https://www.occitanica.eu/files/original/3b835799c49ca31366d672b1da6279eb.jpg e78b8741cb22b012e81bd5b03ab9fcb2 https://www.occitanica.eu/files/original/651c928f030f1e6f9f5c23e98ba7f399.pdf 41c2b5fe0bf625404885f98a270da597 PDF Text Text Escrituras femininas de l’après 68 Marie-Jeanne VERNY, Univ Paul Valéry Montpellier 3, LLACS EA 4582, F34000, Montpellier, France [in Actes de la 37ena Universitat occitana d’estiu – 2013-, Nîmes, MARPOC / IEO Gard, p. 221-247.] Lo contèxt politic e literari Las annadas 60, un pauc abans lo tèrra tremol de 1968, son per lo moviment occitan aquelas del viratge politic e economic de bona part dels actors, a l’entorn de la creacion de Comitat Occitan d’Estudis e d’Accion (en 1962) e de la revista Viure (nascuda en 1965). Son tanben aquelas de l’espelison de la novèla cançon occitana e del teatre d’intervencion (d’abòrd lo Centre Dramatic Occitan de Tolon, bailejat per Andrieu Neyton, puèi lo Teatre de la Carrièra, e mai lo Teatre dels Carmes de Benedetto en Avinhon). La creacion occitana aguèt aital l’escasença de rescontrar un public nòu. De notar pasmens qu’aquel renovèlament prenguèt plaça après l’espelison, après-guèrra, d’una creacion poetica novèla que trobèt dins la colleccion « Messatges » de l’IEO un luòc d’expression. Tot aquel contèxt es estat finament analisat per Felip Martel dins un article (ara en linha) de la revista Terrain1 titolat : « Révolutionnaire ou nationaliste ? La poésie occitane après 1968 ». Martel i analisa lo contengut politic d’aquela creacion, entre 1 Terrain n° 41, septembre 2003 « Poésie et politique » : http://terrain.revues.org/1652. 1 �engatjament de classa (defensa del pòble) e engatjament nacionalitari (defensa d’un pòble). De qu’es la plaça de las femnas dins aquel moviment nòu2 ? Podèm pas dire que la paritat siá respectada entre òmes e femnas creators… Abans 1968, una sola femna dins la colleccion « Messatges » de l’IEO : Suzana Vincens3, escais-nom d’Andrée-Paule Lafont, que cal pasmens sotlinhar lo ròtle que joguèt, a costat de son espós, dins l’aparelh editorial de las annadas 50-60. S’entrevava amb el de la colleccion « Messatges », e mai son nom apareguèsse gaire, e publiquèt en cò dels Éditeurs Français Réunis una de las antologias de literatura occitana del sègle vint las mai legidas, amb un prefaci d’Aragon4. E après las annadas 60 ? Per cubar la plaça nòva presa per las femnas, nos podèm clinar sur tres elements : lo teatre, la novèla cançon, la poesia. 2 Metèm a despart d’aquela reflexion Marcèla Delpastre, mai que mai perque son òbra de creacion se bastiguèt dins la talvèra de l’occitanisme revindicatiu, çò qu’es pas lo cas de las femnas consideradas aquí, escriveiras, cantairas, femnas de teatre que son òbra se bastiguèt dis lo vam d’un moviment e en ligason amb el. 3 Suzana Vincens Lis uelhs e son reiaume: poëmas, IEO, coll. « Messatges », n° 22, 1956. 4 Andrée-Paule Lafont, Anthologie de la poésie occitane: 1900-1960, préface Aragon, Paris, Les Éditeurs Français Réunis, 1962. 2 �Enfin, presentarem l’itinerari singular de Rosalina Ròcha, una de las voses femininas mai originalas de la fin del sègle XX. 1- Lo teatre La fin de las annadas 60 e las annadas 70 son las del succès popular del teatre d’intervencion militanta. Succès que se manifestava, cada estiu, a Avinhon, dins lo Teatre dels Carmes, ont Andrieu Benedetto organizava una setmana occitana. Mas se manifestèt tanben per las representacions nombrosas, mai que mai dins lo Sud occitan, del Teatre de la Carrièra qu’experimentèt non solament de novèlas practicas teatralas, mas tanben un rapòrt nòu al public (teatre de carrièra, precisament, e pas de sala d’espectacle, preparacion de las pèças per un trabalh de terrenh). Las femnas i tenián son ròtle, de segur, e mai, après la pèça Mort et résurrection de Monsieur Occitania, i aguèt La fille de Monsieur Occitania5, biais d’afortir publicament la plaça especifica de las femnas. E pasmens, qualques annadas pus tard, las filhas de la Carrièra, mai que mai Anneta Clement, Catarina e Maria Elena Bonafé, sentiguèron lo besonh d’anar mai luenh. Segon elas, lo tèxt de La fille de Monsieur Occitania èra pas estat pensat ni escrich per las femnas (lo tèxt es efèctivament de Claudi Alranc, l’animator principal del Teatre de la Carrièra) e caliá qu’aquestas trobèsson sa votz e que la portèsson sus la 5 Lo Teatre de la Carrièra, La fille d’Occitania, texte de Claude Alranq, Le Paradou (13), Actes-Sud, 1978, coll. « Théâtre en Occitanie ». 