https://www.occitanica.eu/files/original/d2948048876258b98a62e3ddb6fdf88a.jpg 68b9b418b8e4e4e47fd1fc67b99cfdb5 https://www.occitanica.eu/files/original/50bdd290edf23e8602cb6c4fc9f0f4b9.pdf 000cf4b4a5acf495d96141b5e4389838 PDF Text Text �DIRE Revista de critica occitana. COMITAT : Ives BARELLI, Glaudi BARSÙTI, BASALGAS, Crestiana BIGGI, Felip GARDY, Elèna GIRARD, Francesa JOANA, Robert LAFONT, Felip MARTEL, Joèu MEFFRE (secretari). Gaston ★ ADMINISTRACION, REDACCION « : Dire », 9, Bd. Limbert, 84000 AVINHON. C.C.P. Biggi Crestiana, Marselha 2 516 21. ★ ABONAMENT ♦ 1 an (4 numéros) ♦ Estrangièr ♦ Lo : . . 40 F. 60 F. numéro .... 12 F. ★ Estampariá 4, : Carrièra 30000 Nimes. S.A.R.L. dels BARNIER, Lombards, 4, �DIRE Es totjorn causa malaisida que de dire lei primiers mots ò de faire lei primiers pas. Subretot pèr una revista coma aquesta, quatre còps pèr an, que serà tota escricha en occitan. Pasmens, siám quàuqueis uns a se pensar que situacion economica, sociala, politica, culturala au nivèu pròpri occitan coma au nivèu l'analisi de la de nòstre pais francés ò internacionau justifica plenament l'espelison d'una aisina de reflexion e de critica occitanista que siá fondada sus d'una vista clara de la realitat, e dubèrta mai possible a un public larg. — — De tôt segur, dubertura précisas e es una tòca materialament dificila. Mai la question supausa que la revista tènga de proposicions sènsa ambiguïtat politica possibla. en D'un autre costat, la majoritat deis Occitans qu'es pas occitanista, legis gairebèn jamai sa lenga. Nos es adonc pas pos¬ sible de semondre a n'aqueu public potenciau, lo solet important, una revista que dins leis analisis non séria realista. Subretot que pèr aqueu public, lo solet fach d'escriure causas politicas dins la lenga d'Oc n'es pas forçadament realista. Adonc, justesa d'analisi e clartat nos sèmblan lei condicions pèr assegurar un avenidor a « DIRE » e a tôt lo movement que pòt portar amb ela. Nos apartendrà pas, dins l'encastre d'aquest editoriau, d'entamenar un estudi prefons de la situacion occitana d'ara e deis orientacions dau movement occitanista. N'avèm ni lo tèmps ni la qualitat. Serà justament lo trabalh progressiu de tôtei lei collaboradors que aduiràn seis analisis dins la revista. Soncament, nos sèmbla important, davant que de dire qué que sid, de justificar au mens son existéncia. Seriá rèn qu'en pausant quàuquei questions que son aquélei dau moment istoric ont sidm. — Nos aparèis clar que Mai de 1968 donèt au movement policulturau occitan una dinamica dei grandas. Coma lo mili¬ tantisme « revolucionari », l'occitanisme tic e foguèt a la crèsta de l'ondada (remandam pèr exemple a tota la produccion literària occitana deis annadas 1968 e 1974). Foguèt lo moment dei gràndei cridadissas, dei grands esfòrç. Lei Rescòntres Occitans, pendènt �lo festenau d'Avinhon 1973 au Teatre dei Carmes, anèron bèn dins lo sens d'una popularisacion de l'occitanisme. De o mostrar au public grand ; de donar de rasigas a un movement que podiá pojar fins a cima de la madurason politica e culturala. Lei forças aqui foguèron recampadas (lo solet còp) e la résulta foguèt dei bònas. Mai l'ondada pauc a cha pauc s'es amaisada. Lo vam es tom¬ bât. E de aut. Ne'n siám pèr l'ora, après la casuda, lo nos dins lei realitats. E s'avisam pèr exèmple qu'una consciéncia occitana fonsa, larga, populara, rèsta de se bastir, sus de basas politicas justas. Ne'n siâm ara a cavar, sènsa bruch, dins l'espés e lo dur dei lendemans de fèsta ò de glòria. Evidentament, aquesta situacion es pas acceptada pèr tótei. occitanisme que vòu totjorn negar aquélei fachs pasmens pron simples, e que s'embarra cada jorn un pauc mai dins lei fan¬ tasmas e lo refus gairebèn felibrenc. Es la patologia de l'occita¬ nisme. A pèr consequéncia l'espetament, l'es par palhament, lei for¬ ças s'esbaudrèlan. N'empacha pas que coma se ditz, « la rôda I a vira un ». Pèr exèmple, la crisi dau capitalisme internacionau, e la crisi dau capitalisme monopolista cl'Estat a pèr efièch de marcar e d'afortir lei desequilibris regionaus, tant sus lo plan économie que sus lo plan sociau e culturau. L'espaci occitan tôt entier ne'n mai que mai e l'article de I. Barelli sus demôstra clarament. l'emplèc en patis Occitània o La crisi economica se fai sentir a tótei lei nivèus de la realitat occitana. E congrèa pèr començar lei colèras dei trabalhadors manuaus e intellectuaus que son élei bèus primiers que ne'n sentisson lei consequéncias. Es lo cas just lo domeni de la — — dins viticultura. Sèmbla adonc propici occitana cèrca, dins lo moment, pèr una pichòta borgesiá de tornar prene alen, d'un triomfalistne, d'un rôtie « istoric », pèr avançar. Lo tèma occitan pôt capitar demièg lei victimas dau sistèma capitalista. E aquela borgesiá pôt o faire capitar. Volèm simpletament dire que lo pojadisme e lo populisme son la clau dau nacionalisme occitan. E aqueu nacionalisme n'a plus ges besonh d'un Partit Nacionalista en son mau, �Occitan naire a pèr temptar d'existir. Rapelèm-se lo crit recènt d'un meMontpelhièr davant 15.000 viticultors : « Peuple occitan, réveille-toi ! » Mai lo nacionalisme occitan, pèr fins d'espelir e de grelhar trobarà bèn, quauque moment, lei capitaus necessaris (forastiers ò non) qu'una certana borgesiá voudrà bèn i balhar. En partir d'aquélei problèmas, que se pausan mai que mai a nosàutrei, òm pòu définir benlèu çò que siàm segur de pas èstre e, d'aquí, çò que desiram èstre. Lo comitat de redaccion tèn a prepausar e a engatjar una critica de l'occitanisme d'ara a tótei lei nivèus de la realitat, sus quàuquei chausidas essencialas. Abans tôt, tenèm a precisar que volèm pas èstre una revista personalista ò « personalisanta ». Devèm rèn a degun e siám Hures de nòstra paraula. Avèm pas de noirir la patologia dei clans qu'a fach tota l'actualitat occitanista d'aquéstei darriers tèmps. Tenèm pas, ni mai, a faire idéologie. L'occitanisme a d'aquesta revista un forra-borra preistòria. I a pas, a l'ora passai sa d'ara, un occitanisme ; i a de practicas occitanistas possiblas ; que pòdon èstre completament contradictòrias, leis unas deis àutrei. E siàm que au moment dei chausidas. Nòstra ideologia es (de dire) siàm pas fòra l'ideologia. Que i siàm dedins. En plen. Primier ponch, es que d'un biais generau la revista revertarà d'analisis materialistas, fasènt jogar la dialectica deis infraestructuras sociò-economicas e dei superestructuras ideologicas. Segond ponch, corrollari dau primier, es de pausar tôt lo a cort ò a long tèrme, dau passatge au socialisme. blèma pro- — Qunta pòu èstre la plaça de l'occitanisme pèr menar demieg presèntas, devèrs lo socialisme ? lei luchas Qunte occitanisme ? Pèr qunte socialisme ? una Encara coleta un — còp, tan non comptam donar lei solucions. N'es pas clarvesènta que siâ, — que poirà o faire soleta. Pensam simpletament qu'aquélei problèmas pòdon èstre l'afaire de tótei. De tàtei lei que son engatjats ò que s'engatjan a senèstra ; que desiran practicar un « occitanisme » quane bèn dins 3 �lo sens dei luchas actualas, ambé l'ensèms deis organisations demo- politicas, e la majoritat dei jaças victimas de generala dau capitalisme. craticas sendicalas la crisi e s'engatjar a « DIRE ». Mai ndstre poder DIRE ». Amariàm qu'aquela revista siâ mai que mai una arma de presa de consciéncia occitana. Qu'un dialòg se durbiga. Tendrem pèr aquò una cronica importanta, cada còp, ambé lei legèires. S'agis pas solament de legir la revista (qu'es l'acte primier). Pèr n'àutrei, s'agis tanbèn — pèr que fonccione coma o volèm, d'aduire una critica necessària a la critica suggerida. Pèr uèi, l'òm vai n'es pas solament « Lo comitat de rédaction 1976 poiriám èstre bastits moment 1. istoric onte siám a sus pensât que lei quatre numéros pèr dètz questions, que dessenhan lo : Aparament de la natura en Occitània ; modalitats e problèmas especifics. Dorsièr subre la pollution. 2. De qué faire de la viticultura occitana en 1976 ? 3. Lo nationalisme occitan. Tendéncias 4. Lo teatre militant. 5. La cançon 6. Es 7. 8. la significations. Perqué faire ? Pèr qué dire ? occitana e poësia militanta. possibla ? Ensenhament occitan : la contengut e la forma. L'emplèc e la situation sociò-economica occitana. 9. La 10. e qu'una literatura occitana mar es Miègterranenca. L'equilibri L'experiéncia dau socialisme : europenc. Portugau. Pèr clavar aiceste editoriau, « DIRE » se voudriá èstre — dins dau possible, ■— una revista pan-occitana. Aquò, tant lo fons dei problèmas tractais coma sus la forma (pluri- mesura sus dialectalisme). Se poirà ver ai constatar que lo comitat de rédac¬ tion es ara docians. N'i gadocian). 4 pèr l'essenciau de Provençaus e de Lengai veiràn un « impérialisme » (provençau ò len- compausat a que �Pèr Primièrament — marca respòndre, direm d'un autre : : que l'idèa d'impérialisme es biais dau nacionalisme occitanista. just e just la Segondament : que nos es mai aisit de se recampar pèr lei besonhs dau comitat quora l'òm es geograficament vesins que non pas quora l'òm es esparpalhats. Mai ges d'encontrada occi— tana es aquí fàrabandida. Aquò dich, lo talh es dubèrt. Joèu Meffre (pèr lo comitat). NAPHTACHIMIE, 1975 : reduccion deis oraris. ��L'Emplec en Occitània Présentation dei fachs A : (1) l'ora qu'una recession economica que sembla deure se perseguir s'es abatuda sus lei païs capitalistas e notament França, es util de s'interrogar sus restructura e lei perspectivas d'emplèc en Occitània. Aquò es tant mai necessàri qu'un « matracatge » intensiu, de còps vougut, mai sovent tanbèn involontari, dei grands mejans d'informacion, tènd a acreditar d'idèas faussas. Antau pèr exèmple l'idèa segon qué leis activitats economicas s'installan d'ara endavant dins lei régions de solèu e en riba de mar, adonc dins lei régions miègterraneas, lo grand tarabast fach dempuèi de l'entorn dau « Plan dau Massis Centrau ». Mai lei mistificacions mai grandas son de segur lo mite de Fòs, ò lo de Provènça, « riban blau » de l'expansion demografica e economica, ò mai lo mes a de Marselha, dosena vila de ropòrt dau Sud » coma França, segond pòrt europenc e « eu- dison lei plaquetas e prospèctes oficiaus. Mai aquélei fachs assegurants escondon de realitats que o : se Fôs es en efièch un complèx industriau gigant, lo nombre d'emplècs créais es desrisòri e lei efièchs d'entraïnament regionau son practicament nuls ; se Marselha es lo segond pòrt europenc es mercés ais idrocarburs que fan rèn que transitar pèr Fôs e qu'asseguran 90 % de son trafec, se Occitània conèis una immigracion importanta d'estrangièrs e de Francés dau Nord atirats pèr lo solèu, aquò compensa pas l'emigracion que demôra fòrta e aquò demôstra pas una bòna santat economica : lei retirais ries d'accènt ponchut remplaçan lei joves d'accent « cantant » que contunhan de s'expatriar pèr trabalhar. son mens En realitat, l'observacion dei donadas economicas e socialas dei régions occitanas e la lectura atentiva deis estadisticas regionalas fan aparéisser lo sota-emplèc, lo desequilibri économie e la dominacion dei centres de décision parisencs e multinacionaus sus l'economia occitana. (1) Segonda part pectivas d'avenir dins : Conclusions « DIRE » n° sus leis estructuras e sus lei pers¬ 2. 7 �Un sota-emplèc cronic. En Occitània lo sota-emplèc data pas de la « crisi petrolàtotjorn estât mai fort que dins lo demai de França. Se raportèm lo nombre dei caumaires e aqueu de la populacion, constatam que lei très régions ont lo taus es maximum son Lengadòc, Miègjorn-Pirinèus e Provènça : lo caumatge es en efièch, una especialitat occitana. Rèn qu'en Provènça i a doas fes mai de caumaires que dins la région Rôse-Aups, pasmens mai poblada. Espremida aqueu côp pèr report au nombre dei salariats, Lengadòc e Miègjorn-Pirinèus (ont la proporcion dei salariats es mai fòrta qu'en Provènça) arriban largament en cima. Dins lo classament dei régions francesas doas categorias apareisson netament d'una part lei régions dau Tèrç nord-est de França (conca parisenca, Nord, Est e centre-Est) ont lo caumatge a la débuta de 1975 èra relativament modérât ò mejan ; d'autra part lei régions de l'Oest e mai que mai dau Miègjorn ont èra important e mai catastrofic : mai de dètz parts una en Miègjorn-Pireneus e Lengadòc. La situacion, fin 1975, presènta pas ges de diferéncia fondamentala amb la débuta, levât qu'es mai grèva encara de pertot e que l'escart s'es un pauc redusit dau fach que leis industrias dau Nord son ara tocadas prigondament per la crisi. ria » ; es Tablèu I % dei caumaires per : report ai salariats (genièr de 1975). Alsaça 3 F. Contât. Rôse-Aups Nord 5.7 % 3,3 % Païs de Lèire 5,9 % % 6.8 % 3,5% Lemosin.. Champanha.. 3,9 % Normandia B Lorrana 3,9% Peitau 4,5% Aquitània. Cèntre 4,7% Bretanha. Normandia N. 4.8 % Provènça.. .. Picardia.. 4.9 % Miègjorn-P. .. 9,6 % 5,5 % Lengadôc-R... 11,4% .. .. Borgônha. Auvèrnha. 8 .. .. .. .. 6.9 % 7.6 % .. .. 7.7 % 8,4 % 8,6 % �Lei chifras de la Région Parisenca figuran pas sus aquela estadistica ; èran de l'ordre de 4%. Constatam antau que lei régions occitanas amb un caumatge mejan de 8 a 9 % an una proporcion de caumaires dobla de la dei régions de industrialisada. França l'emplèc après s'èstre leugierament melhorada de 1968 a 1971, s'es, coma se vei, netament degalhada desempuèi. Leis estadisticas dau Ministèri dau Trabalh mòstran que lo cau¬ matge tòca tôtei lei classas d'edat e qu'una part granda dei deman¬ das d'emplèc non satisfachas o demòran longtemps (très mes e La situacion de mai). Constatam que lei demandas que demòran mai de très mes subretot nombrosas en Miègjorn-Pireneus e en LengadôcRosselhon. son Tablèu II Durada dau caumatge (mars 1974) (en %). mens 1 de mes 1 a 3 mes mai de 3 mes Lemosin 18,2 21,8 Auvèrnha 22,0 26,0 52,0 Aquitània 18,3 27,9 53,8 15,5 25,9 58,8 18,0 24,4 57,6 19,8 26,1 54,9 23,8 28,2 48,8 22,9 30,3 47,7 Miègjorn-Pireneus Lengadòc-Rosselhon Provènça . Ròse-Aups Reg. Parisenca .. . 60,0 Antau lo caumatge occitan es un caumatge prigond. La part dau caumatge fraccioneu i es minima ; quora un trabalhaire a perdut emplèc, força mai dificultats qu'endacôm mai per ne'n Lo tablèu III mòstra la reparticion dei caumaires segon l'edat. Concernis pas lei caumaires de mai de 60 ans que benefician de la pre-retirada. Môstra que, passât 50 ans, lei causon trobar un a autre. 9 �maires occitans an força pauc d'escasènça de tornar trobar un que rènd mai dramatica encara la liquidacion de sectors entiers de l'industria occitana. La proporcion dei caumaires emplèc, çò de de 25 fòrta dins la màger part dei l'encôp au vielhiment de la populacion, a la durada deis estudis mai lônga (un diplôma mai es util dins un mercat de l'emplèc tapat) e au fach que força joves « insiston » pas de tèmps e causisson l'emigracion. mens ans es un pauc mens régions occitanas. Aquò tèn a Tablèu III Demandas d'emplècs : non satisfachas (març 1974). de 25 49 ans mai de 50 ans 12.954 24.450 14.816 % 26,3 o/0 43,6 % 30,1 % 25.490 7.170 9.947 8.383 100 % 28,1 % 39,6 % 33,6 % 25.412 7.580 10.424 7.404 % 29,8 % 41,9 % 29,2 % 108.772 25.434 54.017 29.321 100 % 23,4 % 49,5 % 26,6 % mens Totau Provènça siá Miègjorn-Pireneus siá Ròse-Aups siá Reg. Parisenca siá Un autre indicator 49.215 100 100 25 de ans a significatiu de l'emplèc es lo taus d'acti(report entre populacion activa e populacion totala). Aqueu taus en Occitània es força bas. Traduis notadament la feblesa de l'emplèc femenin qu'es pas pèr l'essenciau, e coma aquô es pretendut de côps, degut a la civilisacion miègterranea que seriá pauc favorable au trabalh femenin, mai bèn a la manca d'emplècs disponibles. vitat 10 �Tablèu IV : Taus d'activitat (1971). Lengadòc-Rosselhon 37,8 % Provènça 37,1 % Miègjorn-Pireneus 37,7% Ròse-Aups 40,4 % Aquitània 40,0 % Reg. Parisenca 40,8 % Lemosin 40,5 % França 40,0 % Auvèrnha 39,6 % .. .. Dempuèi 1971, la situacion s'es pas melhorada, au contrari, ja que pèr exèmple en Provènça lo taus passèt a 36,8 % en 1973, dau tèmps que contunhèt a crèisser en Rôse-Aups per aténher 41,4 %. Se constata qu'en Aquitània e dins lo Massis Centrau lei chifras son un pauc plus nautas, çô qu'es degut a l'importància mai granda deis agricultors que leis ajudas familhalas son comptadas coma d'actius. La sota-industrialisacion. La reparticion dei trabalhaires entre lei divèrseis activitats es força desequilibrada. Se caractérisa per la feblesa deis emplècs industriaus, deis emplècs agricòls encara importants (levât en Provènça), mai en baissa rapida e mai que mai per un gonflament dau sector terciari (servicis, negòcis, administracions, transports...) Aqui tanbèn una comparason ambé Rôse-Aups (qu'es pas un cas-limit, mai bèn representatiu de França industrialisada) es significativa. economicas Testimoni Dins lo balhadors n'i a despartiment dei Bocas-de-Ròse, mai de 40.000 trasènsa trabalh. Rèn que pèr la comuna dau Martegue, que son a la cauma. E aquéstei chifras crèisson cada son 3.000 jorn. En Occitània, la cauma a doblat despuèi l'an passât, e despuèi lo 1er de genièr de 1975, a creissut de 44 % dins lei Bocas-de-Ròse. 11 �Aicí, d'entrepresas nombrosas sarran : i a de segur leis entrede sota-tractança de S.O.L.M.E.R. que va pron mau, ò de Naphtachimie ; i a tanbèn lo bastiment qu'es en plena crisi. presas De mai, Naphtachimie pèr exèmple, amenaçan lei trabalhavolon far greva, de lei remandar. Es parier dins d'àutreis usinas. a dors que son pas contents e Alevat aquesteis entrepresas grandas, siáu pas economista mai qu'au nòstre i a pas que de patrons pichòts, e que son pas ajudats, aquestei, pèr lo govèrn. Es normau, qué ! que dins un sistèma capitalista, d'entrepresas ansin entrepachan la concenm'avisi tracion. Mai, dins leis entrepresas importantas, pèr far obrièrs, lei patrons utilisan la « cauma economica », partir leis aquò, de còp, ambé l'acôrd de l'Inspector dau Trabalh qu'es, fin finala, e l'orne dau govèrn. La lèi dau 3 de genièr de 1975 força l'autorisacion de l'Inspector dau Trabalh lei patrons de demandar pèr lei licenciaments rèn que quora i a mai de 10 trabalhadors que devon èstre mes a la cauma. Adonc, es possible coma aquò de garçar defòra 10 trabalha¬ dors, puèi mai 10 autres un pauc plus tard, e puèi mai 10... fins que i ague plus de trabalhadors dins la fabrica. Te sarran l'entrepresa, e te crean lei patrons una entrepresa nòva : prenon d'obrièrs au S.M.I.G., ò se lei pagan mai, an perdut son ancianetat lei trabalhadors. Un biais consistis tanbèn a licenciar leis obrièrs pèr ra¬ economicas, çò que l'Inspector dau Trabalh autorisa generalament sènsa dificultat, puèi de ne logar a una entrepresa de prestacion de man-d'òbra ! E sovent, ara, lo meteis patron es lo mèstre dei doas entrepresas ! autre sons Un autre biais mai es de prepausar ai trabalhadors de partir luenh bòrd que lo taulhièr es acabat : ansin, coma l'obrièr vòu pas i anar, te lo meton defòra. De tôt aquò, n'ai pogut m'avisar dins l'encastre de la permanéncia juridica que fau a la Lòtja dau Trabalh dau Martegue un còp pèr setmana. Adonc, vos parli de causas viscudas dins lo mond dei trabalhadors, de causas concrètas. Crestiana Biggi. �Tablèu V Estructura de : l'emplèc (percentatge deis actius, 1971). Sectors I 0) II (2) III (3) 37 Lemosin 33 30 Auvèrnha 26 35 39 Aquitània 24 31 45 Miègjorn-Pireneus.. 