https://www.occitanica.eu/files/original/8dd84b9a9295afb171ed9e12a4848c48.jpg 801ce1286782cd20ad3fcac7cdb89192 https://www.occitanica.eu/files/original/2ad61e844c9b4b4e658a7240413cccfe.pdf ed231378832174f3dfd6ced86094ae84 PDF Text Text �VIURE REVISTA SOMARI OCCITANA TRIMESTRALA REVOLUCION OCCITANA SUS L'ALIENACION OCCITANA Director : R. LAFONT Comitat de per BRENGUIER, FABRE, : LA FAM A. Pradèl. LO REI CRUDEL Gui MARTIN. Ives R. Lafont. TESTIMONI Redaccion J.-P. CI. per per Max Roqueta. ROQUETA VITA MILITARI Abonament per un an per Gilbert Suberròeas. LA MIEU : 15 F. VIDA ERAN TRES FRAIRES Estamparià BARNIER, Nîmes. per Pau Mari. Jean Bodon. CALENDARI Lo Gerent per : Joan-Pau BRENGUIER E. P. J.-P. Brenguier. Espieut, R. Lafont, J. Larzae, Pessamessa, I. Roqueta. �M Nous la VIURE « Cette aujourd'hui le premier numéro de adressons vous revue revue ». est née de la volonté et du dévouement de quelques hommes qui, indépendants de tout organisme dans cet acte de création, mais cordialement liés à tout le mou¬ vement occitan, ont voulu que fussent posés les problèmes de la survie d'une langue et du développement d'une culture sans faux-fuyants, avec l'audace de la recherche intellectuel¬ le. C'est là une revue littéraire un d'idées peu, une revue qui prendra sa place et dessinera de plus en plus domaine par les contributions qu'elle recevra. surtout, nettement son Elle parlera autant que clarté d'un en oc toujours, de la vie économique, politique, culturelle dans notre pays et ailleurs, avec la engagement total et la plus grande liberté criti¬ que. Même si dans ce vues chez sans vous ne partagez pas les points de vues exposés n'exigeons d'ailleurs pas l'unité de collaborateurs), nous espérons de vous l'aide numéro (nous nos laquelle notre effort sera bientôt vain : d'abord des aide de propagande (faites connaî¬ « VIURE » à vos amis, dans les milieux que vous fré¬ abonnements, ensuite une tre quentez), enfin un avis, auquel nous ferons écho. Pour que vive la pensée d'oc, indépendante et rante, aidez « VIURE ». LO COMITAT DE « VIURE * — — Abonnement annuel Le Numéro : : 15 F. 4 F. Jean-Pàtil-PB RINCHE ERMontpellier Le Vaccarès Esc. C NIMES C.C.P. 1566.54 M«ntp*lli«r conqué¬ 15-66-54. ». ��REVOLUCION OCCITANA ICI e ara. DINS AQUESTE PAIS E DINS AQUESTE SEGLE, L'OME... L'ôme deliure e responsable. enluòc d'autra justificacion d'escriure e de legir, a pas d'autra tanpauc, ni per l'escrivan d'òc ni per l'ôme occitan quora es agut vengut major. A aquela liberacion de tôt l'ôme e de l'ôme tôt, nosautres avèm donat lo nom d'occitanîsme. D'auires li dison revolucion, e d'autres encara poësîa. Amb eles sèm. Per los que sèm aîci i'occitanisme es la revolucion o pas rès. Poëtas o non, lo voler totjorn perdut e ganhat de la poësia modèrna, lo fasèm nôstre : bastir per l'ôme amb lo païs e lo sègle un mond abitable. Per lo poder de la paraula. E per la vioI e a pas mai de viure. N'i léncia de l'acte. Desenant garatz aqui que lo saut es fach, contra sai, l'abandon e la mort, e per l'aventura de l'èime trasèm, sèm prestes a pas rès gardar de sauve. lo pas¬ ont nos Partissèm d'ont sèm : a calôs. Los qu'an paur que la paraula, abans e dins l'accion, desplace l'ordre de las cau¬ sas, que demôren. Dins la batèsta que menam ara — la darrièra que se pôsca amb e per nôstra integritat — nos es pas permés d'acceptar d'alianças a mièjas. A travèrs e a perpaus de l'ôme d'ôc es a la liberacion de l'umanitat que nos engatjam. Perduda aquesta batalha, tôt sérié pas perdut, e sus nostre camin sèm segurs de ne trapar maitas que nos 5 tornariàm metre. Se uèi mobilizam, es que pensam la victôria de I'occitanisme possibla dins un temps définit e per un temps indefinit. Es que cresèm qu'a la lucha nos podèm acarar sens que foguèsse necessari per nosautres de venir autres. Perque occitans sèm. Escrivans. E escrivans parlam daun pôble que de sègies de messorga an ensordat. Lo sol pôble benlèu d'Eurôpa que lî an bofat lo mesprètz de sa lenga e qu'aja fach d'aquel mesprètz una bandièra. Un pô¬ ble raubat, deseimat, que dins son educacion d'impôrtvant �cultura, e mai que sovent rès. Quora parlam de cultu¬ ra, que siá plan comprés que parlam de la vida dins tôt son gîsclar. A la saviesa mofla d'una cultura sentida coma un eretatge que lo caldriá aparar mai que mai, onorar, opausam los perilhs, las injustícias e las fautas aparentadas de gost de la vida intellectuaia manjaira de valors, en pensamenf d'invencion mai que de tradicion, d'aventura mai que d'ordre. expòrt sap pas rès d'el ni de sa semblariá que ne vòl pas saber Occitans e artisîas d'ôc, solidaris, recampam dins nôsreguèrlha, dins un dire que lo volèm considerar coma nòstra força primièra, las mudasons socialas d'un temps qu'aimam a la passion. Un païs nos enròda que sas riquesas naturalas li apartenon pas pus, desviradas per d'autras mans jol cobèrt de l'anonimat de Societafs o d'un Estât. D'aqui sèm. D'un païs desfatat ja per las deportacions (vestidas en mutacions normalas que dison) de sas populacions. D'un païs non pas tan desertat coma transformat en desèrts per un procès longàs que s'inversarà son que per la fe e la compreneson, quand capitarem de quilhar devant l'amenaça de mòrt per dissolucion de l'uman, l'estatura de tra tôt votz un pòble viu. Aquí nòstra ambicion. De dignitat n'avèm pas cap d'auqu'una côbla risibla. Mas serem pas batuts. L'istôria occitana modèrna n'es arribada a aquela escasença qu'interditz los quites abandons que fins ara l'an rosegada : paraula sens efièch sus l'engatjament jornadièr e que s'engrepesis en somi, estetîsme, marginalisme, autôsatisfaccion de capèla, contemplacion fòra temps e fòra sens d'una occiianitat en idèa, politica d'esquizofrèns, caça de la glôria locala, conversion del fach d'ôc en motius d'estudis a gràtis, regropament de las « energîas » sus la basi comuna pus pichoneta. E mai, e mai... D'aquela acostumança a l'abandon, ne finirem per la luciditat, l'avisa facha al temps e als signes del temps, per nôstre empeutament sistematîc sus totas las batalhas de liberacion, coma ne fini¬ rem amb la paur que desvistam dins los quites occitanistas : paur de la realitat coma es, paur de las raras que cal pas sautar per mandar sa votz a l'aire liure, paur de tôt pari, de tota prospectiva, de toîa responsabilitat publica, paur enfin e mai que mai de la força revolucionària de la quita posicion occitana. S'espiam un còp en arrier, sera pas que per far petar las cledas : régionalisme repapiaire, fédératra. Batuts seriàm pas �nacionalisme de Irôces e de petaces, per las cendres del fuôc, puèi per agachar lo fuòc nòstre landa, e lo nolrir de la lenha del temps que sèm. îsmes aprioristas, garar coma image. Inventar una liproblematica nôva, una consciéncia occitana acordada amb lo sègle e responsabla devant el, cresèm nosautres qu'aqui ni a pro per incendiar una vida d'ôme e lo mond sens fin. 0 cresèm perque nos plantejam sens esper de tornar al luôc del perilh mai grand, dins l'endrech e lo temps ont l'ôme en la persona occitana cabussa dins una alienacion nova : la conolizacion del viure acabant la de l'esperit. O cresèm perque pensam que ont i a lo perilh mai grand, l'escàndol màger, aquí i a l'anóncia tanben d'una morala d'avenidor, d'una autra mena d'ômes. Parlam de fuôc, mas es pas un teratura modèrna, una Nos sèm pas acampats per soscar e per plorar sus lo malastre. La môrt nôstra l'espiam a la cara, a totas sas caras. Los primièrs responsables de l'escrachament d'Occità- nia, sérié aisit de los trapar. Pas luènh. Nosautres. Mas nos esfimam mai de proclamar un drech nôu que compléta los drechs de las etnias al progrès dins totes los domènis de l'acfivitat umana. Aquel drech per lo far nàîsser al public, sèm prestes a tctas las contèstas, portais que sèm per un movement universal, segurs d'ausîr dins lo borbolh de la batèsta un pois de mond picar en abans de l'istôria. crenhença. èsser que l'espelida. Los perilhs que lo gaitan, sèm pagats per los saber mai que non degun : l'uniformizacion dins lo mediôcre, la cultura omogeneïzada es aici que ne foguèron fâches los ensags. Mas aquô justament çô que nos baila nôstra fôrça d'exemple. Arroïnats per l'orguèlh d'una nacion nacionalista, los que demòran despertats pôdon èstre pas que d'arroïnaires d'orguèlh. A l'ôme nôu portam l'assèti de sas rasics e dobrissèm una aventura dobla : la conquista d'una cultura planetària, l'extension espaciala de l'èime ; e la conquista de Car poëtas o non, anonciam l'ôme sens L'ôme que ven e que consi que virem, pôt planetari, aie! e ara l'anonciam e n'ajudam l'èsser pas etnic, l'extension en fonsor. la cultura liberatritz es drech essencial a la vida. L'occitanisme es pas un culturisme, un umanisme de l'esperit desîncarnat. Qu'un poëta s'aplante davant la realitat tota, psicologica, linguîstica, culturala, economica, politica de Assèti de las rasics. Lo drech a rès qu'una consequéncia del �son l'artista passarà sempre consciéncia de l'òme acarat a la vi¬ païs, aquô rai. La dignitat de per nosautres après la da e a la mort de son pôble. Pensarem pan e vin e amor. Denonciam la messorga d'una istòria « realista » que justifica totes los abandons. Veriat es que lo passât de l'umanitat es un cementèri de culturas sagatadas e d'etnias sacrificadas. Nos tapam pas los uèlhs. Mas vertat es tanben lo dich réalisme es déterminât : darrièr el s'amagan qu'escrachan lo vîure d'òmes de tala o tala région, fan mesprètz de las ressorças s'aquò lor ven de biais, e lèvan a l'aufoctòn sa dignitat. Dintrant sul terrèn de las contèstas socialas, las podèm esclairar del drech de l'òme de viure aqui que vòl, qu'aquò siá per drech de naissença, o contra aqueste drech, en un liure voler. Disèm als economistas qu'an lo dever, eles, de se botar al servici de î'òme, e de non pas mai plegar l'ôme a las nécessitais del profièch. Aqui justament dobèrta en païs d'ôc la dralha revoque los interesses lucionària. Dobèrta dins l'ordre social e e dîns l'òme. Esperam mai qu'una equitabla gestion dels bens. La revolucion pòt èsser que totala e quora l'orne se desliura de la fam, de l'angois¬ sa, de la reïficacion sociala e politica, i ganhèsse pas dins lo meîèis temps l'enveja de crear la ciutat e lo poëma, seriá pas qu'una engana de mai. A l'ôme que tôca tèrra, que ne finis amb la vielha paur d'empr'aici que la tèrra li manque, demandarem que li siá donat de portar frucha. Que sol lo poder de crear, la libertat practica de crear desliuran. Tota expansion de l'èime qu'espeliriá pas en actes creadors s'estofarié d'esperela . Dins aicestas amiras lo manîeniment e lo progrès de la lenga e de la cultura occitanas son pas ni mai pôdon pas èsser la fin e l'explicacion de nôstra lucha. Nos baiem per quicàm mai que per la conservacion d'un biais de dire, la « defensa e illustracion de la lenga d'ôc ». Nos batem per la iiberacion de l'ôme, aîci e ara, de pertot, per totjorn. Mas dins aquela lucha, la lenga es nôstra arma, amb la dobla e d'aiçô bêla significacion d'aqueste mot en occitan. N'es lo motor e n'es l'esplècha. Es dins l'atencion clinada sus la len¬ ga, dins son escritura, dins !o comèrci qu'entretenèm amb lo passât literari nôstre, dins l'esbleugiment que nos baîlèt l'existéncia d'una literatura occitana modèrna, que nos sèm en primièr descobèrts ômes d'ôc ; îrrevocablament. Es en ôc, dins la lenga de nôstra integritat, que nôstra reflexion a progredit de cap a totas las realitats modèrnas. �Es en òc que tôt s'es ligat en garba de fuôc : justa apreciacion d'un passât de creacion autoctona dont refusam de far quicòm maî qu'un capital d'utilizar pel melhor, e non pas, jamai, l'objècte d'un culte quin que siá, denóncia d'un genocid subtil, descobèrta que nòstre escrachament ajcnhiá un perilh universal de l'uman, revelacion en¬ fin que îota civilizacion caup mai dins las virtualiîats del futur que dins las asseguranças, foguèsson esplendidas, d'un passât, dins lo gisclar balbucejant de l'ara que non pas dins la mai respechabla sciéncia. Es en òc que proclaman qu'existís e que pòt existir una Occitània occitana, pr'amor que sèm nosautres sortits de l'estofador, lucids maudespièch las tenèbras d'un decervelatge seculari, sols mas environats per las lançadas de la consciéncia universala, segurs qu'aqueste combat, donat que lo perdèssem, al mens l'auriàm menât per un avenidor pas tant òrre. Perque frairenals sèm dins nòstra libertat. Pels escrid'autras lengas, de totas las lengas. Per totes los que cèrcan, parier coma nosautres e mai los mejans son desparièrs la via de la libertat. Frairenals pels òmes d'òc que luchan dins l'inconsciéncia encara o la mièja consciéncia a desrabar la vida d'un pôble dins son encastre de natura. vans Liures de tota côla e de tôt organisme sèm l'ora que los aventurièrs de la causa occitana. mas dins un moment qu'encara tôt es possible. pas per Per l'ora VIURE. LA LENGA DE VIURE : acabadas totas las contestas sus la grafia de generacion a quicòm mai a pensar que d'espepissar l'ortografia. Los tèxts essencials de pensada son escriches en lengadocian central (liminari, article sobre l'alienacion). Dins los tèxtes literaris la varietat d'òc es aici representada : Max Roqueta es lengadocian de Montpelhièr ; A. Pradèl, J. Bodon, Joan Larzac e Ives Roqueta, Roergasses ; Enric Espieu provençal; GilVIURE ten per l'occitan. La nòva bèrt Suberròcas gascon de montanha. Castèthgelós, Pau Mari niçard de la �SOBRE L'AUENACION I. — l'alienacion culturala del pòble d'ôc tant fa qu'el pot pas entendre los que pèrtan UN sègle fa qu'una Renaissença occitana es encaminada da. Pr' aquò nos e adralha- la en la literatura ges encara que butèsse defôra del quite domèni de coma fach de cultura elabora- conscienta, pas ges que pausèsse. condrechament lo problèma de l'escrich da sas relacions amb una situacion guistica, o melhor dich sociô-linguistica ges que ça (1). nos se coma L'AUENACION ETNICA Se comprendrà pro clar de qu'es l'alieen fasent referéncia a Testât d'una nacion etnia liura de son desvolopament, (3). contra vesèm consi una Renaissen¬ capitada, la catalana, se noiriguèt d'una consciéncia sociologica de sos progrèsses, amb totes los estudis que foguèron f⬠ches de la populacion catalana sus un plan universitari, o dins l'accion concrèta del partits, de las ligas, de las entitats renaissentistas diversas (4). Tant i a que cresèm pas possible a l'ora que sèm, ni una compreneson de la Renaissença fins a nosautres, ni tanpauc una nova partença per l'accion, en defôra de la coneissença del quite fach d'alie¬ nacion. Çè qu'ensajarem aie! un pauc a la volada, perque cal que quelqu'un comence. lin- poiriá veire la caréncia explisimpla projeccion dins la consciéncia occitanista d'una malaisança mai generala, la de la consciéncia occita¬ na tota. Aital se comprendriá que lo pro¬ blèma de la Renaissença es vertadierament de doas fàcias complementàrias : E mai cativa de conscién¬ Al expliquèsse lo per qué d'aqueia sofracha d'audiéncia de la lite¬ ratura nòstra als sègles XIX e XX, que rendèsse compte d'una « Renaissença en espéra » coma o diguère un côp (2). Pas nivèl pus naut mas pauc e dins al aquestes enrebalan fins a aquel nivèl tota una part d'alienacion collecti¬ ve, e arriban pas a comprene pro plan ont es la clau de la situacion que los escana, capitan pas tan solament a concèbre quin estudi caldrié menar per comprene un cia, pas mas recerca cultura sa desfauta una ana- elementària, de las condi¬ tions sociologicas d'aqueia Renaissença. D'estudis d'istòria literària començam de lisi bona, e mai n'aver, NOSAUTRES DEL PUS PASSAT A : DEFINICION GENERALA tin literari coma una lenga laïca e locali- lenga de glèisa zada per oposicion a una ecumenica plantèja dintre los tèxtes coma lo lengatge necessa- se coma o èra d'un biais vesedor Occitània abans la e Crosada ri, e jove, del viure costumièr dels ////ité¬ rai/, es a dire d'aqueles qu'escapan a la cultura tradicionala dels elèrgues ; s'opausa al francés coma esplècha d'una ideolo- albigesa. L'etnia, —■ qu'es lo contrari d'una raça, pr'amor que nais totjorn sus un terren de mescladissa raciala, ai moment que la mescladissa s'estabiliza (5) — se définis primièr per sa lenga originala : per nosautres se tracha d'una consciéncia de lenga nòva, lo roman, nascut del latin, mas desseparat d'ei, e de lenga autra, a respièch de las autras for¬ mas de roman, mai germanizadas (los dialèctes d'oïl), o pas tan desempegadas de l'usança latina (l'italian). Lo sentiment de la lenga viu dins e per un ensèms d'oposicions dialecticas, que las fan nàsser las relacions d'una societat en genèsi : aital l'occitan del sègle XII se destria del la- ; admenistratius gia sociala, la mondanitat cortesa, que da per Es de timent tar¬ nàisser al Nord de Lèire. bon veire dins aquè que lo sen¬ d'identitat es una causa en move- ment, una idèa de se que se farga a dicha que lo se pren cara e forma. Los classaments estadisses lègs de uèi, segon etnol'identitat scientifica- dels linguistas e son de aqueis fenomèns de consciéncia. Çè pus important pels