3 �scèna. D’aquí nasquèron quatre peças : Saisons de femmes, Le miroir des jours, Chants de la Galina, Porte à porte, regropadas sota lo títol L'écrit des femmes. Paroles de femmes des pays d'oc6. Per l’escritura d’aquelas pèças, lo trabalh d’investigacion acostumat del Teatre de La Carrièra foguèt fach : enquistas sul terrenh, escambis amb de femnas de mantun endrech, sesilhas de trabalh collectiu amb de convidadas exterioras al teatre7… La primièra pèça, subretot, aguèt un grand restontiment. A travèrs lo recit de vida d’Aureta, lo personatge principal, èran mostrats sus scèna totes los estereotips que bastissián l’agach sus las femnas e mai l’astrada d’aquestas. E a la fin, Aureta laissava comprene que, d’ara en dabans, anava seguir son camin. 2- La cançon La novèla cançon occitana aguèt sas cantairas. La mai coneguda, de segur, es Maria Roanet, que metèt a son repertòri de cançons de revindicacion occitanista, bastidas mai que mai a l’entorn d’una relectura de l’istòria, d’aquí de cançons sus la crosada contra los Albigeses o sus la revòlta dels vinhairons en 1907. Mas 6 Lo Teatre de la Carriera, L'écrit des femmes. Paroles de femmes des pays d'oc, Solin, 1981, Rédactrices : Catherine Bonafé, Marie-Hélène Bonafé, Anne Clément. Lo libre conten non solament lo tèxt de las pèças, mas tanben tota una part d’analisi e de retorn d’experiéncia. 7 Me rampèli d’una d’aquelas sesilhas, al Grau del Rèi, ont foguèrem aculhidas per la magnifica Arlette Bonafé, la maire de Catarina e Maria Elèna, que foguèt un dels sostens indefectibles del Teatre de la Carrièra. 4 �l’especificitat d’una votz feminina apareis tanben, per exemple, dins de cançons ont es evocada la maternitat coma « Mon topinon »8, e 1907 apareis a travèrs la figura de Cecília, joventa tuada pendent una manifestacion a Narbona9. Sota lo labèl Ventadorn, se tròban 6 disques de Maria Roanet. Un tèxt d’ela (paraulas e musicas), « Me sovèni »10 es plan emblematic de çò que poiriam sarrar d’un occitanisme militant (a travèrs los remembres de l’Istòria) portat per una votz feminina : Soi sortida i a cent mila ans D’aquela tèrra e del solelh, Dins son blau la mar me portèt Foguèri vaga, Cauquilha nusa, gabian ò peis, De mòrt en mòrt al long del temps, Nasquèri òme. Me sovèni del bonur De la pensada coma una nèbla Cada naissença es un lençòl que se deseplega E cada mòrt un pauc de nèu Que fond sul còr. Me’n sovèni. Çai foguèri i a sèt cents ans, Teissièr catar en Albigés, Pregavi lo Dieu dreiturièr En lenga nòstra 8 33 tours A l’intrada del temps clar, Ventadorn, 1975. Maria Roanet, Contra corrent la trucha nada, « Cecíla » (Tèxt d’Ives Roqueta), Ventadorn, VS 3L, 1975. 10 Me sovèni, Ventadorn VS 3L, 1979. 9 5 �Foguèri simple païsan Prenguèri la dalha e lo pal Contra la França. Me sovèni dels lenhièrs, De Ramon e de la desfacha Çai foguèri i a dos cents ans, Femna de paure vinhairon, Faguèri la revolucion, Plantèri l’arbre. En cincanta-un, desportat Per la justícia, la libertat, Mòrt a Caièna. Me sovèni de l’espèr Del pan rar, de la misèria… Tornarai nàisser dins mila ans E serai polsa, e serai vent Erba pels camps, benlèu froment, E la peireta Qu’aurai portada a l’ostal Que quilham contra lo terral Serà ieu, viva. Me sovèni del bonur Del pòble liure que fa fèsta Cada naissença es un lençòl que se desplega E cada mòrt un pauc de nèu Que fond sul còr. Me’n sovèni. E cada mòrt un pauc de nèu Agètz pas paur. Me’n sovèni. 6 �D’autras cantairas nasquèron tanben dins aquelas annadas : la Provençala Miquèla, qu’enregistrèt tres disques en cò de Ventadorn entre 1974 e 1984 e que contunha totjorn, après un passatge per la television (Emission Vaquí, de FR3 Marselha). Nicòla, provençala tanben, enregistrèt 2 disques. La cobèrta del segond, Leissem lei escapar11, representa una boca de femna tancada per un cadanàs… Messatge clar… Es dins aquel disc que Nicòla interprèta un tèxt de Rosalina Ròcha : « L’esluciada »12. La Lengadociana Clàudia Galibèrt (dos 33 t. en 1977 e 1978), votz originala ailàs amudida, mesclava dins son repertòri de tèxtes sieus, d’una granda sensibilitat, cançons de lucha e de tendresa, amb de tèxtes de poètas contemporans coma Leon Còrdas o Max Allier. Professora d’espanhòl, Clàudia Galibèrt aviá una afinitat particulara per aquel país que patissiá encara lo jog franquista, coma o exprimís aquel extrach d’un long tèxt de Max Allier : Ieu me ramente Barcelona Espanha en flors de mar en mar Dins ieu coma un sorelh repofa l'estiu dau Frente Popular Madrid Granada las Astòrias son d'espinhas d'aur dins mas carns T'ai tota en mon còr Catalonha Montjuich los plans descaladats e vese au canton d'una androna 11 12 Ventadorn, VS 3L 29, 1977. Publicat dins Òm sap pas coma, 4 Vertats / Messatges, 1971, p. 8. 