27 31 42 Lengadòc-Rosselhon 23 29 48 9 33 58 Ròse-Aups 12 46 42 França 12 38 50 Provènça (4) (1) sector I : agricultura, pesca, bòscs. (2) sector II : industrias, minas, bastiment e trabalhs publics. (3) sector III : lo demai. (4) en 1973, sector I : 7,5 % ; sector II : 34,7 % ; sector III : 61,2 %. Lo talh de França es ailà tanbèn força d'Oèst an un sector primari qu'emplega de évident. Lei régions 25 % a 30 % de la populacion activa, un sector segondari a l'entorn de 30 % e un terciari a l'entorn de 40 %. Lo tèrç nord-est de França, incluït Ròse-Aups a en generau lei chifras seguentas : sector primari de 10 a 20 % (inferior a 10 % dins la région parisenca, lo Nord e Lorrena), sector segondari de 40 a 45 %, despassent 50 % dins lo Nòrd, en Lorrena e en Podèm resumir Nota Lei sus lei Franca-Comtat. aquélei disparitats sôrgas : estadisticas sôrgas estadisticas francesas au d'aquel article nivèu regionau se son un pauc melhoradas despuèi quàuqueis ans, mai demôran força La sòrga mai segura es la dei cèns generaus imperfachas. de la populacion que dônan 13 �lei résultas complétas sus l'emplèc e la populacion. Lo darrièr conegut es lo de 1968. Lo darrièr fach, lo de març 1975, a començat d'èstre despolhat solament pèr la populacion, lei chifras de l'emplèc seràn pas conegudas abans la fin de 1976. L'emplèc agricòl es donat pèr de cèns particulars ; lo darrièr es lo de 1970. I a tanbèn de cèns especiaus pèr la fonccion publica (1969) e la distribucion (1967). Entre lei cèns, lei sòrgas que pòdon èstre utilisadas mai leis estadisticas deis A.S.S.E.D.I.C. Son de chifras en mai que generau fisa- son blas, mai que dònan d'informacions solament pèr lei salariats dau privât. Se pòt completar pèr leis estadisticas deis administracions e entrepresas publicas. Au nivèu nacionau se pòt faire que d'estimacions pèr lei non-salariats. Au nivèu regionau, aquo's pas possible e es pèr qué practicament pèr aver d'estadisticas valablas au nivèu occitan pèr lei non-salariats, fau esperar encara un an. sector Cada an un document es distribuït ai de la discussion dau Budget. Es lo « Projet parlamentaris au moment de loi des finances — Ré¬ gions françaises — Statistiques et indicateurs ». Aqueu document es tanbèn éditât pèr l'I.N.S.E.E. e se vènd au public (30 F.). A mai de très cents paginas de tablèus e d'informacions sus lei régions. Aquò es pas inutil, e mai i a de detalhs força intéressants, mai l'ensèms es mai una compilacion qu'un estudi sistematic : mancan força chifras indispensablas, d'àutrei son pas utilisablas car tròp parcialas ò ancianas. Mai intéressant pèr un estudi seriós sus l'emplèc regionau es un autre do¬ cument de l'I.N.S.E.E. que parèis tótei leis ans ò au mens cada dos ans sus l'emplèc salariau. Lo darrièr disponible, paregut en 1974, es 1'« Emploi salarié par région au 31 décembre 1972 » (collection D, n° 35, 115 paginas, 20 F.) ; dòna lei chifras d'efectius de cada branca pèr cada région. Lo lector intéressât a una bòna formacion economica e matematica (pèr faire lei nombrós calculs indispensables pèr utilisar de chifras brutas) pòt legir la darriera d'aquélei publicacions. Se non, deurà se contentar de la primiera, facha pèr lo députât mejan. Pòt tanbèn legir la premsa nacionala e regionala que, de còps, fai d'articles bons sus la question ; lei partits e lei sendicats son de sòrgas indispensablas pèr conèisser lei luchas e la situacion de l'emplèc au nivèu dei trabalhaires. Una darriera remarca sus leis estadisticas : ges de publicacion dòna pas de chifras pèr Occitánia considerada coma un ensèms lei chifras donadas aqui son estadas calculadas a partir deis estadisticas dei régions seguentas : Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lemosin, Auvernha, Lengadòc-Rosselhon e Provènça-Aups-Còsta d'Azur. Es dire que comprenon Euskadi-Nòrd, Catalonha-Nòrd e lo despartiment d'Aliër e que comprenon pas Dròma e Ardècha. Mai aquò modifica practica¬ ment pas lei résultas. 14 �Tablèu VI : Estructura de l'emplèc per grops de régions (1971). I II III Occitània. 21% 31 % 47 % Oèst 30% 30 % 40 % 10% 42% 47% .. França industrialisada .. Podèm constatar que francesa per lo sector deguna région occitana atènh la mejana industriau. Deguna région d'òc es densament industrialisada e lei chifras élei an rèn qu'una significacion relativa tant leis industrias son localisadas (pèr exemple MarselhaFòs, Bordèu ò Tolosa monopolisan la màger part de l'industria de sa région). La feblesa de l'industria occitana apareis dins lo fach que Ròse-Aups a dos còps mai d'industrias que Provènça e Lengadôc reiinits. Se comptam rèn que l'emplèc industriau pròpiament dich (a l'exclusion dau bastiment e dei trabalhs publics), Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lengadôc-Rosselhon e Provènça equilibran tôt bèn just Rôse-Aups e atènhon pas la mitât de l'emplèc industriau (sens B.T.P.) de la région parisènca. La situacion se melhora pas ; pasmens lei creacions d'emplècs dins l'in¬ dustria deurián èstre força importantas per absorbir la baissa de l'emplèc agricôl. L'agricultura occitana. Es un crisi. 1975 eufemisme de dire que l'agricultura occitana es en estada una deis annadas que la colèra dei viticul- sera lengadocians se sera mai exprimida. Es pas lo primièr còp, dempuèi 1907, mai aquò mòstra que la situacion es particularament grèva. La situacion dei productors de fruchs e legums es tanbèn dificilla : dempuèi lo darrièr estiu, lei cors an tengut de baissar mentre que la produccion creissèt. Durant tôt lo mes d'octobre de centanas de tonas de pomas foguèron getadas a tors 15 �Durènça ò ai descargas publicas per « aleujar » lei mercats de e de Castèu-Reinard. Dins Occitània nauta, l'agricultura de montanha e l'elevatge conèisson de dificultats ligadas ai difi- Cavalhon cultats de comunicacions e a la deterioracion dei cors de la carn. L'agricultura occitana se caractérisa per l'importància deis actius dins lo sector, la dominacion de la pichona proprietat e de la pichona espleitacion, l'edat mejana nauta deis agricultors e de revenguts aleatòris e generalament febles pèr de cargas pesugas. S'estacarem aici ai perspectivas d'emplèc, laissant a un autre article leis àutreis aspèctes de l'agricultura occitana. Lo nombre deis espleitacions dins lei sièis régions occitanas passèt de 667.000 en 1963 a 548.000 en 1970, annada dau darrièr cens agricòl, siá una baissa mejana de 3 % l'an. Dins aqueu tèmps, leis ajudas familialhas passèron de 888.000 a 679.000 e leis sala¬ riats agricôls permanènts de 155.000 a 108.000. Lo totau deis actius passèt donc de 1.710.000 a 1.335.000, siá enlà de 55.000 agricultors en mens cada an. Se pòu prevèire qu'aquela sagnada va se perseguir dins leis ans que vènon. Se prenèm en compte leis agricultors vièlhs que s'arrèstan de trabalhar (environ 15.000 I.V.D. cada an), faudriá crear cada an dins lei régions occitanas 30.000 emplècs, siá quasi 1 % de la populacion activa totala, per la simpla compensacion dei pèrdias d'emplècs agricôls. En fach dins la màger part dei régions occitanas, la creacion d'emplècs dins d'àutrei sectors a pas en generau compensât lei pèrdias de l'agricultura. Se levam Provènça ont la baissa de l'emplèc agricôl es limitada per la feblesa dau sector primari e ont i aguèt una immigracion considerabla e de creacions d'emplècs terciaris, dins lo demai d'Occitània, la populacion activa passèt de 3.400.000 a 3.100.000 en 1968. E mai en comptant Provènça, Occitània aviá mens d'actius en 1968 qu'en 1954 ! Faudra esperar lei résultas dau cens de 1975 (en fin de 1976) per saber exactament l'evolucion dempuèi 1968. Un leugièr redreçament es estât constatai, mai au mieus se tornarem trobar amb lei chifras de fai vint ans. Coma entre tèmps força francés d'Argeria e dei régions setentrionalas s'installèron en cò nòstre, aquô dona una idèa de l'emigracion considerabla qu'a afectat lei pais occitans. 16 �L'industria occitana. Occitània es caracterisada, o avèm vist, pèr sa sotaindustrialisacion, es a dire un emplèc dins lo sector segondari força minoritari. La part deis actius dins lo sector industriau i despassa pas lo tèrç luôga qu'ela atènh la mitât dins lei régions industrialisadas. Mai aquò es pas la soleta caracteristica de l'industria occi¬ comparada au demai de França. Fau tanbèn mencionar una especificitat dins la reparticion entre lei brancas industrialas e, d'una faiçon generala, una manca de ligason entre leis industrias tana occitanas. Se repartissèm leis activitats industrialas en uèch grops principaus e se detalham lei principalas categorias, podèm constatar que lei brancas mai importantas de l'industria occitana son lo bastiment-trabalhs publics, lei construccions navalas e aeronauticas, lei metaus non-ferrèus, la quimia e lo petrôli, lei cuèrs e pèus e la produccion d'electricitat. Lo bastiment e trabalhs publics. Es de luènh l'activitat dau sector segondari mai importanta. industriala » occitana es donc una activitat para-industriala ! Represènta mai dau tèrç de l'emplèc dau segondari (35,2 %) e près de 12 % de l'emplèc salariat totau (tótei sectors économies) contra 9,8 % pèr l'ensèms de França. Tótei lei régions an una proporcion superiora a la mejana francesa amb un maximum en Provènça e Lengadôc ont despassan 40 % de l'emplèc industriau. Lo fort crèis demografic dei régions miègterraneas e l'importància dau torisme (estacions, residéneias segondàrias) explican aquélei chifras. La principala activitat « Aquel sector es doblament tocat per la crisi actuala. D'en dins França tota, per la casuda deis investiments e lo crédit mai car. Apuèi, per una causa mai fondamentala e donc mai durabla, qu'es l'alentiment dau crèis demografic e la saturacion de la part mai granda dau litorau per una urbanisacion que primier coma atènh son limit. Lo nombre d'emplècs baissa en valor absoluda. Mai leis emplècs de cantièrs son força instables. Atau, l'emplèc totau de cantièr passèt a Fôs de 10.300 au 1er de genièr 1974 a mens de 1.800 au 1er de genièr 1975. 17 �Totau FRANÇA Totau OC IT. VI Tablèu 31-as2lru9i7t d'amcitlhiuesra)ts. Emplècs (en % 3,2 11,7 2,6 10,0 2,2 6,0 3,1 M.P. 15,5 2,6 AQU. 25,5 3,6 LIM. 5,0% 3,3 10,9 275 77,8 34,7 L.R. % % 4,5 768 103,4 PR. AUV. % % 3,2 535 13,5 % 12,9 % % % % 20,5 2,6 17,0 11,3 53,1 125,3 % 1,3 % 2,8 % 5,2 % 1,3 % 2,9 % 1-6 64,9 11,7 6,0 % 37,1 3,4 2,6% 10,3 2,2 % % % % 17,8 1,7 17,0 3,7 % % siá e Minas 6,6 1,4 6,7 1,7 2,8 % 15,7 2,4 1,2 % 12,2 4,0 5,6 % 15,1 2,6 38,7 6,6 % 9,3 23,9 3,7 14,5 8,4 48,2 8,2 40,9 5,8 % % 24,9 % % 3,4 4,1 % % 10,9 aeaglimricenò-ls mpeetasluugrgai. Mdeiftearlnucrgaia. qcauuimho.a, vepcstimèunsr, cauçdr vcceoèran-istr.,, Industria tàrias siá 1,3 10,4 7,2 siá siá Petròli, Matèrias % % % 1,6% % 1,5 siá siá Textil, % 14,0 39,3 27,3 1,6% mica �% % 9,8 44,6 1.653 7.505 % 405,1 11,8 12,8 61,0 13,4 23,4 67,0 73,6 TBas.timP-ent ) V 364 % 148 % 10,9 183 % 11,9 82 11,4% 238 % 10,3 siá % 33,7 1.151 % 139,0 41,1 % 275 % 33,5 148,0 35,2 % 3,2 % 32,5 % 39,9 % 12,4 3,3 8,3 4,2 48,4 % 41,6 8,8 % % % 40,5 % 19,1 3,2 % 33,1 4,6 38,5 % (INaDUmSTRbA (coemmpprléècss telceomunia- TOTAU B.T.P.) siá % 2,5 423 Agricult a saonièrs) Transport 6,8 1.160 3.112 255,7 639 32,7 % 8,5 233 % 80,1 35,0 7,7 21,9 5,7 18,5 9,4 39,4 6,7 48,2 6,8 siá % % % % 1.867 % 11,1 350 % 21,2 122 2.751 % 666 % 11,2 3.420 % 241,7 22,2 54,4 12,0 57,2 21,4 58,0 15,2% 36,3 9,6% 66,1 17,5 30,4 15,4% 21,8 11,1 % 18,2 18,4 108,3 % 62,9 10,7 18,1 130,0 % 85,7 Servics % 455 % 378 % 197 % 120,9 20,5% 588 % 144,3 20,2% 715 35,8 Adminstraco % % 100 % 100 % 100 % 100 12,0 siá % 100 100 1.087 % siá Negòcis 100 16.820 % siá % 16,5 17,4 siá cions % 18,6 % 100 ESMAPLLÈ-CS TOTAU RIAUS siá �Tablèu VIII Plaça d'Occitània pèr quàuqueis industrias milhièrs 31-12-1972 (emplècs salariats e en au percentatge dins lo totau francés). Occitània Ind. mecanicas 757 8,8 % tronicas 44,0 455 9,7 % Automobila 15,9 428 3,7 % 80,7 207 39,1 % 13,7 102 13,7 % 9,9 192 5,2 % electr. Constr. navalas nauticas e e elec- aero- Ind. carbonièra Minas e metallurgia pesuga Min. fer. e sider. Min. e metallurgia ferrèus non- Petròli Quimia-caochoc Textil Cuèr TOTAUS e pèus 11,7 29,6 39,5 % 28,8 97 29,7 % 100,3 461 21,7 % 47,6 135 35,3 % 37,5 403 9,3 % Emplècs salariaus 3.420 16.820 20,3 % Pop. activa 4.530 20.398 22,2 % Pop. totala 11.700 49.779 23,5 % Lei construccions navalas Es la % 66,8 Constr. Metallurgia França e aerònauticas. granda especialitat occitana puèi que l'emplèc i repre- sènta 39,1 % de l'emplèc totau en França dau sector. 61.000 personas trabalhan dins lei construccions navalas e aerònauticas. Son concentradas ai doas extremitats dau domeni occitan : lo bacin aquitan (39.000 emplècs per lei doas régions) e Provènça (27.000). 20 �Lei constructions navalas son tótei situadas en Provènça, Bordeus avènt perdut lei sieunas. S'apondèm la reparacion navala, mai de 10 % de l'emplèc dei Bocas-dau-Rôse ne'n fan partida. Es força concentrât : cantièrs de la Ciutat (5.000 emplècs), de la Sanha (5.000 emplècs) e S.P.A.T. (« Société Provençale des Ateliers Terrin ») que fai 80 % de la reparacion navala marselhesa. Mai la reestructuracion dau sector s'acompanhèt de licenciments : barradura dei cantièrs de Pôrt-de-Boc en 1966, pèrdia de la mitât deis emplècs dins la reparacion navala (7.000 emplècs un sector en 1967, 3.500 en 1974). Dins aqueu sector l'activitat a cort tèrme sembla assegurada, mai a tèrme mejan la dependéncia au respiech de la conjonctura internacionala e de la concurréncia estrangièra fôrta. La redubertura dau canau de Suez risca d'entraïnar de besonhs mendres en pétroliers e metaniers que son lei naus mai construchas. es a L'industria aerònautica a de problèmas l'entorn de la mar de Berra : S.N.I.A.S. analògs. Es presènta a Marinhana (7.000 emplècs) e Dassault a Istra, a Cana (S.N.I.A.S.), mai la granda région aerônautica es lo Sud-Oest. Centrada sus Tolosa ont ofrisson 15.000 emplècs (contra 16.500 en 1940), lei construccions aerônauticas son présentas tanbèn a Bordèus-Merinhac (Dassault, 1.700 emplècs), a Pau (Turbomeca, 2.000 emplècs), a Tarba (Morane-Saulnier, filhala de la S.N.I.A.S., 1.000 emplècs) e a Fijac (Ratier). A Tolosa, la S.N.I.A.S. (« Société Nationale des Industries Aérospatiales», l'anciana Sud-Aviation) emplega 8.600 personas. Leis àutrei societats presèntas dins la vila rôsa son Breguet-Dassault (1.500 emplècs), Latecoère (1.000) la S.E.M.C.A. (matériau de contraròtle aerian, 400 emplècs), Microturbo (300), completadas pèr lo C.E.A.T. (« Centre d'Etudes Aéronautiques de Toulouse, 1.000 emplècs) e lei talhièrs de repa¬ racion d'Air-France (700). Doas caracteristicas de l'aerônautica tolosana son de notar. La primièra es que se Tolosa es un grand centre aerônautic, es pas la capitala aerônautica. La S.N.I.A.S. es una societat nacionalisada qu'a son sèti a Paris ont son presas tótei lei décisions, comprés lei mai aberrantas e elicoptèrs (Marinhana) part dau personau. En fach l'aerônau- contrarias a l'interés regionau coma la de voler transferir de la division avions (Tolosa) a la division una 21 �tica tolosana ont la majoritat deis engenhaires e dei quadres son pas de la région aparèis paradoxalament coma exteriora a Tolosa e mai encara a son environament occitan : lei liâmes amb l'Universitat i a pas son febles, lei décisions tènon pas en compte de la région, força industrias tica. Levât Turbomeca en e Aquitània que trabalhan per l'aerônau- Ratier, leis industrias de motors e de matériau electric son situadas dins la région parisenca. Çô qu'es verai per la S.N.I.A.S., o es tanbèn per Dassault : leis establiments foguèron installais dins lo Miègjorn per de rasons estrategicas, lei direccions, élei, demòran a Paris. gros La segonda caracteristica das. Es l'industria dau « tôt es l'extrèma insecuritat dei comanò ren ». Quand un modèl se vènd bèn, leis emplècs son assegurats per cinc a dètz ans ; çô foguèt lo cas amb « Caravelle ». Quand un modèl se vènd pas, aquô's la crisi : de milhièrs d'emplècs son amenaçats per lo fracas comerciau de « Concorde » e « Air-Bus ». Lo matériau militar fabricat per Dassault es de melhora vènda, mai un subrequipament apa¬ rèis dins força païs sota-desvolopats que s'equiparàn de centanas de « Mirages ». Leis industrias d'armaments que son estadisticament amassadas amb lo sector navau e aerônautic, presèntan localament una granda importància : arsenaus de Tolon (9.300 emplècs) e deTarba (3.000), pouveriá e cartochariá de Sant Chamàs e de Tolosa (1.800 emplècs). Lei metaus non-ferrèus. L'extraccion de minièras non-ferrèas e sa metallurgia ocupan Occitània 11.700 emplècs, siá 39,5 % dau totau francés d'aqueu sector. La totalitat dei minas francesas de coire, de zinc, d'argent, de sopre e de baucita son situadas en Occitània. La part mai en granda d'aqueu sector es constituïda per l'extraccion de la baucita de que se tira l'alumina, matèria primièra que servis a faire l'alu¬ minium, que nécessita per sa fabricacion de quantitats importantas d'electricitat. En defôra de Vieille Montagne, societat bèlga, que réalisa l'electrolisa dau zinc a La Sala (Decazeville) e qu'es amenaçada de barradura, e de I'Union Minière, près de Lemôtge (coire rafinat), Aquèu trust, ais Pechiney régna en mèstre dins aqueu sector. 22 �originas luenhtanas gardonencas, devenguèt una societat multinacionala poderosa que son capitau a pas rèn d'occitan e qu'es una dei pèças mestressas dau capitalisme francés (ligasons financiaras amb Saint-Gobain-Pont-à-Mousson, lei grops bancaris Paribas Rothschild, filhialas comunas amb Rhône-Poulenc). présent sus tôt lo territôri occitan ont, amb l'apieja ministeriala, impausa sa volontat ai municipalitats, notadament en transgressant lei réglas relativas a l'environament. Lo grop sèmbla voler abandonar en França l'extraccion de la baucita, çô que menaça lo bacin de Brinhôla que n'es l'unica activitat, prefee Pechiney es importar la minièra d'Australia pèr Fòs. La baucita rent es transMarselha-La Barrassa, a Gardana e a Salendres dins Gard (1.400 emplècs). L'aluminium es localisât près dei sòrgas d'energia : a Noguèra, près de Lac (600 emplècs), a formada en alumina a Lanemezan (650), a Issoire (Puèg de Dôma) e força segondàrial'Argentièra dins Aups-Nautas. Pechiney es tanbèn pré¬ sent dins d'àutrei sectors industriaus : aciers especiaus (Fòs e « l'Ardoise » dins Gard) e quimia. ment a Lo sector dei non-ferrèus pollucion, pèr ments e de la profiècha caractérisa, en mai dei riscas de emplèc feble comparai a la valor deis investiproduccion. Leis emplècs son en baissa per causa un de racionalisacion que se pas e de modernisacion. Au totau, força ai régions ont Petròli, quimia e Lo sector dau petròli es es una activitat implantada. cauchoc. carburants emplega près de 30.000 quimia e dau cauchoc n'emplegan mai de 100.000, siá 21,7 % dau totau francés. e personas, siá 29,7% dau totau francés. Lo de la Très régions dominan largament aquélei sectors : Aquitània (25.000 emplècs), Provènça (37.000) e Auvernha (39.000), la primièra per lo petròli e lo gas naturau, la segonda per lo petrôli e la quimia e la tresena per lei pneumatics. Se l'extraccion petroliària de Parentis es minima, lo gas de Lac représenta la segonda produccion europenca. Lo jaç es expleitat pèr la S.N.P.A. (« Société Nationale des Pétroles d'Aqui¬ taine »), filhala dau grop d'Estat Elf-Erap, de qué lo tust american Caltex contraròtla 40 % de la distribucion. Avián la causida entre una expleitacion moderada au benefici de l'industrialisacion 23 �d'Aquitània e una expleitacion a granda escala per exportar de gràndei quantitats de gas per gasoducs. Aquela darrièra solucion foguèt adoptada. Lac alimènta Paris, Nantes e Lion. En dètz ans de tèmps, de 1958 a 1968 la S.N.P.A. faguèt 1.160 milhons de francs de beneficis nets, siá 16 % de la chifra d'afaires, çò qu'es una bòna rentabilitat de capitaus. Leis investiments de la S.N.P.A. dins leis industrias regionalas atenhèron pas rèn que 15 milhons, siá mens de 2 % dei beneficis. Lo demai foguèt investit endacòm mai, dins divèrs pais d'Euròpa e dau Tèrç-Mond. D'alhors coma lo jaç s'agòta, d'aqui dètz ans Lac serà pas mai qu'una remembrança e la région sai que tanpauc desenvolopada coma uèi. Leis emplècs son pas jamai estais fòrça nombrós : 1.700 per l'ensèms de la S.N.P.A., de qué très cènts a Lac. Un pichôt ensèms quimic existis a l'entorn dau jaç : fabrica d'amoniac (Aquitaine-Chimie, 400 emplècs), de matèrias plasticas (S.N.P.A.