Occi¬ tans foguèt pas la definicion absoluda del ment establida de las lengas, gaire d'utilitat per encapar �lengatge, que podián pas averar, mas sibèn l'aventura de| lengatge naissent, ligasocietat establida da a l'aventura d'una entre Lèire, Tarragona e Alps, que se sap consí viviá en avança ara lo destin de las europèas. societats Tanben poirà ajustar, a perpaus qu'una etnia que las valors l'asseguran dins sa oonsciéncia, se d'Occitània, sieunas ela. Aquelas pòt pas se relenquir dintre valors son d'intrada universalizablas o versalizadas. del pòble Aital grec uniantic qu'en se destriant dels autres, los Sarbars, farguèt las valors que fondèron un umanisme anti-racista e preparèron una civilizacion ellenistica qu'absorbiguèt los Barbars. Aital del pôble occitan que, sus la basi d'una prosperitat economica remirabla e d'una aviadesa d'evolucion pro meren ochanta ans de flambaconcepcion nòva del rôtie ter¬ ritorial de la ciutat, vesedoira mai que mai canta, da elaborèt una : Tolosa quora ven a ela capitala del Com- (6) : un libéralisme moral e religiôs en ajustls al libéralisme économie ; una convivéncia sociala apilada sus lo Paratge d'origin aristocratica e sus lo drech estat rich e una ; las plastica (l'art romanic temptativas augivalas) ; aventura primièras poëtica e una aventura çon dels Trobadors) ; musicala (la canrevolucion del una amorôs... Totas aquelas descofoguèron lèu generalizadas a una part d'Eurôpa, abans la Crosada, e portèron frucha de pertot, subretot en Itàlia. sentiment bertas trache del procès d'identidel procès d'irradiacion culturala, es plan clar que l'etnia se daissa concèbre e primièr se concèp a ela son que en se desrabant de çè autre, que sià lo passât, que sià una autra civilizacion que sacrifica dins ela (la civilizacion teulogala e clericala), que sià una autra et¬ nia. Sus lo Gàllia territèri de l'anciana l'autra etnia, es la francesa, d'un biais estructural. Sens remontar a la preïstèria (que ça que la i trobariàm aquela dualitat sociologica sens cercar de trop) podèm afortir que çô qu'a définit Occitània per avança es la famosa oposicion de Gallia barbara e de Gallia Romana del sègle VI. Mai que ges d'etnia l'occitana es tre sas origins en situacion dialectica, estant que Mas, ficacion nais que se a se o pèrdia del sentiment Capecians que, per de rasons de politica (8), donèron al pais conquistat lo nom que s'èra pas encara donat, de Lenga d'òc e d'Oc¬ citània. Eles an assegurat d'usança admenistrativa aquela identitat. Mas dins lo moment que l'autre reconois l'aiteritat occitana, li balha un sentit tant estrech co¬ ma clar, un sentit purament linguistic e un pauc juridic. Çè qu'es matat, es la força quitament pas una ca d'identitat. Son justament los d'evolucion etnica, la creacion ra de valors generalas, es lo conquistai- movement. aqui l'alienacion etnica vertadièra : que desenant una etnia, li sià raubat son destin mai naut. Tre aquel moment impor¬ tant d'istèria la posteritat de la civilizacion occitana es en déféra de las raras naturalas d'Occitània : la posteritat dels Tro¬ badors es dins l'evolucion de la lirica d'oïl, dins Dant, Petrarca, Bocaci, dins los Es Minnesanger, etc... ; la posteritat de la pensada ciutadina es dins las republicas italianas, la posteritat plastica es dins l'art gotic del Nord. Dins lo païs çè occitan se redusls a de sobras. Sobras, las escèlas trobadorencas de Rodés, puèi de Tolosa e la poësia floralista. Sobra, aquel gotic occitan, nascut d'un esfèrç magnifie d'asaptacion de las mèdas nordicas a l'èime miegjornal, mas que va durar mai de cent ans coma un provincialisme. So¬ bra, la literatura de prèsa de mai en mai enfangada dins l'agiografia. La civilizacion occitana pèrd lo movement. Ven una tradicion inerta e inerma. Se massifica. son dos vol fugir la massa, se vèl tornar trapar lo fil drech del, movement de las idèas, o pot pas far qu'en s'encastrant dins çè autre, dins la cultura venceiritz qu'a près en carga lo destin de creacion de l'encontrada d oc. La lenga d'innovacion pels Occitans, la que fa fruchar çè que demôra encara de sa cultura prèpria e qu'exprimls melhor son viure superior, aquô's lo francès. La matèria occitana se pot demassaficar son qu'en se revirant. Logica de l'alienacion. D'aque¬ La massificacion e l'alienacion fenomèns ligats. Quora l'occitan la d'aquela situacion. La destruccion de la luèc signifies doncas fogal d'irradiacion culturala. Es lo fach de l'autre. Significa pas una destruccion de la lenga, que los Capecians avián pas idèa de combatre l'occitan. E mai signifi¬ amira civilizacion sus son citan l'escantiment d'un coma Eiquem-Montanha es pro oc¬ per las curiositats sieunas las donadas moralas de son un encara per �unanisme, mas deu tôt afrancimandir, quidins son experiéncia intima, per tament o vojar dins lo sègle. Un Montesquiu pa- rièr expremis certanas tradicions d'òc qu'avián pogut s'esperlongar dins un parlamentarisme aquitan, mas es lo mèstre d'una pensada francesa, e coma escivan. encara mai que francès, es parisenc. LETRAS D'OC L'ALIENACION AL DINTRE DE LAS Sos rapòrt d'una cultura folklorica seguèires capitaràn, mas serà un que la borgesià intellectuala mai avançada serà passada als Lanternistes, la tura future Aquel d'una rapòrt literatura-massa literatura-movement una reverta a força lo a una culescricha e conquistaira, la de las classas superioras de la societat. D'efièch la literatura d'òc qu'es anti-folklorica per acte de naissença, se folkloriza pro dins sa s'estaca a de montanhèls cantons (Roèrgue, Briançonès), cai dins l'anonimat. Çè que li permet de durer en plen sègle XVII, jos la forma de representacions localas e de se transformar en pastorala XVIII. Mas lo tèma que dinamisme nàisser pòt arribar creator, quora lo traumatisme primièr es d'à fons oblidat, quora las tremièjas o afavorisson en congreant débat istoric animés l'occitanitat ont enun es tornarmai viscuda en movement. N'es lo cas al sègle XVI entre la Gasconha de Peir de Garros e la Provença de Belaud (9). Mas alara lo dinamisme buta contra de rares ja establidas per l'alienacion. Se tracha plus ges d'una creacion etnica pure, puslèu d'una desalienacion dolorosa, maublaissuda Godolln e son reduccion una e escèla vesedoira dramatica e contrabatuda. Ainos arriban aprèp l'expression de literària que se folkloriza per estapas a (Nomparelhas Receptas, Ordenanças del Libre Blanc, puèi Odde de Triors). Maugrat una ambicion magnifica e un gèni poëtic reconogut pels mèstres de la republica de las Letras, Godolin capita pas d'occitanizar, de « mondinizar » l'institucion del Consistòri, vengut Colègi de Poësia Francesa. La borgesiá tolosana l'accèpta coma lauréat s'escriu en francès, Tolosa en occitan fèsta de Mai. del Letras e Scién- obtenent del Rèi la transformacion del Co¬ citan e las exemple. Lo mistèri francès per de creacions importantas dins de ciutats capitalas a la fin del sègle XV encara, e s'aplanta al sègle XVI, sa corva acabada, luòga que lo mistèri oc¬ tal de descasença. O vesèm dins lo mistèri l'escacença al Acadèmia ont Godolin va pas, d'abòrd qu'aqui se parla son que lo francès melhor. Lèu Lalobèra d'autre costat clavarà lo règne de l'occitan en code clemença Isaura en religiós es moment beure, dotics e a coma ornament Es condemnat risolièr de la una poësia exprimir los aspèctes anec- menors de a l'institucion. cias, lègi en « Académie des Jeux Floraux ». L'amplor e l'auçada d'una òbra aital pòt pas reversar lo fenomèn de folklorizacion que s'afortis d'à passar los sègles amb la dialectica especialament francesa de las lengas. D'aqui que, pendant lo XVIIIe la primièira part del XIX, la produccion occi¬ tans se mantén e dona de caps-d'òbras sus un pian ont se projècta aquela dia¬ lectica : burlèsc e georgic. Quora ven l'ora del Felibritge, de la Renaissença voiontària, e pas mai veleïtària, la situacion es tala. Dos camins son doberts a l'escrivan. O s'alinhar sus la situa¬ s'acantonant dins los genres me¬ cion, en nors, mas de o pòt pas far sens referéncia, cultura qu'es, a de niconcebuts en francès, e d'aqui ven aquel biais falsament popular, popularesc-ornamental de la literatura d'armanac. O negligir la situacion, escriure per un public en idèa, coma se faguèt òme vèls de superiora superiors Mistral a nosautres e lo fracàs çai aauela produccion nue s'amerita un jorn lo Prèmi Nobèl trèba son encastre sociologie a l'exterior, en revirada, e non pas al sieu, dins sa lenga. Dels dos costats l'alienacion, fach collectiu, a condem¬ nat l'autor-individú a una « distorcion de l'esrich Lo pòble d'òc d'aquel temps contunha de saborar sa literatura, es a di¬ re que respèn a la situacion sociologica es : ». d'èbras patesejairas, anti(la de Bigòt a Nîmes, de Méry de Brageirac) o per cèp d'astre dins tala peça, e mai bilinga, d'Emili Barta. La literatura d'ôc es de fach, dempuèi Mistral, descrocada de la realitat sociala, e patls aital l'alienacion culturala d'un pèble. Es la rason, de segur, perqué los eveoccitana, amb renaissentistas niments concrèts del viure occitan dem- �puèi un sègle (escrancament del vam industrial de la zona pre-cevenôla, escran¬ cament de la borgesiá regionala d'afars, desplaçament geografic e social del vinharès lengadocian, naissença del complèxe industrial triala de bas-auvernhàs, Lemòtge, aventura despoblament indus- de las montanhas, etc...) aguèron ges de ressons dins nôstras letras. 1907 anèt tustar un occitanisme felibrenc desprovesit d'ausida e de paraula. Anti-realista los estrangièrs podôn pas comprene d'intrada, e pr'aquò es essenciala per encapar la mentalitat francesa : que la dialectica normala ienga nacionala lengas regionalas aja aquel caractèr irrépressible de dialectica de clas¬ a una que causa — Las rasics ne son ancianas, dins l'anar de la societat francesa dempuèi quitament lo sègle XVI. Los istorians an prosas. que poja dins sa la cultura de la classa superiora e anteriora, e la fa sieuna fins a l'aparar. Per cultura entendam non pas son que la cultura literària e artistica, o scientifica, mas subretot l'ideologia nacionala. Aital lo centralisme francès, fach primlèr de pensada d'una familha reiala, s'in¬ carna e se delarga dins las onzadas successivas de la borgesiá sonadas a un rô¬ tie de direccion nacionala. Aital la borgesiá petita qu'arriba al poder amb la vat coma montada una classa aquesls Convencion lo fa sieu en lo radicallzant. Los oposaires sacrificats son al contra anti-centralistas, puèi federalistas : feudalidat antica, feudalitat de governaments (Montmorency), grands proprietaris e parlamentaris provincials, girondins. La borgesiá radicala de la Republica tresena adopta aquel centralisme, amb de l'autre band l'imperialisme exterior, de tradicion francesa tanben. Combas respôn a Colbert. Çô francès es que la question de la Ienga es inserida dins aquel procès, ligada al dintre amb l'ideologia nacionala e mai nacionalista. Lo pecificament francès mot de dins « son patois » es- sentit pe- o mèrca plan. Lo parlar régional (accepcion viva de patois tre lo sègle XVI), es parlar de las classas non desrevelhadas a la consciéncia politica. Tre qu'una classa ajonh l'estadi de la consciéncia, ela se revira contra sas origins e la Ien¬ ga de sas origins. La mentalitat del « pesolh revengut » es la mentalitat francesa joratiu es Renaissença. Lo grand realista nòstre, Gelu, es un anti-renaissent. Lo quite voler de Renaissença cabls l'alienacion occitanas. tota Victoria, ôbra e toria coma de de taires Victoria L'ALIENACION COMA PROCES I qu'irrealista mai encara la en sus son donadas las temps, es en « rason de idèa : son », Vic¬ de sos melhors comenl'homme contre l'histoire », o ditz « el la reduccion, en Mistral aviá un Illusion coma o diguèrem. LINGUISTICO-POLITIC normala (10). Del côp lo « patois » es an- tinacional. O vesèm dins la pensada de la Convencion. Barrèra, un occitan, pro¬ que lo pôble se va apoderar de la Ienga de Versalhas (dialectica sociala), e Grégoire demanda que se luche contra lo fanatisme que parla breton (dialectica na¬ cionala). E mai se veguèt en 1907 : la lucha contra Paris se menèt amb un grand desplegament de bandièras tricolôras e Marcelin Albert parlava e escrivià un fran¬ cès académie. La floreson extraordinària d'inscripcions occitanas fasià manifèst lo dinamisme occitan, mas aquel dinamisme demorava latéral, n'arribava pas a una simpla consciéncia d'occitanitat. clama La Renaissença occitana apareguèt sul sociologie définit per la Revolucion passada e lo règne de la borgesiá. Es exactament contemporanèa dins son vam e son avança amb los progrèsses électo¬ rals de la nauta, puèi de la petita borgesié, adonc d'un progrès de la desoccitanizacion. Las rasons d'aquô son pas a ceruna vesion mistica e mitica de car dins l'istôria, coma una butada que sonèsse una contrabutada, mas dins la logica del sègle XIX. Un pauc de pertot en Eurôpa la recerca istorica avià menât sus un plan de cultura elaborada a la conoissença dels fâches nacionais. De cap a 1848 la borgesià mejana, conscienta de sa força jova, en pojant cap al poder, pren en son compte aquela descuberta de la nacion, avié incendiada per avança. que 1789 Dins Eurôpa tota lo progressisme borgès es nacionalitari. Ne podià èsser çô parièr terren en Occitània. Ça que la aie! se sotmesa, coma trachava pas d'una las de dintre l'Empèri austriac, mas d'una nacion alienada. L'anar de l'integracion èra pas un fenomèn impausat, mas volontari, e los Occinacion �tans que, senton mal que son Occitans, se ne prenián la tèsta. pr'amor integrats, al petit paire Combas, desfrocat manjacapelans, occitan del pôble ferotjament antiregionalista, simbôl tôt clar del desrasigament cultural e cas limit de la patologia culturala francesa. Tornèm Doncas d'un la procès d'aviadesa rejoncha èra impossibla, sociò-linguistic que preniá sus anar son multiseculari, — la francizacion coma signe d'elevacion sociala — e una Renaissença culturala , qu'èra pas nacionala francesa. Mistral encara aqul èra logic en pausant, tre Mirèlha escricha, la nacion provençala. Dessenhaun conflicte entre la nacion occitana e la nacion francesa (/a Comtessa). Mas èra un conflicte en idèa tanben. Perque va la borgesiá qu'el, lo doctrinari, n'aviá de besonh, podiá pas l'ausir, ensordada quèra l'ideologia nacionala e centralista. Per d'un conflicte, la Renaissença nôstra congrèa dins la consciència occitana un dessospartiment, una esquizofrenia (la paraula d'alienacion va fins aqui) que fa son camin dins son relarg d'absurd. Aital de cap a 1914 lo mèstre d'escèla proven¬ çal podià pas rès inhorar de las esplendors de la cultura de son pòble, e pr' aquè luchar contra la lenga d'aquel pôble, al nom del pôble. Al sens contra la borgesiá progressista catalana, mal integrada a un Estât sostengut per una Castelha encara pro feudala, èra lèsta per jogar lo rôtie de las borgesiàs nacionalas d'Eurô- politica francesa mai qu'una esplècha Sus aquel plan encara la Renaissença es una pèça de l'alie¬ ta renaissentista occitana. nacion Consi se sérié pogut bastir una ideologia garruda e fegonda per far pas aquel cabùs ? En mantenent la posicion naciona- cercant lo conflicte desperDel temps de Calendal Mistral aurié segurvolgut anar fins aqui, coma o prôva lo famés : « A I se me eabién entendre ! » Mas justament degun l'entendié pas d'aquel temps, son que los Catalans Quintana e Balaguer. Aguèsse perseguit, aurié fargat pas que l'équiva¬ lent en ideologia politica de sa literatura lista pura, taire descrocada de la realitat, e l'insuccès peaurié demostrat ab absurdo l'alie¬ rilhôs nacion pot pas côp passât lo mo¬ delarga una visdins lo clarum d'una poun lucidesa que se i suis sègles sicion extrèma, ta que lo nacionalisme mistraienc cabussar l'alienacion. Ven fédéralisme oue un en son réformisme dins torn flac, un de garentidas dins lo girondisme lamartinian o dins lo proudhonisme, abans la pontannada purament reaccionària (1871-1900). Mistral alara, grand poëta de la França tradicionala e antidreyfusarda, es al centre d'un fenomèn reflèxe de se cerca l'alienacion occitana : las categorias socialas enemigas de la Republica radicala, proprietaris campanhôls de Gasconha e d'Aquitània coma de Provença, clergat catolic, part de las classas me- janas provincialas esfraiadas pel grand ca¬ pitalisme industrial, trapan dins lo Felibritge un refugi idéologie. Lo Felibritge es a mand de venir una aisina de la contès- dels Occitans. D'un biais dins lo Felibritge lo jacobi¬ petit-borgès d'un Félix Gras jogapèça politica de l'adesion a l'aliena¬ cion : « Ame mon vilatge mai que ton vilatge / Ame ma Provènça mai que ta provinça, / Ame la França mai que tôt ! » nisme va D'aquela amira, politica contradictôri, manca ment de en de consciència 7 per pa tota. occitana. la Non i avié de mejan de sortir justament de la pas mai que de i pas qu'un l'alienacion. Aquô èra pas tenir per rès, — obesir : èra de desfar son mécanisme. Mas de quin ponch d'agachada istorica aquô possible ? Jaurès baila una resamb sa presa de posicion de 1909 