7 �la filha embé sa risa roja fai petar l'ombra que s'acorcha au sorelh de la libertat…13 Autras voses de femnas de las annadas 70, Josiana Vencenzutto, Rosina de Pèire e sa filha Martina, que cantan totjorn, Ròsamonda, o encara Jacmelina… Es a dire a quicòm pròche una sus sièis de l’ensemble dels noms de cantaires14… 3- Poesia e pròsa Poesia e cançon son fòrça ligadas dins aquela temporada e la novèla cançon foguèt lo veïcul de la poesia occitana. Dins lo biais de cantar, l’acompanhament musical èra d’una granda sobrietat e lo tèxt èra mes en abans, d’aquí lo trabalh de memorizacion d’unes grands tèxtes poetics que permetèt la novèla cançon occitana, a començar per los poèmas de Lafont e Bodon. Mas l’après-68 foguèt tanben escasença de l’espelison d’una novèla escritura poetica, çò que mòstra plan l’article de Felip Martel ja citat. Aquelas òbras novèlas apareisson dins la colleccion « 4 vertats », creada per Joan Larzac, que deviá permetre l’espelison d’una poesiatract, que sa tòca militanta èra clarament afortida. Se rescontran tanben dins las revistas Viure, ja evocada, e 13 Solstici, La Crida, III, 1969 Se pòt trobar una discografia complèta a la fin del libre de Valérie Mazerolle, La chanson occitane. 1965-1997, Presses universitaires de Bordeaux, 2008. 14 8 �Obradors15. Bona part son estadas recampadas dins l’antologia bilingua de Maria Roanet, venguda un obratge de referéncia : Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation16. 26 noms d’escriveires (o cantaires) son recampats a la fin, unencament aqueles qu’an publicats libres o disques. Dintre aquestes, una sola femna : Rosalina Ròcha… Se comptam aqueles qu’an pas res publicat al moment que se compausa l’antologia, son 36 noms qu’apareisson, qu’al dintre i trobam doas autras femnas : Marisa Ros17 e Coleta Derdevet… Una ponhadeta de paginas per l’escritura feminina… Mema raretat dins las doas revistas citadas. Es Rosalina Ròcha qu’es la mai sovent presenta, Marisa Ros o es un pauc mens per çò qu’es de son òbra de creacion, mas dona de tèxtes de reflexion. D’autres noms i apareisson, coma aquel de Miquela Stenta o d’Elena Gracia, que venguèt a l’occitanisme dins las annadas 40. Aquela militanta del sector pedagogic de l’IEO i dona doas novèlas dins los nunèros 7 e 8 de 1966. De notar que l’expression en pròsa es una excepcion dins los supòrts que ne parlam. Rai qu’es estat totjorn mai aisit, per las lengas minoritàrias e per los escriveires que se cèrcan, e pas solament per las femnas, de començar per la poesia. De remarcar tanben que las femnas, a l’excepcion de 15 Obradors, revista del Centre d’Estudis Occitans de l’Universitat Montpelhier III, 1969-1977. 16 Maria Roanet, Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation, Paris, P.J. Oswald, 1971. 17 Mai coneguda dempuèi per son nom d’esposa : Boisgontier. 9 �Marisa Ros, son absentas de la redaccion dels tèxtes de reflexion que publica Viure… Autra remarca : se Colette Derdevet publiquèt, entre 2007 e 2011, tres libres de poesia illustrats, èra demorada muda fins aquí. Miquèla Stenta tanpauc s’exprimiguèt pas mai coma creatritz e Rosalina Ròcha sortiguèt de la scèna de l’escritura occitana après son darrièr libre publicat en 1994 e una novèla en 1996… Es pasmens d’ela qu’avèm sovetat de parlar aquí. Son òbra publicada es relativament abondosa, e son ròtle dins l’edicion contemporana foguèt dels importants puèi que bailejèt, de 1980-1985, la revista de creacion e de critica Jorn. 4- Rosalina Ròcha 4.1- Itinerari biografic Nasquèt en 1946 a Alès, dins una familha modèsta d’obrièrs agricòls de las environas d’Uzès. Sos parents, que descriu coma amaires e atentius, èran d’enfants de l’assistància. Son paire, obrièr agricòla, èra menat sovent a cambiar de mèstre e mai d’ostal.Una familha unida, tant amb los parents qu’amb lo demai de la fratria. Rosalina Ròcha faguèt d’estudis de letras a Montpelhièr e se i trobèt mesclada amb lo revolum de 68. Los azards de la vida faguèron d’ela una barrutlaira, per causida o per fòrça. A la debuta de las annadas 70, se trobèt dins lo Cantal, coma mèstra auxiliària de francés, pendent que 10 �son espós montava de corses d’occitan dins los licèus de Sant-Flor e de Murat. Puèi davalèron totes dos dins Gard, ont exerciguèron lor mestièr d’ensenhaires dins d’establiments privats, abans de partir dins Gèrs a la debuta dels ans 90. Viu ara dins lo Peiregòrd, pròche d’un sit preistoric important. Son òbra publicada es relativament abondosa mas en granda part esparpalhada. Ai