-Aquitaine-Organico, 400 emplècs) e d'engrais (Azolacq, 300 emplècs), cô qu'es bèn pauc. Lei rafinariás de petròli son situadas près deis ensèms portuaris de Marselha-Fôs (Shell-Berre, C.F.P.-Total a La Mèda, B.P. a Lavera, Esso a Fôs) e de Bordèus (Elf e Esso a Ambès, Shell a Paulhac). Doas rafinariás mai existisson en Occitània : Frontinhan (Mobil) e Pòrt-la-Novèla. La produccion occitana de petròli rafinat représenta la mitât de la produccion francesa, lei sètis son tótei a Paris (au mens aquélei dei filhalas), leis emplècs son pauc nombrós, de l'ordre de 500 a 1.000 per rafinariá, de côps mens encara per lei modèrnas (300 a Fôs per una produccion de 8 milhons de tonas l'an), la pollucion es importanta (la mar de Berra es practicament condemnada). La quimia de basa, en mai de Lac, es subretot representada Provènça a l'entorn de la mar de Berra e a Sant-Auban (Aups de Provènça Nauta). Dins aqueu sector, lo grôp Pechiney-UgineKulhman aqui tanbèn se talha la part dau leon amb en particular : Naphtachimie au Martegue que fabrica d'etilèn, de propilèn e àutrei produchs de sintèsi (2.500 emplècs), Rhône-Progil (Santen Auban, filhala comuna de P.U.K. e de Rhône-Poulenc, 2.000 emplècs). Demèst leis àutrei firmas, la mai importanta es ShellChimie. L'ensèms industriau de la mar de Berra produis lo tèrç de la produccion francesa de clòr, etilèn e propilèn, de cinc parts 24 �dei detergents e de quatre parts très dei sòuvants e dei insecticids. L'industria quimica bordelesa es de dimension força mai modèsta e consistis mai que mai dins d'usinas de quimia aplicada : una engrais, tractament de la vinha, cauchoc. Es tanbèn aquò dins la quimia tolosana amb A.P.C. (Azote et Produits Chimiques, ancianament O.N.I.A., 2.600 emplècs) que fabrica d'engrais e de matèrias estrategicas. L'industria farmaceutica es representada en divèrs ponchs dau territòri : en Auvernha près d'Embart (Roussel-Uclaf), a Mont- pelhièr, Tolosa (Castaigne), a Castras (Fabre) amb environ un d'emplècs dins caduna d'aquéleis usinas. La perfumariá de Grassa emplèga de son costat 2.000 salariats. Seis entrepresas tomban de mai dins lei mans de capitaus exteriors. a milhièr L'industria dau cauchoc es abans de tôt l'apanatge de Clarmont-d'Auvernha ont Michelin emplega 25.000 salariats. Michelin qu'apartén a una familha clarmontesa particularament rétrograda socialament es devenguda lo principau trust europenc dau pneumatic e son empèri passa lei frontièras de França e dau pneumatic. Es, de luènh, la principala entrepresa establida en Occitània ; condiciona practicament ela soleta tota l'activitat de l'aglomeracion clarmontesa. Amb Dunlop a Montluçon (que fai partida, administrativament, de la région Auvernha e mai qu'es pas occitana), lo cauchoc tènd a devenir la monò-activitat de la région, çò que créa d'excreissenças a costat de zonas entièras vodadas a l'exôdi rurau e a la despopulacion. Lei cuèrs e pèus. Aqueu sector pòt èstre considérât coma una autra especialitat e mai particularament dau Bacin Aquitan. L'industria emplega 47.000 personas, siá 35,3 % dau totau francés. granda dau textil de Tarn es ligada au trabalh dei pèus (deslanatge). Aquela especificitat occitana acrèis leis efièchs de la crisi estructurala d'aqueu sector. occitana dau cuèr Una part La tanariá es présenta sus la tombada dau Massis Centrau Puèg (2.000 emplècs) e en Anonai (administrativament estacat la Région Ròse-Aups, donc non compresa dins lei chifras occita- au a 25 �nas), durament afectada pèr la barradura d'usinas. La blancariá (équivalent de la tanariá per lei pèus de motons) emplega 2.000 salariats repartits en 100 usinas a Graulhet e 1.000 salariats en 41 usinas Mazamet. Longtèmps, lo deslanatge constituèt un monopòli mondiau de Mazamet qu'assegura encara uèi la mitât de l'activitat. Dos milas cinc cents obrièrs son emplegats per 100 usinas que trabalhan de pèus compradas a l'estrangièr e expòrtan quasi tôt : i a practicament pas de ligason amb leis àutreis activitats de la région, notadament lo teissatge de la lana qu'emplèga 3.000 obrièrs a Castras. Tanbèn a Graulhet, la blancariá e la marroquinariá (500 emplècs) an pauc de relacions. a L'industria de la cauçadura es présenta sus tôt lo territôri occitan notadament a Romans (région Rôse-Aups), capitala francesa de la cauçadura de luxe e qu'es en plena crisi, a Alès (Saltel, 750 emplècs), a Lemòtge, a Neuvic de Peirigòrd (Marbot), a Bordèus e a Salias de Bearn. Totjorn dins lo trabalh dei cuèrs e pèus, nos fau tanbèn cionar la gantariá, mai que mai a Milhau, que conèis cultats e de licenciaments nombrós. Leis industrias de la e de la gantariá an, maugrat de salaris men- força dificauçadura força bas, de còsts de prol'estrangièr, Itàlia duccion trop nauts. Subisson la concurréncia de e Espanha mai que mai, L'idrò-electricitat e L'idrò-electricitat es e de produchs a basa de sintetic. lo nucleari. particularament importanta dins lo Maslong de Rose. Mai lo nombre d'emplècs qu'existon es minima. Lo sector nucleari tèn, ja, una granda plaça e es apelat a un avenir força important, çò qu'es pas sens perilh e que provòca de protestacions localas. Lo jaç d'uranium de Becina es un dei mai importants d'Euròpa. Lei quantitats extrachas represèntan l'équivalent energetic de tôt lo carbon dau Nòrd, çô qu'empacha pas lo revengut per estatjant de Lemosin d'èstre lo mai bas de França. Lo cèntre mai important de rafinament de l'uranium es situât a Malvesin, près de Narbona. Lo grand cèntre de la produccion d'energia es constituit per l'ensèms MarcolaPeiralata, lo primièr virât vers l'utilisacion « pacifica » (2.000 em¬ plècs) e lo segond vers l'utilisacion militara. Lo tôt es complétât sis Centrau, lei Pirinèus 26 e �per lo centre de recèrcas de Cadaracha, en esperant la segonda ondada de Peiralata (Eurodif). I a de centralas en construccion en particular a Pôrt-la-Novèla, maugrat l'oposicion de la populae deis elegits. cion Leis àutreis activitats industrialas. Demèst leis àutreis activitats industrialas doas ocupan una proporcion de salariats comparabla a la mejana nacionala e donc represèntan d'activitats pron importantas : l'industria alimentària e l'industria dei materiaus de construccion. e agricòlas emplègan mai de cènt Presèntas de pertot, son mai particularament im¬ portantas en Aquitània e en Provènça. Avèm d'una part d'industrias ligadas ai fonccions portuàrias de Bordèus (chocolatariás, oliariás, biscuechariás, rum, en tôt 10.000 emplècs) e de Marselha (oliariás e sabonariás, produchs « coloniaus », braçariás, pastariás, en tôt près de 20.000 emplècs), e d'autra part d'industrias ligadas ai produchs dau terrador : Peirigòrd, vau de Garona, Gasconha, Auvernha nauta, Provènça rodanenca, Lengadòc orientau (Liebig, Lenzbourg a Lunèu, aiga minerala Perrier a Vergèsa : 1.250 emplècs). Leis industriels alimentàrias mila personas. L'industria alimentària es a tombar dempuèi d'annadas. Dins lei Bocas-de-Rôse per exèmple se passèt de 26.000 emplècs en 1962 a 25.000 en 1968 e 23.000 en 1974. Lei supressions d'em- plècs a son degudas a la fes au déclin deis activitats tradicionalas de la concurréncia de païs miègterranencs amb de salaris causa e a la re-estructuracion dau sector (supressions d'emplècs pèr exèmple a Saint-Louis, Prior, Unipol). Dins lo tèmps leis absorpeions lèvan completament aqueu sector au capitalisme bas locau. Lo sector dei materiaus de construccion, amb qué son assi¬ milais lo vèire e la terralha, non per la destinacion mai per lo tipe de materiaus emplegats, représenta una proporcion d'emplècs égala a la mejana francesa, levât en Lemosin ont es netament superiora. Sus lei 5.600 emplècs dau sector dins aquesta région, la porcelana de Lemôtge n'ocupa très milas. Per lo demai lo sector 27 �dei materiaus de construction l'industria dau B.T.P. es una activitat complementària de Dins tótei leis àutrei sectors l'emplèc occitan represènta mens de 10 % dau totau francés, çò qu'empacha pas certanas activitats de presentar localament una granda importància. Lo sector dei minas e de la metallurgia lorda représenta 78.000 emplècs e 10 % dau totau francés. Per lo carbon sol, arriban a 13 % de l'ensèms amb lei Houillères du Centre-Midi : Caramaus (3.000 emplècs). Lo bacin congreèt l'acieriá de SanJuèri dau grop Creusot-Loire, que 1.400 sei emplècs son força menaçats, La Sala-Decazeville (en camin de barradura), Alès (5.000 emplècs). Maugrat de rendaments elevats, lei Charbonnages France, qu'an una politica que tèn ges de compte ni mai deis interès regionaus, amassa de mai en mai seis activitats sus lo Nòrd e la Lorrena, sacrificant leis àutrei bacins. Lo bacin de de pichòt lignita de Gardana (B.-d.-R.) vats d'Euròpa sèmbla ont lei rendaments son lei mai ele¬ mens menaçai (2.200 emplècs). Lo carbon occitan s'es practicament pas enrodat de carbô-quimia e la recon¬ version pausa de problèmas grèus, foguèsse en Alès ont i a Ateliers Tamaris, comprats per 1972 contra 1.400 en 1950), Richard- quàuquei àutreis industrias : Neyrpic (800 salariats en Ducros (postams metallics e pairolariá pesuga, 600 emplècs). De 1962 a 1968, l'aglomeracion d'Alès aguèt lo crèis demografic mai feble de la région Lengadòc-Rosselhon. L'industria pesuga èra fins a un période recènt força pauc representada en Occitània ; i aviá solament d'usinas d'acièrs especiaus : L'Ardoise (Puk, 1.200 sal.), Pàmias (Creusot-Loire, 1.600 sal.), Albi, Auvernha. Dempuèi la débuta de 1974, es intrada en servici la comuna çaus an generau siderurgia de Fôs : 6.000 emplècs a la Solmer (filhala Wendel-Usinor, acièrs especiaus). Lei Provenrèn que lo terç deis emplècs de la Solmer, en d'emplècs non-qualificats, lo demai e en particular la de de segur la direccion revènon ai Lorrencs que deguèron région quora de Wendel decidèt de produire endacòm mai. Leis acièrs produchs a Fôs son en granda majoritat expor¬ tais d'autra man de mar e vers la région lionesa. Fôs demôra mestresa quitar e sa completament estrangièr a Provènça : pèr sei trabalhaires, pèr sei produccions, pèr sei desembocats. La totalitat deis emplècs de la 28 �zòna industrialò-portuària atènh tot bèu just 8.500 e leis emplècs son quasi nuls. Deguna perspectiva existís pas per lo moment e mai de licenciaments an atènh leis entrepresas sota-tractantas a la seguida de l'arrèst d'un dei dos fornèus-nauts. induchs industriaus Pèr çô qu'es de la metallurgia cliferenciada, lei sectors deis industrias mecanicas (67.000 emplècs, 8,8 % dau totau francés) e dei construccions electricas e electronicas (44.000 emplècs, 9,7 % dau totau francés), sens èstre negligibles, aparèisson febles. La mecanica es representada mai que mai en Auvernha (cotelariá de Tièrs ont 4.000 obrièrs trabalhan dins 400 entrepresas déstruc¬ turas en fach precapitalistas, metallurgia diferenciada dau Vêlai que trabalha pèr Sant-Estève e Lion), en Aquitània (matériau ferroviari a Bordèus, talhièrs de la S.N.C.F. a Peirigús : 1.500 em¬ plècs, matériau agricôla a 2.400 obrièrs, mecanica de Brageirac, usinas Alsthom a Tarba : précision a Mazamet) e en Provènça (C.O.D.E.R., Griffet, Metalinox a Marselha : entrepresas en plena crisi, Seb a Cana) e dins la Droma (région Rôse-Aups). L'entrepresa Crouzet a Valènça constituis una excepcion dins la me¬ canica occitana. Entrepresa locala particularament dinamica, dau sector. automatics e de materiaus de précision pèr l'aerònautica e la relotjariá, conser¬ vât son sèti sociau, sa direccion e sa recèrca a Valènça, çô qu'es excepcionau en Occitània. Crouzet emplega a Valènça 3.000 personas. Levât aquela entrepresa, la mecanica occitana sofris de l'alunchament dei cèntres de décision, çô que la rènd particulara¬ ment vulnerabla dins la conjonctura actuala. devenguèt una dei principalas firmas francesas Crouzet construis de maquinas-aisinas, de sistèmas Lei construccions electricas e electronicas son Tolosa : Motorola (1.300 sal.), C.I.I. («Compagnie presèntas a Industrielle pour l'Informatique », 1.400 emplècs, mai la recèrca es a Paris), Cannon-Electric (300 emplècs) ; a Bordèus (S.I.E.M.E.N.S., I.B.M.), a Tarba (isolants C.E.R.A.V.E.R., 1.200 emplècs), a Florènça dins Gèrs (Grundig, 1.000 emplècs), a Montpelhièr (I.B.M.), a Bolèna (Thomson), a Briva (Philips) e mai que mai sus la Costa d'Azur (Texas-Instruments, Thomson-C.S.F. a Cana, cèntre de recèrca d'I.B.M. a La Gauda que son lei principàleis activitats industrialas deis Aups-Maritimas). La màger part d'aqueleis usinas son de simples talhièrs de montatge qu'emplegan una 29 �man-d'òbra feminina lo trabalh qualificat qualificacion, lei cèntres de décision fachs endacòm mai. sens son Certanas activitats e quasi inexistèntas en Occitània. Se la de pertot notadament a Nimes, en Peirigòrd, a Bordèus, lo textil pròpriament dich, en defòra dau deslanatge de Tarn, es força pauc représentât. La vièlha activitat rurala e semi-artisanala practicament desapareguèt de la région de confeccion existís Lodèva e es un son pauc netament en déclin en Auvernha nauta (tula, cordilhs, bonetariá, seda, dentèla) nat e dins Vêlai la disparicion de l'artisa¬ enfortis la rurau vilas : ne que despopulacion e lo deperiment dei pichòtei vivián. La tapissariá d'Aubuçon constituis una excepcion. L'industria autòmobila qu'emplega directament 400.000 percomanda una industria en sota-tractança considerabla es practicament absènta d'Occitània, que compta solament 16.000 emplècs dins lo sector, comprés lei cicles. Solas pôdon èsser mencionadas leis usinas S.A.V.I.E.M. de Lemòtge e d'Anonai e l'usina Ford de Bordèus. Mai aquéleis usinas fabrican sonas en França e que solament d'elements (boitas de velocitat a Bordèus). Leis activitats terciàrias. Lo sector terciari, que comprèn lei transports e comunicacions, leis administracions, emplega 48 % de la populacion activa occitana, siá una proporcion identica a la de França industrialisada (vèire tablèu VI). Pasmens, coma leis em¬ plècs dins lo primari son força mai nombrós, son importància relativa comparada a l'industria es mai granda. Lo mòstra nota¬ dament lo percentatge pèr rapòrt ai salariats sols : 56 % contra lei servicis, lei negôcis e 53 %. Dins lei vilas l'activitat terciària domina largament. Dins de pichòtei vilas occitanas, lei negôcis de tótei sòrtas, leis activitats de reparacion e d'entretèn, leis entrepaus, la posta, l'espitau, l'ensenhament, la percepcion emplegan l'immènsa majoritat de la populacion. La municipalitat es sovènt lo principau emplegaire e una bôna desena de vilas veson son activitat penjada a la prefectura e a sei servicis annèxes. Se comprén antau la révolta dei Draguinhanencs a la seguida de la décision de transferir la prefectura de Var a Tolon. nombrósei 30 �Lei diferéncias regionalas son importantas. Se pot opausar miègterranea ont lo terciari domina largament a l'Occitània aquitana e subretot a l'Occitània nauta força mens ben pervesida en equipaments terciaris. Provènça compta antau très dei dos tèrçs de sa populacion activa dins lo d'una cèrta manièra l'Occitània sector terciari. Leis administrations particularament bèn representadas régions dei païs d'Oc. Occitània compta lo quart dei fonccionaris de França, luòga que sa populacion activa ne fai que la cinquena part. En Provènça e en Lengadòc-Rosselhon leis emplècs d'administracion son mai nombrós que lei de l'industria sèns son dins tótei lei lo bastiment. L'importància de l'Educacion Nacionala es deguda au taus dins lo demai de França. Pèr la Acadèmias e cinc cèntres universitaris ; Lengadòc ne compta très. d'escolarisacion mai grand que sola Provènça, se compta doas L'armada tèn granda plaça dins tota Occitània. Aquô politicas e estrategicas utilisant lei grands espacis, l'alunchament de l'Euròpa dau Nòrd e dau Cèntre e lo vesinatge de l'Orient proche e de l'Africa. L'armada es lo proprietari foncier mai grand d'Occitània. Aqui tanbèn leis interés dei populacions localas son en degun cas près en compte. Canjuèrs e subretot Larzac ne son leis exèmples mai coneguts. una résulta de causidas Dins leis administracions, l'evolucion e lo contraròtle esca- mai encara que dins l'industria, completament ai régions e pôdon despèndre de décisions politicas bruscas. Fai dètz ans d'aquò, Tolon veguèt la màger part de la flòta partir pèr Brest e ara assistèm a l'operacion contrària, çò que borrola completa¬ ment lei doas ciutats. La supression de la prefectura de Draguinhan aguèt de consequéncias piègers encara. De mai, coma lo recrutament dins l'administracion se fai sus una basa nacionala e a l'ancianetat, un nombre important d'emplècs dins l'administra¬ pan, cion de l'exterior dei régions e atirats particular) e, d'aqueu fach, obliga lei fonccionaris occitans a passar sovènt de nombróseis annadas dins lei régions dau Nòrd de Lèira abans de poder dintrar. Aquèu fenomèn es subretot grèu dins l'ensenhament e lei P. e T. van a de fonccionaris venguts pèr lo climat (Costa d'Azur en 31 �Lei transports e telecomunicacions son particularament im¬ portants sus la còsta miègterranea e dins la région bordelesa. Se l'emplèc dins lei P. e T. contunha de progressar, d'alhors a un ritme mens rapid que lei besonhs, dins lei transports es inferior en 1975 a çò qu'èra en 1968. Dins la région marselhesa notadament i a agut d'estructuracions (O.N.A.T.R.A., dins lei transports rotiers, foguèt absorbai pèr un trust olandés) e mai que mai una diminucion deis emplècs portuaris : levât lo petrôli, lo trafec chaucha e la manutencion se vai mécanisant. Lo negòci es, eu sol, tant important coma l'industria dins lo bastiment. Lo nombre d'emplècs contunha de crèisser mai a un ritme mens rapid. Lo pichòt negòci es particularament desenvolo- pat dins lei