et II. E mai sos articles de La Dépêche sién pas escriches dins un vocabulari politic, es impossible de i pas veire una projeccion de la pensada tota del menaire proletarian. Aital se pot verificar aquela proposicion del marxisme que lo proléta¬ riat dins sa pojada s'inserls pas a la pla¬ ça d'una autra classa vençuda, mas càmbia las quitas donadas del procès istoric, èra ponsa boloversa fins a l'assèti de las culturas. D'à travers la votz de Jaurès se fa possi¬ ble un tèrratrèmol idéologie capable de desligar lo progrès de la nacion francesa de la condemnacion de las lengas regionalas (II). Mas aquela votz generosa, la devèm pas confondre amb una analisi marxista, que sus aquel ponch Jaurès aguèt pas lo temps de la faire ni tanpauc l'envèja, pas mai que Clovis Hugues. E vesèm plan perqué. La manca d'un prolétariat occitan numéros e espandit sus lo territôri d'ôc rendié utopica una presa en carga de l'occitanitat per aquela classa montants. Dempuèi lo �qu'es elegit tornarmai a Carmaus (1902) fins a sa mòrt, Jaurès es lo pensaire del Partit Socialista Francès, e pas ges d'un prolétariat occitan. Aqui encara se projècta l'alienacion : es impossible als entorns de 1910 de desvistar los fenomèns économies e socials que definisson la situacion occitana. Se pòt veire pas que Testât de la lucha de las classas en França tota. En consequéncia Jaurès empèuta pas l'avenidor de l'occitan sus las realitats concrètas. Ne demòra a un vèt d'ensenhament facultatiu pastat d'idealise platonic. me Pr'aquò amb el se dobrîs un temps nôu que va fins a la lèi Deixona, ont un pro¬ grès negatiu es daverat, se se pèt dire. Los Occitans, en partent de las encontradas mai evoluïdas d'Occitània, abandonan pauc a pauc lo complèxe de pâtés. La guèrra a l'occitan demesis dins Tescòla. Procès ont se poirià desboissar (mas las moment L'OCCITANISME Comprenèm occitan ara pro collectiu cès d'evolucion dason generala es plan consi lo viure solament un pro¬ mas una mu- escricha dins lo temps de l'istèria, un fòrça anti-tradicionala. Estacar la destinada de la lenga e de la cultura autoctèna a aquel procès, — coma se faguèt en Catalhona de 1878 a 1939 — èra far possibla una Victoria. Es tôt bèl just aquò que l'alienacion nos interdisiá. Que l'alienacion siá viscuda al pus fons de Tengatjament occitanista, ne veirem la lo mécanisme de Taparament (fenomèn psicologic un pauc mai larg que la mantenença felibrenca, mas d'una memôstra dins tèissa natura). Dempuèi un sègle sa d'òc a viscut d'una concepcion simpla opausàvem qué ? Çò ca la Cau¬ polemi- força antitradicionala a la una tradicion. Es a dire de que precisament es pas move: ment, una massa. D'una sèns analisi istorica, se amira primitiva, définis la tradi¬ ponch d'arribada, coma lo viu¬ moment de la presa de consciéncia del combatent. Aital, als començaments del Felibritge, Toccitanitat se daissava aisidament définir coma l'ensems cion re a son occitan total al socials qu'afavorissiàn : perseguiment del mond agrari pre-industrial, resisténeia a Taculturacion modernista (per lo libre e l'escèla) d'un sistèma cultural folklorizat, de comportaments Tusança de la lenga aici) un tica. Lo socialisme, dins un païs sens pro¬ coma lo Lengadèc bas, ganha las létariat classas mina mejanas d'un simpatia campanhèlas, pren la La flaca per l'occitan es pauc modernizacion de la conscién¬ collectiva d'ôc. Modernizacion o réfor¬ tanben cia un e républicanisme modernizat. una borrotlan pas las donadas de Qu'avèm pas vist los Occi¬ tans prene positivament lo partit de sa cultura, e lo pòble d'ôc venir occitanista misme que l'alienacion. militant. Saber ara ont sèm, e se lo passatge a actitud positiva es possible ? Aquò una pot pas sens doas analisis mai. D'un de las forças teoricas, del gras d'esvèlh de l'intellectualitat occitanista. De l'autre de las formas mai modèrnas de se costat l'alienacion. D'APARAMENT, FORMA DE L'ALIENACION pas complicat, pas tan simplas que se ditz parallélisme amb Tevolucion poli- son causas sociala de replegament amb la lausenja obligatôria de las virtuts ancestralas, etc... Un ensems que s'en vesià pas la complexitat de jaças istoricas, e per aquò una massa. Per exemple se podiâ prene, e se prenguèt per una realitat armorala caîca, gaireben etèrna, restructura de l'ex- plotacion agricôla, ça que la en question dempuèi las grandas crisis del sègle XVIII. Se faguèt confusion de la folklorizacion de la cultura doc amb un folklore de ra- preïstoricas. Es logicament doncas Taparament occitan rescontra los partits de l'ordre e de la « tradicion ». Logi¬ cament tanben Taparament desavia un escrivan pasmens enemic d'aqueles partits. El projècta dins Tescrich sens se n'avisar una ideolgia reaccionària. I a mai que l'impossibilitat practica, que diguèrem, per explicar Tevolucion mistralenca. Tre Mirèlha se vei clar lo réalisme explicatiu e progressista (lo biais de pausar lo combat del mond de Ramon e del mond d'Ambrèsi) contrabatut per una desviacion idealista : l'amor es mai una força antisociala que non pas revolucionària, e lo pois de vida irrépressible es sacrificat al rèime de l'amor per la mòrt, a una finalitat religiosa que fa lo poëma finir en apoteòsi esplen- sics que dida, mas porta pas ges de solucion als de tôt biais es teologicament dificila.. Mistral en consequéncia, al tom- vivents, e �bant del desespèr idéologie que lo seguis tôt lo plen de sa vida, non podiá pas anar qu'ai Ròse, e dire en termes d'epopèias e de mits l'entraînament reaccionari de La vertat d'aquel adjectiu reaccionari, amb lo sentit sieu etimologic e mai com- lo problèma del la creacion literària nôstra. I a pas gaire d'escrivans d oc que'aguèsson pas tirât la matèria tematica coma la matèria linguistica de lor òbra d'un experiment d'enfança e de la conversa amb vielhs los D'aqui que plantèjan lo poëma, lo drama o lo raconte dins un temps especific, qu'es pas exactament lo temps d'abans », mas una anterioritat mitifioada, l'image d'una civilizacion esplèt, la trapam se pausam temp viscut per « ». « amb tadissa biais un d'eternitat, una im- mobilizacion subtila del córrer de las annadas a un ponch d'istòria a-istoric. Aital lo moment de las ôbras de Mistral, que l'analisi realista identifies amb 1830-1850 de l'insercion del poëta a son mitan sociologie occitan), qu'es plan aquela pontannada, mas tirada en rè de contunh par la reaccion anti-istorica. Se poirià perseguir la rega aquesta d'analisi de Mis¬ (lo moment tral a mai Perbôsc, recentas. Bodon es un intensament e ric contra e de Perbòsc las ôbras a La science-fiction d'un Joan biais de recuperacion nova, dramatica, del temps a-isto- l'istòria d'occitanitat. manjaira La fonsor remirabla de lobra del Max Roes pas qu'es tota pastada de la languison d'un temps absolut e immobil, un temps callat » coma diguèt Pons ? queta, « L'ôbra mai occitana d'aouestes ans dar- rièrs sérié pas lo roman d'Yves Berger, amb son titol plan linde, le Sud, ont vesèm lo fargament d'un refugi contra l'is- tòria (la Virginia de desvirat 1842) ? Lo mejan, util, de progredir al fons del messatge » de la poësia occitana entre 1930 e 1950, sérié pas d'estudiar la mitificacion del temps en cò de Faulkner, un mas « escrivan l'istòria ? autre d'un univèrs a la risca de aquel desplaçament del temps es pas rès mai en cò nòstre que la forma interiorizada de l'aparament de la massa contra una força. Una projeccion dolorosa (la poësia d'òc es tanben una poësia de la dolor d'èsser) de l'aiienacion esperitala d'un pôble. Traguda sus lo ribeirés de l'istòria la per- La literatura d'ôc, massificada coma la cultura tota del pôble nôstre per l'aiiena¬ dins occitana, so esfôrces de renais¬ enfortir lo fenomèn de massificacion. Se vòl pas se dire a travèrs çô autre, s'embarra dins se, e desboissa, aprigondis son domèni a respièch de çô autre, del movement del sègle, e del temps vertadièr en corsa. Mas en literatura tôt se justifies per la vertat intima e la beutat aligadas. Sul terren de ias ideologias nôstras exigéneias son metèissas. Aqui demandam pas las pas la vertat patetica del testimôni, mas la vertat explicativa que desembôrnha. Al verai foguèrem preses aquels ans passats entre doas ideologias contradictôrias e simplas. La dels minimalistas que pausan l'occitanitat coma una tradicion culturala pura. Aquel biais de descrocar de contribuis sença a la realitat sociala en movement la creacion artistica, e l'etnic del destin de l'etnôs, es ja l'avoament sens bestorns de l'aiiena¬ patida e venquda principi. L'idéalis- cion de l'aiienacion lo vesMas coma se pot oas far môstra compléta d'aquel idéalisme, se dirà bon de butar l'analisi sociologies de la cultura occitana del passât. I a doncas una rara d'istôria, ont la cultura nôstra se me anti-scientific es costumièr. timent desliga de l'istôria, se calha e se massisens espèr. Ont es la rara senon lo mo¬ ment que sèm ? A totes los moments de la Renaissença los culturalistas purs joguèron lo rôtie de dopanièrs del temps e fica dels melhors de Se tracha pas amb servitors l'aiienacion is- eles d'una alienacion congreaira de distorcions e de iateralisme, coma o avèm dich, mas d'un aplomb del « drèch d'alienacion » al cen¬ torica. tre de la creacion occitana. La causa pot s'aplantar de verai de tant que l'aiie¬ nacion collectiva es pas tresoassada, e de pas minimalistas lo dinamisme occitan ne tra- parà aprèp caduna de sas pojadas, amb rè l'estapa acabada, e lor marginalisme a respièch de la literatura francesa provinciala. Lo pôst-mistralisme ne donava d'exemples bèls. Los maximalistas s'arrapan que non pas a una estapa, mas a la vesion d'una nacion occitana que Mistral ne foguèt esbalausit al temps de Calendal. La diferéneia lor biais tissés de s'arrapar sempre en De tota manièra téral, lo cancre del sonatge de Bodon. cion Causa. sa temps coma un cancre, e i fasent Renaissença porta son dins camin la¬ ela lo a amb Mistral es que se mantenon a aquela �auçada subre en l'istòria. Perque, s'òm fasiàn poëticament d'orgias de naclopolitic, quai se tendrià de pensar lo culturalisme modèrn es un progrès, la mesura que ditz que lo fach oc¬ tieu fenomèn sociologie de i'alienacion coma negatiu e rès qu'aquò, s'òm pausa la nacion d'òc sotmesa a la nacion d'oïl nalisme dins l'Estat francès (en aneientant del côp la nacion compausada francesa), òm se ti¬ citan lo ten d'aquela istòria que los faguèron dempuèi uèch sègles d'integracion. La nacion occitana estadissa, definida par sa lenga sola, es pas rès qu'una massa a-istorica, un èsser ont lo temps se calha en atributs qualificatius, e pas ges un existent social. L'alienacion se projècta aqui en termes d'antinomia, de reversament. Los maximallstas de ra l'istòria, Occitans se los reborsièrs de l'istôria. son dualitat es ensenharèla Pr'aquò aquela del l'occitanisme, de moment moment un de radicalizacion que deu nos prene per l'uèlh. La prôva es en tira de se far que l'ora de las distorcions e de las malaisan- que dins vertadièr es un Quora se pensa a térature d'Etudes de que sota vesent en ment. Aquel fenomèn interior a l'occitanisme, ne deu pas far mai de mesprètz que del fenomèn, exterior, de l'aflaquiment del complèxe de patès. Sèm ara benlèu al sulhet d'un temps nèu. Al sulhet quitament del temps d'istèria viscut. se donar la lo sentit del progralo titol « Les Tâches l'Histoire de la Lit¬ Annales de l'Institut Occitanes, mai de 1951. Esperam un trôç d'analisi d'aquel biais lo d'Oc in », que poirem publicar la nèstra la Conscience linguistique des jorn sus » vains occitans, siècle » la Renaissance Tesl écri¬ du XVIe (Montpellier, 1964). (2) Cènt ans puèi..., in OC, 1959. (3) Un biais de sortir foguèt l'analisi politica, que bailèt son exemple melhor amb Camp Occitan de Camprôs (1935) pensada de Camprôs es politica especulativa, e dona pas los mejans de la Per h Mas « la realizacion de Robèrt la doctrina ». LAFONT. (Seguirà al numerò venent). dins un cion e obratge l'Estat en preparacion 6us la na¬ franceses. (6) Sus aquè, cf. Ph. Wolff, Histoire de Privât, 1958, p. 84. de Méthodes les et ça estampat la prudéneia practica Mistral, maximalista de las revindicacions bravonetas es passada al nòstre relòtge. Quora 6e pen¬ sa que de minimalistas de fach coma Es- (1) Era su- èm alena d'aise qu'enfin es possible de dire qu'una cultura vertadierament renais amb la renaissença d'un pôble. Mentre que se buta a l'extremisme de dos costats, l'aparament fabricat per I'alienacion estira aque¬ la alienacion fins al ponch de l'espetadel ças, ma fach de cultura periora ? Toulouse, (7) cf. P. dans Riché, Education et Culture Barbare, Le Seuil, 1962, l'Occident 220. p. (8) Essencialament per poder revindicar, al nom de la lenga, las tèrras occitanas dels Plantagenets. (9) Dins la Tesi çai subre mençonada ensagèrem de mostrar consi aquela Re¬ naissença nèstra es ligada a las lançadas d'una consciéncia nacionalitària, ajudada per lo Protestantisme a l'Oest, per lo Catolicisme ligor a l'Est. que se ditz de la lenga se polde l'ortografia francesa que manlas sobras de la mentalitat de classa (10) Qè riá dire (4) S'atrobarà la mai recenta e benlèu analisis dins lo libre de Joaquim Molas e Josep M. Castellet, Poesia catalana del segle XX, Col. lecció la melhora d'aquelas A. l'Abast, Barcelona, 1963. (5) Disèm etnia. Tant se poiriá dire na¬ cion, a condicion de pas mesclar al concèpte ges de referéneia politicè-etatista. Ensajam d'esclargir aquelas nocions tén dels elèrgues latinizaires del sègle XV. (11) Es remirable consi Jaurès liga istoricament la Renaissença d'èc amb l'evenlment politic : « En fait, c'est l'événement le plus central, le plus largement fran¬ çais de tous, je veux dire la Révolution française, qui a suscité la Renaissance littéraire du Midi ». �TESTIMÒNI FAM. LA I. - LA SALA AIÇO es pas de literatura. E pas brica ni mai un estudi économie o décembre social quede lai faguèt la far granda de la Sala-Decazevila, entre parla simplament un òme que lai viu e cauma. Lo testimôni es nus e la generositat vertadièira. L'angoissa que pasta aquel planh es la nòstra. Al lentgage de la vida macada.cal tan solament ajustar per l'esclairar lo de demòra 1961 la lo rason e de atissada respièch sus febrièr de que a cal la 1962. cauma Aici far la vertat. La votz de Pradèl, quora l'escotam uèi amb tota l'atencion e lo pòble parla. UN BALAJUM DE TOTES LOS PAISES A ans se qualqu'un m'aviá dich : pindolar la cremalhièra a la Sa¬ la », auriài enauçat las espatlas e virât lo detràs. Per çò que, o cal tôt dire co¬ ma es, en Roèrgue la Sala es considerada coma una petega verinosa qu'afraba un còs san ; un ramosal de pauc-valum, balajum de totes los païses, bograda de mond que li se cal pas trop fisar. La Sa¬ la : un niuc de cuols rojasses al mièg « vint Anaràs d'una clocada qu'èri a de cuols blancons. Nascut ranta anèt ans e de soscadissas ça. Sabi remembres m'estacan. A la Sala aviài unes, mas ges una sonhar al cemen- porta de roges se ; an trescolat dins ma su¬ soi roge o se soi soi de drecha o d'esquèrra ; ai pas blanc tanta, sòr gardamalautes, que durant qua- a de lor reconoissença a aquela que s'èra esquiçada a lor servici. Un car ligam m'estacava ja a la Sala. Vint e sèt ans que çai venguèri. Aviài vint et cinc ans alèra, uèi n'ai cincanta dos. D'aiga a rajat jols ponts Sauvadon.e cuol blanc de naissença me pareissià impossible un pariu ressegal. E pr'aquò... Pr'aquò cinc ans apuèi arribavi a la Sala amb una guirbôta e qualquas vestiduras dedins. La vida nos mena ont vòl e non pas ont volèm. La Sala me gardava dins mon Roèrgue, al ras de mon païs nadiu ont tanben de Sant de porta roges e blancs : l'acompanhèri tèri e, darrèr ieu, una armada e blancs venguèron testimoniar perdut lo Nòrd pus per se poder m'orientar. La vi¬ fach petar lo clòsc d'idèas trop estrechas e ne soi arribat a creire que tota da a aquela bograda de colors e de costats per classar los ornes son pas que de farlabica vis sèm. : lo levam d'una desunion que ser¬ los interesses de qualques benlèu los dels paures bogres que �MANTEL ROGE O BANDIERA R01A pel material e blanc l'espiritual. E me vengatz pas dire qu'aquel maridatge se pòt pas. Si fach Om pòt èsser roge per tant. A vint e cinc ans quand venguèri a la Sala, aviái la fe. Una fe redda. Trop redda. Caliá fintar davant, lo camin que me¬ na al cèl e se gardar d'asulhar de costat. A cincanta ans ai pas cambiat d'una virgula sul vejaire de la fe. Coma i anavi, vau a la messa uèi, mas mos senti¬ ments an pelmudat, amadurat, e ne son pas que plus prigonds dins l'amistança d'aquel que venguèt migrar e patir sus tèrra per afrairar los òmes. Sabi que un divôrci s'es fach entre l'espiritual e lo material. Divôrci que servis los interesses Lo Crist es paure. Paure nasquèt. Pauvìsquèt. E los paures sonèt. Pel pôble que venié l'ausir faguèt lo miracle del pan : abans de li parlar de l'arma apasire mèt los côs. E condemnèt lo marrit rie. los rusats d'alèra qu'embarrassava amb sos presics revolucionaris foguèron pro coquins per enfoscar lo pôble contra el, lo Crist martirizat, flagelat, coronat