" order="209">
      <src>https://www.occitanica.eu/files/original/9bf6450bc0eac3fe933c49456c2ac853.jpg</src>
      <authentication>eb984c8159142f21708848f4780d5885</authentication>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="93">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="355725">
                <text>Patrimoine écrit occitan:imprimés</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="355726">
                <text>Ce set contient les imprimés numérisés par le CIRDÒC issus des collections  des partenaires d'Occitanica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <itemType itemTypeId="15">
    <name>Libre</name>
    <description>Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier</description>
    <elementContainer>
      <element elementId="127">
        <name>Région Administrative</name>
        <description/>
        <elementTextContainer>
          <elementText elementTextId="503416">
            <text>Provence-Alpes-Côte d'Azur (PACA)</text>
          </elementText>
        </elementTextContainer>
      </element>
      <element elementId="128">
        <name>Variante Idiomatique</name>
        <description/>
        <elementTextContainer>
          <elementText elementTextId="503417">
            <text>Provençal</text>
          </elementText>
        </elementTextContainer>
      </element>
    </elementContainer>
  </itemType>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503396">
              <text>Agueto : rouman / pèr Maurìci Raimbault </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="49">
          <name>Subject</name>
          <description>The topic of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503398">
              <text>Poésie occitane</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503399">
              <text>Raimbault, Maurice (1865-1942)</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="503400">
              <text>Astruc, Louis (1857-1904). Préfacier</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503401">
              <text>CIRDÒC - Mediatèca occitana, CAB-1340-2</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503402">
              <text>F. Robaudy (Canes) </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503403">
              <text>1893 </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="94">
          <name>Date Issued</name>
          <description>Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503404">
              <text>2017-05-24 Gilles Bancarel</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503405">
              <text>domaine public</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="98">
          <name>License</name>
          <description>A legal document giving official permission to do something with the resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503406">
              <text>Licence ouverte</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="46">
          <name>Relation</name>
          <description>A related resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503407">
              <text>Vignette : https://occitanica.eu/files/square_thumbnails/8b0b5bee3604b9522f6cd5a20963b723.jpg</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503408">
              <text>application/pdf</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="503409">
              <text>1 vol. (XVI-242 p.)</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503410">
              <text>oci</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503411">
              <text>Text</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="503412">
              <text>monographie imprimée</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="43">
          <name>Identifier</name>
          <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503413">
              <text>http://occitanica.eu/omeka/items/show/16019</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="503414">
              <text>FRB340325101_CAB-1340-2</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="116">
          <name>Temporal Coverage</name>
          <description>Temporal characteristics of the resource.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="503415">
              <text>18..</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="86">
          <name>Alternative Title</name>
          <description>An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="814837">
              <text>Agueto / Maurìci Raimbault </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
    <elementSet elementSetId="8">
      <name>Occitanica</name>
      <description>Jeu de métadonnées internes a Occitanica</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="173">
          <name>Portail</name>
          <description>Le portail dans la typologie Occitanica</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="590161">
              <text>Mediatèca</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="174">
          <name>Sous-Menu</name>
          <description>Le sous-menu dans la typologie Occitanica</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="590162">
              <text>Bibliotèca</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="172">
          <name>Type de Document</name>
          <description>Le type dans la typologie Occitanica</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="590163">
              <text>Livre</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="182">
          <name>Catégorie</name>
          <description>La catégorie dans la typologie Occitanica</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="644365">
              <text>Documents</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="171">
          <name>Contributeur</name>
          <description>Le contributeur à Occitanica</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="876876">
              <text>CIRDOC - Institut occitan de cultura</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
</item>