vilas occitanas ont la proporcion en report au nombre d'estatjants es superiora a la mejana francesa. Amb l'implantacion de supèr- e d'ipèrmercats, tótei amb de capitaus forastièrs, i a agut un susequipament dins lo sector, çò que se traduis pèr de barraduras de pichòts negôcis e mai de gràndei susfàcias, de qué vèn una augmentacion dau caumatge : mai de la mitât dei demandaires non satisfachs vènon dau terciari e dei servicis. d'emplècs La branca dei servicis, importanta de pertot, passa e mai en Provènça, la dau negòci e presènta una estructura e de problèmas analôgs : l'artisanat, la pichòta reparacion son tocats au meteis titol que lo pichòt negôci ; la branca de bancas e asseguranças a pas de problèmas de caumatge, mai es força dependènta de l'exterior. La principala banca occitana, la « Société Marseillaise de Crédit », ocupa sus lo plan nacionau una plaça mai que modèsta. Leis àutrei bancas localas son pèr la màger part passadas sos lo contrarôtle de grops nacionaus ò internacionaus coma pèr exèmple la banca marselhesa Bonasse Frères que devenguèt una filalha de la dau holding Banque de l'Union Européenne industrialò-bancari Schneider). « Sus lo litorau es sovent una e en particular sus » (banca d'afaires la Costa d'Azur lo torisme monòactivitat. Força dépendent de la conjonctura, pèr excellènça, leis emplècs fornits son incertans e força inegalament rémunérais. Sola la borgesiá locala aprofiècha lo torisme notadament pèr l'especulacion. Sovènt ela refusa l'industrialisacion. Lo torisme empacha pas e benlèu favorisa lo activitat sasoniera 32 �fach que leis Aups-Maritimas conèisson un dei taus de caumatge mai fort de França e una émigration de sei lei retirais ries prenon sa jovènts dau tèmps que plaça. Ives Barelli. Una posicion Depuis Comité la le 29 Exécutif La : septembre de dau Martegue comuna 1975, le teinte Rhône-Poulenc et syndicales. droit de au grève et aux libertés Direction Générale de Naphtachimie procéder à des réduc¬ d'horaires qui touchent les 3.000 Au lendemain travailleurs de l'usine de MARTIGUES- de son élection pré¬ Giscard d'Estaing avait demandé 500 jours pour juger sa poli¬ LAVERA. tique, décidé ont tions de sidentielle, non avoir fait maintes sans pro¬ messes... Les organisations l'usine cale rassemblées fait ont raison mesures de avec ne se juste justi¬ le plan technique, ni sur plan financier, ni sur le plan éco¬ le sur nomique. A 23 la tion l'arrêt de travail du décidé travailleurs ferme l'ensemble par l'entreprise et sa de détermination de continuer l'ac¬ l'ouverture de véritables négociations, la Direction Générale a pour menacé de Cette grave car de grève, « lock-outer » menace est elle en met elle est un son personnel. extrêmement cause contraire à le de chan¬ le personnel, la est, par ne doit pas au contraire loi. Pourtant, cette attitude étonner, elle marque nous la collusion entre les grosses sociétés et le gouvernement. Sûr de jours on sont atteinte maintenant connaît en du nombre nouvelle de au aujourd'hui par le double¬ chômeurs et une pouvoir d'achat. l'impunité, le patronat fran¬ licencie, •* lock-oute amers de cette politique les travailleurs, les super¬ profits pour les grands monopoles (Rhône-Poulenc est de ceux-là). Même dans une industrie en pleine prospérité comme la pétrochimie, les travailleurs ne sont pas à l'abri du chômage et ceci grâce à la complaisance du gou¬ sont », porte at¬ pour vernement. Chacun combien est à même de constater bénéfique l'application du Programme Commun, notamment nationalisation des grandes par la banques et des grosses sociétés. serait Devant cette Municipal, réuni naire tient çais procède à des réductions d'horai¬ res, 500 et les résultats, notamment ment droit moyen tage et de pression sur absolument inadmissible. Elle ailleurs, écoulés Les fruits de suite septembre des Les l'Intersyndi¬ remarquer ces que fiaient ni syndicales dans le Conseil séance extraordi¬ situation, en le mercredi 8 octobre, à à complet en lutte de ses 18 h. 30, le plus personnel de Naphtachimie pour la défense de l'emploi et apporter son soutien au revendications. 33 �M.O.D.E.F. - C.G.T. Poder impausa L escampatge - C.F.D.T. - F.E.N. : contra la politica de caitivier que lo Union e Accion. ai trabalhadors dei vilas e dei campanhas. (Vauriàs, 18 de setèmbre 1975.) dei pomas : image clau pèr levar lei consomadors contra lei productors. �Sus l'Agricultura MO DEF -t e uèi un ensèms de textes f1) sus lo problèma de l'agricultura especialament de la viticultura occitana. resentam mai Pèr aquò, siám anats vèire lei représentants despartimentaus dau Esplechaires Agricolas (M.O.D.E.F.). Avèm recampat lei dires de Camilha Fara, président despartimentau dau Movement de Defensa deis M.O.D.E.F. de Vauclusa e membre dau burèu nacionau dau M.O.D.E.F. Tanbèn, Renat Calamèu, secretari despartimentau dau M.O.D.E.F. de Vauclusa. Lo M.O.D.E.F. au nivèu occitan s'exprimis a pauc près dins tôtei despartiments, a de nivèus diferènts. I a d'elegits dins cada Cham¬ bra d'Agricultura. Lo M.O.D.E.F. es en poncha dins un despartiment coma lo Vauclusa (forma de luchas ; importància dei représentants a la Chambra d'Agricultura). Leis àutrei despartiments importants son : lei Landas, la Gironda, lei Pirenèus-Orientaus, lo Gers. lei Lo M.O.D.E.F. pèr objècte d'elevar la consciéncia dei paisans tralei condicions onte vivon, onte trabalhan ; lei condicions d'avenir. La consciéncia de classa es beucòp mai auta en cò dei gènts que son au M.O.D.E.F. que non pas aquélei que son dins d'àutrei organisacions sendicalas (pèr exemple lo F.N.G.E.A.). a balhaires ; d'explicar e de faire comprendre Es pèr lo govèrn. aquò que lo M.O.D.E.F. (1) Taula redonda registrada es un en sendicat non reconeigut pèr novèmbre de 1975. Transcripcion J. Meffre. 1. - La situacion de l'AgricuItura francesa dins la Comunitat capitalisfa dei Nôu. Q. Coma responsable d'un organisme sendicau, lo M.O.D.E.Fquenta analisi fasètz de la situacion de l'agricultura — au nivèu nacionau e europenc ? 35 �R. C. — La situacion de la viticultura en França ? En defini- tiva, siám dominais pèr lei monopòlis capitalistas. Es ansin dins l'industria, e lei donadas economicas fondamentalas de la societat capitalista s'aplican tanbèn dins lo quadre de l'agricultura. Aquélei donadas fan que, de mai en mai, lei pichons païsans matrassats pèr la politica agricòla dau governament qu'es facha, naturalament, en foccion deis interés deis gros exploitants. son Q. — Quenta es aquela politica agricòla dau governament ? R. C. La politica dau governament se concèp dins lo qua¬ dre disèm de l'Eurôpa : es de faire disparéisser lei pichons au benefici dei gros païsans pèr justament soit-disant poguer produire — a melhor Q. — mercat. L'aplicacion dau Plan Marisholt, onte n'es a l'ora d'ara ? R. C. Ara, perqué Mandsholt Mansholt es un pauc en veilleuse plus vici-presidènt de l'executiu de l'Eurôpa dei Nôu ; mai en definitiva, la mema orientacion contunha, justa¬ ment ambé lei recéntei declaracions de Chaysson qu'es lo digne continuator de Mansholt. E aquela orientacion vai totjorn dins lo meme sens : assajar la concentracion dei mejans de produccion. — lo Plan es Dins la realitat aquô se fai sentir pèr de dificultats mai en mai grôssas pèr lei pichons païsans. Aquélei dificultats son de plusiors ordres ; prumierament, an de mai en mai de dificultats d'installacion pèr çô que concernis lei joines, pèr exemple ; d'autra part, lei païsans que son déjà installais e que se creson solides, son de mai en mai matrassats pèr l'impôst sus lo revengut ; segondament, de dificultats d'empruntar se an pas lei superficias consequentas justament anar vèrs l'evolucion qu'es preconisada actualament. Es un ensèmble que fai que de mai en mai, la vida devèn impossibla pèr un pichon exploitant. an pèr son ppouer Q. — Se pòu dire que lei problèmas dau miègjorn occitan diferènts dei problèmas dau Bacin parisenc, pèr exemple ? R. C. Pèr lei pichons païsans lei problèmas son de pertot pariers. Soncament, i a de régions coma lo Nord de la França, lei grandas planas de Bria, de la Bauça, que i a mai de gràndeis explotacions ; lei pichons païsans an déjà dispareiguts i a long tèmps ; donc, fai que sèmbla que lei problèmas son benlèu pas tôt a fèt lei memes ; mai pèr n'àutrei es un ensèmble. — 36 �de Q. — Mai coma lo disids, dins lo Miègjorn i pichonas proprietats ? R. C. a una majoritat Oc, mai dins d'àutrei régions, comprés dins lo Nòrd, : pèr exèmple, dins lei Còstas dau Nòrd, dins leis Ardenas i a de pichónei exploitacions e son confrontats ai mémei dificultats que n'àutrei aici. es parier C. F. — ; dins quàuquei despartiments — Pèr concretisar aquesta politica, faudriá senhalar benlèu la disparicion en França, despuèi una quinzenada d'annadas d'à pauc près un milhon d,exploitacions agricòlas. Un milhon cinc cènts mila joines que an quitat la terra a un moment onte planh dau vielhissament de l'agricultura... L'òm fai tôt pèr lei joines quitèsson la tèrra. E l'ôm fai rèn pèr encoratjar aquélei que i son pèr i restar. E principalament, pèr lo Vauclusa, qu'es un despartiment que a agut fins qu'ara la reputacion d'èstre prospèr, justament, disparèis très a quatre mila exploitacions pèr an. (...) As pausat la question de saupre se aquela politica agricòla tocava mai l'Occitània que d'àutrei régions. Om pòt meme anar mai luenh ! Es que aquela politica agricòla presa au nivèu european tòca egalament tótei lei païsans de la Comunitat. Aquela dis¬ paricion se produis en Itàlia, en Belgica, en Alemanha federala ; es una politica agricòla d'ensèms, a l'escala de la Comunitat que sacrifica la pichona agricultura pèr ne'n faire una agricultura que produise abondosament e a bas prètz, e pèr afavorisar lo sector industriau. Se poirà ansin arribar, amb aquesta disparicion de la pichona agricultura, a crear, pèr la granda industria, una resèrva de man-d'òbra que posquèsse pesar sus lo mercat dau trabalh. Es bèn evidènt qu'un agricultor que quita la tèrra sènsa formacion, sènsa competéncia, non pòu faire qu'un obrièr pagat a bas salari que pesarà sus lo mercat dau trabalh. òm se que E es pèr aquò que lei résultas d'aquela politica europenca fan sentir que despuèi 1959-19^0, data de l'intrada de la França dins lo Mercat Comun, data de la mesa en aplicacion dau Mercat se Comun (que marcha en França ambé l'aplicacion de la lèi d'orienagricòla), e que au nivèu nacionau correspond bon a la politica agricòla comunitària. tacion 37 �2. e la son - Lo M.O.D.E.F. engatjament contra lo Mercat Comun. Q. — Es pèr aquò que lo M.O.D.E.F. s'es totjorn batut contra politica dau Mercat Comun ? Lo M.O.D.E.F. es nascut d'aquela orientacion poli¬ Lo M.O.D.E.F. es nascut de la collision practicada pèr lei C. F. tica. — gràndeis organisacions agricèlas, nascudas après la guèrra. Aquésteis gràndeis organisacions agricèlas (coma la C.G.A.) èran dirigidas pèr de gros agrarians, que son dau Bacin Parisenc o dau Nord ; que an de gràndeis exploitacions, ambé de produccions qu'emplegan gaire de man d'èbra perqué fortament mecanisadas e que an vist dins lo Mercat Comun la possibilitat de s'agrandir e de trobar una solucion a sei dificultats. Son estats d'acèrdi ambé lo governament pèr metre en aplicacion de tèxtes de lèis que progressivament menariàn a l'eliminacion dei pichons païsans. E es pèr aquè que lei pichons païsans e sei représentants (que mili tavan dins aquéleis organisacions), vesènt qu'èran sacrificats au nom de la rentabilitat pèr sei dirigènts nacionaus, e considérant que lei gràndeis organisacions defendián plus seis interés de pichons païsans, an decidit tre 1959 de crear lo M.O.D.E.F. Q. se son — Quora avètz fondât lo M.O.D.E.F. presentadas lei causas ? en Vauclusa, coma R. C. Lo M.O.D.E.F. en Vauclusa es estât fondât lo 7 d'oc¬ tobre de 1960 a la comuna de Pèrnas. Efectivament, se i a agut lei condicions pèr desvolopar lo M.O.D.E.F., coma vos vèn de nos — lo dire lo camarada Fara, es perqué i aviá agut la lèi d'orientacion agricèla dau 8 d'agost de 1960 que condemnava la pichona païsanarià (l'article 7 definissiá lei limitas de Vexploitacion viabla ; l'article 8 disiá : « Ajudarem leis exploitants que correspondon a n'aquela superficiá ». En consequéncia supausava que aquélei qu'arribavan pas a n'aquélei superficiá sariàn eliminats de la competicion. A la Liberacion i aviá, es verai, una organisacion agricèla : èra la C.G.A., a l'epèca tètei lei tendéncias de l'agricultura s'èran regropadas (i comprés lei tendéncias progressistas) dins la C.G.A. Disiàm, « la C.G.A. sarà coma la C.G.T. pèr leis obrièrs; sarà la granda centrala que defendrà lei païsans. E tèteis units, anarem vèrs la victèria ! » Soncament, leis obrièrs que trabalhan dins leis usinas : i a aqueu qu'es dins son burèu, i a lo quadre... I a pauc de diferéncias. Mai lei diferéncias son quand meme mens marcadas que çè que lo son dins l'agricultura entre lo païsan qu'a 38 �pèr exemple sa pichòta granja ambé doas o très ectaras de tèrra autorn, e lo grand exploitant qu'a très, quatre, cinc cènts o uèch cent ectaras. Tant que i aviá pas lo Mercat Comun ; qu'eriàm independènts ponch de vista économie : èra la lèi de l'ò/ra e de la demanda, d'acòrd. Mai podiàm (dau ponch de vista exportacions) barrar lei frontièras, chausir nòstre client. Anava mau, o anava bèn... Enfin, virava. Lo còp que i agut lo Mercat Comun, evidentament avèm degut se conformar a tota una séria de réglas edictadas i comprés en defòra de nôstra volontat. (...) au governament de gaucha, a partir dau moment onte Comun, podriàin pas infléchir justament l'orientacion economica de l'Euròpa a nôstra produccion. S'aviàm un restariàm dins lo Mercat C. F. — I aura francés a acceptât que l'ôm abandone régla de la majoritat simpla. Siám batuts d'intrada, la majoritat absoluda que compta dins lei décisions. Lo governament Bruxelles la d'abord qu'es a totjorn una majoritat contra n'àutrei ! 3. e R. C. — - Lo M.O.D.E.F. la crisi viticòla occitana. L'ôm assista ara, a l'aprefondiment dei divergéneias, ambé de gènts que i a pas tant de temps qu'aquô, èran par¬ tisans de l'Eurôpa. Pèr exemple, la darrièra manifestacion que i a merae dijôus passât : a n'una epôca onte lo governament pot levar aquela taussa instituida sus lei vins d'Itàlia (perqué siám condemnats pèr l'Eurôpa a n'aqueu prepaus), élei, an lo doblament dei taussas. Donc, en definitica, i a una lucha que agut dins Erau, demandât lo plan de l'Occitània (d'abord que son pas lei païsans produison de cerealas o de rabas que son mai o mens avantatjats, au mens lei gros, pèr lo reglament comunitari) ; es aqui que s'engatja aquela lucha contra l'Eurôpa. s'engatja sus dau Nord que perqué fau pas oblidar que tôtei lei dirigènts viticôlas dau Miègjorn, que parton en guèrra contra lo Mercat Comun (i comprés lo MafTre-Baugé e Consôrt), èran de fèrmes partisans dau Mercat Comun. E an absoludament rèn dich quora l'ôm a laissât lo vin dins lo Mercat Comun. La situacion actuala nos balha rason : 39 �Lo M.O.D.E.F. es estât la soleta organisacion a dire que lo poiriá intrar dins lo Mercat Comun que dins la mesura onte i auriá una armonisacion dei legislacions sus lo plan europenc. Perqué sabiàm a la partènça que sariàm batuts ; en Itàlia, estènt que i a ges de reglementacion sus l'encepajament, sus la vinificacion, sus lei cargas, l'òm es batut. Or, a n'aqueste moment, aquélei dirigènts viticôlas an fach avalar la tarta a la crèma que lo Mercat Comun èra un còp de mai la chança de l'agricultura. vin non Uèi, òm pòt èstre que d'acòrdi ambé leis accions que son me; mai çô que n'àutrei podèm constatar es que, malurosament, avèm agut rason lei prumiers. nadas A. Lei luchas occitanas. Q. — Que pensatz dei tradicions de Juchas dau Miègjorn ? R. C. Disèm que lo sector viticòla es estât tocat pèr de luchas força importantas a la débuta dau sègle ; de luchas qu'èran — impensablas dins d'àutrei régions de França. I a benlèu una contunhetat entre lei luchas de 1907 e aquélei d'ara dins lo sens que sus lo plan mediterranean, sus lo plan dei culturas dau Miègjorn, aici es totjorn estât pèr definicion la pichona cultura. E justament, l'òm en sènt bèucòp mai leis atteintes çô que l'òm pòt lo sentir dins lo Nòrd que, de tôt tèmps, es estât tradicionalament un païs de granda cultura. Aquò es un fach. Donc es la rason objectiva que fai que s'agis pas solament d'una question de tempérament, que s'agis pas solament d'una question de lenga. I a de rasons objectivas que fan que la lucha es estada totjorn mai desvolopada dins lo Miègjorn que dins lo Nòrd, perqué es una nécessitât vitala pèr lei pichons païsans de defèndre 1 "'acquis. E la feudalitat, dins lo Nord a agut una empresa bèucòp mai fôrta que dins lo Miègjorn. Dins lo Miègjorn, l'ôm a començat pèr se revòutar contra lo senhor dau vilatge. (...) I a una division dei tèrras que remonta bèucòp mai luenh dins l'istòria que çô que a poscut èstre dins certans païs dau Nord onte de tôt tèmps son estats dominats. (quand i a una atteinte dins lo Miègjorn) que C. F. la tanbèn una causa ; es que aquela estructura de pichona proprietat dins nôstre Miègjorn représenta encara una massa d'agricultors... Çô qu'es pas lo cas dins d'àutrei régions. Or, a partir dau moment onte i a la massa, riscas bèucôp mai, dins lo — 40 �quadre d'una lucha, d'aver un impact. Mentre que lo pichon païsan d'una autra région que se sent escrasat pèr lei gròsseis exploitacions tôt autorn, se tròba solet. Es çô que avèm totjorn dich : es que, dins lo quadre de la pichona exploitaeion, podiàm esperar obténer satisfaccion, au mens en partida a nòstrei revendicacions dins la me¬ sura onte aquéleis accions èran fachas a un moment onte la picliona agricultura representava encara un pes sus lo plan generau de l'agricultpra ; mai que se menaviàm pas leis accions necessàrias, leis annadas passant, la politica agricòla contunhant seis efièchs, sariàm de mens en mens nombrós pèr menar aquesta lucha. En consequéncia, sariá de mai en mai facil au poder d'accelerar aqueu processús de liquidacion. Es bèn evidènt qu'aqueu qu'es estât caçat de son exploitaeion, que a trobat una « planca » a drecha o a gaucha, se garça pas mau dau tipe que rèsta a la terra... E l'òm saup bèn qu'au mai anarà, au mai se l'òm laissa faire aquela politica agricòla, devendrà dificil pèr n'àutrei de poder impausar pèr nòstrei luchas satisfaccion a nòstrei revendicacions. defensa de la B. Lei formas de luchas. Lei revendicacions. Q. — Quenta es la posicion dau M.O.D.E.F. d'aquest estiu ? a regard dei luchas viticòlas tôt çô que s'es fach dins la d'aquélei que n'aviàm lo mai besonh, c'est-à-dire lei pichons païsans. Mai enfin, dins lei luchas d'aquest estiu i aviá pas tôt de bon. Volèm pas tôt condemnar, mai volèm pas tôt sostenir. I comprés dins lo quadre dau C.R.A.V. (2) disèm, onte i a pas mau de revendicacions qu'eriàm R. C. d'acôrdi Q. ; — Siám d'acòrdi — onte mesura s'es fach n'i en d'àutrei a ambé favor onte faudriá discutir. Pèr exemple ? pèr lei diferéntei compausantas dau granda partida es la Federacion deis Exploitants que tira lei ficelas. Donc, i a de revendicacions que son formalas, c'est-à-dire que son de revendicacions que visan a faire escolar pèr exemple la récolta en Corsa ambé de mesuras sectorialas : arrèst deis exportacions pendènt sièis mes, e.c.a... Son pas de mesuras que riscan de reglar lei problèmas a long tèrme, coma lei revendi¬ cacions que préconisa lo M.O.D.E.F. (...) Lo governament a tôt R. C. C.R.A.V., — Es segur que en (2) C.R.A.V. : Comitat Regionau d'Accion Viticòla. 