de boissons, volguèt èsser sailat del mantèl roge... E uèi quand lo pôble se vòl aparar, s'acampa jols plecs del drapèl roge. Aprenguèssem solament a I reconôisser lo Crist 7 E la Glèisa tornèsse Puèi, quand materials de pôble ? Lo pôble sai que tornarié a la Ma fe meditz qu'aquô serà per çô que es aital que Dieu o vol. La patz promesa als ornes de bona volontat, de semblant d'èsser quin caire que vengan, qualques unes que fan lo prestits d'espiritual per melhor far durar l'injusticia. Aiçô sabi e cresi tanben qu'aqueles qu'avián la pesuga carga de far sègre al pôble que monta l'ensenhament divin seison trop aturats d'aqueles falses crestians e lor an servir d'esparron. E l'afamat a asirat la glèisa ont codoissava l'afamaire. Mas ma fe prigonda me ditz que tôt a una fin. al Glèisa. farà lèu dos mila pot venir. Ieu ai un espèrfôl dins l'avenidor. La justicia? L'amistat ? Lo encara ans, mantèl, lo drapèl ? Tant se val. Aqui tot- jorn los ligams qu'an tescut lo trabalh cada jorn, l'ensenhament crestian e soscadissas d'un ôme tormentat davant misèrias de las las umanas. LA GUERRA Venguèri la Sala en 1937. Eri a caufai- de la Sala a Vilafranca. Jovenòme, aviái la vida davan ieu e totes aquelas idèas m'aviàn pas encara tocat. Faguèri la conoissença d'una drolleta que m'agradèt e, l'ase fota, li agradèri tanben. Nos maridèrem. Consi far quand aquô's aital ? Nos maridèrem lo 28 de décembre de 1937. Maridats, la tèma nos trapèt de bastir un ostalon. Aviàm pas lo sôu a la po¬ cha e per esperar que lai venguèsson, tiràvem de plans, fasiàm de projèctes, lo vesiàm nòstre ostal, sérié aital e aital, re de èrem carri e fasiái lo vai e veni auroses. bèl brieu aquel pas simplonèl. Nèu meses après la guèrra s'amodèt e calguèt partir, daissar la femnèta qu'esperava un nenet, lo Pecaire. bonaur tan Durèt pôrtamoneda tèunhe. Nôstre bonaiir, nôssomi d'ostal tôt s'estavaniguèt broncament. E perqué ? Mon paure paire tan¬ ben avié fach la guèrra de 14. Era partit amb cinc drôlles a Tosta!, l'ainada tretze ectaras. Tornèt ans, un benôt de quatre abridolat per la malautié e jamai toquèt pas un ardit. Las guèrras, quai servisson ? Començavi de soscar. tre La nena nasquèt. D'un saut venguèri II poton e tornèri partir vistament me far culhir pels Aiemands qu'avançavan ventre a tèrra. Me trigocèron en Alema- far un sol. Fintavèm pels trapelons los enfants nos getavan de ròcs, los bèls amb la man nos fasiàn si¬ gne que nos anavan magencar lo cap. Per¬ nha. Eri dels vagons, qué 7 pas �LA CARN E LOS OSSES Cap al Stalag. Aqui roges e blancs menjàvem al metèis nauc qu'èra lèu curât e jamai nos gafàvem. Del Stalag al Comandô. Li foguèrem pas del pus malauroses qu'èrem dins la cultura. Nos afralrèrem très bogres pro escarnidoires. tre Un èra Crotz de Fòc, l'au¬ ieu, qu'èri ni l'un ni l'au¬ Discutissiàm. Preniái un briat d'aqui, comunista tre. bocin e d'alai d'adobar una salsa coma cal. Mas aqueles dos bogres, tant que topinegèssi, poguèri pas arribar a lor far engolar ma cosina. E qualque côp soscavi : « Aqui n'as dos que s'un jorn se trapan acampats cadun amb lor un còla dins las e ensajavi carrièiras riscan de se car- de perons e se tu venes a caldrà mesfisar se vos pas èsser clapat de cada palm. E çò pus fort, totes aurián doidat per me rendre aurôs. par coma passar te Anatz comprene. En Alemanha demorèri dètz ses, pro bel brieu per i e uèch me- venir pas brave. L'ivèrn que faisses, nos de i passèri faguèt de nèu a arribava a la cencha. Anàvem pels bòsques que ne Preniàm una pala per ripar la nèu e poder torar a ras de tèrra. Amb nòstres bordoquins qu'èran aqui de rire, la nèu prautissiàm tota la jornada e los pès jamai s'acostumèron al freg. torar sapins mancava pas. Te sabi pas se d'aqui ven, mas la pri¬ quand lo polit temps tornèt, me trapèt un pempèl que podiài pas trescambar. Lo davalador mièg tapat podiài quitament pas angolar lo bocin de mangisca que m'alongavan. E tossis que tossiràs. ma Soscavi : fotut siás ; las veire lèus te cusso- la femnòta ni mai degun d'encap l'aval. Adieu, pals aimat, los òsses me van secar aicí. Pr'aquò I daissèri la carn, mas aguèron pas los òlsses. Reussiguèri a los tornar rebalar al païs. Quand veguèron los Alemand que lor copariái pas los margues, puslèu que nan, tornaràs d'aver un pas defècit de ieu remandèron. me LA SALA MAI E MAI AL CARBON... E tornèri arribar a la Sala. Lo polit jorn ! Son de causas aital que vos estacan a un païs tant ôrre que siá. I cal pas¬ Ont se repasima lo repasimarà totjorn. De palha o de fen benlèu, mas se contentarà de çô qu'aura. Lo jorn qu'aquel besonh de noisar per o comprene... còr, lo còs rir lo de l'arma se còr remembres de serà pôble, que serà lo pôble ? Un tropèl rotlaire en quista dels pasturals ont se pais lo melhor. E los pastres seràn aqui amb los cans per lo claure e l'apasturar ont voldràn. E aquò's un blasfèma contra la dignitat umana... foguèri remés del marrit temps alemand, tornèri trapar lo vo¬ lant. Era l'ocupacion e la Sala crebava de fam. Fasiàm de pro carradas de mond a ne petar los aisses, qu'anavan quistar la man- gisca per las campanhas Vilafranca. Aquò èra de caufaire trimava. desrabat del Tanlèu que guirbas e de sacons que caliá empilar sus l'imperiaia del carri, e de mond pié¬ ger que las sardas dins un barricòt. Nos arribava de nos tampar pas, que podiàm pas mal ensacar e nos fasiàm insolentar. Lo patron renava, lo mond renavan e lo de la Sala a montanhas de Tenguèri dos montadavala ans, mas a força de far l'escala quin temps que faguèsse, que gelèsse, que ploguèsse o que ventèsse, a força de se levar abans jorn e se jaire plan tard, la petega cuihida al de servici reveihar. a per Lo sèr la me Patria se rebalavi tornèt desper arribar Costal, engolavi un briat de sopa en me forçant e missiài pas, cap al lièch. Dormissiài o dorsusavi sempre ; gofis- mas siái. E lo matin tòrna partir. Aquô podià pas durar, un bon jorn me calguèt demorar al lièch. Quand lo mètge m'aguèt pro potingat e que me tornè- �sentir ri briat d'abeluc, parlavi de tor- un ai volant. Aièra lo mètge me Escotatz, volètz un consèlh ? nar « nha vos balh abridolat tròp a fasètz que vos e escana. diguèt : L'Alemalo tra- Cercatz quicòm de pus suau, si que non respondi pas de çò que vos pot arribar. Avètz pas res de malastrós, mas lo plorèsi que faguèretz amont vos a daissadas de raices que se desraban pas. Vos cal pas de pluèja ni mai de frejoladas. Se me'n cresètz, cercatz quicòm mai. » Avètz aqui dos dròlles a l'ostal, lo pòrtamoneda vuège, perque vos cal pas creire que se l'Alemanha m'abridolèt, la França me'n sentiguèsse grat terriblament Per las raices que se desraban pas la França me dona dètz per cent. Probable que me deu pas mai. si que non o me do- NOVA Lo primièr ivèm trabalhèri que a las carbonièiras calguèt pausar très meses, — desraban pas totjorn las raices que se —, qu'aviá quitat son trabalh quand tornèri d'Alemanha, aurosa de poder enfin catimelar la nena, s'ocupar de l'ostal e lèu preparar la venguda del segond que tustava a la porta, ela se i tornèt metre. Uei, al sègle del progrès, se vol sortir un briat de la maganha, sustot quand l'òme tòrna d'una guèrra en caimant, la femma cal que s'atale ela tanfemma la e ben. qualques mesadas de cap nòstre ostalon nos la tèma tornèt fosicar. Se alèra dels prèstes que l'Estat acèrda uèi ; ça que la manlevar nos agradava pas. Erem tònis, o reconeissi, qu'amb los quatre enfants que nos son parlava pas arribats aviàm bastir als madissa Mas tôt de uèi quilhats de a e a esperar e Mariana sens far los qu'aguèrem e la triNos lancèrem trop la Sala, manlevar o non, lo metèis sac : los ostals cal partir. cap foguèt. que sèm totes dins son interés fraisses trencaments lèu. ben, tent a sai que Un ? dreches sul de ancian pals , Cercatz quicèm mai ! E totjorn, cercatz quicôm mai ! Carronhada de vida ! Quand lo mètge me diguèt : « Cercatz quicôm mai », me remembrèri qu'aviéi dins mon temps jove trabalhat dins las autos, e qualqu'un me diguèt : « Deuriás demandar a dintrar als talhièrs de la cola de tractors, coma als E dintrèri als talhièrs cresent ès- Carbonièra, tirariàs te carris. 6er « suau an tôt una d'afar fins a sens trimar la retirada. PARTENÇA non pas sus la mangisca, çè que cal, sustot quand i a d'en¬ fargar l'estomac. Quitèri de fumar. Aguèri pas a suprimir l'aperitiu qu'ai pas la tèma a aquè. Al lôc del cinemà lo dimenge anàvem trabalhar a nèstre osta¬ Estauvièrem, que cal fants a lon. E dapasset se quilhèt. Aqu'òs pas un castèl, se'n manca. Un crâne tròç es fach de mas tas e mans. Son las parets, por¬ ai fargat. l'acaptar. Electricitat, que fenèstras, tôt çè autre o m'ajudèt a teletas, crépis, pintaduras, clavelar la postada, aquè ne fa de dimenges, de vacanças, de jorns caumats, de trimança e de migrança. E perqué ? Los enfants sai que tôt cèp nos vendràn veire. Los pichèts enfants anaràn quistar al trast los amusaments qu'ai fargats pels nèstres e que se son pas vengats d'abridolar. En se'n tornant los enfants diràn : « De qué volètz fotre aici totes sols ? Venètz amb nosautres ». E direm non. Polidament. Un vesin aiga, Al del combaaquè's pas ieu que o inventi. Vendretz veire a la Sa¬ la, passât lo mes de junh seissanta cinc, quantes demèran d'ancians combatents e presonièrs de guèrra a las carbonièiras. Seràn totes sacats déféra e lor demorarà lo drech de prene la biaça. nariá Puèi un jorn, quora l'un quora l'autre, bas- foguèsse totes dos al cèp, partirem pel darrièr viatge. E l'ostal a de qué servirà? Es aquè lo progrès ? te �LA Es cacha- ensajar d'alunchar aquel per s'amodèt. La granda patria començava de lisar la cordèla al còl de la pichona. Tant que l'alen nos demorava, volguèrem golar al secors. Coma un sol orne nos quilhèrem. Cadun benlèu mal que amb de la diferents, mas totes metèissa tôca : far eretar enfants d'un terrador sauve, co¬ sentiments afustàvem nòstres cauma la nosautres n'aviàm ma eretat. Dempuèi qualques jorns se mormolava que se lo Poder ausissìá pas o volguèsse pas ausir nòstres golals e contunhèsse de menar son rôtie de borrèl, nos caldrià, tant que nos'n demorava lo vam, sacar un famôs petnal per amor de desrevelhar la consciéncia umana e la faire jutge del crim que se complissià. Se mençonava de cauma sul mont mas cresiàm i i sens sul cauma mont ? Cauma sul mont, Consí aquô se menava creire. al just ? vendriàm lo matin, fariàm pas ren, nos'n tornariàm lo sèr, o quai sap se nos caldriá jaire sus plaça ? Que non sai que ? luènh sustot a qualques Nadal. Passar aquela nuèch luènh del fogairon ? Imaginatz ! Son que las guèrras pôdon menar de rambalhs aital. Las guèrras e lo progrès, nos'n cal- Vesiàm aquô de Jorns guèt convenir. Lo carrèl los dètz diluns quand los de e uèch menaires la se carbonièira, de décembre, presentèron los obrièrs sul dins emplegats dins los burèus, foguèron assabentats de la décision presa pel Comitat Intersendical de lançar talhièrs, los s'èran sul mont e lor d'acôrdi. La décision foguèt aprovada la cauma e demandèron del Comitat los menaires davalè- CAUMA Una veitura amb un naut parlaire passegèt lo Bacin e son rôdol per assabentar las femmas d'aver a preparar los cabasses, que serián ramosats per una camioneta los qu'èran de luènh. Me demorava dos jorns de vacanças que me calià prene abans lo primièr de l'an. Per çô que aqueles dos jorns m'arrengavan, aviài causit lo diluns dètz o uèch e lo dimarç dètz e nôu, sens saber ren de çô que nos esperava. Demôri fo¬ ra la Sala, e ausiguèri pas lo nautparlaire. Passèri la jornada del diluns plan suau a l'ostal ocupat a preparar lo Nadal del tardivèt que n'anava sus très ans. Reparavi una auto a pédala qu'aviái estipulada per l'ainat quand èra pichon. de son trabalh, Sabes que tos camaradas son pas sortits ? La cauma sul mont es començada ». Demorèri palficat. Voliài filar de tira rejônger mos camara¬ das, mas ma femna, que me sabiá de pro traça santat, e crentava que l'esprôva que començava acabèsse de m'atrantolir, me presiquèt qu'auriái ben lo temps de jai¬ re sus la dura e me rosegar los nèrvis, e que jaguèssi aquela nuèch encara dins mon lièch. Finiguèri per me rengar a son rasonament, mas vos asseguri que cutèri pas gaire, e mai dins mon lièch. M'èra avist qu'èri pas a ma plaça. Quand d'intrèt lo sèr femna me diguèt : ma « matin prenguèri mon cabàs partiguèri. Tan maites de camaradas faguèron aital. Força avién gardat qualques jorns de vacanças per passar Nadal en familha. Rambalhegèron pas pels cantons, caminèron a la lucha, foguèt amb estram- L'endeman o bôrd E ron. la mobilizacion generala volontària. l'espéra comencèt. L'ESPERA La vèlha buit de lo lièches Servici de Social aviá distri- n'i aguèt pas per totes. Estent arribat dels darrièrs me'n calguèt passar. Veniàm de recèbre un brancard en matèria plastica, d'aquelas camp, mas besonhas que ne trasem los nafrats, o los morts, de la carbonièira. I aviá un matalasson de dos dets d'espès en cauchô mofa. sas, La jaça mas me èra pas de las pus molasdiguèri que los paures bo- �lavarián Aviàm m'anavan nitôs, e Aquel terrible sacrifici de néstres ca¬ daissava bauges, de rèis al costat del fons nos los d'en fora, qu'èrem maradas femmas, los enfants nos vequand voliàn. Decidiguèrem d'esclarcir aqueias vesitas a las solas necitas a néstre ravitalhament. Los meus, coma maites, avián la costuma de venir en fa¬ milha me portar la mangilha. Lor deman¬ un quora l'autre, e dée de venir quora Las deles. nián veire matrassar. menaires début d'un al e re. del fons faguèron pròva acapriciament dins la lucha remirable. Refusèron de remontar déféra quand foguèsse son que una orada per polsar e de desrevelhar. Las femnas comunicavan amb eles per de letras lisadas dins los cabasses. Qualques unes montavan a torn de rôtie quèrre la mangisca, aqué èra tôt. Los quites malautes refusavan d'èsser traches del fons. Los mètges deviàn davalar cada jorn per los Los sortirián per colas, se respirariàn una golada d'èr samai veirién lor familha un esclai- camaradas del fons del fons èren plan pus mal casits. au mens l'èr blos e la passejada al lum del Bon Dieu, alèra qu'eles chaupissián dins la mostor de las galariàs ? Ça que la, me pensèri, as jagut d'autre9 còps sus la batuda e mai sul pasiment, sens parlar de las postes, a la guèrra o presonièr. Oblidavi qu'alèra aviéi vint e cinc ans e que uèi n'aviái cincanta. Obli¬ davi lo torment de las soscadissas que gres non totes Dins al cép. mon brancard la nuèch podiái pas viravi, reviravi, e pas me- dormir. Soscavi, d'acrancar la sòm. Fasiái un cutal al del gai, avètz aqui tôt mon repaus. E tanlèu quilhat, un saut suis jornals ; pindolats ats postes ; a discutir del matin al sèr ; un jorn d'espèr, un jorn de desespèr. Los unes venián e nos disián : Veiretz que vos daissaràn pas passar Nadal aqui, n'aurián ben vergonja ça que la I ». Oc ben : n'aguèron pas brica ver¬ jan cant sonhar. durèt una quinzenada, mas Tes¬ général se desanava talament que los mètges podiàn pas pus respondre de çé que riscava d'arribar. L'éme es pas fach per viure sosterrat. Foguèt decidit que los Aqué « tât gonja e Nadal arribèt. NADAL Nadal, misèria de misèria I Tota la jornada del vint e quatre esperàvem I A proporcion que las oras passavan, una pauma se conflava a la garganta. O, fasiàm los flambards, l'engolàvem d'un capejal e n'estuflàvem una per nos donar de Quln vam. Mas la pauma sempre tornava l'uèlh quicém nos ecendià... Passèri la velhada a rebalar mon malcér d'un caire a l'autre, dedins o dé¬ féra. I aviá de camaradas que jogavan a las cartas. Era lo jéc del marrit temps, leu m'a pas jamai agradat, trébi que pud la vinassa e la fumassa, mas los que i conflar s'èran e mai e al canton de capriciats i passavan lo un tréç de la nuèch. temps o disià èra jorn entièr Quand lo tanben la petanca céps de bolas tuava las oras qu'a malastrosas. aqui, te'n fasiái qualques partidas, i èri pas afogat, lo te brutle I talhièrs i avià la Télévision. Los ven- Encara mas Als anem, dèires d'aparèlhs de la Sala e dels en- avián agut pietat de néstre lagui e cadun èra vengut nos plaçar lor poste, vegadas esun aici l'autre alà. Anavi de cotar las informacions, mas per çé que de gaire te'n èri lèu nos disiàn, lat. Auriái pogut escriure, qu'aviéi léser, torns assado- èra Colègi podiài pas, Tesperit ni lo cor i pas. Fasiài tôt just los devers del « d'Occitània ». Espelinsavi lo temps brieu d'aicl brieu d'alà, dins la tempèsta de mas soscadissas. Los paures bogres del fons avián pas grand causa eles per corsar lo temps. Caliá pas parlar de telè, quitament pas de �Lo perilh del grison interdisiá aparèlh electric. Lo Comitat intersendical aviá fach cridar per la carrièira que coma diguèron a l'epòca de jorvoliàn tôt saber de luènh. Çò que pòdi dire, aquô's qu'altorn de ieu i aviá de camaradas que n'i aviá un brieu probable qu'avián pas mes los pès a la glèisa, e aquela nuèch que Dieu veniá vers eles, dins lor misèria, èran aqui e mai cantavan a plen pitre. viradiscs. pas totes tôt nais de foinar los tras- lo mond serián braves desposcar los