ensajat de ne faire l’inventari que se tròba dins la bibliografia a la fin de l’article ont ai tanben ensajat de recensar los qualques articles critics sus l’òbra. Sos primièrs tèxtes pareguèron en 1969, dins la revista Obradors, bailejada per lo Centre d’Estudis Occitans de l’Universitat Paul-Valéry de Montpelhièr. Un de sos libres, Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, rescontrèt un lectorat relativament important. En revenge, foguèt maucorada, coma mantun, per l’insufiséncia de la lectura critica de sas òbras ulterioras. Dins la solesa, se descorèt de l’escritura. S’ensajèt un temps a l’escritura en francés. Puèi renoncièt a cercar d’èsser publicada. L’oportunitat d’aquel article me permetèt de legir d’un lanç l’ensemble de l’òbra de Rosalina Ròcha, dont una part es demorada manescricha. Me mainèri que s’ameritariá, aquela òbra, una lectura critica que coneguèt pas que per tròces.Seriá necite de faire un trabalh de fons sus los motius que percorrisson l’òbra, sus las formas que pren aquesta, sus son evolucion al fial de 11 �las 30 annadas que se publiquèt. Aquelas reflexions se vòlon son qu’un primièr esboç. 4.2- De qualques motius de l’òbra Rosalina Ròcha escapèt pas, dins las annadas 60, a l’expression dels tèmas occitanistas del temps, e, mai largament, a las allusions als eveniments de 68. Maria Roanet cita de poèmas d’ela dins son antologia Occitanie 1970, les poètes de la décolonisation, mas es per error que los localiza dins lo primièr recuelh, aquel de 1969, D'ont siás ? En realitat, los tres tròces recampats dins l’antologia son pas dins lo recuelh de 1969. Per los retrobar, amb de modificacions importantas, cal anar quèrre lo primièr ensemble de poèmas publicats en 1969, dins la revista Obradors, ont figuran los fragments 1 e 2. Avèm pas retrobat enluòc traça d’una autra publicacion del tresen fragment. Los tèmas occitanistas d’aquelas annadas, los cal anar quèrre dins tres endreches : - Dins lo primièr poèma – eponim – del recuelh D'ont siás ?, que s’acaba aital : Diga me diga me Sabes Occitánia18 Occitánia vesi pas 18 Dins las citacions, avèm servada la grafia dels originals 12 �- Dins l’ensemble publicat per Obradors, que comença per una version sensiblament diferenta d’aquel poèma : « D’ont soi ». Vaquí lo darrièr poèma d’aquel ensemble : Es un poëma sus una paret fa nàisser sus las pòtas escarraunhadas un sorire roge del sang que davala d’un còp de matraca. - Dins lo segond recuelh publicat : Òm sap pas coma, los poèmas « La gàbia » (p. 5), « Amen » (p. 7), « No man’s land » (p. 10), « La maquina » (p. 24), « Pòble del Vietnam » (p. 29), de segur que devon fòrça a las tematicas libertàrias de 68, coma als motius occitanistas d’un país raubat e de segur, a las idèas internacionalistas del temps. Sembla pas, pasmens, que se pòsca redusir, l’òbra de Rosalina Ròcha, a aqueles motius. D’unes perdurèron, coma la dubertura internacionalista que se legís, per exemple, dins lo poèma « Azadi », que claus lo recuelh Las Renadivas (1981) e remanda a la situacion de las femnas d’Iran après la revolucion islamica : Azadi Azadi19 Lo chadòr aparaire de cobesiá gardafemna sosten de vertur amaga-misèria 19 Nòta de l’autor : « Azadi : libertat, crida de las femnas per carrièras ». Lo poèma se tròba a la pagina 48. 13 �Mas entravaca l’èime e lo còs tengut de dents clava los pòts Mas s’agís subretot aquí de l’expression d’una fraternitat universala que se marida amb una solidaritat prigonda d’una femna a regard d’autras femnas. Escritura feminina ? A condicion de pas veire dins aquel qualificatiu un caractèr reductor, òc, de segur que se pòt legir dins l’òbra l’agach d’una femna sus ela e sus d’autras caras de femnas demultiplicadas coma un caleidoscòp que cada figura nòva que dessenha fa sens. Çò que l’òbra mòstra, es a l’encòp las opressions patidas, e lo voler ferotge de libertat que se legissiá ja dins lo poèma « No man’s land »20 : Coma la d’un grum ma pèl es tendida21 sus ma vida coma una tela a palpas me soi desplegada Dròlla de l’obrièr orfanèl l’avenidor encara endarrièr vint ans d’escòla e sens mestièr partirai a l’estrangièr Ma lenga del passat serà la de la revòlta 20 Publicat en 1969 dins Viure n° 17, p. 33, e représ en 1971, dins Òm sap pas coma. 21 Aital dins lo tèxt. Aquela forma se deuriá corregir en « tenduda » e mai lo tèrme melhor seriá « tibada ». 14 �per dire mon païs despaïsat mon còr esquintat Ma cara de femna quora l’òme jòga amb nòstra vida serà pas sa monina son pausador soi druda me cargarai de ma destinada M’estaquèron una estela sus l’esquina ai pas de luòc pas de païs per me pausar ma pèl es negra contra lo cèl tirarai l’òme de ma costèla Lo besonh de la femna de s’afortir coma èsser liure es sovent mes en relacion amb un estatut social : « Dròlla de l’obrièr orfanèl », aital se designa la votz poetica del poèma « No man’s land ». La situacion dels enfants abandonats, qu’èra aquela dels parents de l’autora, es sovent evocada dins l’òbra, a travèrs mantuna figura compausada a partir dels recits entenduts dins l’enfança. Un poèma del recuelh Òm sap pas coma es sonat « Assistença publica » : Per còp d’astre nascuts d’un giscle pauc pregat perduts dins una bòria montanharda avètz pagat 15 �a l’escòla lèu marrida grana avètz comprés… Quatre novèlas del recuelh Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television22son tanben escricha sus d’enfants abandonats: « La palitessa », « Las pèrlas », « La Bèrta », « Lo libre de geografia ». E lo darrièr tèxt publicat : « Los grands », conta la cerca patetica de sas originas de la part d’una escolana qu’a pas, coma sas companhas, cap de grand dins cap de cementèri23. L’estatut d’obrièr agricòl del paire, qu’anava de plaça en plaça a l’agrat dels patrons mai o mens corrèctes, es evocada dins lo polit poèma en pròsa « Paraulas al ventre » : Dins un ostal rabinat de garriga, un ostal bas de pèiras desparièiras amb lo palhièr e l'òrt darrièr. Jogaràs amb plumas de gal e socas de vinha. Mon pichon del ventre avèm lo temps. Se demesiràn pas las parets espessas de ton ostal. La vinha la podaràn ton paire amb mon paire qu'autre temps podèt las vinhas estrangièras. Lo desir d’un ostal travèrsa tota l’òbra. E es pas un azard que lo primièr recuelh se sonèsse « D’ont siás ? ». Aquí la debuta del poèma eponim : 22 Jorn / Federop 1987. « Los Grands », Enfanças, Licèu de la Camarga, Nimes, 1996, 39. 23 16 �Ont es ton ostal ? soi de pertot ai pas d’ostal Castelana levada del cabanàs pairal… (p. 7) Vaquí aquela del poèma « Mon païs » : Mon ostal sens parets mon ostal al vent gelaire… (p. 27) Los bonaürs, los espèrs (« Paraulas al ventre », Òc, 1972) e las angoissas de la maternitat son exprimits mantun còp. Dins l’òbra, l’autora emplega quora la primièra persona, quora la tresena persona, mas l’utilizacion quasi permanenta de la focalizacion intèrna li permet de nos faire dintrar dins l’intimitat dels personatges feminins (e mai largament, lo mai sovent, dels enfants, dròllas o dròlles) que nos liuran sas dolors, sovent, e, rarament, sos bonaürs. Dolor de femna dins la banalitat d’un cada jorn que poiriá semblar ordinari… La maternitat i signa l’embarrament dins l’ostal. Aital, una pròsa publicada en 1977, « Una jornada de Catarina Carladés »24, conta d’una sembla votz blanca la lassièra de la femna cantonada dins son ròtle de maire-noiriça e de femna d’ostal, sens una minuta per 24 Obradors, novèla tièra, n° 12, Montpelhièr, Centre d’Estudis Occitans, p. 12-15. 17 �polsar, e dins l’impossibilitat totala de dire a l’òme25 son enueg e sos desirs. Aquí la fin de la nòvèla : Anem, cal tornar a la cosina faire manjar aquel dròlle – amb embuc seriá mai simple – lo menar puèi dins sa cambra. Catarina tira suls vestits per li quitar. Jaume brama de son braç torçut. Brama que bramaràs, barra la pòrta. Se’n va espandir sul lièch, barrotlada. Demanda a Joan d’assordir la votz d’aquela Avinhonenca bestiassa a la ràdio. Ara que Jaume a cabussat dins lo sòm, ela lo cap li vira, sos uelhs son trempes. Joan li ven picar sus l’espatla : « De qué i a ? Vòles demorar sola, benlèu ? Òc, ieu vau acabar mon trabalh ». Es simple… Plora mas sens glops e dins lo cabeç. Enfin, Joan la rejonh. La crei tot uniment crebada de sa jornada. Vòl sopar e la fai rire e levar. Lèu fach lo repais amb de restas e de morre e lèu engolit. Recapta la taula, se vai apreparar per la nuèch. Quora se clina sul lièch, Joan es ja a legir. Pren tanben son libre, un libre gròs, pesuc, un libre d’òme. Un del païs bas, tafurat per l’enveja, pel besonh de la malautía que li dubririá las pòrtas del païs naut, rasís l’amor del pitre negre e lo cèl blanc. E la malautiá qu’arriba d’èsser tan sonada. Lo temps de s’avisar que Joan ronca ja e lo libre s’escapa dobèrt sul ponde. Catarina lo recaptarà deman. 25 L’enfant se ditz Jaume e l’òme Joan. 18 �Dolors de femnas. Violentas de còps. La maternitat que pòt tuar (La palitessa26)… Dolor de l’opression masculina, amb un recit de viòl, dins lo recuèlh Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, qu’arriba a la fin de las paginas aparentament anodinas del jornal d’una adolescenta, titolat « Un estiu »27. Mas la descubèrta de la sexualitat es tanben aquela d’una diferéncia radicala entre la drolleta que cèrca amistat e tendrum e los masclons qu’an de desirs mai brutals… E l’escambi es impossible entre los uns e los autres : las lengas parladas per l’una e per l’autre sembla que son de lengas tant estrangièras l’una a l’autra coma o son los desirs fisics28. Sovent los tèxtes dison un desir de revòlta violenta. E se diriá que los silencis que marcan las astradas de tant de femnas an una mena de revenge fantasmatic dins de scènas coma la qu’es contada dins la pagina en italic que seguís la novèla « Un estiu », çò qu’es pas un azard : Cada nuèch me negui dins una bacina de sang de pòrc. L’ausissi que lo sagnan plan planeta. Sa garganta batega. Sos uèlhs reprovaires me taravèlon. 26 « La Palitessa », Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, Jorn / Federop 1987, p. 25. 27 « Un estiu », Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, Jorn / Federop 1987,p. 63. 28 « Las trenas », Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, Jorn / Federop 1987, p. 57. 19 �Arpategi dins sa sang. Me quilhi en udolant. Mam’ me ven portar de tisanas redolentas. M’assola dins sos braces. Me breça d’oradas. […] (Sandrina, de qué te faguèron ? Diguèri res, Sandrina, diguèri res.) Ara escota e agacha, calhat, aquel mond que fan de bèlsbèls a la camerà. Una freg dardalha d’aquel blòt central, fautuelh, òme, tauleta, television, òme, telé… Cluqueja una lutz, blau, blanc, blau, blanc. Ausissi tornar la gingolada de la bèstia. Preni balanç e tombi sus eles. Grafinhi de caras, mossegui, escupissi, Mandi de còps de pè, de ponh, fins que pete la bomba de veire. Gingoli de plaser en lipant la sang que regoleja suls eslaps fregs.29 Aquela violéncia giscla de mai d’un tèxt ont los imatges de nafradura, de viòl, de mòrt, traversan las paginas. Lo títol del darrièr libre publicat, Lo Viòl de la hemna mòrta, es significatiu. L’emplec de la forma gascona s’explica aquí per l’omofonia, dins lo manescrich d’aquel recuèlh bilingue, amb un segond títol francés qu’èra : Le Viol de la haine morte… Demòra encara de faire un trabalh de fons sus l’òbra tota. Me soi contentada aquí de donar qualques dralhas que donaràn enveja, o espèri, de la tornar legir. Come ne pòdon donar enveja aquelas linhas de Felip Gardy : 29 Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, Jorn / Federop 1987, p. 87. 20 �Tout aussi tonique, dans ses affirmations et ses refus, est la voix de Rosalina Roche, depuis D’ont sias ? (1969) jusqu’à Las renadivas (1982) en passant par Òm sap pas coma (1971) et de nombreux textes publiés depuis en revues. Cette poésie presque silencieuse, tressée d’ellipses, de sous-entendus, traversée d’hésitations, de cris retenus, volontiers maladroite comme pour noter plus sûrement les interruptions imprévisibles du sens et du sens de la vie, est certainement une des plus originales de sa génération.30 En esperar que torne un jorn, l’autora, a l’escritura. E me permeti de sovetar que torne a l’escritura de pròsa. Es un genre que i capita plan, estent qu’a un biais de menar la narracion que ten lo legeire en alen e que benlèu li permetriá de tornar rescontrar lo public qu’a totjorn desirat d’escambiar amb el. Bibliografia Estudis COLLECTIF, 1965, « Dètz testimònis », Viure 4, p. [16]-[48]. (L’exemplaire du numéro que nous avons consulté n’est pas paginé.) COLLECTIF, 1968, « “Sur la France” e sus Occitània », debat amb Joan David, Joan Larzac, Ives Roqueta e Robert Lafont, Viure 12, p. 1-11. COLLECTIF, 1982, Vent Terral, « Femnas », Energas (81350). 30 Philippe Gardy, Une écriture en archipel, Fédérop, 1992, p. 76. 21 �COLLECTIF, 2010, Lengasn° 67, « Chanson occitane et chansons en occitan dans la seconde moitié du vingtième siècle », Montpellier, PULM. Frédéric BARD et Jan-Maria CARLOTTI, Antologia de la nòva cançon occitana, Edisud, Aix-en-Provence, 1982. Philippe GARDY, L’écriture occitane contemporaine. Une quête des mots, Paris, L’Harmattan, 1996. Notamment : « Des cosmogonies à l’éclatement du monde : tendances de la poésie occitane contemporaine », p. 41, « Le "lien à la langue » dans l’écriture occitane, 1965-1994 », p. 79. Philippe MARTEL, « Révolutionnaire ou nationaliste ? La poésie occitane après 1968 », Terrain n° 41, septembre 2003 « Poésie et politique » : http://terrain.revues.org/1652. Valérie MAZEROLLE, La chanson occitane. 1965-1997, Presses universitaires de Bordeaux, 2008. Maria ROANET, Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation, Paris, P.J. Oswald, 1971 Yves ROUQUETTE, La nouvelle chanson occitane, Toulouse, Privat, 1972 Òbras literàrias Abans 1968 Suzana VINCENS, Lis uelhs e son reiaume : poëmas, IEO, coll. « Messatges », n° 22, 1956. Andrée-Paule LAFONT, Anthologie de la poésie occitane: 1900-1960, préface Aragon, Paris, Les Éditeurs Français Réunis, 1962. 22 �Après 1968 Lo TEATRE de la CARRIERA, La fille d’Occitania, texte de Claude Alranq, Le Paradou (13), Actes-Sud, 1978, coll. « Théâtre en Occitanie ». Lo TEATRE de la CARRIERA, L'écrit des femmes. Paroles de femmes des pays d'oc, Solin, 1981, Rédactrices : Catherine Bonafé, Marie-Hélène Bonafé, Anne Clément. « Poèmas de mai » (Viure 13, 1er août 1968, p. 12-13). L’òbra de Rosalina Ròcha 1969, D'ont siás ?, poëmas, Rodez, Subervie, coll. « 4 Vertats », 6. 1969, « D’ont soi ? », « Cap matrassat… », « Mond de plastic », « Caminarai… », « Clucava la nuech… », « Segut esquina plegada… », « es un poëma… », Obradors, Montpelhièr, Centre d’estudis occitans, p. 6631. 1969, « No man’s land », « An parlat… », « Dobrir »,Viure n° 17, p. 33 1971, Òm sap pas coma, Toulouse, IEO, Coll. « Messatges », 45 1971, « Cap matrassat… », « Mond de plastic », « La solesa escarraunhada… », extrach de D'ont siás ?, in 31 Lo primièr es estat publicat dins D’ont siás, amb aquel títol. Dins Obradors, es titolat, significativament, « D’ont soi ». Se tròba dins Òm sap pas coma, dos autres poèmas, lo segond e lo darrièr, recompausats al dintre del poèma « Contra ponh », p. 4. 23 �Maria Roanet, Occitanie 1970. Les poètes de la décolonisation, Paris, P.J. Oswald, 1971, p. 71. 1972, « Paraulas al ventre », poèma de pròsa, Òc, n° 7, p. 1. 1973, « De rescondon », poèma, Òc, n° 9, p. 29. 1974, « L’estapa », « Sorgas », « Escota sus l’aira », Obradors, novèla tièra, n° 6, Montpellier, Universitat Paul-Valéry, p. 43. 1977, « L'esluciada », in Nicòla, Leissem lei escapar, 33t. Nicòla, Béziers, Ventadorn. 1977, Ensemble de tèxtes titolats « En cèrca del revèrs », « Istòria de Maria », « Los caçaires », « De rescondons », « Dimenge », « Trevança », « Lo canon », « La paur granda », « Lo purgatiu », « Una jornada de Catarina Carladés », « Viatge d’ivèrn », « Letras », « Lo lac Titicaca », « Revèrs del miralh… », « La guimbarda », « Astronomi domine » », « La leiçon », « Los caracos a l’escòla », « Plan plan », « Carimasc », « La camisa », Obradors, novèla tièra, n° 12, Montpelhièr, Centre d’Estudis Occitans, p. 3-31. 1980, Tres poèmas: « Lo Calvet », « La malabestia », « Traucs negres », Jorn n° 1, Pont-Saint-Esprit, p. 20. 1981, « Cap e cap », in FJ Temple, « Poètes de langue d’oc », Vagabondages, revue de poésie n° 32-33, p. 108. 1981, « La rota », Jorn n° 1, Pont-Saint-Esprit, p. 3. 1982, Las renadivas, poèmas, Energas (81350), Vent Terral, coll. Cercamon, 5. 1982, « Lo cocordofòn », poèma caligrafiat, Practicas, n° 1, Montpellier, Obradors occitans, 1er trimestre 1983. 24 �Tèxt acompanhat de proposicions d’utilizacion pedagogica. 1983, « Lo tetarèl », « La retirada », « La platana », « La dorga », Òc, n° 19, septembre 1983, p. 22. 1983, sous le pseudonyme de Joana Sanchez, « Debanada », Òc, n° 19, septembre 1983, p. 19. 1983, [Silenci], Mòstra, Pour une Occitanie expérimentale, n° 11, printemps 1983, Les Infruts, 12230 La Cavalerie. 1984, « Presa de paraula », Jorn n° 11, dorsièr « L’escritura feminina », p. 5, Saint-Julien de Peyrollas. 1984, « Plenor », « Seba », « Uelh », poèmas tirats de Enclusas, segonda part, Jorn n° 11, p. 35, Saint-Julien de Peyrollas. 1985, Los bacèls de marme, manescrich inedich. 1986, « Champs-Élysées », Mostres en pintura », Jorn 1314, p. 48 e p. 65, Saint-Julien de Peyrollas 1987, Sensa-Nom, la Romèca, lo Babau e la television, novèlas, Eglise Neuve d'Issac -24400 Mussidan, Fédérop, Montpeyroux, Jorn. Aquel recuelh conten las novèlas seguentas : « Parladissa », « Lo testard », « Verd e blau », « La palitessa », « Las pèrlas », « La Bèrta », « Lo libre de geografia », « Las trenas », « Un estiu », « Champs Elysées ». 1988, « Los bacèls de marme », tròces : « Canti l’òme… », « Sabi pas de qual… », « Soi a mand de saupre », in Lluis Fornés, Dorsièr « Poetas occitans de hui », L’aiguadolç, revista de literatura, n° 6, Institut l’Estudis Comarcals de la Marina Alta, Alacant, p. 95. 1988-1989, En abril la flor, manescrich inedich. 25 �1994, Lo viòl de la hemna mòrta - l'année du narcisse, Toulouse, IEO, / Montpeyroux, Jorn / Nîmes, MARPOC, coll. « Messatges », n° 71. 1994, « Il faut que les morts ressuscitent », fragment du poème « De man esquerra », inédit, version française seulement, in Serge Bec, dossier « La poésie d’oc », Estuaire, n° 28, revue culturelle, Luxembourg, p. 52. 1996, « Los grands », in Enfanças, Licèu de la Camarga, Nimes, p. 39. 2001, « Poemas », in 7305 jorns / vint ans d’escritura occitana, Jorn, Montpeirós (34), p. 77. 2004, « Verd e blau », in Giovanni Agresti, Antologia de la nòva escritura occitana 1980-2000, Jorn / Le Temps des Cerises, p. 93. 2012, « Paraulas al ventre », poèma de pròsa, Òc, n° 7, représ dins Color femna, CRDP Montpelhièr, p. 37. Articles critics 1969, Ives ROQUETA, compte rendut de Ont siás ?, Viure n° 16, p. 41. 1972, Roland PECOT, compte rendut de Òm sap pas coma, Òc 237, p. 62-64 1975, Ismaël GIRARD, compte rendut dels poèmas pareguts dins Obradors, Òc 249, p. 81 1982, Ulrike BRUMMERT, compte rendut de « La rota », Vent Terral n° 8. 1983, Roland PECOUT, compte rendut de Las Renadivas, Connaissance du Pays d’oc n° 59, article « Cercamon, la poésie à tous les vents ». 1984, Francesa JOUANNA, compte rendut de Las Renadivas, Jorn n° 11, p. 73 26 �1992, Philippe GARDY, Une écriture en archipel, Fédérop, p. 76. 1994, Alan ROCH, compte rendut de Lo Viòl de la hemna mòrta, Occitans !n° 63, p. 15 27 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Campus Article (Campus) Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Escrituras femininas de l'après 68 / Marie-Jeanne Verny Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Escrituras femininas de l'après 68 / Marie-Jeanne Verny Escrituras femininas de l'après 68 / Maria-Joana Verny Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Apr&egrave;s avoir fait le constat de la faiblesse du nombre de femmes dans l'expression litt&eacute;raire et artistique occitane avant le milieu des ann&eacute;es 1960, Marie-Jeanne Verny, enseignante-chercheuse &agrave; l'Universit&eacute; Paul-Val&eacute;ry Montpellier-III, sp&eacute;cialiste de litt&eacute;rature occitane contemporaine, analyse la place et la cr&eacute;ation des femmes dans le th&eacute;&acirc;tre, la chanson et la po&eacute;sie en occitan apr&egrave;s 1968. <br /><br /></div> <div style="text-align: justify;">L'article est issu d'une communication faite en 2013 lors de la 37^e Universit&eacute; Occitane d&rsquo;&Eacute;t&eacute; de N&icirc;mes sur le th&egrave;me &laquo; <em>Femnas d'aic&iacute; d'ail&agrave; </em>&raquo;.</div> <div style="text-align: justify;">Apr&egrave;p aver fach lo constat de la flaquesa del nombre de femnas dins l'expression liter&agrave;ria e artistica occitana abans la mitat de las annadas 1960, Maria-Joana Verny, ensenhaira-cercaira a l'Universitat Paul-Val&eacute;ry Montpelhi&egrave;r-III, especialista de literatura occitana contemporan&egrave;a, analisa la pla&ccedil;a e la creacion de las femnas dins lo teatre, la can&ccedil;on e la poesia en occitan apr&egrave;p 1968.<br /><br />L'article es eissit d'un comunicacion facha en 2013 pendent la 37^ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes sus lo t&egrave;ma &laquo; Femnas d'aic&iacute; d'ail&agrave; &raquo;.</div> Creator An entity primarily responsible for making the resource Verny, Marie-Jeanne Publisher An entity responsible for making the resource available MARPOC / IEO Gard (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 201. Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2019-01-08 Sophie Garcia Rights Information about rights held in and over the resource ©Marie-Jeanne Verny License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (27 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text texte électronique Subject The topic of the resource Femmes et littérature -- Actes de congrès Littérature occitane -- Femmes écrivains -- 1970-.... Roche, Rosalina (1946-....) Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/3b835799c49ca31366d672b1da6279eb.jpg Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context https://occitanica.eu/items/show/20587 Bibliographic Citation A bibliographic reference for the resource. Recommended practice is to include sufficient bibliographic detail to identify the resource as unambiguously as possible. Première publication : UNIVERSITÉ OCCITANE D’ÉTÉ. Femnas d'aicí d'ailà : 37ena Universitat Occitana d'Estiu 2013 = Femmes d'ici d'ailleurs : 37ème Université Occitane d’Été 2013 . Nîmes : MARPOC/IEO Gard. Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Campus Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Article scientifique Contributeur Le contributeur à Occitanica LLACS Univ MTP 3 Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Ressources scientifiques Universitat Occitana d'Estiu de Nimes = Université Occitane d'Été de Nîmes