41 �interés cions a çô leis accions menadas (au moment dei manifestad'idèas trop directritz qu'engatjan l'ave¬ interés a çò que se desvolopa d'accions mai o mens que viticôlas) nir. Donc a agan ges fraccionalas vis-à-vis deis interés mai de la païsanariá. Es ansin que fan Maffre-Baugé, C. F. torn coma n'an agut fach Crese justament d'aquélei accions, es de — que marcants de la viticultura de gènts d'autres. « rnossar » « mossar » e coma lo ròtle dau M.O.D.E.F.,'a l'enlei problèmas e d'aduire lei pausar solucions. Car çô que volèm evitar es que la colèra justificada dei viticultors siágan menadas sus una via de garatge. Es estât lo cas dins certanas accions. Perqué es bèn clar que s'acontentar de mesuras sectorialas que son pas de natura a resóuver lo fons dau problèma qu'aduire un descoratjament deis agricultors, donc faire que leis accions, luôga de ganliar d'importància, s'acaban en coa de peisson. pou Pèr lo problèma viticôla demandam pèr exemple un Ofici dau Vin. Car es bèn de destillar, mai la destillacion dau vin es pas una fin en se. Empacha pas qu'aquesta destillacion a pèr résulta que cooperativas), lo vin dau pichon gros. N'àutrei disèm que se i a d'excedènts, fau ne'n faire portar lei consequéncias a la grôssa viti¬ cultura ; permetre au pichon viticultor d'escolar sa produccion pèr i assegurar un minimum vitau. Aquô son de problèmas que son pas abordats pèr lei Maffre-Beaugé o lei dirigènts dau C.R.A.V. (...) l'ôm destilla (dins lo quadre dei viticultor coma aqueu dau mai Lo rôtie dau M.O.D.E.F. pot èstre important ambé lei solu¬ lei accions s'acaben pas, coma es estât lo cas dei comerçants e artisans, ambé l'operacion Poujade. Dins aqueu quadre, i a pas agut una organisacion en fàcia pèr aduire lei vertadièrs problèmas e preconisar lei vertacions preconisadas pèr eu. Faire que dierei solucions. R. C. Lo governament s'engana pas. I comprés Giscard. L'avèm vist, que a reçauput en granda pompa lo G. Nicoud a l'Elisèu. Que représenta Nicoud ? Es un — l'explica neô-pojadisme. Que l'ôm ôm voudra, mai es aquô. Se Maffre-Beaugé bolega lo pichon det e fai sa manifestacion ambé cinc cènts tipes, tótei lei télévisions i saràn. Se lo M.O.D.E.F. fai una manifestacion ambé 5.000 tipes, se minimisarà lo mai possible, e se ne'n parlarà pas. 42 coma �4. - Un problèma : la poma. C. F. Es un problèma catastrofic. D'un costat, i a agut una gròssa produccion de pomas, una produccion excepcionala sus lo plan nacionau e sus lo plan europenc ; de l'autre, i a una diferéncia enôrma entre lei prètz produccion e lei prètz consomacion. Aquò fai que coma se gita la poma a 31 centimes lo quilò pagat dins un an e mièja e qu'aquélei retraits se fan en degalhant d'argent quand se leis arôsan de gas oil pèr lei rèndre inconsomablas, — la poma es venduda entre dos e très francs lo quilò, i comprés a Avinhon. Segondament, çò qu'es mai grèu, es que deliberament, pèr intrar dins lo quadre de la politica agricòla dau governament que tusta pèr abandonar certanas culturas miègjornalas pèr fin d'afavorisar leis importacions (l'importacion es mai rendabla pèr leis industriaus de la transformacion), s'es rèn fach pèr metre en plaça una industria de transformacion. Or, se leis Alemands, a l'ora d'ara, pòdon venir en França cercar la poma a 11 centimes lo quilò, la transportar en Alemanha pèr nos la tornar en boitas de cinc quilòs en compòta o en jus de fruch, es que i tròban son — — compte. Se n'àutrei aviàm aquesta industria de transformacion dins de produccion coma lo preconisam dins la région d'Avinhon, au nivèu dei grands despartiments : Bocas-de-Ròse, Gard, Vauclusa, e bèn, lei productors aurián pas besonh de gitar sei pomas a la descarga. cèntres de sariá possible, quora l'ôm saup tôt çô que la granda industria : sabe pas quant de dau plan de relança (e i a zéro pèr l'agricultura). Sufiriá d'un milhard pèr implantar una usina de trans¬ formacion, que sariá susceptibla, dins nòstra région, de trabalhar uèch mes de l'annada. Forniriá d'emplècs sus plaça, e poiriá donar una produccion que ne'n sariàm pas deficitaris ; d'abord que tótei lei jus de fruch son importats. Pampryl, que trabalha ambé de capitaus americans, a una usina a Bedarridas. Avèm rèn. E Consideram que dona lo governament a milhards dins lo quadre destrusèm. Au nivèu nacionau, l'ôm fai portar lei torts sus lei païsans. aquô es vougut. Deliberament, l'ôm sacrifica nôstrei produccions. aquô vai ambé lei darriérei declaracions de Chaysson qu a dich que faliá pauc a cha pauc abandonar certanas produccions pèr permetre leis importacions dei païs mediterreneans. E E 43 �BILANÇ Vaquí lo bilanç dreiçat pèr lo M.O.D.E.F. d'Avinhon, lo 13 d'abriu de 1975 : — exploitacion agricòla dispareis una en minutas ; — 1967 e — lèu e a pauc près 300.000 exploitacions a son darrièr congrès França tótei lei dotze an arestat seis activitats entre 1974 ; lei pichons son equilibrar mej ans productors de fruchas son arroïnats lèu màger part pòdon plus budget ; e élei que subisson l'exòdi rurau, la son lo nombre de legumaires (l) e de pichons productors de lieu(2) demenis, mentre que lei « usinas » a saladas, a lieumes sota sèrras, grelhan e que lei gràndei susfácias legumieras augmentan, justament pèr lei tartifles (3) e lei peses de consèrva que son devenguts matèria a especulacion pèr lei grands esplechaïres dau Bacin Parisian. S'es escampat pèr de centenaus de milhons de N.F. de fruchas e lieu¬ mes aquéstei darriéreis annadas. A pas empachat que leis importacions, a un prètz de revèn sènsa avantatge pèr lo consomaire, se multiplican : pèr exèmple lei tonas de persègues que intran de Grècia dins la Comunitat dau temps que dins nòstre païs son escampadas. Aquela situacion se pòt plus suportar. Pòt que augmentar e aduire — mes lèu : — — endeutament e exòdi rurau ; la concentracion de la tèrra exploitacions de tipe industriau — la manmesa de la nauta tèrra ; e lo desvolopament dei gràndei ; finança sus l'aisina dei païsans : la la « selectivitat » cantada pèr lo govèrn dins l'encastre dau Plan Mansholt novèu biais. A pèr tòca d'afavorisar una pichòta minoritat de productors gros e de condemnar leis àutrei a la roïna e l'aban¬ don de sa tèrra. — Lo Congrès condemna aquela politica selectiva e demanda en tótei productors de fruchas e lieumes de botar a l'accion contra son aplicacion de qunte biais que siá. lei (1) legumaires : maraîchers. (2) lieumes : legumes. (3) tartifles : trufas/patanas. �5. Q. — - Luchas unitàrias, luchas d'avenir. Coma vesètz lei perspectivas d'avenir au nivèu dei luchas ? C. Lei perspectivas d'avenir se veson dins la lucha. L'agricultura sarà en definitiva çò que lei païsans ne'n faràn. E çò qu'arribaràn a obténer sarà pèr son accion. En acòrdi ambé lei gràndei categorias sociò-professionalas. Perqué la crisi economica pica sus tôtei lei trabalhaires : que siágan agricultors, ... R. — C. F. Crese qu'es aqui que lo M.O.D.E.F. se diferencia completament deis àutreis organisacions ; es que consideram nosàutrei qu'es l'ensèms dei trabalhaires que son victimas d'aquela politica economica e sociala menadas pèr aquest governament. Consi¬ deram, que nosàutrei, lei païsans, representam pas mai de 11 % de la populacion activa. Onestament, sencerament, l'òm pot pas pensar que nosàutrei, solets, païsans, arribarem a de cambiaments valables. Lei cambiaments necessaris pòdon èstre que politics. Poirem leis obténer que pèr l'accion de l'ensèms dei victimas d'aquesta politica ; e es pèr aquò que tótei nòstrei accions son de natura a atirar la simpatia deis àutrei trabalhaires. E quand es possible menam ara d'accions convergèntas. Es lo cas d'aquélei vènda-contacts qu'avèm organisadas en acòrdi ambé la C.G.T., la C.F.D.T., e tôt darrierament ambé la F.E.N. (3). — Aqui avèm fach la demonstracion qu'èra possible de donar satisfaccion ai revendicacions dei païsans, sènsa lesar leis interes dei consomaires. Aquela forma d'accion nos a aduch un resson favorable dins lei vilas coma Avinhon, lo Pontet, Marselha. Dins la région de Besièrs-Pesenàs un organisme viticòla novèl ven nàisser : Lo Movement d'Intervencion Viticòla Occitan (M.I.V.O.C.). G. BASALGAS pausa pèr « Dire » quauques questions a Joan de HUILLET, un deis responsables d'aquel grop. (3) Venta dirècta dau productor au consomaire. 45 �G. B. ments de Pèr — acomençar, dempuèi passats e per tant val faire l'istoric dels eveni- exemple l'ocupacion de la catedrala Montpelhièr. Se vols. La catedrala serviguèt de J. H. punt de fixacion de l'accion, çò que permeteguèt a la premsa regionala, nacionala e internacionala de venir sus plaça prendre d'entresenhas en trobant de viticultors nombroses. E l'autre interés — foguèt de faire participar lo nombre mai grand de viticultors possible de tal biais que l'accion foguèsse estada presa en man per totes. Un còp passât lo d'aquò's de la catedrala, ren espelissiá calguèt doncas contunhar l'accion : avèm decidit Sèta. G. B. tura o Per de que — una Sèta e pas, coma de costuma, una pas e Prefec- Sota-Prefectura ? J. H. Voliàm una manif de las grandas per veire ont n'èran las tropas e per faire una demonstracion de força. Avèm respectât Sèta e mai foguèsse la Mèca del trafegatge del vin ; l'avèm respectada per çò qu'es dirigida per una comuna de senès— tra e qu'aquò's una vila obrièra. Aquela actitud es novèla dins Maffre faguèt lo seu faguèt la ligason amb l'accion dels viticultors. E es a Sèta que primièr discors occitan e, pel primièr côp d'autres agricultors, los païsans del Larzac. Mas ja que d'un biais général la manif se passèt plan, se sentiguèt los eveniments acomençavan de despassar quauques meLo vèspre, cap a 22 oras, i aviá pas mai de mots d'ordre se naires. e los viticultors G. B. — cercavan de badas de directivas. Puèi venguèron las negociacions de Bruxelles... J. H. Mas abans la situacion s'adobava totjorn pas e lo C.R.A.V. contunhèt de far pression amb l'organisacion del — de las rotas mobilisacion deviá durar fins que es granda e a aver l'ambient dels bons al poste las deliberacions de Bruxelles. la delegacion francesa ven de filtratge compléta. La atal qu'escotam satisfaccion Cap a ; es 19 oras sèm fixais : quitar la reiinion. Alara nos organisam la nuèch quand a mièjabarratge ! Lo metòde emplegat es plan simple ; as un côp de telefòn que te ditz : « Tôt lo mond es partit ; sètz los sols de téner e anatz vos faire espotir ». La résulta es que la part mai granda dels viticultors es descorada e amenaça de pas mai tornar a las manifestacions. nuèch t'arriba lo 46 mot per passar d'ordre de levar los �G. B. — J. H. — Los responsables ? Encara còp la mobilisaeion e la determinacion faguèt paur a la drecha del C.R.A.V. que podiá mai contrarotlar la situacion. Uempuèi Sèta avèm sentit que viticultors agachavan devèrs nòstre grop d'un biais novèl e un dels viticultors pas los avèm metut lo paquet. Solament aprèp l'escalada dins l'accion nos sèm trobat pro çò qu'aviàm pas ren obtengut e que se podiá pas période insurreccional, estent que la violéncia es pas de bon contrarotlar e mai per nòstre grop. Alara organisant a Montpelhièr una manif de manteniment, es a dire qu'ôm acampa de mond per tornar afortir los mots d'ordre e explicar ont ne son las negociacions e subretot per engimbrar una basa per tornar ac_omençar l'accion. La fin d'aquela manif veguèt d'afronembestiats per intrar dins un taments violents amb los G.M. G. B. — J. H. — Alara coma se e mon passèt arrestacion. per tu ? Lo mai important es que mon arrestacion engimbrèt força fòrta mobilisaeion sus mai d'un despartiment. Tôt lo temps de mon procès los viticultors demôran mobilisats, prestes per intervenir. Lo poder e los menaires son despassats. Lo primièr me condemna sens quichar e los segonds desmobilisan tre que soi sortit mentre que la massa dels viticultors vòl contunhar l'accion fins a ma gracia totala. lo lendeman una Lo nòstre grop acomença alara de reunions publicas ont explican nòstra analisi e d'accions de ligasons amb d'autres trabalhaires. Aquô's nosautres que lançam las ventas de vin que dison salvatjas, nosautres que lançam de « liuratges » e qu'ensenham l'accion del negòci. e la mobilisaeion demòra importanta mai aco¬ de baissar. La vendémia es aqui e la récolta tanben : 30 % de mens. Nòstre grop alara tòrna lançar l'accion tre que las vendémias son acabadas ; aquò mena a una reiinion del C.R.A.V. que vai enterinar çò qu'avèm fach e que decidis de tornar prene l'ac¬ cion oficiala. E per çô que la sola victôria qu'aguèsse obtenguda, la taussa a l'importacion, es non solament sens cap d'efièch quora lo prètz es normal mas, amb la pichòta augmentacion de la fin de vendémias, tôrna tôt metre en question. L'estiu arriba mença G. B. — Se compreni ben, es totjorn un afar de prètz ? 47 �J. H. Lo prètz del vin es tornat davalat dempuèi las vendémias e avèm calculât que per faire los fraisses de l'expletacion caliá vendre a 12,5 l'ectò. E nos donam a l'ora d'ara — entre 11. A Bruxelles 9,80 e degun vòl prendre la responsabilitat de tocar als reglaments comunitaris. L'Ofici del Vin sus lo quai aviàm quauques espèrs se peta lo morre. Los menaires pèrdon lo buf e n'i a que, per lor interés, te compran de mostes concentrais italians. Es nòstre grop que levèt la lèbre e de sanccions foguèron presas. A l'ora d'ara sèm a una virada de l'istòria del Comitat d'Accion e de mai en mai nòstre grop fai l'unanimitat a la basa ; èrem dins los 500 a la darrièra intervencion. G. B. Se vois, parlem doncas d'aquel grop e de sa situaen fàcia per exemple del C.N.J.A. — cion J. H. Lo grop decidiguèt de paréisser d'un biais autos'apelèt lo Movement d'Intervencion Viticòla Occitan (M.I.V.O.C.). Sèm partit del C.N.J.A., del C.D.J.A. sus las basas que son escrichas dins nòstre manifèst que fasèm conéisser lo mai nom — e possible. G. B. lo — S'es pro cort lo metrem M.O.D.E.F., J. H. coma se passa en fin de discutida. E amb ? Avèm pas las reaccions oficialas del M.O.D.E.F., sabèm oficiosament que lo P.C.F. es pas défavorable al nòstre trabalh. A l'interior del C.R.A.V. ensajam de faire l'union de las — mas forças de senèstra aquò's simple. Avèm tanben al movement refusan la politica del M.O.D.E.F. que dison, eles, trop demagogica. Lo problèma del M.O.D.E.F. dins nòstre despartiment sera réglât quora seràn reglats los problèmas amb son pòrta-paraulas. e de membres del P.C.F. pas que G. B. Passèm a un autre subjècte. Dins la premsa italiana de senèstra, i a d'articles, d'estudis sus lo prètz del vin. Es que son coneguts en Occitània ? — J. H. Pensi pas que los responsables del C.R.A.V. coneguèsson aqueles estudis ; nosautres tanpauc. Sèm sus un projècte — de remuneracion novèla del vin ara aquò's de l'ordre de la Los trat 48 lors en fonccion del trabalh mai per recèrca. responsables tradicionals de la viticultura an ben resconcolègas italians e ne sortiguèt pas grand causa. De nòstre �avèm mandat de « para-agricòlas » en Itàlia per trobar de viticultors progressistas per aver de rescontres e benlèu de mitins costat, comuns. Lo drapèu occitan es dins totas las manifestacions. I G. B. de proprietaris gros que passan del nacionalisme francés al nacionalisme occitan e aquò los empacha pas d'escanar los obrièrs. — a Coma veses J. H. aquò ? — Lo drapèu occitan floteja sus totas las manifestacions. Aquò's nosautres acostumar que lo mond a l'avèm volgut, qu'avèm preséncia occitana. pensât que caliá una Los discors occitanistas son lo fach de gaire de mond ; Mafre ne'n parlar regularament. Avèm pensât que se Mafre disiá de causas aquò portariá belcòp mai que s'èra nosautres ; alara dempuèi très ans lo trabalham al còs. La résulta : es lo sol de votar al Conselh Economie e Social contra l'implantacion de centralas nuclearas ; demanda publicament de sostenir la lueba contra l'armada sus lo Larzac ; te fai aplaudir a Sèta per 50.000 personas los païsans del Larzac e, i a gaire de temps, a Lavaleta, a costat de Montpelhièr, t'acusa los poders publics de pilhar lo païs ; déclara que sèm sacrificats als interesses de l'Estat e del capital grand, préconisa la ligason de las luchas e assegura que la solucion es politica e que lo sol devenir es dins una autra forma de reparticion dels revenguts. Alara ? sol gausa Sèm pas contra son atitud e es ben lo sol per parlar atal ; los autres contunhan de se manténer dins un corpora¬ tisme e un nacionalisme francés despassats. per contra G. B. J. H. regas — — Doncas lucha de classas La lucha de classas en e viticultura... mitan viticôla passa per doas : d'un costat i familhas vièlhas mai — a los proprietaris foncièrs que son un los bords, un còp còp de de fortunas gròssas dins d'autres sectors e qu'an investit dins la tèrra. I a division del trabalh e exploitacion tradicionala dels obrièrs. E son aqueles enemics de classa qu'aprofechan las ajudas de l'Estat a l'agricultura per çô que son privilégiais per las organisacions para-agricòlas ; — d'un o mens autre costat i a politica dels poders publics nòblas sus desvolopan la rega del sistèma capitalista ; es a dire los viticultors que e 49 �la mentalitat d'un cap d'entrepresa qu'a una entrepresa agricôla de gerir, que deu investir per se ne sortir, que fabrica per rentabilisar e que préconisa la seleccion naturala ; aquò vòl dire que los que desapareisson de la vinha ne son responsables per çò que d'incapables ! Cal que sols los agricultors formats demôren. Aquò's d'enemics de classa catalogats dins las familhas dels modernistas que se trapan mai que mai a la S.A.F.E.R., a la Mutualitat, al C.N.J.A., e.c.a. son I a d'agricultors que volon viure de lor trabalh e per losquales lo modernisme servis solament per melhorar las condicions de trabalh. Te subisson la lei de la rentabilitat e se pensan que par- partir de la tèrra aquô's un licenciament ; es amb eles que lucham. Dins nôstre grop, avèm d'agricultors qu'an fins a très obrièrs. Dins la mesura ont i a pas division del trabalh e ont las condicions de trabalh aquò nos dels obrièrs derenga pas. las son parièras qu'aquelas del patron, E avèm pausat Occitània dins de tèrmes taies qu'es dificilarecuperabla per los enemics de classa. Per nosautres las explicacions de la situacion d'ara son d'explicacions colonialistas : sèm sacrificats als interesses de l'Estat francés qu'aplica una politica de dobèrtura miègterranenca en sacrificant l'agricultura occitana ; per nôstre païs an d'autres objectius que son de sorgas novèlas de revenguts apiejadas mai que mai sus los lésers, lo repaus, la mar, lo solelh, l'aire, e.c.a. ment Mas condemnam d'Occitans coma los négociants locals que jôc de las societats multinacionalas, que pilhan lo païs e te servisson d'agents de propaganda als imperialistas per gardar dins lor païs vuèg un pichon trôç de poder. fan lo E Occitània los trabalhadors tanben nos permet de faire la ligason de totes fasent veire que la pilha de la viticultura aquô's la seguida logica de la pilha industriala, culturala e que, se a tèrme cort nos batèm sus lo terren viticôl, a tèrme long las solucions son globalas. G. B. coma tal 50 lo — veses J. H. amb — sus en Alara per acabar un pauc de ficcion. L'avenidor, ? Cal pas quichar. lo papièr de N'i a tantes que son passats a Pos¬ revolucions prestas. Per ara sèm �que volèm pas manténer l'exploitadels pôbles. Mancan d'estudis, mas pensi que per prigondament anti-europencs cion colonialista acomençar cal qu'Occitània siá autonòma. Puèi se passariá a una e, per de qué pas ? federacion de las autonomias al nivèl francés De tôt biais cal dins una societat socialista una remuproduch fach per lo trabalh ; quicòm d'autre la sola quantitat d'ectòs de vendre. europenc. neracion novèla del que e que la tèrra agricòla siá considerada esplèch de trabalh. Aquò vol dire, dins un primièr temps, un rôtie vertadièr a la S.A.F.E.R. que deurà empachar los Cal reformar lo foncièr coma un donar cumulards de comprar. la nacionalisacion e volèm que los trabalhadors nocion de responsabilitat. Pensam tanben que la nocion d'Estat es trop raspada per motivar lo mond. Cal crear de Conselhs de trabalhadors per discutir de la reparticion de las tèrras agricôlas e non agricôlas, que los uns e los autres ajan la possibilitat d'informacion sus de problèmas reciprôcs. Sèm ajan contra una Dins la mesura de diversificar las non tanben culturas ont e lo trabalh tornar a es pagat, se pot pensar de culturas tradicionalas, nostalgia del passât mas en fonccion dels besonhs de la vocacion de las tèrras. Qué te sabi encara ! pas per las gents e Pèr uèi nos arrestam. De M.I.V.O.C. e de la Viticultura. segur que « Dire » de tornarà parlar del G. B. (Lo 30 de novembre de 1975.) 51 �pre Sa ♦ LA NOUVELLE CRITIQUE « Nations/Régions « Se de devèm saludar l'encastre Lo nacionau dorsièr francés. es « de nacion e d'etnia vistas d'un biais istoric) ; « Les communistes, démocratie, les régions », E. Breton, (sus iei proposicions institucionalas dau la Partit Comunista subre la regionalisadocument dau burèu politic —, 1968) ; « Les propositions communistes, la loi Deixonne et les langues régio¬ cion — nales, (sus lei problèmas institucionaus tocant lei divèrsas prepausicions de lèi sus lei lengas regionalas », M. Giacomo ; « Démocratie, culture nationale et cultures régionales », A. Casanova (introduccion ai tèxtes que seguisson) ; « Des detto sus ment héritiers de l'inter-dit (sus lo », A. Bene- experiéncia teatrala, e sentiment d'identitat) ; « Com¬ est C. Alranc son née ; "La Pastorale de Tôt aqueu dorsièr es estât au mens partida alestit pèr una taula redonda publicada dins lei Quasèrns de l'Insti¬ tut Maurici Thorez (nos 12-13 de 1975) sus lo tèma Nacions, Etnias, Ré¬ gions » entre A. Casanova, F. Hincker, en « compausat de : Ethnies, nation et histoire », A. Casa¬ nova, (relacions diaiecticas entre lei realitats novembre 1975, n° 88 l'iniciativa pèr la revista La Nòva Critica (dau Partit Comunista) que consacra un dorsièr larg au problèma dei régions presa dins », ». Fos" », (sus l'experiéncia dau Teatre de la Carrièra a prepaus de sa darrièra creacion) ; « Alsace : d'une affiche à l'autre », B. Umbrecht (sus lei problè¬ mas de la cultura alsaciana) ; « Problè¬ me régional et réalités sociales », A. Soboul (sus l'istèria dei provincialismes, regionalismes, federalismes, au travèrs dei ancianas provincias de França). R. Martelli. Sarà de notar, sus aquel ensèms tèxtes, qu'a costat de 4 articles teorics, l'òm tròba 3 articles que fan rede feréncia litanta tats a la a realitat de la practica mi- (Benedetto, Alranc, e lei reali¬ l'Alsaça). Aurem rèn d'especiau de dire, sus mèstran éstei 3 articles, d'un biais clar senon complexitat dei culturas apeladas gionalas » pot endralhar dins lo d'una desalienacion que la coma •< re¬ sens d'una presa de aquè sostengut pèr una practica quotidiana, pèr exem¬ ple, dau teatre militant, pòt que confortar l'idèa que lei culturas minoritàrias son d'una importància fondamentala dins la lucha tant pèr una cultura nova, autra, que pèr una gestion socialista consciéncia de de la e classa ; societat. A prepaus dau teatre occitan senhalarem lo tèxt d'Alranc que parla d'una presa en tura e carga d'una tradicion de cul¬ de lucha, e tanbèn dau presènt ; lo retorn a pèr fin populara de vertadièr comic popular disputer » la memèria a « l'idéologie dominante ». A Benedetto, pèr quant a eu, parla de son experiéncia personala ; de la presa de consciéncia de son identitat : un « �Literatura Se de coma, pendent de tèmps, l'occitanisme, dins lo sentit larg de la paraula, es estât concebut coma un afaire « de literatura ». O puslèu, coma un afaire de lenga, ligat estrechament a l'usança que d'aquesta lenga èra facha. Coma o escriguèt un jorn Robèrt Lafònt, dins un dei poëmas de son grand recuèlh Dire : sap mai Oc nòstre nom nom d'una lenga O fasènt rampèu ai trobadors dau tèmps de la Crosada Albigesa, quand cèrcan d'identificar lo drama que vivon ambé l'ajuda d'images definitius, lei d'una lenga que se mescla amb una cultura, amb un « païs ». coma Aquela fonccion d'identificacion, de paraula perduda e retrobada, la literatura d'òc, au fiu dei sègles, contunhèt de l'assumir, ambé mai ò mens de voler, mai ò mens de fòrça tanbèn. Seriá aisit de mostrar e aquò's ja estât fach pèr part (2) de coma, fins au jorn de uèi, la produccion « literària » d'òc es pas estada, dins quasi totalitat, qu'una represa jamai acabada d'aquela tissa a un image, que son nom cambièt segon leis endevenènças, mai joguèt totjorn un rôtie semblant. L'istôria de paraulas coma « ôc », « Lengadôc », « Provènça », « Lemosin », « Occitània » e de tótei leis àutrei paraulas d'aquela mena, encara mau coneguda, e aquô's de plànher, nos ensenhariá pèr de segur força causas tocant l'endevenir de la « comunitat occitana » e, mai larg, en estènt que lei dos elements son estrechament ligats, de la « comunitat francesa », que l'occitana i es estada tôt au côp integrada e rebutada. I a de moments, d'aqueu biais, que la paraula identificaira apareis, se desenvolôpa, fins a s'apoderar de tôt l'ample dau tèxt escrich ; n'i a d'autres, au contra, que la paraula identificaira desapareis, s'ensebelis sota de jaças de mai en mai espessas que li laissan pas mai qu'una existéncia sota-consciénta, coma una mena de « resisténcia » interiora, un « refoulé » un pauc singular que séria sai que la tôca deis « istorians de çô que siám », coma se pot dire, de ne'n desembartassar lei trajectôrias, a flor e mesura dau jôc istoric e dau tust dei classas socialas en sa d'identificacion cô nôstre, fins a uèi. * * * 53 �« Mais il ne fut édicté pas du point de l'origine que nous dussions parler telle langue plutôt que telle autre ni qu'il faille abandonner un héritage ». « Ici, et Leis sens, fons dei articles de très sus teorics l'origina dins formacion son, nôstre a : e nacionalistas lei est 1) d'articles de lo desvolopament menas movements cialistas la d'avarice. Le culmul générateur. » (p. 34). point vertu ò provin- provincias francesas dei consciéncias ; provin- cialas nationale ? Démocra¬ régio¬ 32) ; « ...disons tout de suite que ce renouveau des cultures régio¬ nales ne saurait se faire par un culte étroit et réactionnaire du passé, coupé de la compréhension scientifique de ce même passé et opposé à toutes les possibilités nouvelles qu'offre le déve¬ loppement des sciences et des arts contemporains » (ibid.). A plèc ambé facile » la nacionala formacion francesa de la consciéncia 2) d'articles sus la plaça dau Partit Comunista pèr l'aparament dei culturas e lengas regionalas ; 3) una reflexion (subretot leis ar¬ ticles de Casanova) sus lei problèmas de la relacion entre lo desvolopament de la cultura ; nacionala e dei culturas regionalas, de la consciéncia nacionala la consciéncia regionala », etc... Aquela darrièra mena d'article es la mai dificila ; perqué presènta un mo¬ ment de la reflexion e d'un ponch de occitanista vista nos pareis de tôt segur insufisènt. Lo problèma occitan i es présentât coma « un complexe ensemble de culture (p. 21) ; notarem quàuqueis idèas importantas : « Ne peut-on envisager un enrichissement e « » transformateur mutuel entre le déve¬ loppement des langues et littératures régionales et le développement de la totalité de la culture nationale et inter¬ « nationale et cultures frequéncia d'emregionalas », M. Giacomo assenhala (p. 30) que « (les langues régionales) sont encore parlées par la moitié de la population en Bre¬ tagne, en Roussillon, en Corse, au Pays Basque français, régions dont la situation est mieux connue ou plus despuèi l'Ancian Regim fins a la Revolucion. Parlam aqui de l'article de A. Soboul : Problème régional et réalités sociales (pp. 41-54). Es un article intéressant, força bèn documen¬ tât e que aduirà força causas sus l'istôria dei regionalismes en dialectica « (A. Casanova, » tie, culture nales », p. de prepaus dei à parla cerner Se ». remarca que problèmas dei minoritats de fan adonc l'objecte d'una re¬ (ja entamenada) au nivèu deis França flexion istorians Partit Comunista. dau Es clar leis analisis prepausadas pèr Casa¬ nova ô d'àutrei, engatjan pas que seis autors. Se ne'n saurié tirar de principis que definitius pauc ; cha a De es la pauc practica lo lum a que donarà la teoria. leis occitanistas engatjats P.C. menan una reflexion, dificila, sus lei problèmas de nacion/ région. Lei contradiccions son aqui ; mai, demièg lo l'analisi es viu. La d'èstre Nòva dau sovènt Critica e tornada leis au intellec- Partit Comunista cômptan dialôg amb aquélei, sus lo terren, que fan la practica. La prôva l'avèm ambé leis articles (consacrats a Occitània) de Benedetto e d'Alranc. tuaus adonc dubrir lo Elèna GIRARD. 54 se d'Occitània. pas Lei la lengas « �Pivelada entre aquélei dos tèrmes, lo nom identificaire que s'impausa e généra tôt lo demai, e l'escafament definitiu d'aqueu nom, la literatura d'òc contunha d'existir, d'un biais ò d'un autre. S'esperlònga. Se perseguís, sènsa jamai capitar, çò sèmbla, pèr cambiar d'image, de s'agantar. De se prene tala coma es. D'aqueu ponch de vista, leis ans que vènon de passar marcan una estapa importanta d'aqueu procediment. Una estapa dificila de dessenhar, amôr qu'es encara tròp prêcha de nosautres, mai que ne sentissèm de mai en mai l'importància a dicha que se renfortisson lei forças essencialas que la caracterisan. Mai, abans de s'ensajar a veire lei contorns e bescontorns d'aquela estapa, e de se demandar çò que pòdon bèn nos ensenhar pèr uèi e pèr deman, es pas sèns interés de remembrar quàuqueis elements de basa, valènt a dire quàuquei fachs tocant la literatura deis ans passais. Çò que mena, d'un biais necessari, a pausar aquélei fachs dins un contèxte mai larg, qu'es lo de çò que se pot sonar l'occitanisme, dins sa diversitat e tanbèn sei sembanças en travèrs de la diverpas sitat aquesta. En cèrca d'un image/d'un nom. fixar lei Donarai pas pèr acomençar de data de partènça pèr tèrmes dau movement que vau ensajar de descriure. Qu'aquélei tèrmes son pas de moments fixais d'un biais definitiu, pus- mais lèu de tendéncias, que dins lo passai, recènt es sei rasics, probable, serián (e son) de cercar ò pron ancian. De tóteis aquélei tendéncias, n'i a una que son estada mesa en relèu i a ja quàuqueis annadas pèr J. Larzac, sènsa que degun sèmbla avisai de son aspècte essenciau. S'agis e importància J.-B. Séguy de s'èstre vertadièrament de Yencaminament de la d'origina » que la fondamentalas. Çô que J.-B. produccion literària d'ôc devèrs un « luôc desbarrassariá de sei contradiccions Séguy sonèt lo fantastic (3) e J. Larzac Y anticipation (4). Aquélei foguèron publicats respectivament en 1968 e en 1969, en un moment, tôt bèu just, que se parlava de mai en mai d'un renovament de la literatura d'ôc. La paraula de môda ,en seguida, d'alhors, de çô que s'èra passai en 1968, èra la de « risorgiment » e se parlava seriós, pèr exemple, de « poësia resorgimentala » ooccitana un pauc d'en pertot. I tornarem totara. dos estudis 55 �♦ Paul Butel, « LES NÉGOCIANTS BORDELAIS, L'EUROPE ET SIÈCLE ». Aubier éd., Paris, 1974, 70 F. LES ILES AU XVIIIe Un gros libre d'apondre als estudis lo_ comèrci de Marselha, sus l'enciclopedisme en Lengadòc de J. Proust, e a l'edicion per lo C.E.O. de Montpesus josieus de Lisbona dins l'espandiment qu'es al sègle XVIII lo port de Bordèus d'Occitània tota estent Ihièr d'un diccionari lengadocian-franoés qu'es Sèta per lo del Marselha sègle XVIII. L'autor recèrcas balha la résulta de nos Bordèus sas Antilhas, las ligasons de Bordèus amb l'Euròpa del Nord e lo mercat francés, puèi a passa l'estudi de las estructuras sus las e comercialas de l'armament local ba amb l'estudi de las fortunas e acae de e amb de camins e de flumes que passan per Galhac, Caors, Milhau e Lodèva. La borgesià occitana d'aquelas vilas perdrà son poder sota la per Revolucion fin en de dels vins de 1789 carrièra de la e dins Bordèus e trapam ara los escàndols las oposicions d'un las familhas de en tània. Avèm del la vila granda d'Aquiretengut l'importància dels Granda la fièira de Beucaire e la Cevena Mar la sus ligason amb Tolosa e cana del Miègjorn, amb en capitalisme local a la venguda pais d'ôc dels capitals de l'Eurèpa Nòrd. L'UNIVERSITÉ DE CAHORS AU XVIIIe SIÈCLE (1700-1751) », amb un prefaci de Y. Castan. Chez P. Ferté, 19, avenue Yves-Bongard, 81370 Saint-Sulpice-la-Pointe, 1975. Patrick Ferté, « Dins estampat memèri aquel gràoias a de mestresa l'ajuda del conselh municipal de Caors e del conselh général d'Olt, i a d'entresenhas novèlas sus la pèça de teatre Scatabronda. P. Ferté descubèrt a d'aquela comèdia ♦ a un manescrich la bibliotèca de la de Drech de Una edicion cinòla jove critica cercaire l'Institut serà e I a un de l'autor. nom d'aquela òbra apreparada es Tolosa. ara per publicada car- aquel per d'Estudis Occitans. Armand Lunel, « LES JUIFS DU LANGUEDOC, DE LA PROVENCE ET DES ÉTATS FRANÇAIS DU PAPE ». Collection «Présence du Judaïsme», Albin-Michel éd., 1975, 36 F. Vaqul un libre de sintèsi important la compreneson de l'apòrt jusieu a la cultura occitana. Se l'implantacion jusièva es granda en cò nòstre aquò's per degut mai que mai a una toleréncia apiejada sul drech escrich e pagada plan car als poders locals que siàn laïcs o religiós ; una tolerància que 56 Facultat document que dona lo Rei de França e, abans lo restacament serà escobada per los fonccionaris del França, mai d'un còp, per los comtes e los avesques locals sens oblidar lo Papa quora auràn de besonh de trapar a de del responsables d'ensenhar pèble e a al fanatisme dels la colèra monges. �Fantastic ò anticipacion : dins un cas coma dins l'autre, es question d'una fugida de la realitat, fugida dins l'impossible, ò dins lo futur. Fugida adonc qu'es tanbèn, d'un cèrt biais, una resolucion dei problèmas d'un biais radicau, que consistis a negar lei donadas de cada jorn pèr lei remplaçar pèr un univèrs autre. Lei libres citats pèr J. Larzac son tótei de libres de pròsa, que se sap, a-n-aqueu moment coma tôt au long de l'istòria de la produccion literària d'ôc, son pauc nombrós, se que de non inexistènts. S'agis de La Santa Estèla dei Centenari de Joan Bodon (5), dau Libre dels Grands Jorns de Bodon encara (°), de Tè tu tè ieu de Robèrt Lafònt (7) mai (8). e de la Darniero Cartoucho de J.-P. Tennevin mai que Dins aquélei quatre libres, fantastic e clan, de tau biais qu'es malaisit de faire de anticipacion se mesdiferéncia entre élei ; cada còp, lo raconte dau libre dins una zona fora tèmps e fora païs, que vèn se substituir au temps e au pais impossibles. Ansin, òm assistís, ambé de diferéncias mai que càmbian rèn a l'ensems, a l'afondrament progressiu dau mond jornadièr, a l'entorn dau personatge principau dau libre, figura dau narrator e dau legeire a l'encôp. Se pot afortir sènsa trop de riscas de s'enganar que tôt n'arriba a l'equacion — benlèu galejaira, — que la « filha de Singapor », personatge misteriós e desconegut de Tè tu tè ieu, de R. Lafònt, inscriu sus la sabla de la plaja dau Grau a la tome se mesclan dins la s'acaba — mesura d'un biais bada de l'auton citât dins tôt son : « X « que, ideau — X » = — 0 ». Lo passatge s'amerita d'èstre ample, en estènt que recampa una de} lèis màgers de composicion de tota una part de la literatura d'ôc d'aquesta passa : « mar, Mai dau sus tèmps que mon la sdrra la filha aviâ agachada èra anada a la escrich amb lo det. De signes... Legiguère l'equacion que tant me fasiá paur, la de ma responsabilitat, la tanbèn que virava en nonrèn l'Univèrs de « : X — X = 0. » (9) Es l'encaminament dau libre tôt que, sus aqueu virar en nonrèn l'Univèrs ». Qu'aqueu nonrèn totau, o una arquitectura somiada e dei furors de la vida deis ômes. modèl, cèrca siá un vuege establida en defôra dei bruchs 57 �Se i tròba tanben díns libre, vida aquel pichon de la presentacion de la a costat vidanta d'aquel mond, un resumit produccion literària jusièva, o atribuida de a jusiòls, barròca e borlèsca, e tanben religiosa amb un de pèças quasiment inresumit conegudas, coma, en occitan, aquel de la Testament d'un Juif de la ville de Car- pentras, compausat 1774, en qu'es e bulari religiós jusieu. Una autra deca granda : Armand Lunel opausa l'occitan que sérié parlât en Lengadòc al provençal de Provença. Doblida que la separacion del provençal del lengadocian es recenta, e nos sembla qu'es influençât per los felibres de l'ora d'ara, qu'ensajan d'espandir l'idèa que i a doas lengas d'òc : l'occitan e lo provençal. mai dins los archius de la familha Lunel. E dins es aquel capitol qu'avèm far de tica patois s'agis ♦ cri- l'autor un pauc tròp l'expression hébraîco-comtadin » quora que d'occitan amb un voca- emplega « nòstre una pas a : Michel Lebris, « vejaire, De tôt biais, un libre de legir e un exemple, trabalh de contunhar, amb per la publicacion dels manescrichs asse- nhalats per l'autor. Gaston BASALGAS. OCCITANIE VOLÈM VIURE pp., 1974, 20 F. Coll. ». « La France Sauvage», Gallimard éd., 366 Claude Marti, Michel Lebris, «HOMME Stock 2 ». Stock. 265 pp., 1975, 25 F. Occitanie 1974 volèm Homme — Gallimard, Stock, 1975 : viure, d'Oc, dins aquestes dos libres Michel Lebris buta sa pluma de jornalista al servici d'Occitània. Daissam de caire Les fous du Larzac per çô que lo « fenomèn » occitan es Dins pas los lo prètzfach del dos libres libre. l'espeliment cultural, signe de la presa de consciéncia nacionalitària, s'impausa al jorna¬ lista que n'utilisa lo lengatge. Dins Occitanie volèm lo viure debanament de la primièra part seguls nadas de l'òbra del Teatre rièra : « Occitàania Mort » ; et las très jorde résurrection la de CarM. scènas enqua- quauques dran lo reportatge jornalistic. Se Homme d'Oc se présenta coma un testimo- de Marti, devèm pas doblidar l'aspècte reportatge-montatge de Lebris. Aquesta importància balhada al moniatge vement ment 58 cultural ligada a occitan las es estrecha- conviccions de Lebris sus balha una "linha de la D'OC». Coll. revolucion culturala. «Dire Nos pichòta leiçon de Maoïsme dins lo primièr libre, p. 246 : « Fin finala, dins l'airal cultural, aquesta practica es l'aplicacion consequenta, e mai que ne sié pas forçosament consciénta de çô que Mao Tse Tung apèla massa" Dins ». lo libre, Lebris afortis, p. 16, Bretanha, Alsàcia, Occitània un art novèl, vertadièrament de una « s'embarrar rica de e dins sufis critica, » ; un teatre besonh reflexion una en nais que pas cançon, populars segond qu'es d'èstre teo- convengut l'espontaneîtat de la creacion revo- lucionària. Lebris a se presentar limita pas dins sos libres un movement cultural, prepausa d'explicar lo citan ». S'ataca a las del economicas mas ò de luènh problèma encausas colonialisme de portar criticas « se oc¬ sociôinterior, d'elements novèis a d'analisis an- positivas �Ansin, lo « roman » vira a la faula, valènt-a-dire una mesa parentèsis de la realitat. A cima de l'edifici, se rescôntra totjorn, quina que siá sa cara, la preséncia de la mòrt. Una mòrt que se'n pòt legir, d'un biais ò d'un autre, l'existéncia essenciala tre la débuta dau libre, e que finis pèr envasir la totalitat dau camp, pèr balhar son sagèu d'abséncia e d'absurditat au debanar de l'istòria e a la quista dau personatge narrator. Fai ges de dobte, dins aquela amira, que i a un rapôrt prigond entre aquela literatura de la mort somiada e la situacion politica e sociala dei païs occitans, tala coma es viscuda pèr un individú. La mòrt congreada pèr lo libre, ansin, vèn una mena de revenge : mòrt suicidària (en estènt qu'es cercada, desirada, vouguda pèr lo personatge e l'autor), se présenta coma una Victoria totala — e sènsa presa sus la realitat Dins leis ans 1960-1970, la pròsa occitana desemboca sus sa pròpria destruccion. Ambé, a cima d'ela, dos libres benlèu, que pôrtan mai luenh que tótei leis autres aquela volontat de superar per l'absurditat lo nonrèn de l'escrich : L'Icòna dins l'Iscla de R. Lafònt (10), e La Quimèra de J. Bodon ("). entre —. Aquélei dos libres, d'efièch, son exemplars d'un biais d'esqu'estrategicament ocupa un rôdol essenciau dins l'ensems que nos pertòca. Seriá estât possible de i ajónher d'àutrei titols, pèr exemple, Lo Gojat de Novémer de Bernât Manciet (12) ò La Terre acampassida de Pèire Pessamessa (I3). Mai aquò auriá modificat de ges de biais la situacion. criure Dins Ylcòna dins l'Iscla, un personatge, d'alhors mau définit pichòt emplegat, que trabalha dins una universitat e qu'es pivelat pèr la beutat dei païsatges de la Cevena) se trôba amb quàuqueis amies sus un iscla de la mar grèca ,au moment que la guèrra atomica boloversa lo mond tôt. Assistis, dins sa solesa de mai en mai assegurada, au destrusiment de la civilisacion que dins ela e pèr ela visquèt, çò es dau mond bastit pèr la societat capitalista, a son costat ò en reaccion contra ela. S'afondra pauc a cha pauc dins un sòmi de renaissènça : lo d'una tèrra que vai tornar trobar la vida, mai « au revèrs » (se se pòt dire) de sa vida ara acabada : d'ômes negres, sus de grands batèus africans, atravèrsan Miègterrana, en cerca dau canton de tèrra que i podràn establir son viure. Simplifique. E força. Pèr faire nasejar encara mai que dins lo libre un fach essenciau : que lo raconte, (de segur un 59 �terioras enfosca tôt jos la falsa del reportatge jornallstic. lonan los fâches istorics l'istòria 1907, eveniments viticôlas, entremesclat de entrevistas fotòs de dats de tatge crosada, Larzac, Sala, tôt aquò d'autors, citacions illustrât los vinhairons 1907 S'amo- La : desbocinadas, ont C.R.S. e la : immediata per sol¬ los e respondon als vinhairons de 1971. Amb aqueste mon- malaisit de destriar l'importància de la presa de consciéncia occitana dins las luchas que se debanèron, de n'espepissar son articulacion es amb la lucha de classa. Vesèm pas que manifestacion sa patologica lo : na- cionalisme. mesa en raconte epic, representacion del bat occitan que non pas com¬ d'un reportatge jornalistic documentât. Se destaca pas cap d'alternativa politica ; l'interés dels partits politics de senèstra pel movement occitan coma una « es présentât recuperacion », del movement. ♦ Glaudi son que fracàs un quite nosautres un lo raconte vèn e collectiu ont d'istôria. La vida de coma dins lo plara l'istòria coma Es subjècte es Pichons escrivans Classics Occitans », pron e publicats sota la direccion Fabre, agrégat de l'Universitat, pèr lo Centre Montpelhièr. d'Estudis Occitans de S'agis d'un obratge pron intéressant pèr leis escolans dei classas terminalas dau segondari e leis estudiants, coma pèr tóteis aquélei que cèrcan dins la literatura occitana autra tèxts non engatjats. causa que de discors fargaire Marti vèn exem- raconte epic. En del subjècte, vesèm fòrabandida fin finala. de Marti qu'apareis a la débuta aparéisser a la fin del raconte. torna Sembla la los eveniments d'ara d'una profecia : que realisacion aucèlhs tornan La a porta l'irracional pòt istorica mai didactica son los las torres de Carcas- ditz : « Lo sòmi a Aquesta fugida dins cançon dobèrt la ». menar a una barradura mai perilhosa. L'amira Lebris carga lo raconte que de d'una força ideologica que son impacte es de redobtar en un moment ont lo desvelh occitan vèn vement sociaus coneguts de Pau es significatiu lo rapèl del conte del papet e lo del terrorisme mai autobiografic raconte al sieu pròpi autor. Lo ieu vèn escapa de portaire d'un mo¬ massas. Barsòti, « ANTOLOGIA DEIS ESCRIVANS PROVENÇAUS ». Coll. « Pichons Classics Occitans d'Études Occitanes. L'Antologia deis 60 lo mas legit d'en testimoniatge de Marti un coma Francesa provençaus (1785-1914) pèr Glaudi Barsòti vèn de far crèisser la tiera dei « primièr sona. Se tracta puslèu d'un d'una Lo segond libre pòt èstre objec- tivitat JOANA. SOCIAUS », Centre Lei que trôç presentats son tirats mai mai de jornaus populars marselhés. D'en primièr, l'autor dona un tablèu de colonas, l'una pèr leis eveniments politics e sociaus d'aqueu temps, lo segond pèr la vida literària occitana, lo darrlèr pèr la vida literària francesa. S'acaba lo tablèu en 1914, annada de la mort de Mistral, Jaurès e Péguy, très Avèm puèi dintre lei trôç comentats. Aqui poiretz legir La Sociala : », cançon sus l'èr gromand », pèr una republica sociala, compausada pèr Clo— de « •> Fenhant e �lei dos pôles de la mòrt e de la naissença, exprimis una desirança, la de faire desaparéisser un univèrs (claufit de contradiccions, de mai en mai penós de viure : lo que i vivèm, ambé l'autor e lo narrator) e de permetre la venguda d'un univèrs nôu, bastit sus lei « pecats » dau mond ancian, univèrs de revenge, que lei darrièrs i vènon lei primiers. près entre Amb, a cima de l'istôria, aquela evidéncia darrièra : qu'aqueu mond somiat narrator, que mond impossible, impossible au mens pèr lo n'es fôrabandit dins lei darriérei paginas dau libres : es un Mai es trop m'a près fins a tard pèr ieu. Pòde plus bolegar. Lo l'estomac. I a de jornadas que mange plus lo pèis que me porgissètz, que beve plus vòstra aiga. Bon viatge a vosàutrei, leis amies... » (14) « mau Ansin, l'espèr d'una collectivitat vèn desesperança d'un in- dividú. Un movement pron semblant fai se debanar lo grand libre de Bodon, La Quimèra. Tôt es diferènt, a primièra vista : lo tèmps, lo libre se passa a la débuta dau sègle XVIII, au moment guèrra dei Camisards. E tôt lo libre cèrca de servar un encastre istoric précis, encara renfortit pèr la cronologia e la bibliografia qu'acaban lo volum. Lo luôc : l'istôria se debana dins un endrech bèn dessenhat sus lei mapas de geografia, entre Roèrgue e Cevena mai que mai ; e cada vilatge, cada luôc, cada puèi que de la biais de viure es inscrich dins lo fiu dau raconte d'un biais que se vôu realista. Mai, a flor e mesura que l'istôria se passa, lo raconte, coma dins Vlcòna (mai au revèrs : dins lo passât) s'afondra dins lo sômi : sômi dei personatges, que perseguisson sa « quimèra », sômi dau narrator, a l'en dessús de Miègterrana, dins un « après » de l'istôria, entre Argier e la Cevena, que li permet de botar en relèu lo nonrèn dau passai, sômi de l'escriveire, que bastis La partir d'una quimèra deis annadas 1970 dau sègle la situis dins lo passai pèr au côp l'actualizar dins un quadre cronologic e la desrealizar dins un univèrs de fantasmas que l'istôria i es pas mai qu'un alibi, qu'un ponch de partènça pèr leis imaginacions de l'escriveire e dau legeire. Quimèra vint, en e que La Quimèra (dau de Lafônt) es d'aqueu meteis biais que Ylcòna dins la «faula» biais d'aqui la soma dei fantasmas que sa 61 �vis Hugues, lo primièr députât sociade França, elegit en 1881 dins lista lo quartier popular Bèla-de-Mai. marselhés de la L'espitau dei chins » (se fa d'espitaus pèr lei chins, e rèn pèr lei paures), poëma d'Antida Boyer, dépu¬ tât ambé Clovis Hugues, en 1885, dau — « Partit Obrièr Francés. 1er « de — de mai La « 1892 Marselha. medalha dau mai medalha la trenta sa man » ans la... dau trabalh I), pèr Mariés d'Estève Bibal qu'escriguèt Bibal, felen célébra Cançon dau Cabanon « Calendas ». (pèr ara, lei Calendas son rèn que pèr lei richàs, mai au grand jorn de libertat, lei faràn lei trabalhadors...), de Félix Portai, autor de tròbas socialas subretot publicadas « — » dins l'« Armanac — « Ai Marselhés mèstres « dau jornau — « Uèch jornada de lo Rouge-Midi « dei oras », uèch oras, rampèu pèr la pèr Felip Ma- Cresi qu'aqueste trabalh de critica ; es La ni mai guilhotina mèstre ». (qu'es l'amiga jutges), de Joan lo Rebèca, escais pèr ara s'es pas pogut trobat eu — que dieu ni « Lei dau « » pas — « Fraires I Rebèca : « fraires ,l'a diants ? » La chausida bèn senta », pèr mai Joan lo Coma si fa qu'estent tôtei de richàs ambé de men¬ facha facha, que pèr Barsòtti cada es tèxt pré¬ dau pèble revendicacion trabalh de recampament deis èbras socialas èra jamai estât fach fins ara. Es de dire que lei felibres que son subretot de borgés una provençau. l'an Un pas jamai complit. Sérié necite de perseguir lo trabalh entamenat en Provènça e tanbèn dins d'àutrei régions d'Occitània que I a encara un molon d'autors sociaus in- coneguts. Notaretz que Glaudi Barsòtti es un dau C.C.Oc. de l'Estanh-de-Bèrra. sòci Se pèr senhas cèp d'astre avètz d'escrivans sus d'entrede sociaus vèstra ». Lo prepaus, aici, es de « dire » sus cinemà e tanben sus la télévision. trabalh tèma « ». (puslèu crebar de se dinar davant lei patrons I), d'Antòni Conio, l'un dei fondators dau Calen », e que tenià la cronica occi» que tana escrivan e — força trabalh de trobat mòrt tenènt dins es comunard s'escondié darrièr. a (l'obrièr qu'a trimat ancian Trèç dau poëma de Mabilly, braç-nèus desonorats » ont tracta Lo matagòt socialista » (pèr Pascau Cros, companh de lucha de Clovis Hugues e d'Antida Boyer, fondator dau jornau « La Sartan ») ; es lo raportatge de la manifestacion dau — billy, marxlsta. région, avisatz-nos ! Vos rèsta plus que de legir aquesta antologia. Crestiana trabalh una BIGGI. d'especialista ; s'agls de téner pèr entamenar una re¬ cronica es pas un flexion ni mai un dins sus los lo cinemà rapòrts amb e la télévision nosautres e la �mesa en raconte fai lo debanar dau libre. Es pas soletament la quimèra de Pèire, lo ieu donat coma tau (« Me demandi çò que sòi » capítol I, primièra rega ; « Bevèm encara de cafè. Un darrièr còp en silenci. E me'n vau. Los autres sortisson pas per m'acompanhar... » — Epilôg dau libre, darrièra rega) ni mai la quimèra de La Borliá, lo que mena, ò que crei que mena l'Istòria amb un I grand, pèr la cambiar, mai sibèn la quimèra màger, la que compren tótei leis autras, çò que se podriá sonar la quimèra de l'escritura, que, apegada sus d'una jôga jogada pèr avança de vida e de mòrt, causis d'inversar lei donadas dau problèma pèr lo defugir. Ansin, lo libre tôt apareis coma una mena de sistèma entre parentèsis, dins un tèmps en defòra dau tèmps, mai que capita pas de se rejónher ambé la realitat de l'abans e de l'après dau raconte, e que pòt pas, dins aquéleis entremiejas, que s'acabar dins lo vuege, dins l'escafament dau personatge (adonc dau narrator, de l'escriveire e dau legeire) que se tôrna trobar desprovesit d'identitat, valènt-a-dire de sa marca de familha, de son image (son icòna) personau que lo restaca a una comunitat. A la fin de la Quimèra (coma a sa débuta, en estènt que lo raconte es près entre lei dos tèrmes que lo limitan), dins una Argeria de barbaria ont tôt sentiment d'apertenéncia es estât destrusit, lo per¬ sonatge es perdut dins un mond qu'es pas lo sieu, e que o podrà jamai èstre. Pèrdia geografica, qu'es tanbèn una pèrdia ideologica : dins la mesura que l'exilh es la résulta de tôt un projècte politic e morau que desemboquèt sus lo nonrèn, lo vuege. Se podriá afortir de causas parieras tocant Ylcòna dins l'Iscla de Lafônt : dau mond que contunha son viure, lo personatge principau es fôrabandit, e n'es fòrabandit dins la mesura qu'en bastissènt son sômi, s'es eu mes a despart dau tèmps vertadièr, lo de l'Istòria, fisançós qu'èra de trobar refugi dins un univèrs que lo tèmps séria pèr eu, e non pas contra eu. Entre la mort atomica e lei sòmis de La Borliá, i a mai que de semblanças : sèmbla bèn que s'agiguèsse, sota de vestits desparièrs, d'una meteissa trajectòria. — * * * Aquélei dos « romans » son significatius, nos sembla, d'una quista que represèntan d'un en délai ò d'un enluòc mai es pas un fach d'astre. Se pòt situar dins un contèxte larg : la de la preneson de 1'« occitanitat » coma un limit de daverar, coma situacion. La 63 �nòstra cultura. Benlèu es dificil, benlèu important qu'aquò, mas pèr pas tant es veire ont lo e lo mena cal camin lo trapar sègre. Pèr començar, vos dirai que, vengut teatre, ai menât desempuèi força del annadas, davant amb de de animacion una de que filmes virats ciné-club a la practica fòra lo sistèma passar comercial ò professional, de filmes liu- las idèas, que se son fabricats amb lo biais qu'ai aguts, un pauc coma ai pogut. res sus Aquò deu èstre dich pèr risar lo sus sériés de vos secu- l'orne qu'escriu mond occitan o aqui. Mas basta ! Lo qu'a vist o veirà los mieus filmes coma Lo Passatge, o tanbèn La Caça, o encara Joan Bodon, lo coneissètz 7 sap E volètz se verificar, filmes I aquestes Pèr entamenar pausi de ma que n'es de motor l'afar. parièr pas a pas la tèca produccion d'un film l'ostal : e la primièra es de l'argent lo télévision son enemics e concur- Las l'ostal gents que se demòran a pèr la télévision donan pas de sòus al cinemà-espectacle, qu'aquel apastura de longa la télévision. cinemà Alara ? Contradiccions... Contradic- cions... Vos daissi meditar longament sus parlarai d'un film Story... Lo tltol es en anglés o american (sèm colonisats pèr los modèls americans I). Los actors : Delon-Trintignan. Dos actors dels priaquestas idèas francés : Flic mièrs aqué 64 sus es lo e vos mercat internacional pèr trapar d'argent. ; tôt en film ? Una l'an 1947, (Trintignan) istòria un pèr caçat Borniche (Delon). scenari que se amb mena american coma de nome- nomenat un Un film un dins los efièches ; to t aqué pèr encolhonar e e vos faire pantaissar. A la fin, la lei e la policia triomfan lo Buisson serà : précision guilhotinat... Tôt es ben en França ; podètz dormir, los flics velhan ! Mas lo trabalh es bon. Lo jòc dels actors ; l'image ; los sons ; la decoracion ; las colors. Tôt aqué marcha plan dins la tradicion de qualitat dels filmes fran¬ cés professionals. Segur qu'es un es¬ pectacle de primièra borra. O ! lo cine¬ mà es présent, o cal dire, e sens un trauc ; lo plaser es grand pels espectators amb la nostalgia d'un tèmps passât magistralament reconstituït coma de mòda Es pas uèi. çò Grappes de ma Anonciat néstra cançon qu'es arribat amb las vigne pèr la télévision. coma devent concernir la los problèmas de la aquel film èra esperat per la de Marti, per ausir la lenga. région, vinha, Paures es l'espectacle es pèr prene pòt pas faire d'argent sul pic. E los dos rencials. Pèr ; del francés Buisson nat tôt coma artistic la soscar sus un faula policièr es cronica, vos prel'idèa que lo ciné¬ espectacle collectiu esplelos espectacles pèr los vòlon faire d'argent. Lo fenomèn es chat la demandatz-me La bandit de e Ai nosautres ! vist las très e partidas primièras, la mitât del tôt, soi atupit ; e soi pas lo sol. Tôt es mancat mà blima la : la revirada del libre al cine¬ (un libre qu'es pas una ébra su¬ mas que pèr tècas justas dona vertadièra cronica de la vida d'un vilatge de las Corbièras a la fin del sègle passât). Tanben la vida dels vinhairons qu'assajan de viure plan amb la dignitat, dins l'espèr que la sciéncia pòt èstre al servici de l'òme. Dins lo film tôt aquò es perdut. Vesèm una Champanha vendémias Corbièra o sèmbla que lo Sancerois ; la vesèm las folcloricas, los païsans josdesvolopats economicament e culturaralament que passan lo tèmps dins los �ponch de rejónher. D'aqueu biais, es ligada a tota una vista politica de la situacion occitana, malaisida d'exprimir, e que capita pas de se dire que pèr lo mejan d'una ficcion. Un sòmi (un fan¬ tasma) d'occitanitat que cèrca de se recuperar coma pòt, e mai aquò siá dins la fin dau mond. O ditz bèn lo personatge « blanc » (en negatiu : vòu pas jamai se dire que coma una figura mejana, quasiment una abséncia) de Ylcòna dins l'Iscla tre la débuta dau libre : « Me pagariáu l'espectacle coma un revenge pèr tótei. La darrièra paraula d'un lengatge pichòt, postât d'istòria e d'anecdòtas ortograficas, se farià la consciéncia de que s'acaba una aven¬ tura de sièis cènt mila annadas » ("). E ajusta aitanlèu : « Victoria un inutila, verai... » culturau, vuege ò, puslèu, desirança de comolar aqueu vuege, aquélei vueges entrebescats, la literatura occitana qu'aquélei dos libres simbolisan d'un cèrt biais, laissa la porta badièra pèr d'àutrei temptativas. Leis ans passais nos an balhat l'escasènça de sasir sus lo viu coma lei causas se pòdon endevenir dins un contèxte coma aqueste. Comolament d'un vuege (vuege politic, vuege sociau dins lo sentit mai espandit de la paraula) La literatura coma volontarisme que ten luòc de tôt (alevat de literatura !) L'escritura pot denonciar, coma o fai, o vegueriam, dins sa e mai aquela quista siá vana. Pòt tanbèn jogar lo rôtie de denonciament fins a prene l'endrech que denóncia, fins a lo comolar, non pas de « vuege », mai si bèn de « realitat » quista d'un èstre, bandièra. La causa es pas nova dins l'anar de la produccion literària d'ôc : se vei nasejar desempuèi lo sègle XIII, segon de modalitats que pôdon èstre pron desparièras, quicôm coma « una Occitània literària liura » (16) que dessenha sei raras en travèrs l'espés de l'escritura. I a de moments que la butada vèn mai fòrta, aquô estènt ligat, pèr de segur, a de factors sociô-economics encara mau estudiats. Un d'aquélei moments es sènsa ges de contèsta leis an¬ nadas que seguiguèron leis « esdeveniments » de 1968. Una tendéncia, ja a l'òbra dempuèi d'annadas (I7) trobèt aqui l'escasença de s'espandir, mai que mai au nivèu de la literatura e de la cançon occitana (1S). Avèm pas uèi la plaça d'analisar dins lo detalh aqueu autôproclamada e sènsa fin presa coma 65 �conflictes de los filmes de generacions o a dançar vuèg. Aquò fa plànher Pagnol. Aici, res de ver- tadièr, soscar ; davant rôs, l'armari res long a coma Lo filoxerà ven es rostit un coma una trist, morna- lo vin. fatalitat, una sens punicion pèr l'òme novèi qu'es respon¬ de l'avaliment del campèstre... sable Ecologia... Ecologia. Una mòda lo de autra Lo sistèma économie qu'es l'esplechacion de l'òme pèr l'òme capitalisme triomfant es un pauc uèi. trat, lo film e del mos- de son tèmps als problèmas sexuals dels sonatges principals. per- mas dona mai Tôt lo mond parla ponchut. La occitana lenga pas que dins la boca d'una vièlha menina que brama après los jo- occitana es plànher. Sort en mejana un dise pèr mes. Sérié causa importants aqui mai, que i aguèsse, a prepaus de l'acdau dise, una critica seriosa que se faguèsse, empeutada subre una teorisacion de la creacion musicala en Occitània e dins sei tôtei Pèr tocant la cultura que Marti nòstra particularitats. l'ora, lei dises son difusits mai que mai dins lo negèci e se vèndon pron bèn, çè sembla. (Un estudi sérié de faire pèr veire aquè de proche) ; lo public grand acomença adonc de se faire una idèa de çè que pot èstre la cançon occitana (engatjada) e la musica populara tradicionala occitana. l'embèstian qu'es aqui Es coma del temps, cançon per temps que aquè lo film esperat ? Es que la film e d'engenh pas lo responsabilitat a un quicòm ! E la question es : Es possible dins lo sistèma (actual), un film parlant la lenga, que faga passar las nèstras idèas ?... Se es possible o cal dire... manca que mena la porta d'aquesta traïson. I que lo film ! Mas la parlarem de tôt aquè mai dins seguida de la cronica. M. Parlarem, dise, solet man : « CONSTANCIAL. pèr que côp aqueste nos an d'un vengut Lo pastre de paraulas *, en Henri Gougaud canta occitan, 1974, ed. dau Cavalier, 30 cm./CVR MK 130/colleccion Maquis du peuple. Enric Pèire Gougaud (lo fiu de l'escrivan Gougaud) canta despuèi long tèmps en francés. Assenhalam dins la Gougaud chante les troubadours (/CVR LD 150/), Chan¬ sons pour la ville (/CVR LD 160/). meteis colleccion Henri Es dise en occitan. E» Gougaud pronóncia, dins lo dise, força bèn l'occi¬ Disèm tan. 1 son tre a primièr ara que 8 cançons en èc, 1 Montségur, qu'a escrichas, tradicionala, Lo boièr. 66 dins la o faire la se passeja dins las Corbièras champanhisadas amb un solelh polsós per los images plats. lo passar camerà pas de tualitat de Lo farem, es L'activitat musicala vents en a francés, levât una, �fenomèn, Pausem-ne que s'ameritariá pasmens donc, dins l'espéra d'un un espepidatge examen menut. mai atentiu, lei de fonccionament. ajudats pèr aquò pèr quàuquei libres que son coma la soma de çò que s'es escrich dins aquela endrechièra, mai que mai l'antologia de Maria Rouanet, Occitanie 1970, les poètes de la décolonisation (19). Soma de qué ? En finala dei recuèlhs poëtics publicats dins la nòva colleccion « 4 Vertats », creada e dirigida pèr Joan Larzac, e de quàuquei libres (totjorn de poësia) publicats dins la colleccion « Messatges » de l'Institut d'Estudis Occitans (ela tanbèn dirigida pèr Joan Larzac). Se pòt dire, sènsa faire mai abans, que l'antologia de Maria Rouanet es justa, dins la mesura que la causida que fai dins tota aquela produccion rend compte, dins son'ensems, dei tendéncias majoritàrias d'una part importanta de l'expression occitana dau moment. Çò qu'escafa, es tôt bèu just çò qu'es escafat pèr aquela produccion, valènt-a-dire la literatura que dintra pas dins leis esquèmas de la « descolonisacion occitana », presa coma bandièra dau libre. Maria Rouanet prepausa un classament qu'es ja una primièra analisi, força utila, d'aquela produccion descolonisaira. Segon quatre gràndei direccions, que s'acompletan : 1) Refus d'inhumer/ Refus d'entarrar ; 2) Vivre en òc/Viure en òc ; 3) Tiers-Monde, Tiers-Poésie/Tèrç-Mond, Tèrça-Poësia ; 4) Chansons pour le peuple/Cançons per lo pòble. Pèr rapòrt a çô qu'avèm vist mai naut, tocant lei libres de gràndei regas Serem Robèrt Lafònt ò de Joan Bodon, se pot notar que aquela poësia dau vuege que l'avèm mes en relèu dins la produccion nais La mòrt, l'abséncia, son refusadas ; e, d'aqueu refûs de la mòrt nais una tripla volontat : la de « viure en òc » « romanesca ». (adoncas, de botar la vida plaça de la mòrt), la de viure coma « Tèrç Mond ») ; en finala la de « cantar » (de segur dins lo sentit mai larg de la paraula : cantar pèr lo biais de la cançon, mai tanbèn dau poëma) « pour le peuple » (aici, la revirada francesa es bèn utila, que nos assabenta sus la valor de la preposicion « pèr » que, en occitan, pot aver se « viu » en en d'àutrei luôcs (lo tant la valor dau francés «par» que de «pour»). Ansin, es tota una arquitectura que se bastis, pèr lo mejan l'antologia, l'arquitectura d'una Occitània descolonisada (que 67 �La musica es estada compausada pèr J. F. Gaël (es eu que n'a fach la musica e l'orquestracion). Lei musicaires que compausan lo grop SONORHC nombre au son Pèr de 7. l'ensèms lo L'òm dau cion de estât es bèn Boièr l'interpreta- tenir coma bêla una realisa- E. Gougaud e sei musicaires. dire que E. Gougaud a una vòtz timbrada dins lo greu (sovènt un Fau pron dise pòt tanben cion pauc aspra), dona una còp calorènta, au bòna que i expression. fach, tant pèr la presa de son que pèr lo quichatge. (L'estereofonia particular.) Lei nòu cançons despartir 3 en cançons militariste raciste dau dise cançon militantas « ; 1 : » rèn de a se pòdon tradicionala, (Capitani, anti¬ Orne de totas colors : anti¬ Montségur : fresca istorica) ; 5 cançons d'« estil Gougaud » (sovenirs d'enfança, impressionisme); Joana-, Cançon de! vièlh que sap pas res ; Vertadièr (en referéneia a la legenda de J. Rudèl) ; Lo pastre de paraulas (qu'es la cançon centrais, bord que mòstra sa rason d'èstre occitan). ; La paraula poëtica, èstre dei es de pas cantada E. una coma Gougaud, força paraula fòrta pèr aquè, ai L'orquestracion dau Boièr es estada organisada pèr progression quantitativa. Se part de la còrda aguda dau violon + guitarra ; puèi au 4en coblet s'apond la bassa de la guitarra (bèn dins chausida sa ritmica) ; l'element mélodie (flauta doça) rejonh l'ensèms en coma leis tocats a bèn dins aqueu sens. la votz au ; coblet 5en, e o u a dau » refranh fai dins lo movement dramatic totau. santa L'òm Orne parlarà de poësia totas blanc, e au pas colors ; dau mai restant. sèmbla nos una elementala (constituîda pauc un d'elements sar i « flexion cromatica davalanta interes- una cantons N'empacha pas qu'una Capitani, bèn concebuda (dins son biais repetitiu) a largament la força de tocar lei consciéncias sus lo problèma de la militarisacion de l'espaci occitan. Avèm fach escotar la cançon a de companhs païsans ; la cançon Lo tarra. carrièras. cançon de sostèn s'apond de mai lo timbre electronic dau psaltèri. Enfin, la percussion mata corona l'ensèms. Tôt aquè dona una progression dramatica que dona pron de vam a la cançon. Se notarà l'equilibri dei timbres (contrastes vius) entre l'agut dau violon e la bassa de la gui¬ cf. coblet 2 : roge e negre »...) Nos tèxt d'una cançon de S'amaga benlèu darrièr •< fai Brun, pen- Sheila ! impres¬ lo mot Orne », pèr exemple, en tèsta de vers. La musica n'es força bèna que rejonh l'estil popular (virolet gascon ambé violon d'expression). sionisme de la repeticion un sus « De Capitani, ambé la batariá de caissa clara (mesa dins un biais desrisòri), lo desgrunatge de la guitarra bassa e la vòtz — un pauc en déféra — que crida la paraula coma una melopèia populara (monodic) restaca bèn Capitani a la tradicion de la cançon populara (pèr exemple lei complanchas bearnesas). Se lei parau¬ las se i prèstan, es un bèu torn de força musicau (J.-F. Gaël). 68 mai, la musica de Parlarem « gros paquet » francés). Lei pa¬ raulas son bònas (veire la primièra partida dau poëma) dins l'evocacion e l'image. Mai la ficcion dau tèxt, la mescladissa tèmps/espaci, la referéneia solària de Montségur (un pauc gonfla- de gaire dau Montségur (tèxt �paraulas — claus poirián èstre : Occitània de segur, e tôt çô ela se pot restacar : leis adjectius, primier, que sián « occi¬ tan » ò « provençau » pèr exemple, puèi tôt un ensems de paraulas a l'entorn dau concèpte de « tèrra » e de « pais »). Tôt aquò's resumit d'un biais força suggestiu dins lo darrièr paragraf de la presentacion de Maria Rouanet, que vau la pena d'èstre citât : « L'Occitanie en est là. La partie n'est pas gagnée. Elle est en jeu. C'est peut-être même l'échéance, la dernière chance. Une génération encore, et le sort de la langue, du pays, sera joué, complètement cette fois. Cela aura duré sept siècles. Que la partie en vaille la peine, les jeunes poètes ou chanteurs occitans n'en doutent pas. Ils tentent un pari de vie ou de mort. S'ils perdent, il restera du moins pour témoigner du génocide, demain ou dans mille ans, leur sei que a cri inoubliable ». de mort » : tornam trobar aici leis élé¬ l'esquèma de fonccionament que sèmbla de mai en mai définir la produccion literària d'òc, dins lo moment que nos intéressa. La situacion es la meteissa que la dau personatge de l'Icòna dins l'Iscla de Lafònt ò de La Quimèra de Bodon, mai la mòrt, dins son jôc dialectic ambé la vida (çô es la lucha, mai que mai la lucha dei classas, socialas e culturalas) es amagada sota la masqueta de la vida, la vida en poësia, pèr de segur, la vida en escritura, aquela « Occitània literària liura » que ne parlave totara. La realitat contradictôria, rabènta, penosa, s'enquista dins lo poëma, dins la paraula estadissa, dins l'image pivelaire qu'amb eu tôt es dich, e tôt es fach. Coma pèr magia, lo poëma escafa lo mond vièlh e bota en sa plaça un mond nôu, responsa perfiècha e totala au désir. Respònsa au désir, e messôrga. Situacion quasiment esquizofrenica, dins la mesura que i a engana sus la realitat dau désir (Occitània descolonisada) coma sus lo désir d'aquela realitat (que demòra a Testât de volontat, de volontarisme revirat en poëma ò en cançon). D'aqueu biais, vèn réalisai lo mond au revèrs que nais pauc a cha pauc dins lo sòmi dau personatge de Ylcòna dins l'Iscla, ò l'Occitània quimerica de La Borliá e de sei companhs. Sufis de prononciar la (ô lei) paraula(s) magica(s) pèr que lo vèrb venguèsse carn. Ansin, la trasformacion de la realitat sonada pèr lo désir es complida en defòra d'aquela realitat, çô que mena, sus un autre nivèu, a una desmobilisacion compléta (pèr çô qu'es de l'accion politica pèr exemple). « ments Un pari de vie ou fondamentaus de 69 �most), de es : benda vènt donat a Gaël un marrit voler principi associar a J.-F. ficcion a début) e mai percussions vaquí, vaqui ne'n. Lo gong (qu'a plus grand causa d'esfraiant, e lo gros numéro de la percussion, que -finis qu'a plus rèn a velre ambé la progres¬ sion dramatica dau tèxt). L'òm tomba aqul benlèu, dins l'estil facil, de l'ectrène'n acostic, acostica Coma podiá solament cion se se la musica faire e electrè- còps percussion, e de gongs, d'anecdòtas de de grôssa vènts ! Leis àutreis cançons dau dise son, nòstre vejaire, pron passeistas. Aquò, qualitat de paraula bèn image clar e fresc (cf. Cançon pel vièlh que sap pas res, primièr coblet : « Anava als cagarôls d'auton/ambe la pluèja verdolenta... »), maugrat una chausida, un La soleta mobilisacion paraula (escricha Siám dins a lo pals), siá pour se fai dau motivacion fonsa una bòna una besonh re- rèn (la terra, la lenga, pastre idèa ; de d'H. paraulas mai bastarià qu'aqueu pastre prenguèsse la tèsta dau tropèu e lo menèsse a d'orizonts novèus, devèrs Pèr lo de sus lei camins consciéncias quant movement a non n'àutrei, occitanista trepejats, destapadas. pensam d'ara e lo que pu¬ blic possible a besonh d'autra causa, pèr donar la dinamica que fau en trespassant tôt aqueu dire, tan linde e subtiu que siá. Adonc un dise qu'es luenh de revolucionar la poësia occitana ; mai qu'en nombroses endrechs pren d'iniciativas musicalas nèvas. J. pèr la paraula, le peuple) lo que Gougaud. Se faire es d'accompanhament melodia origlnala. una quauque podiá servir l'expressionisme d'una fic¬ pauc lèu facha porgida a qualitat e Semblariá torn a un grands a guitarra, registralra (bruchs anecdotics de dau bòna una que e au MEFFRE. servici d'aquela tèn luôc de tôt lo demai. univèrs miraclós, que tôt i vèn possible dins la accion que tota i es defugida, au nom d'un image centrau que govèrna lo mond, que vôu faire lo mond a son image, mai que s'acontènta de lo dire, dins un repapiatge teoricament infinit. Teoricament, en estènt que, en practica, es pas possible de faire jogar longtemps a la literatura aqueu rôtie de « tapa-vuege », de masqueta de la quotidianitat. Lo volontarisme vèn lèu velleïtat, retorica sènsa désir, s'aflaquis de mai en mai e se taisa. Se sap que « 4 Vertats », origina essenciala d'aqueu verbalisme politicôpoëtic, a quitat de publicar de libres dempuèi pron de tèmps ja. un mesura La construccion s'esclafa sènsa que siá de besonh de l'ajus'esclafar, dins la mesura que pot pas demorar de tèmps tibada sus rèn. Se que de non d'un biais académie, pèr exemple dins de manuaus escolars, que, aquô's pas gaire espantant, son dar a �lo luòc de recampament favorit deis ideologias de la fixitat reaccionària. Es adonc pas estonant de retrobar quasiment sèns cambiaments lei categorias de l'antologia de Maria Rouanet dins d'obratges coma Sègle Vint « tèxtes occitans pèr nòstre tèmps », publicat en 1971-1972, un côp lo fenomèn a pauc près acabat, ò En occitan dans le texte (1973). Pas que pèr mòstra, podèm remembrar lei grands axes de classament de Sègle Vint : 1) Rasons de viure : rasons d'escriure ; 2) Carta d'identitat ; 3) Lo pais viu al présent ; 4) En occitan la vida tota ; 5) D'òmes de tota mena. A la diferéncia de l'antologia de Maria Rouanet, aqueu libre fai dintrar dins sa causida de tèxts en pròsa (de Lafònt, de Bodon, tôt bèu just) e de tèxts « jornalistics » trachs de revistas d'actualitat e d'analisis occitanas dau moment, coma Viure ò Occitània Nòva. Mai es pèr fossilisar aquélei tèxts non-poëtics ò non directament literaris dins lo mòtle totalisaire que l'avèm vist a l'ôbra mai naut. Desfauta encara l'aparelhatge escolar tradicionau (nòtas, jutjaments explicits ò implicits de l'autor dau manuau), aparelhatge qu'es presènt dins tôt son ample dins lo libre que pren puèi la seguida de Sègle Vint, valènt-a-dire En occitan dans le texte. Lo volontarisme desmobilisaire, ansin, trôba sa un côp qu'a perdut justificacion, força publica (d'alhors tota relativa) dins que li balha l'autoritat magistrala que li sa l'institucion escolara desfautava aperabans. (seguirà). Felip Gardy. NOTAS Lafònt, Dire (Institut d'Estudis Occitans éd., coll. 1957) dins lo poëma « A meis escolans ». Aqueu poëma es pas estât représ dins Aire liure (P.-J. Oswald éd., coll. « Poésie d'oc », 1974), que se i trôba la màger part dei tèxts de Dire de 1957. (1) Robèrt « Messatges », (2) Remande, pèr referéncia, ai quàuquei paginas sus aqueu subjècte qu'escriguère dins lo quasèrn n° 5 de la nova tièra de la revista Obradors (C.E.O., Montpelhièr, 1974) sota lo titol « L'inscripcion de la realitat occitana dins lei tèxts mes ». (3) Jean-Baptiste Séguy, « De l'aliénation au fantastique. Problè¬ de la prose littéraire d'oc », Esprit, décembre 1968, pp. 669-683. 71 �(4) Jean Larzac, « Le roman Etudes, août-septembre 1969. occitan, roman d'anticipation ? (5) Joan Bodon, La Santa Estèla del Centenari, Subervie Rodés, 1960. 2° edicion, I.E.O., coll. « A Tots », n° 1, 1974. », éd., (6) Joan Bodon, Lo Libre dels Grands Jorns, I.E.O., coll. « Pròsa », C.E.O. « Pichons classics occitans », Montpelhièr, 1973. 1964. 2a edicion, « (7) Robèrt Lafònt, Te », 1968. tu tè ieu («conte filosofic »), I.E.O., coll. Pròsa (8) Joan Peire Tennevin, La darniero cartoucho, dos volums, », Ais de Provènça, 1967-1968. « La Mulatière (9) Tè tu tè ieu, p. 147. Lo passatge es citât pèr Larzac dins l'esmai naut, mai sèns commentaris dins aqueu sens. tudi mençonat (10) Robèrt Lafònt, L'Icòna dins l'Iscla, I.E.O., coll. « Pròsa », 1971. (11) Joan Bodon, La Quimèra, I.E.O., coll. «A Tots», nos 7-8-9, 1974. (12) Bernât Manciet, Lo Gojat de novémer, I.E.O., coll. « Pròsa », una analisi interessanta d'aqueu libre pivelaire dins Séguy mençonat mai naut. 1964. Se trobarà l'estudi de J.-B. (13) Pèire Pessamessa, La Tèrra acampassida, Edicions Occitanas, Buòus, 1963. Lo prològ d'aqueu libret fai pron veire sa tematica, força apassionanta, mai qu'es estada abandonada, çò sèmbla, pèr l'autor dins sei libres venènts : « Eusèbi tòrna a son pais, aqueste còp pèr de verai, e retròba sa bastida, sa campanha, seis amies, seis amors, lo ritme d'una vida que se faguèt pron sèns eu. Mas sa tèrra es acam¬ passida, enermassida e lo pais sieu vengut campàs, ermàs. De tóteis aquelei que l'avidn fécondât, que l'avián fargat, i a plus degun, plus rèn senon lo guitarrista barrutlaire, rodaire, estrangièr ». — (14) L'Icòna dins l'Iscla, p. 125. (15) L'lcòna dins l'Iscla, p. 9. (16) Lo biais de dire es estât emplegat pèr lo primièr còp, çò me sèmbla, pèr Joan-Loïs Guin, ais entorns de 1970. (17) Que tròba qu'es eu tanbèn la son « origina, probable, dins l'albigeïsme felibrenc, » d'àutrei tendéneias analògas. trasformacion (18) Laisse de caire aici lo problèma de la cançon d'òc. Mai es ligat i a un vai-e-vèni permanènt entre la poësia dins aqueu moment, que lei dos mejans d'expression alara. a (19) Marie Rouanet, Occitanie 1970 : les poètes de la décolonisation, anthologie bilingue, P.-J. Oswald éd., coll. « Poésie d'oc », n° 1, 1971. 72 ��SOMARI DIRE ★ (J. MEFFRE). L'EMPLÈC EN OCCITANIA ★ (I. BARELLI). AGRICULTURA ★ : M.O.D.E.F., M.I.V.O.C. (enquistas de J. MEFFRE BASALGAS). e G. LITERATURA k (F. GARD Y). ★ REVrSTA DE PREMSA, LIBRES, CINE-TELE, DISQUES (G. BASALGAS, Cr. BIGGI, M. CONSTANCIAL, E. GIRARD, F. JOANA, J. MEFFRE). Lo director-gerent : Crestiana BIGGI. � Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Dire : revista de critica occitana. - N° 01, 1976 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Dire : revista de critica occitana. - N° 01, 1976 Creator An entity primarily responsible for making the resource Biggi, Crestiana. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Dire (Avignon) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2019-10-11 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/d2948048876258b98a62e3ddb6fdf88a.jpg http://www.sudoc.fr/037715119 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <em>Dire&nbsp;</em> <a href="https://occitanica.eu/items/show/20852" target="_blank" rel="noopener">(Acc&egrave;s &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (72 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/21663 CIRDOC_N4-1976-01 Subject The topic of the resource Périodiques occitans Mouvement occitan Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Barelli, Yves Bazalgues, Gaston Gardy, Philippe Meffre, Joël Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, N 4 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Larzac = Larzac Occitanisme = occitanisme