fonografs vièlhs a manada e los dises 78 torns per los prestar a aqueles sosterrats volontaris. Aquelas mecanicôtas mespresadas foguèron de pic a l'onor. tes e Aval davalèri i de catôrze de sos lo sacrifici sièis, a manada e recèbre en enfant veguèsse mon çò que de trabalh e d'aqueles òmes. Eran cinc o tanlèu e a Teniái ans. uèlhs las condicions vât vistament fins còp amb un veire arribar, un se le¬ las postes per virar la nos sus metre dise. un musica las talhas, e Volguèron nos foguèrem passejats lo canton de la triman- ça. Los prèires de la Sala nos avián fach dire qu'a partir de vint o très oras 6erián aquí ont deviá dire Matinas, e que n'aurián fantasiá. E ben, ieu qu'ai pas mancat sovent d'o fai¬ re de ma vida aguèri pas lo còr de lai anar. Perqué 7 O sabi pas. Eri desespese confessarián los Sénher nosautres la sala devalèt al se Potz Central. primièr côp Matinas se carbonièira. Lai anèt lo que Probable que foguèsse enfoscat, se l'aviái ça que la. Mas èri pas en estât AI remembre de l'ostal las gremas risic. redolavan sus Al viscudas mas maitas gautas. Eri pas lo soi. messas de Nadal tora lo fogairon. Aguèri pas jamai tant de maicor coma aquel Nadal de seissanta un. Cresi que Dieu dins sa justicia presara sacrifici dels lo car mescresents, que menaires, cresents o foguèt aquela nuècb. Era decidit que subta la messa revelhoIeu me'n seriái passât que i aviài nariàm. gaire gost, mas arriba dins la vida que crebar sos de rôtie lo restant ne deviàm de la nuèch. A cantar una. siá pas e mai ?... A. PRADÈL. disián dins la volguèt, e non (Seguirà). Se volètz pausar los problèmas de la vida occitana dins lo social, donatz vòstra adesion al C.O.E.A. (Co¬ mitat Occitan d'Estudis e d'Accion), 9, rue Emile Kahn, Nîmes, C.C.P. Richard Montpellier : 71.092. Legissétz son butletin. Abonaconcrèt économie ment :8 F. — e Abonament e Vol- lancèri la meuna. La votz s'escalindrava qu'èra una pietat. Quand lo cor i es pas, que volètz que guèri far lo recapi cal Revelhonèrem donc sentiments. trigocèrem torn diguèt jol crubelatge. Una sala de brica nuda ont lo fustam de fèr traçava deviá revertar bograment l'estable de Judèa. Lo curât de la messa se receput e Per el la Comunion, biscavi confessar ; maites cama¬ radas avián agut mai de coratge que ieu, e lai èran anats. Cresi pas que Nòstre Quand venguèt d'èsser pas anat que rat. que adesion : 10 F. �LO RÈI CRUDÈL, conte giboses. UN còp èra Rèi crudèl, tan crudèldeecaliá, mesfi splegats antLosquemanits, de tôt pòble volguèt pas faire que qu'èran a la breçòla, los per sa malhòla, i tòrcer lo carrastèl cap a l'endavant, e, de setmana en setmana, i corvar l'esquina encara mai. son entre Redonds coma d'arquets son pòble èra pas que de la tèsta clinada. Sembla va totjorn que qu'un. Mas, son Rèi e un mai foguèsse pas présent, saludavan pas que dau jorn. lo saludavan tôt lo sant clame De tôt Era e de mond saludèsson quau- son pèble lo Rèi èra lo sol que foguèsse drech. fòrt e garrut. E coma totes dins bel orne, grand, espiar que la los uèlhs. Mas, coma èran totes parièrs, degun se planhissiá pas, que cresián que tota la tèrra èra bastida antau. E qu'èra escrich dins lo Libre de l'eternitat que los Dieus sols amb païs, òmes, femnas, manits, podián pas tèrra, degun i teniá pas tèsta los uòlhs dins son los Rèis podián aver l'esquina drecha. un jorn que los pòbles vesins s'avisèron d'aquecostuma. Se faguèt de manipòlis, d'entrevistas, de parlaments, de semenaris, de taulas redondas, e mai un parelh de carradas e una de très ponchas en un païs que voliá traspassar los autres. E finiguèron per convidar lo Rèi crudèl, lo Rèi dels giboses, a venir davant totes es- Venguèt la estranja nèu pepissar un pauquet los mistèri. dejós e los alentorns d'aquel curiós �Lo Rèi crudèl, lo Rèi dels giboses, venguèt a la Taula redonda, ufanós, mespresant e lo carrastèl plan estirat per mostrar qu'èra, el, d'estraça divina. Mas, a son entorn, totes se tenián plan dreches, e degun gaitava pas la poncha de sas grollas. I remostrèron que, sol de totes los pòbles de la tèrra, el èra pas fach que de giboses. Qu'èra estonant e que, sens lo comandar, avián benlèu lo drech, un pauquet, pas tant per eles, mas per la consciéncia universala, tan tissosa, aquò se sap ; de ne cerca la rason. Que benlèu aquò veniá de l'aiga o de l'èr, o d'una rèba que passa (mas una rèba que durariá tant de temps sai que seriá pas una rèba), o s'èra pas, benlèu, un usatge vengut de la nuòch dau temps, un quicòm de folkloric per faire dinson pòble a trar d'esterlins a las caissas de l'ostalariá. Lo Rèi crudèl ri- solejava de plaser de los ausir antau faire de bescontorns per pas ausar dire çò que pensavan. Lo risolet i tibava las bocas, roginosas e tôt escàs entredubèrtas sus de dents tan blancas coma la carn de I'ametlon. Sa barba negra s'espompissiá e, coma, de l'uèlh, tôt escotant, fasiá lo torn de la Taula redonda, òm vesiá beluguejar sus sa corona « los diamants en perlas finas », coma se ditz dins la cançon. Avián finit que se calava encara. Esperèt un brieu, sens que se damocèsse lo risolet crudèl. Puèi parlèt : « O Rèis, mas gents cosins, e mai vosautres, braves Présidents, lo bèl lagui qu'avètz per mon pòble me tòca fins qu'au fons lo còr. Se la bona educacion qu'ai recebuda de mon grand m'empachava pas de lagremejar, crese que n'auriái bramat coma una muòla. Mas vos voie amaisar vòstra consciéncia sagnosa. Non, braves amies, aquò es pas l'aiga qu'es tan linda dins mon pais, ni mai l'èr, que se ven de luònh per lo beure, ni mai la rèba que se'n vei pas jamai en aquel ròdol de Cocanha. Es pas ni mai una cos¬ tuma d'un cèp èra e lo folklore i es pas per res : mon pòble son pas d'aqueles farandolaires que jògan dau pifre per melhor aparar l'escudèla. Autra es la vertat, ma vertat. �Aquò es ieu que governe. E, coma lo jorn benem'an encoronat l'ai antau decidit, ma vertat es venguda aquela de mon pòble, e ne vòu pas conóisser d'autra. Fasèm pas qu'un sol còr. Clinats davant son Rèi, clinats Sòi lo Rèi. sit que demòran. Mas, bèls Rèis, mos cosins, e mai vosautres, braves Présidents, vos voie faire veire que soi pas de la mena d'aquels tirans que n'i a que dison. Podètz venir dins mon reiaume de lutz e de solelh. I podètz mandar un escach de parlamentaris d'elèit. Pòdon venir quora voldràn. Faràn acampar, en fòra de ma preséncia, tôt mon pòble, dins la plana, davant lo Palais. I diretz que los que se vòlon d'ara en abans téner dreches, o pèdon faire liurament, sens ges de mena de paur. Aquel jorn n'anirai sus la mar pescar la sarda. Antau poirai pas saber quau es qu'aurà votât drech e quau aurà votât gibós. Antau siá, mos amies. Ai finit. » I aguèt un brusiment alentorn de la Taula redonda. « Dau plaser que prenián badavan ». Lo Rèi crudèl s'enaucèt amb una majestat sens ombra, e sortiguèt ufanós, lent e tôt drech, los uòlhs alandats e coma perduts sus l'orizont de la mar, l'esquina redda coma un palfèrre. Lo solelh finiguèt que se levèt sus lo jorn qu'avián causit per l'acamp grand. La plana negrejava d'esquinas coma una plaça, quand plòu, es negra de parapluèjas. Era pas la Bèstia de las sèt testas, èra puslèu las cent milas esquinas. Se faguèt un silenci terrible quand la còla estrangièra apareguèt sus l'estaudèl. Un micrò craïnegèt dolçament, puòi se metèt a fiular dins un agut que vos ponhissiá l'ausidor ; fin finala s'apasimèt e la Votz parlèt. « Brave mond » disiá la Votz amb un accent de defôra, « brave mond, vos porgissèm, de la part de vòstre Sobeiran, tan coma de la nòstra, la libertat ! ». La Votz aviá subran escalat per traire aquela paraula, facha, dins son èime, per levar un tempèri d'estrambòrd d'una mièja orada. Esperèt. Ai las ! foguèt solament coma se ploviá : las de tôt aquel pòble sortiguèt clantiguèt pas un sol aplaudiment. esquinas s'agromolèron, mas, pas una crida de gaug, �Moquet, i calguèt plan très alen. « La Libertat » faguèt la La Votz n'èra estabosida. minutassas per tornar prene S'èra pensât d'un còp qu'aquel mot èra pas d'usatge dins sa lenga. « La Libertat ! : lo solelh levant dels pòbles ! ». Oc ! Votz, «la Libertat !... sabètz pas benlèu çò qu'es ? » parlar de solelh e d'estèlas a aqueles qu'an per tôt esclòps. « La Libertat, vos la porgissèm : podètz, d'ara en abans, sens crentar degun, amb l'acòrdi pairal de vòstre Rèi, vos téner dreches, tan dreches coma un autciprès, tan dreches coma una pibola. Anatz vo- anatz orizont la poncha de sos tar, pòble d'aquel païs. Anatz, per lo primier Còp de vòstra mostrar au mond vòstre liure voler ! » Prenguèt un temps. « Quand tustarai sus lo pairòu, au còp, totes ensems, los que se vòlon téner dreches e mandar sa mirada a l'orizont de la mar, s'enauçaràn, lo carrastèl plan tibat, e cada cara blanca que veirem se levar la comptarem per una votz ! » Aviá tornat apilar sus la fin de sa frasa, segur aqueste còp d'èstre comprés e de descabestrar sus la plana un estrambòrd de jamai non finis. Ai las ! Tropèl semblavan, tropèl demoravan. Chaumavan aqui coma un aver jos la plòja. La Votz, maucorada, prenguèt son temps. Panlevèt amb una lentor carculada lo grèu martèl d'aram per picar lo cueu dau grand pairòu de coire que lusissiá coma un solelh, « lo solelh de la libertat » se pensava la Votz. Puòi lo daissèt caire. Rodèt sus la plana un tron terrible que s'anèt anequelir luònh, ben luònh, als quatre vents dau mond. La Votz durbissiá d'uòlhs coma de paumas, lo còr i doliá de tant que tustava : i calguèt i mandar la man. Esperèt un mo¬ ment, cercant de l'uòlh en tota aquela espandida negra, la cara que subran, primièra d'una giganta espelison, se levariá, luna plena, au grand solelh de la libertat. istòria gloriosa, d'esquinas, lusentas, de tant qu'èran tibalas d'un tropèl de pòrcs negres. E lo silenci d'un aver que rómia, perdut dins l'arquimia en trabalh de sas tripas, los pès emmargats dins son migon. Res. Pas que das, d'esquinas coma �Ma e terra mar de siletici d'espant quamòrta cada lum e qu'esvasis Uèlha Vombra fum dels ostals desdaissats. lo Deman totas las d'ombra Ma terra Orne que e la de bordas òrbas jos de los mas misa es e caras de e los signes del cèl seràn nonres. malauta a l'auba del mond matematic. t'emportas l'image mecanic de mas suavors aigas amagadas te vòli pas vendre segrèts de mon enfonça e de mas amors. Pèire LAGARDA. (Ph. Germain) �IMIgggggj; ��Sau de Berra Sus lo Ponènt camins destermenats de ciris Pan conchada de lutz matrassada d'usinas en procession vers lo Dieu d'Oli glèisa enarcada dins li nivols emmantelada roja i preguieras de flama Berra coròla estranha au frònt de ton estanh Berra ponènt de la nuech tola sagnosa. Robert LAFONT. <—— (Ph. Fabre) �quicòm, luònh, aval dins la plana, qu'arl'agach de la Votz. S'èra estât mai près se'n seriá benlèu melhor avisât. De segur s'èra pas levada ges de cara. Mas i semblèt d'aver vist volastrejar sus las esquinas un quauqua ren de leugièr coma un parpalhon. De luènh veguèt, en un revolum, lo tropèl s'escartar, faire un voide, coma aqueles cercles maudichs que se vei de cèps dins las pradas, e ont l'erba non pot grelhar. Mas aquel voi¬ de foguèt cort. Se levèt un rire alentorn que secotissiá las esquinas que semblavan de daufins sus la mar e que se vesiá pas que per aquè per de qu'èra mut aquel rire. E s'espandissiá coma los cercles sus l'aiga alentorn de l'endrech ont una pèira s'aprefondiguèt. I aguèt ben un restèt un Tôt brieu aquè s'amaisèt entre que lo voide èra tornar mai tapat per lo tropèl. Lo parpalhon blanc qu'aviá ensajat volastrejar, la man que s'èra enauçada al sol vent de libertat dispareguèt jos lo pes de las esquinas. I aguèt un caucatge, un trepilhatge dins aquel ròdol. E puòi d'una tornèt suau. Podián romiar coma davant. La man non s'enauçariá mai de la tôt ja- pus. retengut, l'agach de la Votz s'espacegèt un la plana en cerca d'una cara levada. Presla libertat un còs, una força, un andar poderós coma Un temps darrièr còp sus tava a aquel de la Victoria de Samotraça. I auriá vist tamben la cara d'un solelh. Consí auriá fach per lo reconóisser, teunha e leugièra coma èra, paura flor d'ametlièr tremolanta au La Votz aviá força legit. Lo Drech èra son vent d'ivèrn. e son Alcoran, la filosofia i fòra dels libres sabiá pas res. Evangèli Mas en Es antau que prestava son esperit. daissèt passar sens se'n avisar lo sant senhau de la libertat. Espièt encara un pauc, per manièra. Res, enluòc. Finiguèt qu'i virèt l'esquina. Entre parlamentaris, s'espiavan, sens una paraula, lo vomit en boca, maucorats. �Lo Rèi crudèl tornèt de mar, sempre jestés, tôt ufanés, boca Pas que de veire sas caras, «Vesètz ben que mon mon pòble es liure ! risolejant, tôt ma¬ umorosa. pòble aguèt lèu comprés. es aiirés ! Vesètz ben que » E s'escacalassèt d'un rire que desenfulhèt los roires, es- cobèt los nivols dau cèl, faguèt caire a vint legas alentorn de rocasses grands coma d'ostaus de la cima dels sèrres, que son resson, de travers en travers e d'acrin en acrin, anèt, als quatre vents dau mond aprene a las nacions estabosidas qu'entre los pòbles tots de la terra n'èra au mens e un de liure : lo sieu. Max ROQUETA. dos LEGISSETZ : LA Director : Glaudi Barsòti mes. Iha. 4 numéros 1900.03. : SARTAN, Abonament 5 F. que — — fa fregir l'actualitat cada 6, Travèrsa C.A.S., MarseC.C.P. Barsotti, Marseille : �GILBERT SUBERROCAS i V I T A De fala faiçon qu'ua color, auta que lo blanc, personalifat Guardarà tostemps sa Sus tota l'estenuda de sas nuàncias. Oc, mès quau coneish lo blanc... legau ? E pulsh, lo blanc brunît, sonque leugèrament, blanc ac es pas mei ; d'aci enlà munishètz-vos de las referèncias deu blanc sancèr e : pèrde temps en questa blancs hòra-la-lei ! sens hicatz-vos M I L I T A R A deus Melhor Tôt S'èi e es de ne'n riser que de'n plorar. plan vist, hèi pas d'açò lo mon mestièr. a causir entre l'espôusseta la bona dochada deu ser, que preferi la darrèra : o deu pinton de cervesa preferi lo darrèr. deu fusilh que Bataclam. Caporal, a jo çò que m'ocupa aquò's lo vòu deus ausèths ; mentre qu'a vos es d'acompanhar per la pensada los trens que s'escórren. Que pleatz atau los oras cavas. Las colors capsús lo pau nos intrigan (intrigar ! se podem díser « nos estonan tots dus talament que n'arribam tostemps ad a esclaquerats. arriser !) �Il E d'aquèth trot canhèr, anèi Tè ! enlà un Monsen ! Hòu Monsen ! Digatz-me, hum ! a rensenhar. me ôme. L'acosti. « — Soi un He ben, mercès hôrt, voste avis. ôme sancèr ? mercès. gran E dau ! Clovis vè te rensenhar tu tanben abans d'arren har e sustot ornes qu'am sancèrs. Se tira enlà Là lanièra a saber s'èm a » pè arranc : lanlà... III J'as vint ans Que'n hès lo dôu D'este metamorfosat Doncs en en ôme de guèrra coneishença de causa joen Cerca ta valor fisica. Be i ès ? Es perfeit. Adara, ôme, segotisch-te Es una tria J'as vint A vint N'i que e mei deliura-ta : te demandi ans ans que eau aver caractèr qu'an galons e cap de caractèr. Que deves saber impausar ta contribucion. Sacreviu, j'as vint ans. Be que sai : aubedir. Un gradat qu'es aqueth fenomèn inconcebible a saber que sembla desconéisher absoludament qu'un drôlle de vint ans e pôsca pensar. Joen, s'ès dens la vertat. a mantuns �IV deman matin o passât deman matin l'automobila mejan d'expression ? com — la vitessa que volètz diser deman matin — o passai deman matin. Dens lo varat de tir hèra long, illimitat bordejat de maishanta erba m'arronçarèi decap ad aquèth tiraire reconeishi que sos trèits regulars legeire, ni espectator, sens auditòri public : cultura personala tant que's pòt (aneïenti's, jamès estoc pronominau sens sens com aqueste dia). V Escota Los en sus sus C 9 pès sabatoats capsús la taula posicion de destenta 6090 Kcs cicle cicle cicle deu pigrèr l'esperit balandurèu l'esperit desbridat nosautes qu'èm las forças de l'O.T.A.N. cantonadas en e qu'escotam las Nòças de Figaro de Wolfgang Amadeus Mozart. de de Trèvas. Alemanha �LA MIEU La mieu vida dau 31 que lo jorn sus de l'annada Aquela poiria estre dau 40, t'encalas mòr. que fa frémir 'stà clavelada cançon que me a l'an passât. Eu qu'estirassava la raça dont siáu fach en mau, en fepaur, en lachetat, eu qu'aimava lo « gris que l'on prend dans ses doigts et que l'on roule » apareisse aquel jorn environat de bòna odor, de sorires, au ponch que la ràbia me porta au sobran d'aquela ròca. bre, en Sus aquela ròca s'aude Era una encara la cançon dei bonaiirs fi- nits. fes l'on prend dans ses doigts que l'on roule » mas lo mot es estrech, aqueli que vendràn saupràn pas que de pauc de cauva èra aquela cançon ; « du gris que et d'amor. 'Starà aquela ròca, quauque 'statge dau paire au parier soi, maique dau parier sang. Cridi que continui per lo faire quiet, fins d'à me metre en patz. Li fau veire l'enfant que porterà la raça. sus fiu dau Aquela putan de vida 0 creberai, la cançon a estramordit lo bel estre. finida, sus la ròca de la vida ; ja i a degun a regarjar en lo blanc dau regard per aver tant de paur, e per se dire qu'anam plus luènh que lo sang, m'estranglas ; fa pas ren te meti la man au cul, vida ; as agut de pes, n'as encara, e en est moment se regarjam l'un l'autre, dei dos costats dau bòsc ! a l'auba, vida, quora �VIDA una fes : « du gris que l'on prend dans ses doigts l'on roule » ; e darrier, a quauque temps, « lo cavanhòu au braç, d'ont v'enanatz, filheta » e « li en pilha lo plus bèu cabrit que la pastora aveva » ; e estât una nuech a Mont-Caries vielhi cançons randici, ja aclapadi, au fon dau segle coma li còrs d'aqueli que fasián languir. Era et que vida dau temps que non bel estre, la mieu paciença, li as dé¬ La mieu vida dau 31, la mieu existe, la mieu vida dau versât, li as rot. Mas metetz-vos toi en en linha, toi dau fond dei linha, paisans, paires, enfants, segles, cridi un massacre de jorn, toi drechs. En linha per anar sus aquela ròca, au poncb ont s'aude dei bonaiirs finits : per n'autres, juguerem solets, mas serem toi au soleu dau còr l'ofèrta, serem qu'avem solets, juguerem l'ofèrta e s'endurmirem mesclats e puei se jurarem de continuar, nos faràn pas toi petar davant que nos nos augam dich çò que eau. Per toi dirai, per toi criderai e au moment vendretz per li còlas, caleretz de la ròca au pe dei oliviers que la nôstra terra, nòstra terra que sigas, nòstra cèl, nôstra terra que sigas pas au cèl. Per lo moment ajudatz-me toi, donatz-me la man, eau qu'arribi encara a la cançon la fin dau mieu mot. Pau MARI. �ERAN TRES FRAIRES « Eran très fraires, « Eran très fraires, « N'an qu'una sòrre a maridar... » Cançons dolentas del Roèrgue mèu. Cançons longanhas que se trigòçan dins lo vent. « N'an qu'una sòrre « Eran très a maridar... tristas e » fraires, Aquela d'aquí l'ausiguèri pel primièr còp dins lo mes genièr de 1940 al Pont de Ciron sus Viaur. Quai se sovén de genièr de 1940 ? Del temps de la guèrra estranha. Nosautres sèt òmes de Crespin vniàm de passar lo consèlh de Nosautres sèt òmes de Crespin veniàm de passar lo consèlh de de revesion. revesion. La classa 40. La classa pus guèrra grand. Rès pin. Totes los vint auriàm los vint ans fòrta que seguèt la primièira de mascles qu'èrem nascuts a Cres¬ una guèrra. En 1940 just nosautres los Bons qu'èrem totes. Probable que sens asir. Dempuèi que se aqueles camins que jamai se'n tòrna ! tiriàm lèu. Sens tis per que ans. estrambôrd, parpar¬ Sèt òmes joves. Benlèu que los acabariàm pas los vint genièr a la fin de l'an coneisseriàm en amont lo front, la guèrra, la mòrt. ans. De Lo amb monument tota sas E dins cada dins lo cementèri vièlh davant la tièras de vilatge noms. Los son monument. morts glèisa glorioses de 14 !... �Sèt òmes joves. De nosautres quin tombariá primièr ? Aital cresiàm e pensàvem. nos vièlha del Pont de Ciron un darrièr Dins aquela aubèrga còp voliàm manjar en¬ semble. Puèi... Innocentum, necitge. Sus la taula pel una de l'an del cap Totes èrem vestits Sopa de pola pépin. toalha blanca. paure del dimenge. Coma e pastas. molassejava. Viaur bronzissiá de tota la aigas gròssas. Defòra la nèu clamor de sas joves dins una sala d'aubèrga. Lo fornet del caufava doçament. Una menina atrantolida nos ser- Sèt òmes ressegum vissiá. « Podètz cantar, de cançons a se batre. Mas aviá dich ela. Podètz cantar, mas nos que mos enfants aquela nèu... » vièlhas solament, Pecaire. Amb son en amont quai cantava de nosautres ? Ives de Brun o PendaCançons nôstras que tòrnan pre- rièrs ? Mas totes cantàvem. ne coma un resson lo metèis vèrs. « L'an maridada « L'an maridada « Al pus marrit del vesinat... » Mangiscla bona sus la taula, doça calor, Defòra la nèu, la clamor de l'aiga. En amont sabor del vin. la guèrra. Sèt joves òmes que cantàvem... « L'a « Amb « « « Genièr de causas una branca de pomièr Que lo sang raja Que lo sang raja Dempuèi la testa fins als pès... d passèt. Las cresiàm. Sèt joves òmes que cone- 1940. Fondèt la nèu. Lo temps virèron pas coma vertadièra e que la vida escampilhèt. Pr'aquô totjorn aquela cançon me tòrna. Bronzis en las aigas gròssas de Viaur. guèrem pas la guerra ieu batuda tant coma �bêlas onzadas palhas d'aur de las legendas. Dins Gorg-Mastis la campana sôna per Sant Joan dels Erètges. A la Calquièira reViaur de mon joventum trigoçava que a las dòla gre fin la clòsca de mòrt dels Balssàs. Lo Prince Ne- sens de Tolosa per las nuèches a Castelpèrs. sens estèlas caça lo lop encara del Bòsc très fraires. Très fraires èran que degun me'n parlât. Très fraires per una sola sòrre. Aquela sòrre que maridèron o puslèu que vendèron. Mas los aviá « Sa camiseta « A a Del temps que « Del temps que « Très cavaliers l'aigueta se'n lavar. va lava lava van a passar... » Très fraires. Très cavalièrs. Serián pas d'un còp èra : los très Comtes Tolosa, Barcelona, Provença. Una sola tèrra, vendèron al rèi de « Sègles tèrra se vesin : una sola lenga França Al pus que per un maridatge : marrit del vesinat... » sègles trescolats. Quai podriá dire uèi se nòstra trobada melhor d'èsser passada a l'autre rèi Englés que mai que rèi Englés era duc d'Aquie seriá pas al tània. Deviá pas èsser donc çò qu'es pas estât. Lo sang ragèt En amont las guèrras. En amont tanben de còps tustèt la branca de pomièr. Lo pomièr ; l'arbre de la lenlia dura que dòna de fusta encara pus reganhuda : baston reial, margues de picas, empèris o republicas... de quantas guèrras. lo poder. Quantes Los lo temps très cavalièrs, los très Comtes èra complit : que Tolosa, Barcelona Es la lor sòrre que cercavan. tornavan, perque e Provença... Veguèron la femma es- pelhandrosa, las espatlas nusas macadas de crostas de mal que lavava una tèla de saca ensagnosida. E la sonèron : �Mas se « 0 la sÌTventa « O la sirventa « Ont a O la sirventa... » « Soi pas « sirventa... » voliá pas, mens que se sus : Soi pas sirventa Soi pas sirventa Mai soi la dòna del castèl. « Sirventa pesolhum son « castèl, la dòna del castèl ? levèt, la bocharda. Los agachèt totes 1res ufanosa pr'aquò dins sèu es sirventa èra : dins lo Oc- la siá terra. Nòstra tèrra, nòstra lenga... citània... Tèrra bona solament per daissar créisser los bòsques. s'escantisson, quora de ser los vilatges que luènh los coneissiàm al lum. Comptam lo Lenga solament bona per las bèstias, compresa dels ases quai la parlarà deman en butant las mecanicas quand lo darrièr ase sera mòrt ? e de buòus. Mas Per las carrièiras de Paris, se'n van las nòstras filhas. de mestièr dins las mans. Lo neòn de qualque bar fuoquèja. Suis trepadors que fan l'espéra de filhas nôstras Sens cap e de Bretonas tanben. « « « « Lo mèstre ? Sòrre sorreta Aquò's Aquò's mos fraires mos fraires Lo mèstre que m'avètz Mas sèm dins un donat... » païs liure. Aqui que francesa... Mas alara perqué lo Cônsol de la Sala aprenguèt pel jornal coma tôt un cadun que las minas de son redòl se bar? Degun li aviá pas demandât res, al Cônsol de la Sa¬ la. Pel jornal aprenguèt que la siá vila anava périr. La Sa¬ la que los francimands dison Decazevila... fuoquèja la bandièira ravan �Legigam lo jornal donc. Sauprem çò que nos espéra. E Agachem los imatges... Lo jòc que jogam, las réglas son pas nòstras que n'i avèm pas la ràdio. E la télévision. Escotem. convengut. Negre de Tolosa aquela nuèch longa d'ivèrn, sonava la corna pels travèrses de caval èra tombât. Aviá redolat de rocada en Lo Prince lo 23 de décembre de 1871 Viaur. De son rocada. Perdiá lo sang, se lo trobèron mort gelât e la telada de sang pas mai tèner. L'endeman còrna dins las mans, encara pas- podiá calhat. Rotland derisòri : Tolosa-Lautrèc. Al castèl del Bòsc se Bebè lo Polit » lo Comte pichon : Enric. Mas seque la tornariá levar la bandièra roja ! Polits en borrassa, laides en plaça. Estrôpi lhabrut, l'omenon cortin. Enric de Tolosa, fugiriá lo Bòse per Montmartra... Desondre trist d'una raça qu'aviá perdut lo sèu païs... plorava « riá pas el bandièra roja s'èra levada, en Mai sus Paris... Comuna ! Comuna ! Libertat ! Lo Cònsol de la Sala aprén pel jornal que la siá vila lèu existiriá pas... En 1871 sens la crotz pr'aquô una auta Març de Tolosa, de Comuna donc, cridem Comuna per tôt : Comuna ! Comuna per la Sala ! lo Païs ! Tolosa, Barcelona e Provença. La vòstra sòrre venduda. roja, dotze clavèls de Nòstra maire. Occitània de la camisa desrabar... Joan BODON. �CALENDARI ECONOMIA E POLITICA Paillet. Coll. Idées. Gallimard. GAUCHE ANNEE ZERO de Marc l'encòp Aqui dense un libre clar e simple e a nosat de M. Paillet que nos e larga vista una sus l'evolucion dôna sociô- d'alargament de las competéncias municipalas, regionalas e de las collectivitats totas, es a dire democratizacion de la ges¬ economica tion. dins Partènt d'aqui las causidas venon mai planas e Paillet causis lo govèrn presidenciai ; simplicitat, respechabilitat, estabilitat actuala ; sens jamai s'enfangar consideracions tecnicas o espe- de cializadas, sap tôt côp faire plaça a l'umor. Un libre que tôt un cadun que vòl « viure » 1964 aurià en idèas sas sus de legir per clarificar l'antinomia socialisme- capitalisme d'Estat e la vocacion europenca de l'Esquèrra. Se demanda primièr : los espèrs del socialisme serián es¬ se tais vans. Lo marxisme a fâches d'experiments de l'evolucion tecnica qu'aviá : borgesiá, espelís dins lo temps d'ara lo tecnician ; l'importància del tecnician mèna a la tecnocracia, estènt que, parallèlament, l'im¬ portància dels afars sociô-economics mè¬ na un renforçament de l'Estat ; l'Estat ven l'entrepresa mai granda ; d'aqui la néces¬ sitât d'una planificacion generalizada. Aqui çò que cota l'evolucion democratica donc fach nàisser sociala : a passât temps la demòra lo causiment contra « la ineluctabla » del devenir social, que las regas de força ne son nacionalizacion sort e planificacion. las bolegadissas sociò-economicas l'apropriacion del profièch es venguda collectiva (societat per accions), la distribu- Dins cion de la mai-valença es mai complèxa, economicò-politica justifica clar la nacionalizacion que lo prefeccionament n'es possible e necessari per demesir lo perilh totalitari. Mas aquô d'aqui plantèja lo problèma de la decentralizacion, que sona ela una politica mai discutida. L'osmòsi : « La saurait être confondue avec le régime présidentiel dé¬ mocratique » e nos ne baila las rasons. Espepissona los aspèctes d'aquel govèrn presidencial de bastir : las articulacions son sos critèris. Mas concepcion gaulliste nos avisa ne Cambras, lo contarètle démocra¬ lo biais de la decentralizacion, tôt un fonccionament clarament définit. D'aquô ne mas l'important es pas sèm luônh, de lo pensar coma possible e de ne cercar las realizacions ? L'autor nos o ditz : son un « pronostic général » ensag es puslèu qu'un cartabèl de lo metgias en fonccion de las maiautiés. amb las tie per D'autre costat las possibilitats de convergéncias estructuralas dins l'anar internacional van contra los eretatges nacionals, embarbadors de crisis e de guèrras. Tanben per los Occidentals la mondializacion passa per Euròpa. Euròpa dona un quadre a l'accion de l'Esquèrra qu'a plan pausat los problèmas al nivèl mon¬ dial, mas tôt demorant dins l'abstrach. Eurôpa que deu descobrir lo sens d'una solidaritat amb lo Tèrç Mond... L'Esquèr¬ ra deu sortir d'una actitud fargada un côp per totes. Deu a l'ora d'ara analizar las situacions viscudas e dirigir son causi¬ ment de nòu. O fa Marc Paillet. �Presses d'Europe. Paris. L'EUROPE DES ETHNIES de Guy Héraud. libre pareissiá força prometedor e es plan deceLo problèma de l'etnia es pausat un problèma total, économie, social Aque! nosautres Occitans per bent. coma e cultural. Mas tre lo començament, pau¬ sat lo relacionament etnia-nacionalitat, l'au- tor trastèja entre una solucion nacionalis(etatica tradicionala), un provincialis¬ ta me sentimental cèrca. e un fédéralisme que se Tôt aquò ressòrga de temps en temps segon los fâches avançats ; e'espèra totjorn una sintèsi. Mas dins Heraud mòstra l'etnia consi presa politic qu'es pas lo sieu, patis d'aquels ambivaléneia nècia e primària egalitat-identitat que las nacions ne faguèron son argument de lucha. D'aqui lo procediment d'assimilacion entamenat e l'ipsò-desvolopament de las nacions sotProcediment mesas. que m e n è t tôt còp a la negacion de la pròpria etnia. Aquò, es plan vist e tanben l'importància deis factors destorbadisses d'aquel proce¬ diment (sentiment etnic pro fort, per exemple). un Puòi encastre se passa en revista las etnias d'Euròpa. Aquí pensam qu'aurià pogut fai¬ re una sompartida entre etnias al sens (la francesa, l'occitana, la russa, los grops allogèns (etnia walona, romanda, aostenca, còrsa, etc...) que pòdon pas èstre vistas parivament. Sembla tanben qu'aurià po¬ gut cavar mai fons la conoissença de las etnias de França e sos problèmas. Lo fach occitan per exemple es citât coma per memôria » sens coheréncia. Aparèis per fâches esporadics, dins l'inhorància gaireben totala deis movements occitanistas. Aital es pas gaire legitimada la conclu¬ sion aquesta : « La France s'appauvrirait grandement en poussant à son terme l'as¬ estricte la basca, l'italiana, etc...) e « similation conde Om de aurià devenir dins una los de se¬ que pol- occitanò-catalans europenca, ditz l'autor, de cette ». saber çò ligams Federacion catalan, çô diferenciada occitane, d'elle-même aimat riàn lo l'ethnie moitié l'occitan es e puòi que forma la lenga una que lo signe mai clar de l'etnia. E totaquò entraîna, fin finala, a una concepcion del fédéralisme etnic que las modalitats ne son pas tan simplas qu'aquò. Nos demôra donc un annuarl força incomplèt — de las etnias d'Eurôpa. es — BRENGUIER. J.-P. LITERATURA LO LIBRE DELS GRANDS JORNS per FA temps que Bodon parla tôt sol. Aquò's rem del l'engèni donc encara contaire. una faussa Au- autô- biografia — una parabôla de l'arma. Es qu'es pas un romancièr, lo contaire. Que se diga o que diga un conta de menina, viu tròp l'istòria que debana per que i veguèssem pas una aventura au mens espiritala, mas viscuda : Mit o memôria, de qu'es lo mal plomb dins son èsserîPlan dificil d'o saber, quora l'un estructura l'au¬ J. Boudou (ed. Pròsa. I.E.O.). e que l'autre li dona carn. Ni per aqueia aqueste côp es trop clar, tant que ne ven un malaise. « Felibre per l'eternitat ! Quai poirià prene al sériés lo jor- tre, » nal d'un felibre, tirats nosautres e mai que mai demèst nosautres los sociolôgs del fach conte que ta. Quin editor chinés o francargarià de fa legir aquel ra¬ occitan ? chimand a se son comitat de s'es ensajat, m'estoni Benlèu nos calià lectura ? pas sentir Cresi de la résul¬ fraires de mi- �de Bodon per nos mainar que son problèma traspassa talament lo contèxte occitan ont lo pausa, e que cada ôme n'es aqui. L'òme que nais vencut es pas tan luônh del Cardinal d'Espanha quand mestrèja sul mond : Tota ôbra es vana, e mai bastiguèsse un empèri. Mortalas que son las civilizacions. Vana la mendra accion, s'a dicha que gaubèja una realizacion passadissa, dins l'invesible farga pas — li donèsson lo nom que vôlgan — quicòm que ren i pòsca ren. séria davala abans d'arribar sai que la metèissa votz que sona lo condemnat a mort qu'es el, a se faire espotir bestiament per carrièra, o a s'anar jaire lo col sul ralh. Per que siàm per morir, tant èra que la mort venguèsse pus lèu. Mas l'ôme da¬ vala, vol far a pè los darrièrs passes, prene lo temps de tastar vida e mort co¬ ma un vin, e comparar. Los darrièrs pas¬ ses, vôli dire aquel moment que l'ôme, ja enanat del mond, abita encara ea clôsca. Se sap condemnat. Lo cancèr es un pretexte : S'a quitat los seus per anar Aquel ôme a que destinacion escotava endacôm, es que ja morimond : parla una lenga môrta. Môrta pels autres, e dins el tan malauta coma el. Alara es pas la pena de s'arrapar a un mond que t'escapa (I, 5 et III, 7). I a pas pus de comunicacion possibla son que al nivèl d'animalitat : las filhas e lo vin, aqueste melhor encara, franc d'illu¬ sion, companh de rufa sensualitat. L'ôme ten pas a la terra que per aqueles dos fils, e rôda, e vira dins sa clòsca. E par¬ la. Ont es, es pas aisit d'o saber. Lo ra¬ conte passa del présent a l'imperfach alternativament, e fugis lo moment del contaire. Randolèja las plaças, los cafés, crebar tôt sol guèt mas son lo decôr sortis tôt sobte d'una sen- derevelha d'un sosc, coma per rapelar que cal plan èsser endacôm (v. g. lo travelling arrèr de la fin de II, 1). Ni per aquela i siàm pas. Siàm preses dins una maquina descabestrada que de tota lenha fa fuôc. Lo pré¬ sacion, sent d'una coma lo paraula que lo passât, compta pas que per nominala, infidins un mot coma en quinze. Om li'n ten pas : caborda de précision, devoris d'alônguis dins un enonciatiu, una seguida d'articles defiBrèva nits, un demonstratiu, e cavala. ponctuacion de prétérits e de présents, e ardit I Alara la quantitat d'exemples amolonats (débuta de II, 1) ensaja de retene lo rag. O encara lo flume rotla dos, très côps lo meteis mot, e de côps aquel atissament li empausa un ritme : « Donc eri liure. Per primièr côp de ma vida. Liure. E per tota la vida ». La prôsa se sarra del verset, del vers, sôna la rima (« Alara donc es a Clarmont que s'acabarà lo meu mond ») e sabora un moment aquel univèrs liric sonat per la poësia d'una lenga apasturar la frasa raplôta, nitiva, que s'exprimis tant s'es ont estremat. Lo monolôg interior de mots e d'idèas autentlfica) s'encapita amb l'univèrs inte¬ rior que s'i trenan una cançon folklorica, un poëma vieih de trobador, una istôria que s'abolis. Monolôg interior, per força. Quai comprendriá tôt aquô ? Pensi a una plan polida sequéncia del libre. Es quora lo pastre ditz son raconte ; moment deli(que tôt aquel mastegar ciôs « : Lo siái ma quatre o cinc avions que passan : pastre potejava totjorn mas l'ausis- mai. Las fedas pas se res non èra elas paissiàn co¬ ». la segonde relacions se nosar. Quicôm encara pot arribar. En fach, la sola revelacion serà que cada ôme viu dins sa clôsca. Los rescontres se situïsson al defôra, sus un terrén qu'es ni tu ni ieu, mas nôstra misèria comuna : « Nos sem Mas lo raconte se delarga, e da part vei trobats coma doas moscas sus la metèis- (Aici s'agis de las filhas. Lo vin fa la paria, om s'i esperava : « Lo vin se beu melhor quand ôm es dos »). Aquela plaga ont s'empègan, la cal pas cercar luônh : Son totes dins l'alienacion. Lo curât es un desfrocat. La filha es una puta, Lo pastre individualista li an raubat tanben son jovent comunista. E cadun a son univers interior : « Lo teu mond es pas lo meu ». Se pot ben dire lo solelh sa plaga » �la pluòja son comuns, se pòt manjar al metèis platat, se pòt ben e mai que los e s'escambièsson, còs las ma creses », las « son co¬ causas donc solelh e pluòja, e còs escambiats pòdon venir e lo cepon d'una equivòca : Cada del mond apartén a tantes de sis- noiridura pas que peçuc tèmas Cal solaris coma i de a consciéncias. legir lo passatge ont Bodon cafornha de Platon dins la mà, exacta desconoissabla, e Se una conversacion. Mas existencialisme e pensa cine- travers a Camus, a idéalisme de son filosofias qu'embarran l'òme dins jectivitat als limits del mond. E tant vei se al coma sub- sa personala — ca reduches amb melhor Se es paur. far de Bodon e son sens cap e lo mond! D'ornes vivent d'una vida estequida, artificiala — a mai aimar morir. Ne siàm a cap del conte. Fins ara, d'una parabòla a l'autra al luôc d'una responsa (cf. Il, 10), la vida imperceptiblament èra passada en conte, l'istòria en istôria, a mesura que tôt voja al temps passât. Es de remarca aquel biais qu'a l'autor de poder pas agantar ren que quora es acabat (retorn-arrèr del I, 2 ; poëma retrospectiu de I, 4 ; raconte del pastre) : lo contaire es lo d'un temps d'autres còps. Lo sol futur cresi es aquel : « Moris la lenga, morirai ieu ». E de fach, entre que lo pastre parla, e que son anar, trescat de ne sortir pas. L'acarament Metam que m'endevenguèssi un brave còp amb quauqu'un : « de nosautres dos, quai baissariá lo cap ? » Val fa a marcha del jorn, la ritma son racon¬ te, lo temps de l'istòria ven lo temps de la vida — al revèrs del movement anterior lo raconte s'acaba —, e sarra lo real. d'aquel capitan un primièr còp su! mot de cancèr, per juntar dins la mòrt de Spallan¬ zani malgrat totas sas invencions per mo¬ rir pas — moment qu'es tanben lo de la fin pel narrator. E pel primier còp lo pré¬ sent sabèm que passarà pas totara a genre literari : lo pastre mescla lo conte e la vida, passa de l'una a l'autra e d'una istôria a l'autra coma buta de pega en pe- l'imperfièch. Serà definitiu : « arribi ». Nos cal plan far atencion a aqueles dos moments : las primièras dolors esperadas de la metèissa votz bisas, bisas, bilo sômi e lo tropèl. mena Mas aqueste còp es a el que Bodon ditz sa faula. E dins lo quasi solipsisme ont s'es clavat, ensaja totas las solucions per as- coma cut es nas- aquò. Nos sovenem dels Contes Balsas, dels Contes del meu ostal nasèja lo mot de passa del pan« un còp... » E tota la darrièra part quora tais ça, contes. per dels es se : cap-d'òbra un d'intelligéncia e setas, solidar Sens assèti. son dintrar dins lo detalh d'aquelas parabòlas, òm pòt ne devistar lo movement : cerca d'immortaiitat. Comença talitat petrificar l'image ninòi d'una immor- per ieu sens ni sens lo mond : se far las d'un enfantament, lo de la tanplan l'ora marcan son cancèr cèr ?... de fach a : « creire se lo centre del desert son : la mia lenga, mon argent, la mia primièra nuech, lo meu païs, la mia botelha, aquel vin sérié lo meu. E las idèas que fan al tira que pòt sus sa paura cervèla. Mas la desapropriacion arriba : E aquel mécanisme qu'es Ihat, que rasonava voliá <■ Demòra sens ieu denóncia Spallanzani — tu, ditz lo pastre, coma una eternitat pas qu'una de vida per : Marxi- mai un que cabussèl, ta cadun ». immortalitat scientifi- mòrt mas l'infinit a ». L'ôme serà còs son un que E dins l'avalida l'avèm vist cres- ; mortalitat — ». pat suis trôces d'aquel mond : « una cam¬ bra per ieu tôt sol... per ieu tôt sol aviài una vila ». Lo possessiu venià insistent e pesuc collectiva mond plan la malautiá del narrator : passât temps se podiá dire lo Dieu de es la font de pèira, — escriure un libre, solucion mai intelligenta, que dison : coma s'un jorn vendriá pas que degun poirà pas pus legir ma lenga (e val per lo franglés coma per l'occitan). I a puèi aquela polida lnvencion d'una imper mort, l'òme escapa a Sabes çò qu'es lo can¬ que : pas sieu, près per lo de son lo de la mòrt que se congrè« Mai que la vida dura la Un cancèr per la mort pas pus desliura passa a de l'autre. l'alteritat. �Siái d'anar pas d'ara en ça Bodon. Mas solid segur pas luônh mai que va d'èsser encara sus camin, contunhi, fa pas ren. Aqueles dos cancèrs, lo de l'egoïsme, de la neantizacion, me sembla pas que pòscan co-existir sens respòner cadun a e la question di ma pausa que la mòrt veni pèira còs daissar mon vida a coma a l'autre. Quora per dins un libre (pô- la font de pèira e bibliotèca), la sentissi que s'afirma contra ieu reduch a ma conscién- quicòm d'irréductible, tan fort que justament pòt se desbarrassár de ma consciéncia. Aquel « quicòm », me maini alara qu'es tôt, e mai mon côs. Tôt çô que demòra d'un biais o d'un autre en déféra de ieu, après ieu. Aquela irrupcion de l'autre fonda çô que Bodon sonarià la filosofia del mal de las dents, remèsi a l'idealisme. La persona idèa pas lo mond, mas ne fa partida, coma lo centre d'una ret de relacions facha de centres reciprècs. Ont l'idealisme s'engana, es quora crei qu'èm pèt èsser centre sens cap de cercle. Bo¬ don ne fa l'experiéncia psicologica, es¬ tent copat del mond de per sa situacion linguistica, sa ret mentaia abotis pa'nlòc : cal pausar un mond per se pausar dins l'existéncia, al mens a sos prèpris uèlhs. Cal creire a quicôm, quand seriá pas que per acabar una grèssa de vin ». Cal cia « pausar l'autre, per existir, coma siàm pas E siàm sauvats del cèp : se i a possibilitat per la consciéncia d'aver sa ret de relacions defasada per rapèrt a la ret de l'èsser (avèm vist qu'èra lo primièr drama del ro¬ relacions. que del matérialisme LO GOJAT DE NOVEMER de Bernât NADA, NADA Y NADA. E Bernât. Manciet arma un a testut tôt lo torn ambient de solesa de e son de sostenguts l'un per l'autre : e la solesa s'apilona sus un espaci ont randolèjan d'ombras puslèu que de personatsilenci e qu'orsicap. Segur la reussida es de far juntar aquelas doas rets : adequatio rei cum inteWectu, aquè's la definicion de la vertat. Mas quora aquò marcha al pus piéger, podèm melhor veire, man), qu'un band i mond a son es ganiza lo dins los dos escapa, l'irréductible del cancèrs, tôt Es alara qu'a grand sompartida, l'òme pot s'assegurar que demôra, quora la ret objectiva de mond de e la consciéncia. la relacions al mond sas pot dire, a son e desfà se cia se garda lo clavel sa portas tôt que la : segonda res clavèl que es desrabada, s'èm e penja als autres, demôra, la conscién¬ : « Es en tu perlonga per tu pels autres siás pas mai ret ideala », e « se ». aquò çô que ditz lo curât. Mas lo morir? Aquela ret li sembla plan mal assegurada, que se fa e se desfà lo torn de centres cambiadisses. Car, plan mai que las personas, las cau¬ sas e las institucions an pas en elas de rason de durar. E se res es pas solid, res pot pas assolidar ren.. « Se Dieu es pas, ai tôt perdut ». Es va freula e que Lo sa. s'acaba pas sus una respon- roman Mas un sus acte. Dins lo moment que d'actes servis pas a ren. Un acte de volontat que lo mèna al pòrt, a la mort, a la glèisa : « Una glèisa es un ostal dubert totjorn ». La question demôra duberta. Bodon nos ditz pas qu'a trapat. Nos afortis solament que pot pas trapar endacôm mai, per el e pel mond que porta : ges « Nôstra Dona del Pòrt, arribi Joan ». LARZAC. Manciet (ed. Pròsa, I.E.O.). lo silenci sus un temps incèrt segura a cap d'eveniments. Atanben tôt i ressontls, tôt s'i mescla co¬ ma los lums dins la nebla. D'aqui ven la fascinacion d'aquelas paginas ont siàm ges, sens coma estaca embarrats amb Bernât, e ne sortirem pas �qu'amb el. Lo mond lo mièr aital paragraf, pus terrible es qu'un còp derealizat (aquò tre lo pri- per un escafament succes- fa revenir coma sus un palimpsèst lo païsatge mental del roman, suis siu que dels entrevescats temas anars e dels tòcas lumenosas e dels pus terrible es qu'arribam pas pus a encapitar ren. Los bruches mai pichons semblan voler dire quicòm dins lo silenci, mas fan pas que lo rendre mai pesuc. Los personatges entamenan de conversacions que demòran inacabadas, d'aventuras sens cap de seguida. Deméenclausits dins la contemplacion del ran fuòc, totjorn parièr entre que fa e desfa sos images. E lo roman sembla que venga poësia ont se trenan los tèmas d'un agach atissat sus de sensacions rufas e quotidianas. Ça que la, d'ont mai avançam dins aquela selva interiora (siàm al pais de Mauriac), d'ont mai se cava mai sensibla l'espéra de quicòm. Se sap pas dins lo fons s'aquô serà lo retom del gojat o de novembre, o la fin del Barralh, de sons), lo las jorns, o la sià. mòrt Mas — lo un malastre raconte —, contunha consi que amb sos imperfachs d'alinhar de duradas, e de passatges d'òmes o de migracions d'aucèls : Qu'avi près l'abitud d'aténer annadas sanceras. E sens qu'arren jamai estossi « arribat E ». totes pasmens se loriska tan ges a : « revèrtan thèse la pas Je voulais savoir, savoir », que la frasa del gojat : « L'hypo¬ plus vraisemblable... ». Aqueles lo maquinaire, qu'an de comun lo parlar franchimand, lo silenci, e lo gost de la mòrt ; aquel azard, que sembla los voler prene l'un per l'autre ; e puèi d'ont se conoisson ? Coma lo Ma¬ quinaire e la Danisa... I a de relacions entre los personatges que poirián plan s'establir en déféra de sas biografias, al dos, de e mai las cia cadun a E d'aqueles Se situis fàdels personatges mas sembla significacions. Bernât rescontres, férabandit de la Un eles. tre nât es n'es forman que en¬ l'enfant dins la adultes. Ni per aquela Ber¬ coma mainatge. pus un pas pas. societat pauc dels societat mainatge, es plan aqui lo drama. D'efièch, pot pas mai s'encapitar amb son image qu'amb lo mond ont viu. Benlèu perqu'aquela societat deméra la de son enfança, e tan faussa coma la cara del drélle que foguèt. Es el que s'embarra dins aquel mond vielh, pr'amor que s'i cerca encara. Mai segurs testiEs pas pus de son ménis sion de tat un mainatjum, demanda l'illu¬ « i'amisSos amies son de sensacions primitivas : a la l'ostal, pluja », ditz. cambras defendudas coma sas d'Eden, l'arbre son ért : cerquèi tôt e « jorn los camins de quand èri coche » (V). En respésta a aquela pagina trista, un lo morcèl de lirisme maravelhat : Danisa la i de passat-temps, aque¬ la autra cara, la que cercava dins lo potz, semblava qu'espeliguèsse lo miracle : e Aital los séus getats dins l'aiga anavan montar? Or quand l'aiga se fa miralh e que s'espian, <■ comprenom tôt d'un cop que s'aimavam pas » (IX). tornava, son amiga Era trop tard. Novembre. Lo temps « on créder ». Aital se pot carla fatalitat : un pauc pus lèu, Danisa volen aqueles anar e tord'autre sens que d'enganar l'espéra, sembla de còps que se fan signe entre eles, per dessus néstre cap, coma d'ensenhas dins lo cel. Per exemple aquelas paraulas de la Maria Do- nar, nivèl gar mei pas l'aurié sauvat... mas Dins non. lo roman qu'es totjorn novembre, e los perilhs de la fe, la que fa creire als ornes, a l'existéncia. Atanben, fauta d'una a comunicacion amb los èssers, lo Bernât sembla saborarà la comunion panica amb la Aven gestes longs e la sang, se puish diser atau, de tota causa s'era alentida, dab pois espaciats ». Ara es semort : » gur de demorar lo darrièr après fança, que Car totas ralh, : las del e L'autor ges lo darrièr, de cabussar l'engrunament de son en¬ n'a voigut far la fin d'un mond. bérias Barralh s'atissa la sus Danisa an lo sort del demorarà cadun fugis, la dels pas Bar¬ ren. personat¬ Estèva quita. �lo Matiu es maire es coma « tòrna per espèctre que un profetizar la fin ; la Lelia es mòrta, la mòrta e », la Peiricata venguda la votz caluga del vent sus la landa. « Tôt era déjà corn mòrt » a la débuta del roman : coma lo morcèl de es l'atac la nota faus¬ destrantalhar l'edifici so- piano ont se sent tre sa vendrà que Demòran los très Bernats, l'òme de cara a son miralh a cada rescontre que fa dels ornes. Amour peut-être ou de moinòr. même haine... balhèi de li l'aperèi Bernât, En pensant a eth. que petit nom, que mon Bernât « dab novémer, aquera de que me gaha tamben ralhs ». Om se capita cap nharra mi- aus sovent amb son doble. E coma es impossible de s'endevenir, lo melhor es de se tuar. Manciet aviá tuat lo Jacques dins istòria una autra (cf. tanben L'Istôria deu cap). Tua aici lo Bernât maquinaire, e l'autre, lo primièr. E paraula : « Qu'aimavi lo gojat de novémer» (1). Ara li demôra pas que de velhar sa pròpria decomposicion. ven la meteissa d'escriure Vòli dire E temps que fosc « : son roman. nuòch del èra fosc, volontariament es la nosta mòda a nos, de pas Pren l'afar dempuèi lo comença- tòrna se saber». banhar d'aquela tôt i d'aquel drôlle que jorn partiguèt sens que s'establiguèsse la comunion defenduda de la cambra dels poisons. I a puèi l'espéra, e lo refus de tôt lo demai : ment, la visita misteriosa le revertava e qu'un dins a demôra son arma. L'amor foguèt pas qu'una passa, lo temps de barrar lo sol camin dubert. Alara, lo cèrcle clavat, la marcha se desliura en novembre pregondor, direccion mena a e coma (la fugida l'acarament i a amb d'autra maquinaire pus pas amb lo Danisa e totes poirir), se acceleracion dins lo temps del très, al luòc de causir, daissan delarga en Las intervencions de l'autor fan mai nombrosas, mai subtairas (pp. raconte. 41, 43 dos se 37, cops, 45, 46, 47 très cops, etc...). Entancha d'acabar, d'aver tôt avoat. E quora l'imperfach aganta lo présent, lo gojat pòt tornar (XIV). La cambra dels es duberta, l'estranha comunion s'es facha sens el. Encara un cop l'imper¬ poisons fach, per lo « liquidar » (p. 63) : avèm ajonch lo présent definitiu, l'acte d'es¬ criure qu'es tamben l'acte de morir, lo punt final : » Vedi pas mei gaire ço qu'escrivi... Mon Dieu, i vedi pas mèi ». darrièra que marca tota la mètre qu'emplegam tira tota definicion de la distància clavada un la Es musica sa nota lo : còp la terra tornejada. La mort es aital présenta al tempo del roman. E Manciet, quora explica, fa pas que se sarrar de la vertat : parla de decomposicion, es verai. Mas cal arribar a la raiç, e aqui lo ra¬ conte fa melhor sentir çò que se passa : Tôt èra desjà mèrt ». Se la mort es al cap del camin, es que l'èsser es malaut, e que la mort co-abita amb la vida : expli¬ « de ca cion al la decomposicion, aquela composi- cor quitament de tôt çô qu'es. pas besonh La mort a d'èsser quicèm. plan qu'es separacion d'amb lo mond. Mas se i pensam plan, del moment que se pot comptar, un e un fan dos, a totes los nivèls la vida es amenaçada, donat que la separacion es lo principi de l'union : « Tôt es la mort ». Sentissèm — gaitatz consi Montaigne proche — pot pas èsser que dins l'aprivadar de la mort. La mort darrièra, e cal legir aquelas paginas de las mai estranhas que se pòscan legir ont lo maqui naire e Bernât jègan a s'empoisonar abans de prene lo contra-poison. Om i pot veire, sus un autre plan qu'empacha pas aqueste, lo jèc de l'engatjament-desgatjament amb una autra libertat, segon un biais existencialista, e, a un autre nivèl, lo jèc amb lo pecat. Mas, a tôt prene, aquel jèc es totjorn un jèc de mort, coma totes los jècs : e Bernât jèga encara amb la mort del dedins, la qu'es présenta a tôt l'èsser : « qu'es de régla, au Barralh, de har hèsta au malaûr ». Lo malaut que podié pas comuniar amb un autre dins çô qu'a de diferent per çô qu'es justament çô qu'a de mai parièr : l'existéncia, la li¬ bertat, lo fach d'èsser tanben lo centre Alara la vida es �beths mond, pòt enfin comuniar amb çò qu'a de comun amb el : lo limit, l'aiteritat, la negacion, — separacion e mòrt. Lo vertadièr amor de Bernât es amb Maria Doloriska lo mens equivòc. Ela l'aima pr'amor qu'es malaut. El ne ven a aimar del qu'aquò's una arma de jopèrd. E amb ela un univers. aquela catastrôfa per sauvar la fe. Parlam pas de la morala. Mas la fe. Sauvament de l'intelligéncia, e per ela, per la vertat. Atanben son adesion a compta per quicôm que lo Maquinaire daissa « ela la mòrt que se Benlèu caliá : tu, d'aténer ? Sabs ço qu'es, D'aténer, que'n moren Que'n moriram tots dus ». pregue, Se poirìá far l'enquesta : los mots de tendrum son totes per lo mal : « la doçor de la mòrt... lo mon gai trist... aquela doçor de nos hastiar... e sorrisèvi de sabér que guarirl pas jamei ». E cal pas s'enganar sus aquel sadò-masochisme : Es plan un plaser estetic : « la transparéncia de las platanas, au só, lo vespe linde e immobil, que me hason la tristèira sabrosa Aquò's l'intellècte que sasls una armonia e se'n regala. Se compren qu'un côp fach lo paohe amb Maria Doloriska, Bernât aja besonh de butar a la rôda. Manciet parlava ja d'acceleracions dins Accidents (p. 8-9). Era dins una autra fuga a dos, coma amb lo maquinalre : aquel besonh d'anar mai lèu que lo temps : « Viver las estèlas, qu'es de las har pitar... lançat au mièi d'elas mes hòu qu'elas ». Mas alara... aquel pache amb la mòrt, dins aquela dialectica, pòt pas èsser qu'un biais, lo sol, per Manciet, de gafar la vida : Se la mort es dins la mecal es quichar ela, sus sus son energia que lo que pas mès tard » « Serà son de sai que lo meriti d'un ôme Helias d'aver mostrat als temps — per proclamacions coma Bretons de l'exemple mai que per que los camins d'una — de coenta d'una cadun Lo sol tôt », a de vidas e un manca- univers. Gojat de Novémer es d'abans Acci¬ Entendetz que liquida un mond mai ancian dins arma, civilizacion una : la de tematica muniar aquela a civilizacion mòrta es l'autor. E calià longanha agônia de tradicionala las e mai com- de la landas per l'esbonir de l'Alemanha, l'inspiracion moderna deu petar dins Accidents per daverar una autra catastrôfa, la cresi, de la poder comuniar a la consciéncia, Antoni, la e a modernitat. Coma amb la médita de San totjorn. Mas l'ôbra demôra incambiada, Manciet se dinamica de porta totjorn La Temtacion l'espasa del doble talh a la mesolha de l'èsser. Joan A MANER KUZ de Pierre J. Hélias P.J. pregue lo cabûs de tôt e dents. que : Danisa, <■ mòrta de Bernât : e mai pregue que per sauvar desrèi das, congrear comprenoi que e los autres. Lo gojat que benlèu fasià pas sa pregària (p. 3), l'eritièr fòrabandit pr'amor qu'auriá perdut la fe (p. 34), lo renegaire que représenta l'autre penjal de l'arma de Manciet, aqu'òs sa votz que demanda : « e pregatz ? » Est-ce que ion prie ? Aquela votz de tôt segur crei a la pregària, ben¬ lèu ne conois los camins. Aquò valiá ben poder lo viu. Mas ont es lo positiu dins tôt aquò ? Son que la jôia de viure la mort, d'èsser dins lo côp ? La clau, la cercariái puslèu dins las paraulas de la santa, « aquelas paraulas per e pregar », s'es « la ». canica, creire vent — dins las còps, la Providéncia aima mèi granas catastrofas que non pas una arma de gojat si perduda ». E pasmens tôt — LARZAC. Poëmas (AndréSilvaire, Paris, literatura modèrna 1964). pels refus passavan totjorn de refar de las temptacions de la poësia felibrenca que la politica francesa faguèt e contunha de far malaisits e �grelhar de Dakar, Perròs-Guirec a Qué fai ? Trapi dins aquel libre una d'exemple, primièr : Hélias sap sa lenga e legís quicòm mai ; pasta son ar¬ ma d'un que nhafra cadun » de tota la sats. via valor replegament sus se e acceptacion dels clichés etnolologics coma expression d'un èime. Malhana e la França Latina : « aquela amira de l'avançada de la poësia bretona, dont aici esperam for¬ ça, que lo libre d'Hélias trapa son interès. La liberacion es malaisida. La logica de pensada soscaira que pasta aqueles poëmas pòt èsser de marrit sègre. Los ima¬ ges e la retorica quauques còps despasEs dins mond de uòi. E soi segur que del vertat poëtas bretons traparàn dins sa confrontacion amb aqueles poëmas ries de multiplas reférencias matèria a re¬ flexion, a afrontaments, a refus e a acceptacions totes mai prometèires. los joves Ives ROQUETA. FLORILEGE LIMOUSIN de Albert Pestour. Ed. de la France Latine — Paris, 1964. èra un òme que de tant s'aimar ne ronca. Aquò dòna çò qu'es convengut de sonar, dins lo cicle d'observacion e la França latina, de poësia : una brava mecanicòta pagesò-simbolista virant clar e redond, un côp en lemosin e un còp en francès. Aimablòta totjorn e minabla sovent. Un sant polit mond del Bon Dieu, blanc e aur coma las processions del Cor¬ pus d'un côp èra, qu'espaurugarà pas degun, risca pas. Contra « l'endolible que universal » monta, descrestianat, rabènt, et cetera, lo poëta made in « France Ca¬ tholique » et « Aspects de la Précéden¬ Albert PESTOUR s'aima plan e que L'ETRAVE (Revista) — N° 20-21 — dis ! sagrada, de tropelada d'enemics de la poësia. Que la màger part se'n rendèsson pas compte, aquò's pas una ex¬ cusa. Siém casuts au mitan di grandi manòbras de l'anti-poësia ritmada, rimada, enraumassada, encigalada, e desflorada i a cent ans. Auriàm pas pensât aquô possi¬ Sota la bandiera de l'unitat d'accion occitanistas, bandiera s'es agropat aici una segur te » l'esquina e dins virât piosament a serras / a barrat son ge/'s e sas miseras / beu convent. Amen. queu cercle bleu de cor vivent / em sas dins coma un Ploratz, nimfas e bacusses, fadas, ondinas e fadetas, faunes record e Vèrge de la Candelosa : lo bon Romà es mai mort. L'arma lena, tendra e pura del clerjorn interèssa pas degun. Sas ribambèlas d'ajectius femelencs, sas étiquetas en for¬ ma de la Fontaine per cada jorn que Bon Dieu fa, e son catéchisme pâtés dels fesortisson pels uòlhs. libres de França nos Ives 19 allée des Elfes, Fresnes ble. I a ROQUETA. (Seine). tristàs I èm se de¬ recrutaires aguèsignatura tanbèn de quauqui vercombatènts de la poësia, e de Rede qué èstre manda coma li sargents ron la tadiers nat Nelli, dire la litat de bèu primier... tipografia e L'uniforma, vole l'illustracion, a la qua- l'entrepresa. Robert LAFONT. �ISTORIA LA GUERRE DE VENDEE de G. Bordenove Julliard — — Paris, 1964. per pas res, o quasi. Cadun, patriòta, i conta la seuna, e mai Chateaubriand. Mai que plan, coma lo mond o sabián faire d'aquel temps. E Bordenove se passèja dins las memòrias de tôt aqueste polit mond sens comprene grand causa, sens se pausar tròpas questions, istorian made in Epinal 1964, esclairant ni pauc ni brica çô que foguèt pr'aquò amb la crosada albigesa e les luchas miègjornalas del sègle XVII un dels accidents capitals de l'istòria de la nacion durèt la guèrra. L'istòria de l'oest es¬ péra l'òme capable, en espiant las causas del dedins, segon una logica del dedins, de jutjar la responsabilitat dins la guèrra d'una noblesa enrasigada dins son soi, gelosa — coma tota noblesa feudala — de sas prerogativas davant lo poder cen¬ tral, diferentament evoluïda sul plan so¬ cial coma sul plan de la pensada politica, incapabla adonc de trapar a la malpara¬ francesa. tota Un libre choan La rian. o guèrra de Vendèa espéra son isto¬ Un que tirèsse al clar l'atissament memorialistas dels l'insurreccion nòbles presentar a espontanèa e populara. quand tôt ditz lo contrari. De que volguèron amagar? Quina error de partença ? Un que ne finiguèsse amb l'imajarià per situar socialament, economicament, politicament, religiosament los caps de l'oest en armas quand peta lo drama. La Rouarie, Talmont, d'Elbée, Lescure, Charette, Bernier. Tantes ornes. Tantas politicas. Tantas d'opcions diferentas tôt lo temps coma HISTOIRE DU LANGUEDOC. D'aqueste estudi, ne podèm dire qu'es nos an donat li Premsas Universitàrias de França dins la tiera que consacran a l'istòria di provlncias dins sa colleccion Que sais-je ? ». Tôt occitanista a de possedir aqueu libre, e de se i re« Pasmens siám ne L'escagassarem d'autri sarem a de critica la pèr marrit lo es que pas acontentats. pas aquò. per pensament d'ensucar. Laisla fin que Tôt trabalh, sià, porta pèira, pèr da quau solucion unitària, una mas menada per la força dels eveniments a faire fuèc de lenha son poder sul pôcercaràn totjorn en Vendèa a lo mobilizar, consi que vire) e per gardar als poders locals de l'Ancian Regim sos dreches de contestacion. Dins aquela impossibilitat de la noblesa de l'oest i a matèria a tragèdia. Mas i a matèria tanben per un grand libre d'istòria ble gardar per (un pôble que moderna. Fins fach e ara de la qu'una guèrra de l'oest s'es pas exteriora. Mirgalhada istòria nula. Ives Emmanuel çô que ferir. que sap ROQUETA. Leroy-Ladurie (P.U.F.). legir. Avèm Gachon. L'estudi trabalh legit lo vièlh. de P. Pasmens pèr sèmpre que mai. L'obratperfiechs, aquò es segur, es nosautres, es viu ge es mai ne pas di sabèm coma son autor es estât apasionat. Leroy-Ladurie, tracta son subjècte dins lo còp. Son libre es pas lo d'un occitanista, ni mai d'un Oc¬ citan, manca pas lo d'un Lengadocian. dau déféra. Es Parlam eu, pas d'occitanisme. L'autor n'es gaire �Li ligams, li corrènts que fan qu'Occitània existis, li destria pas, ò vòu pas li destriar, pèr metòde benlèu. Valènt a-dire que, manca d'èstre situada dins son quadre naturau, l'istòria dau Lengadòc, i comprenèm pas rèn. Nos son donats de fachs, que se succedisson dins lo tèmps, sèns ordre, sèns rèn que nos ajudèsse a trobar coma li causas e lis èstres an evoluït. Reprovarem pas l'autor. Li a desfautat d'aver conegut qu'existis una istòria occitana, d'abòrd que nos fan assabentat. sofracha lis encara Çò de Ladurie, istòrias d'Occitània. dins l'estudi de Leroy- remarca, la part que fai a l'istòria eco- es monografias, pauc abondosas, rèn de parier nos es jamai estât donat fins ara, ni mai d'un biais tant agradiu. En nomica. conegudas fòra e d'uni pas pron CINEMA sociolègs amb leis etnolègs, cresi deurián apasturar mai lei sèmis dei poëtas e dei critics que son rèn que critics literaris, amb aquè pas mai. Aquè me tarbustava quand legissiàu un sociolèg que foguèt dei grands, Max Weber, e que son èbra es plena d'expressions fèrtas, ben martelejadas, d'aquelei que pique oan au talh. A ! zauberung chaft ? » que ven Mistral » nos traduirà <■ die Ent- dei Welt durch die WissensSegur pas lo critic Lois Bayle d'escriure una « Grandeur de ont lo grand s'enauça a de promontanhosas. porcions dau ment eu mond « modèrn Lo per desemmasca- la sciència o bèn, melhor, lo desencantament dau mond modèrn sià, la sciència ? ». Coma que ne Bayle, eu, voudrià ben que lo foguèsse totjorn mai un mond emper Lois mond mascat, un civilizacion dens de univers encantat, amb tradicionala rites magies, aqueu de la tôt un filât de comprenesons de Garamad'esperits fantastics. L'orne se réfugia dedins sei tecnicas, se i contempla e se crei Dieu ». Per en chas, dessota, de « de Cats-fèrs Babaus, e balh de P. Wolff subre l'istèria de Tolosa. de Son dòler, n'es trebolat. que l'equilibri d'un trabalh L'istèria, aquè es pas qu'un recèns, aquè es tanben un biais de com- la esdeveniments. cèp, aqueu trabalh, maudespiech de si dècas, ò puslèu de si mancas, amerita nèstri iausenjas. Es un libre intelligènt que nèstri legèires, d'ara-enlà se pèdon pas pus dispensar de lo conèisser e de l'estudiar. prene Avèm succession de clavar. dis Encara un Enric ESPIEUT. PESSAMESSA per Lei ben Apondrem que, de périodes son bèn espelucats, d'abòrd que lis especialistas an bèn cavat la question, d'autres, que l'istèria generala li conèis mau, son quasi¬ ment neglegits. Pènse pèr exèmple a l'Edat Majana nauta. Aqueli procediments, ja lis avèm rescontrats dins lo bèu tra- capon de pas dieune ! sembla verai la tecnica tamben es estada nèstra, a passât temps, quand l'aisina se fargava aici. A Apte per exèmple, quand se fasián antan lei fruchs confits, se fasián amb una tecnica de l'endrech, amb lei mots dau rèdol, amb lo candit, lo glaçat, la bacèla, la candissoira. E aquè, de se¬ Mai, que auriá de se retrobar autra-part, tod'autrei tecnicas objectivement de progrès. I a pas agut que l'aissada e lo folklore de la terra. E uei, au jorn que siám, i a d'intellectuaus, enconfinats dins seis escèlas, que jamai de la vida an tocat una que sabon destrau, manca pas que i a de teules romans dessus lei teulissas de nèstreis ostaus e que puei te van parlar tecnicas que li fan paur a prepaus d'una epopèa pacana ! Coma o diguèt l'autre jorn un boscatier que a costat de la destrau e dau fauçon emplegava pereu una ressa de motor e que fasià d'esclapas : « Amb lo conhet vau melhor èsgur, cant tre a paire costat ». d'un cagaire que d'un escia- �LA FAM DE MACHOGAS, film de Jean parla mitât francès mitât provençau, amb un rèire-gost de susrealisme en boca, aquò es degut a un òme dau Nòrd que dins lo temps filmava amb aitant de simpatia e de curiositat lei berbèrs d'Africa o non sai quenta poblada estranha. Aquel •orne, Jean Flèchet, establit a Uchau dau caire d'Aurenja rescontrèt ailà Pau Marquion, l'orne dau pais, l'orne dei 15 comèdias provençalas escrichas, montadas, jogadas e representadas. E d'aqueu rescontre nasquèt — un a cha, a-de-reng coma a Jonquièras, qu'es tanben dins la région — un film animat adobat amb de cartas postalas de 1900 e abans, Milan e son ase, e una galejada filmada : « La Sartan », saupicada d'efiechs purament cinematografics, e aquesta « Fam de Machogàs ». Lo ôme, Machogàs pas que vos ne parli es un tan gras e pas tan bèstia, que manja, qué disi ! que brafa per amor. Es segretari de comuna e per fes la Republibusta amb sei ca, son de l'uelh. Se vei que sens i a nus, li guinha aqui de claus Fléchet. psicanaliticas seriosas. Dins aqueu film, tôt vai pas segon lei canons de la beutat miegjornaia. Un mètge mitât madur jôga de violon enterin que seis ajudas sagnan un porcèu, a la fin vesèm lo primier ma¬ gistrat de la comuna d'assetat sus una branca de roire e amb la femna que dessota Machogàs garit l'a medicamentat, e que calinhejan. Aquò, de segur, agrada ai joves, a un public, mai pereu au public de vilatge. E podriá benlèu pas agradar en totei. Dins una assemblada quauqua part o avem ben agut vist. L'autor Marquion semblava maucorat qu'aguèsse pogut escriure un jorn la mitât d'aquel escenari e, lo mai, que i aguèsse tengut un rôtie dedins : « Nosautrei, lei miegjornaus, diguèt aimam pas dau tôt J.-C. Averty e lei rasims verds ». Mai aquô empachèt pas que lo paure de Machogàs mastegarà e remastegarà per totjorn una fam especiala, d'aquela que se pot gaire assadolar a Paris. E aquô, es una experiència benlèu de marcar ! Pèire PESSAMESSA. �NÒVAS EDICIONS OCCITANAS... A las EDICIONS OCCITANAS — (P. Pessamessa, Lei Seguins, Buous, per Bonieus, Vaucluse) LA TERRA ACAMPASSIDA, Novèla de Pèire 3 F. Pessamessa — LO SETI DE CADAROSSA, 3 F. Fabre J.-B. — epopèa burlèsca de LO LOP EN OCCITANIA, estudi de Glaudi Bar3,5 F. sòtti — — CANÇONIER D'OC, d'Alan Ward : ISTORIA Per sortir lèu D'OCCITANIA, PETIT ,3 F. . per Enric Espieut. A las EDICIONS MOVEMENT DE DEL LA JOVENTUT OCCITANISTA, Besièrs (Erau), Escòla de la Dulaga Colleccion Sirventès — — RESPONDI DE, de LA PACIENCIA, de EDICIONS DE LA SECCION DAU GARD de A las 64. — car. — l'I.E.O., Barcelona, Nîmes FOETAS D'OC » : de Colleccion de dises 1. 7 F. 7 F. Joan-Maria Petit Felip Gardy « OMENATGE A BIGOT (45 torns) .... 10 F. torns) 12 F. 3. MISTRAL (33 torns) 12 F. Per parèisser lèu : CINC CANÇONS OCCITANAS D'ARA, Musica e interpretacion de Gui Eroglia, parau2. — AUEANEL (33 — — las de Robèrt Lafont. — e LI CAMINS DE LA SAEA, cronica de Robèrt Lafont. L'ESPIEUT, 72, Bd d'Estrasbourg, Tolon FAL1BUSTA, tròbas d'E. Espieut OSCA MANOSCA, tròbas d'E Espieut A — — A las Edicions de 3 F. 3 F. l'I.E.O., 75, Bd Carnot, Tolosa Darrièrs Volums — Joan Bodon, LO LIBRE DELS GRANDS JORNS, 8 F. roman — Bernât Manciet, LO man GOJAT DE NOVEMER, ro¬ 8 F. �� Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 01, n° 01, prima de 1965 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 01, n° 01, prima de 1965 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1965-04 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2019-01-10 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/8dd84b9a9295afb171ed9e12a4848c48.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (non paginé [52 p.]) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/21597 CIRDOC_D3-1965-01 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Pradel, André (1912-1971) Rouquette, Max (1908-2005) Suberròcas, Gilabèrt Mari, Pau Bodon, Joan (1920-1975) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Ce premier num&eacute;ro de <em>Viure</em> contient un texte de Robert Lafont sur l'ali&eacute;nation occitane et un t&eacute;moignage d'Andr&eacute; Pradel sur la gr&egrave;ve des mineurs de Decazeville en 1961. Il publie aussi des textes litt&eacute;raires&nbsp; :&nbsp; un conte de Max Rouquette, un po&egrave;me de Gilbert Suberr&ograve;cas et un texte de Jean Boudou. La chronique <em>Calendari</em> contient des comptes-rendus d'ouvrages.<br /><br />Le texte liminaire <em>Revolucion occitana</em> est r&eacute;dig&eacute; par Robert Lafont et Yves Rouquette, souvent repris par la suite, il constituera un v&eacute;ritable manifeste du mouvent occitan tout au long des ann&eacute;es 1970.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme