-
https://www.occitanica.eu/files/original/bd4c64be9fd412c5a37543104f43a783.jpg
beb00dd1e1f3766fb9eb17f93c9d5617
https://www.occitanica.eu/files/original/8aff2b997e831afd9110cb75d55e7726.pdf
da74c9f651159d2ed232af713ec272b7
PDF Text
Text
�DIRE
Revista de critica
occitana.
COMITAT
:
BARSOTI,
Crestiana
BIGGI,
Felip
GARDY,
Elèna
GIRARD, Francesa JOANA, Robert
LAFONT, Felip MARTEL, Joèu
MEFFRE (secretari).
Ives BARELLI, Glaudi
Gaston
BASALGAS,
★
ADMINISTRACION, REDACCION
«
Dire »,
:
9, Bd. Limbert,
84000 AVINHON.
C.C.P. Biggi Crestiana,
Marselha 2 516 21.
Lo Director-Gerènt
:
C. BIGGI.
★
ABONAMENT
*
*
*
1 an (4 numéros)
Estrangièr
Lo
numéro
:
.
.
....
40 F.
60 F.
12 F.
★
Estampariá :
4, Carrièra
30000 Nimes.
S.A.R.L.
dels
BARNIER,
4,
Lombards,
�DIRE
Dire
Materialament, primier. Non pas que
sotestimar nòstrei besonhs encara. Mai, se leis encoratja-
cauga
es
sus
sa
dralha.
qu'avèm recebuts s'acompanhan deis abonaments
que podèm a l'estima esperar, nòstra vida sera assegurada. Que
nòstrei legèires oblidèsson pas pèr aquò que son nòstre sol mejan
de parèisser : que nos manden lèu-lèu son abonament. Podrem
pas servir lo n° 3 a aquélei que o auràn pas fach.
Fonccionalament, puèi. DIRE es naissut dins un moment que
la sensibilisacion tocant Occitània e l'occitanisme d'una opinion
publica tant internacionala coma francesa, en mai d'èstre norma¬
lement regionala, veniá evidènta. Lo trabalh militant i es de segur
pèr quauqua rèn. Mai l'ondada se deslarga força. Lei tèmas dau
drech de viure e de trabalhar au païs, de i melhorar la vida, la
lucha contra la mort e l'avaliment d'aqueu païs son passats
nombrós
ments
de l'analisi occitanista
la vila
coma
de la
a
l'accion concrèta dei trabalhadors tant de
campanha.
Saludam aici lo recampament que se
faguèt lo 5 de febrièr de
Lengadòc : lei sendicats obriers e d'ensenhaires
ajonheguèron aqui lo movement viticòla, ambé lo pichon
comèrci e lei mestieraus. Aquela union populara contunha son
dinamisme sota nòstreis uelhs, sota la bandièra de l'aparament
d'una
région tota, maugrat lo traumatisme provocator de
1976, data istorica,
en
Montredon.
passa pèr l'afortiment de çò que siára, ambé
cultura, nòstrei mentalitats, nòstre biais de viure. L'accion
Aquela lucha
nòstra
s'incorpora de mai en mai aquel afortiment. Es
la consciéncia d'aparténer a una comunitat de lenga e de cultura es una part de la dinamica dei luchas
actualas au païs nòstre. Lei pròvas ne son dins tota la premsa.
Lo trabalh dei gràndeis organisacions sendicalas, politicas,
culturalas de senèstra pòt a l'ora d'ara faire avançar aquesta
dei trabalhadors
de mai
en
mai clar que
consciéncia occitana dins la
ment
nòstra cultura
e
nòstra
mesura
que prenon en
compte
lenga. Es tôt bèu just lo cas...
clara-
�Aquò vai pas naturalament sènsa de contradiccions. Pèr
exemple se lo Partit socialista vèn d'adoptar en instància nacionala
un tèxt de
proposicion de lèi portant estatut especiau pèr Corsega,
un tèxt que podrà servir
de referéncia generala —, podèm pas
pensar que, sus lo terren, la ret politica socialista ne passe tan
lèu a una practica regionalista. Autre exemple : lei quatre Federacions dau Partit comunista de Lengadòc vènon de publicar una
declaracion de sostèn au desvolopament de la cultura occitana
qu'es pèr nosautres un eveniment grandament positiu. Mai la
condemnacion rapida de « las tèsis autonomistas e de las tèsis sus
la colonisacion del païs d'òc pels Franceses » nos sèmbla bèn que
fai pas la tria entre un nacionalisme de drecha e l'engatjament ambé
la classa obrièra d'únei que se dison amb aquò autonomistas. La
question es dificila, pensam bèn aicí tôtei que la consciéncia occi¬
tana, eau que se pedace ambé la consciéncia nacionala francesa,
qu'es estada e que demòra factor de luchas, mai cresèm que eau
cavar mai
fons, dins un débat que se pot plus aplantar.
—
O disèm d'aitan mai volontiers que
lei responsables de DIRE,
mistèri ■— son pas d'occitanistas en cambra. D'únei
d'élei an son engatjament tanbèn dins lei partits de la senèstra
francesa, e tôtei dins l'accion sendicala.
—
es
pas un
Pas occitanistas
cambra, mai intellectuau, o eau pas ni mai
de malaisança patologica. I a un rôtie
e una
plaça pèr leis intellectuaus dins lei luchas de classas, a tôtei
leis escalons. Son un rôtie e una plaça a nôstra idèa fondamentaus.
I a d'ideologias que
pènsan mostrar lo contrari : segon élei leis
intellectuaus serián coma lei cebas, grôssei testas, ges de mans.
Nôstre trabalh es pèr part de denonciar
aquéleis ideologias que
finisson pèr enebir la jonecion nôstra, la fonccion de critica.
en
escondre. Ne'n sentèm ges
Nos sèmbla just e just important
que la matèria occitana e la
de consciéncia que se jôga a partir d'aquô, l'experiéneia jornadiera que se mena, politica, culturala, eca, an besonh, sènsa
presa
relambi, d' una agachada critica partejada. Aquô dins la tôca d' una
transformacion de la realitat, pèr establir la dialectica teoria prac¬
tica amb lo
retorn.
DIRE assumis aquela fonccion. Non pas DIRE solet, segura !
d'àutrei revistas e jornaus nascan, amb de ponchs
Es mestier que
�de vistas
despariers. Avèm
pas
Vidèa hauja de mestrejar la matèria
intervenèm.
ont
Mai
aquela fonccion, la prenèrn au seriós, au moment ont
articulacion entre la preistòria e çò que podrià èstre
Vistòria occitanas, una preïstòria ont podriân nos faire mai cabussar
de tartarinadas estuèrtas, una istòria que nais ara amb lei
païsans que luchan pèr sa vida, ambé leis obriers en cauma, ambé
siâm,
a una
leis estudiants,
tanbèn ambé la batèsta culturala.
e
DIRE.
Montpelhièr :
29
d'abril
I—a
jornada « REGION MORTA »
aquel 29 d'abrial. A l'ora
qu'escrivi aquelas regas dlns un
cafeton de Montpelhièr per Dire qu'es
a
l'estampa, la vila es militarament
ocupada per los C.R.S. e se parla
de barricadas
pichonas fachas per
s'acaba
d'elements
rons
o
son
sus
las
incontrarotlats.
vinhai-
l'ostal
a
rotas.
Fasià bèl
mièrs
Los
dempuèi de temps
matin
manifestaires
quand los pri-
son
arribats
sus
que mai d'estudiants
de sendicalistas de la C.F.D.T.. La
C.G.T.
s'acampa
endacòm
mai.
Los
carris de vinhairons arribaràn pas que
per
doas
avèm
Alara
oras.
per
acomençar
qu'una mèstra puslèu gauchista que lo servici d'ordre de la
manifestacion dirigit per Joan Hulllet
farà plegar a doas oras. Totes los
marginals - son doncas aqui, im¬
migrants, feministas... amb los occitanistas.
Cadun
vanta
sos
pèrres.
pas
«
L'animacion culturala
citana
gràcia
Joan
Hulllet
Lucha
a
es
subretot
oc-
Volèm viure al pais
del
Occitana.
Mans de
e
M.I.V.O.C.
Atal
s'ausirà
e
e
de
Patrie,
Brèish, Maria Roanet, Marti
Cardabèla... La cançon oc¬
trapa cada jorn mai son public
lo grop
citana
per donar una analisi economica,
politica de la situacion viticòla i a
solament los jornals Lutte Occitane e
Ouest Licenciement, qu'es fach per
l'estampariá
de
Caron-Ozanne en
cauma, e que présenta una entrevista
mas
M.I.V.O.C.
del
de
l'Esplanada. Mai
e
1976
Un
autre
dorsièr
es
de la setmana de Sud.
Tanben lo molon de drapèus occitans
fai benlèu illusion. Pasmens lo fach
lo
numéro
es
plan aqui e pendent las
de paraulas un sol lo doblidarà, lo delegat de la C.G.T.
occitan
presas
primièr de parlar es René Tho¬
la C.F.D.T. Son analisi es
vertadièrament occitana e modèrnista.
Lo
mas,
de
que los salaris son de
dessota de la mejana naclonala e que i a dins la région
450.000 demandaires d'emplecs. Parla
de
pillage », de « pays colonisé » e
de
forces d'occupation » ; demanda
un
poder régional e de recèrcas de
faire sus las energias del vent e del
solelh ; insistis sus « l'identité cul-
T'assegura
22
%
en
-
«
3
�turelle...
lane
la
culture
Coma
occitane
totes
los
et
cata¬
seguiràn
quicha sus la liberacion d'Albèrt
Tissèire qu'es en preson a Marselha
e
que la policia acusa d'èstre l'òme
al fusilh de Montredon. Aquela de¬
manda, totes los delegats la faràn e
Libérez Tisseyre ! » vendrà l'eslogan primièr de la manifestacion.
».
que
«
Lo
pòrta-paraula de la
Alary, dona tanben a
Michel
tervencion
«
Lutte
Midi...
dimension
una
d'Occitans...
F.E.N.,
in-
son
occitana
civilisation
:
du
à
l'image de notre terre d'oc,
Midi... », e fai reprendre
per totes : « Volèm viure al pais I »
Aquò càmbia de la parlicada umade
le
tout
de
nista
P.
justament
doblidar
Antonini
del
5
de
març
Montpelhièr. Cal
dins la F.E.N. i a
a
que
gròssa oposicion antioccitana
C.R.A.V.
recuperacion del movelos notables ? Es que los
grosses van pas manjar encara los
pichons ? E Lois Tessier qu'aurià una
bòria
de
30 ectaras
passariá son
temps mai que mai a la Cambra
d'Agricultura que lo président n'es
estât garçat de la tribuna oficiala
per
Joan Huillet... E benlèu que deman
de contradiccions grosses nasejaràn
ment
clarament.
D'autras contradiccions
se veguèplan dins çô que diguèron los
delegats del C.I.D.-U.N.A.T.I. e de
L'Union des syndicats d'artisans et
des petites entreprises du Bâtiment
Es que los que se
de l'Hérault
ron
«
».
dison
los
sociala
una
C.F.D.T., lo M.I.V.O.C.
que me¬
Alara
de
davant
Gard de pas èstre
manifestacion.
Amb la C.G.T. aquò càmbia. Emile
Grevoul a volgut ren vèire e parla
l'acte
«
de
du
naissance
Lan-
guedoc-Roussillon ». Atal la regionprograma remplaça la dimension occi¬
tana.
A
pas
vist los païsans del
Larzac qu'èran davalats, las delegade
cions
e
Var,
d'Ardecha,
pancartas. Te fai
lors
Montredon
entre
los
e
caminaràn
benlèu
lo
las
amb la
la C.G.T. ?
e
refus
100.000
Lafònt
E
dins
per
?
acamp
personas
Lucha
occitan,
movement
Volèm
viure
al
partiguèt d'un
que
Occitana
»,
acamp
Bordèus,
just
Pompidor, fai
son
a
abans
lo
camin, mas los libres occitans expau-
faire
autrament
pays
»,
de la
sic
Ai
?
ren
vencions
C.G.T.
de
—
Per lo demai
amb de
ausit de nòu
dels
tane...
Picard
du
L'intervencion
sier
darrièra
au
chifras.
delegats
del
Louis
Tes-
e
parlèt de
Roussillon
vivre
dins las inter-
dos
C.R.A.V., Marcel Picard
sier.
«
discors clas-
un
«
en
de
terre
occi¬
Provence
aqueste
matin,
segur
que
res-
la situacion d'ara.
L'I.E.O. e son sector d'espandiment
es que son capables de faire un vertadièr trabalh d'animacion populara ?
de publicar las brocaduras que mancan
e
sién pas d'un Lavisse
que
occitan ? L'urgéncia es aqui.
pondon
pas trop a
».
Parièra
Louis Tes-
foguèt força moligassa per quauqu'un qu'ausiguèt Maffre-Baugé lo 5
de març. Es que i a pas dins lo
4
sats
mòrt de
me
pais
metrò
Charonne, invita a manifestar
primièr de mai e parla — coma
la
«
e
la
de
Sud.
lo
aquela idèa
de
europenc
provocacions
la
del
l'estabilitat
de
temps
nacional
policia ?
Nos sembla doncas urgent per los
organisaires d'aquel jorn de preparar
un
contraplan socialista per la
lo demandèt Robèrt
région coma
e
diretz
morts
de
mai
de Tolosa
ligason
de
qué donarà deman aquel
de
de
mantenèires
pas
nât la seccion del
la
una
per
tics
per los grops poliL'urgéncia aqui es a
causa
occitans.
l'unificacion de
Lucha
Occitana
(seguida pagina 20)
e
de
�ECONOMlA
L'Emplec en Occitània
Analisi deis
I.
L'economia
dei
-
estructuras c
:
pcrspcctivas (1)
La fragilitat deis estructuras
régions
occitanas se caractérisa au còp pèr
gràndeis firmas e pèr la predominància de
pichòteis entrepresas industrialas e comercialas (e de pichòteis esplechacions agricôlas). Dos sectors en fach s'opausan : un sector
modèrn, que depènd de cèntres de décision luenchencs, e un sector
tradicionau que viu coma pot e que part en dolilhas, de mai en
mai esbegut pèr de capitaus forastiers. Lo sector modèrn se carac¬
térisa pèr d'equipaments força capitalistics e adonc pèr d'efectius
salariats febles quora son comparats a la produccion.
l'establiment recènt de
Un vintenau solament d'establiments industriaus
emplega mai
dins la région parisenca ò la région
Ròse-Aups. A pèr aqui 2/3 dei salariats occitans son emplegats dins
leis entrepresas de mens de 100 salariats, contra la mitât pèr l'ensèms de França.
de 2.000 salariats, siá
mens que
Aquesta proporcion auta dei pichóneis entrepresas explica la
febla dau sendicalisme e lei salaris febles en mejana, en particular dins lo negòci e lei servicis.
taussa
Aqui ont existisson lei sendicats, la reparticion sendicala es
gaire diferènta d'aquela de l'ensèms de França ; es coma aquò
qu'ais eleccions professionalas de 1970, en Provènça, se la C.G.T.
a
obtengut 53,3 % de vòtz (contra 46 % dins l'ensèms de França) ;
au contra, la C.F.D.T. a
obtengut rèn que 9,1 % (contra 19,6 %)
luenh derrièr Força Obrièra (14,9 % contra 7,3 %) ligada pron
sovènt ai cataus e que son actitud pròchi dau patronat es en
generau netament revindicativa. Lei chifras pèr leis àutrei régions
occitanas son gaire mai diferèntas.
(1) veire Dire,
n° 1.
5
�97
97
96
96
95
94
94
94
93
91
91
91
90
89
89
=
—
=
=
=
::
Emplegats
=
:
"Cèntre
Auta Nòrd
98
semi-prvat)
%l1ò(es9meempp7cirèinjtsvaoâr fr1anm0c=eejasn.
anu
ldae
%
en
_
84
=
=
=
:
:
:
98
97
Picardia
Alsaça "Pais
97
94
94
93
y'1
92
90
90
122 109 101 100
ITaXblèu
=
parisenc Comta Ròse-Aups Auvernha Normandi Provènça Borgnha deLèira Aquitàna "Bretanh Champnha Lemosin Normandi Miegjorn-Pèus Leng.-Roslh "Corsega
Région Franca
Obriers
88
89
112 112 102 100
Lorena "Bas a
88
"Peitau
88
85
85
83
67
86
pa=risenc Norma=ndi Ròse=-Aups = = = = Com=ta Champnha ac=: Borg=nha Auve-rnha = Ldeè=ira Aqui=tàna Norma=ndi "Bret=anh Miegjorn-Pèus= Leng.-R=oslh = Lem=osin "Cor=sega
env
Lorena Nòrd Alsaça Picardia Franca
Région Auta
98
93
93
93
92
"Cèntre "Pais
o
r
P
92
91
91
89
"Peitau
"Bas a
84
89
86
84
86
83
81
82
59
80
112 102 100
—
=
=
=
=
s
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
lleréc;gitonis dC'Ooersegat.
superio parisenc Ròse-Aups deLèira Lemosin Normandi Champnha "Bretanh Auvernha Provènça Comta Aquitàna Normandi Miegjorn-Pèus Borgnha "Corsega Leng.-Roslh Egrnas *d'ruég,nions
cartè
:
Quadres
precdit
Région Alsaça Nòrd Lor ena
"Cèntre Picardia "Peitau
Auta
"Pais
Franca "Bas a
Not—a.
98
97
94
93
91
90
89
88
88
87
131
=
=
=
=
=
=
=
=
=
=
86
87
=
=
86
=
83
85
=
=
83
83
82
83
=
=
=
=
78
=
70
=
;
sal ri
Ensèms
parisenc Normandi Ròse-Aups Provènça Comta
Région Auta
Alsaça Lor ena Nord Franca
Lèira Normandi Miegjorn-Pèus Leng.-Roslh Lemosin "Corsega
Picardia Auvernha Champnha Aquitàna Borg nha "Centre "dePais "Bas a "Bretanh
"Peitau
�II.
-
Lei revenguts
legida dau tablèu IX mòstra clarament lei diferéncias de
lei régions occitanas. Mai d'una remarca pôdon èstre
La
salaris
entre
fachas
:
es proporcionau a l'industrialisacion de la région.
verai d'un biais generau e l'es particularament pèr lei
salaris obriers : lo primièr tèrç apartèn tôt entier a la França
industriala ; au contrari, lo darrièr es partit entre l'Oèst, Occitània e Corsega (qu'es pas la mièlhs plaçada). La diferéncia entre
lei régions dau darrièr tèrç (en particular Occitània) e la région
parisènca vira autorn de 50 %.
1) Lo salari
Aquò
es
2) Très régions occitanas apareisson particularament defavo-
Lengadòc-Rosselhon, Miegjorn-Pirenèus e Lemosin.
l'Aquitània son dins una situacion un pauc mens
marrida. Provènça es en posicion melhora pèr lei salaris d'emplegats (mai inferiors a la mejana nacionala) ; empacha pas que lo
nivèu dei salaris de sei quadres superiors es particularament bas ;
aquò vèn d'una òfra de trabalh largament superiora a la demanda
(taus d'escolarisacion auta dins l'ensenhament superior, désirs de
quadres d'autras régions de s'establir dins lei régions miegterranencas).
risadas
:
lo
L'Auvernha
e
rèn que leis
salaris fémi¬
nins son particularament febles dau fach que leis emplècs son
pas espés ; aquélei dei fonccionaris titularis son inferiors a la
Région parisènca (de 5 a 10 %) e leis auxiliaris, força nombres
dins lo Miegjorn son dins una situacion escandalosa.
3) Es de rementar qu'aquéstei chifras caracterisan
efectius masculins dau sector privât ò semi-privat. Lei
Lei revenguts
bèucòp mai dificils a evasolament pèr lei revenguts
impausables, que son bèn inferiors a la realitat. D'après leis estimacions la frau fiscala es particularament importanta dins lei
régions miegterranencas. Lo revengut mejan en 1970 atenhiá en
Provènça 99,5 % de la mejana nacionala, chifra d'alhors inferiora
a 1962 e a
aquelei de la région parisènca (138 %) ; parierament
la consumacion mejana èra de 106,9 % de la mejana francesa.
Aquélei chifras, que son lei mai autas d'Occitània, mòstran d'abòrd
luar
car
en
dei non-salariats
generau
son
son
coneguts
7
�lo feble nombre
d'agricultors (lei revenguts impausables agricòls
totjorn fòrça febles e l'autò-consumacion força importanta) e
mòstran subretot una fòrta consumacion. Aqueste d'aqui es deguda
en partida au
torisme (que fai créisser la consumacion locala) mai
tanbèn ai revenguts dei non-salariats : la Provènça, coma leis
àutrei régions occitanas presènta lei caractèrs especifics deis economias sota-desvolopadas : sota-industrialisacion, caumatge, desequilibris mai tanbèn inegalitats socialas fòrtas.
son
III.
-
Lei perspectivas
d'avenir s'escurcisson
Se la situacion d'ara n'est pas
dire
flame, lo mens que se pòsca
l'avenidor es luenh d'èstre assegurat. Pèr lei perspec¬
d'avenir òm pòt tirar lei conclusions que seguisson :
es
tivas
que
1. Lo
Avèm
DEGALIIAMENT
DE
l'eMPLEC
vist
(cf. Dire n° 1) l'importància dau caumatge en
régions d'un biais particularament
brutau (doblament en un an d'un caumatge ja fort). En tala situa¬
cion, la lèi dau capitalisme es que lei fòrts pòdon totjorn evitar
leis auvaris mentre que lei febles se ne'n sòrton pas : lei régions
occitanas sortiràn de la crisi bèucòp mai aflaquidas que non pas
lei régions industrialisadas ; quora faudriá d'investiments industriaus considérables pèr remontar lo retard, i a arrèst deis
investiments senon replegament subre lei régions fôrtas : es
coma
aquò que la segonda part d'investiments a Fôs es
ajornada sine die e que de novèus investiments sidérurgies son
prevists en Lorrena ; lei pichôteis e mejanas entrepresas localas,
se
rèstan competitivas, veson sei crédits bancaris
suprimits (pèr
exèmple Grifïet a Marselha que fabricava de materiaus de
trabalhs publics).
Occitània. La crisi atènh nôstrei
Lo rapòrt deis òfras ai demandas d'emplècs a tombât d'un
còp. Mai lei quàuqueis òfras que existisson son sovènt pas adaptadas a la qualificacion locala. Es coma aquò que dins la metallurgia, leis obriers qualificats vènon sovènt de Nord e d'Est de França.
Au contra, la proporcion d'emplècs
non qualificats fisats ai trabalhadors immigrats es una dei mai fôrtas de França, çô que
pot
8
�s'explicar pèr l'importància dau bastiment e dei trabalhs publics
e pèr la
proximitat geografica dei païs miegterranencs, que, pèr
la màger part, lei trabalhadors imigrats ne'n son originaris.
Aquéleis estructuras de l'economia occitana permeton d'aver
a mejan-terme (es a dire l'avenir
se pòt preveire).
força crenhènça pèr l'avenidor,
que
Se òm pren
importància
es
l'emplèc dins lei uèch sectors industriaus que son
proporcionalament égala ò superiora a aquela de
l'ensèms de
França, òm a dos sectors que reculan despuèi quauqueis annadas : lei cuers e pèus e lei non-ferrós (baucita importada, aluminium que mai automatisât) ; quatre que bolegan plus :
lo Bastiment-Trabalhs publics (pertocats durablament pèr lo ralentiment demografic), leis industrias alimentàrias, leis industrias de
materiaus de bastiment e de vèire (ligadas au B.T.P.) e subretot
lei construccions navalas e aerònauticas (concurréncia internacionala e baissa de la consumacion dau petròli tocant lo construccion
navala, la fin probabla de Concorde amenaça 1.500 emplècs a
Tolosa). Dos sectors solament son en expansion : lo petrèli (qu'emplega gaire de man d'ôbra) e la quimia. Estei dos sectors son mai
que mai polluènts e son expansion riscariá d'entraïnar bèucòp
mai d'inconveniènts que d'avantatges.
inquietud pèr l'avenidor non pot èstre que renfortida
fisa ai prévisions (optimistas) de la comession preparatòria dau plan VIIen. Aquesta comession prevei pèr Provènça,
région mai industrialisada, una pèrdia d'aqui 1980 de 3.000 em¬
plècs industriaus. Aitant dire adonc que l'òm fai tota fisança au
sector terciari pèr faire fàcia a l'arribada dei joines sus lo mercat
de l'emplèc. Or, s'es verai que éstei darriéreis annadas, aqueste
a
creissut lèu-lèu, entretant, òm pòt aver quàuquei rasons de
pensar qu'ambé l'abséncia d'una industrialisacion, un cèrt nombre
d'activitats terciàrias van arribar a saturacion car, fin finala, viran
de mai en mai sus elas un nombre important d'emplècs (negòci,
administracion, bastiment) es estât déterminât pèr l'expansion
demografica. Or aquesta d'aqui feblis ; i a de régions onte ôm
es
arribat a un tau nivèu de despoblament que l'exòdi rurau
s'abena, e soleta, l'industria poiriá prene lo relais de motor de la
creissènça. La desalenada dau terciari es neta, coma o avèm vist,
en causa de la montada rapida dau
caumatge que s'i desvolopa.
Nôstra
se
l'òm
se
9
�2. La mitificacion
L'edificacion de l'ensèms
présentât a
de
ranenca
la
sa
de
Fòs
industrialò-portuari de Fòs
es estât
partença coma lo biais de sortir França miegtersota-industrialisacion. Lei retombadas economicas
devián aténher lei régions compresas entre
Tolosa e Niça. Om a
parlât a aqueu prepaus de 70.000 emplècs, mai a flor e a mesura
que lo complèxe s'es bastit, lei prévisions d'emplèc se son netament reduchas. A l'ora d'ara òm
pot dire que la montanha a espelit una rata : Fòs se resumis subretot a una acieriá qu'emplega
6.000 salariats que mai de la mitât vèn de Lorrena, e un nombre
pichôt d'entrepresas mejanas : Ugine-Aciers (1.020 salariats), ici
(200), esso (298). En tôt, a l'entorn de 85.000. Dins aquélei 8.500,
5.000 correspondon a de creacions netas d'emplècs. L'arribada
vertadièrament importanta de trabalhaires s'es facha dau temps
dei trabalhs de bastison (1973-1974) ont leis emplècs de bastiment
son
montais fins a 10.000. Uèi, la construccion es acabada, lei
salariats dau btp son partits e ges d'autra creacion d'emplèc suplementària es en vista sus la zòna de Fòs. Maugrat l'anôncia de
novèus trabalhs pèr lo Presidènt de la
Republica en setèmbre de
1975, la segonda partida de Fòs que deviá augmentai- devèrs lo
Nòrd (dins la Crau), la zòna industriala es estada abandonada.
L'usina siderurgica es en dolilhas (un dei dos auts-fornèus es
arrestat ; lo
caumatge parciau es aparegut). La « represa » economica rènd lei siderurgistas un pauc mai
optimistas : van investir...
en Lorrena !
Aquò s'apèla tornar au brèç.
lo
D'efièch, Fòs a chicat doblament
plan industriau.
:
sus
lo
plan régional
e sus
Sus lo plan regionau, èra de preveire qu'aquò chicariá tre la
partènça. La plaça dau complèxe es estada chausida que pèr de
rasons tecnicas
(existéncia de plans immènses amb un fondamenta
pron dura pèr sostenir lei fabricas) e estrategicas (lo desbocat de
l'axe dau Rose subre la Miegterranèa, es a dire entre
l'Euròpa
industriala e lo Tèrç-Mond). Dins
aquela implantacion, la referéncia a la région es estada
qu'un alibi pèr faire admetre mai
aisidament lo borrolament de l'espaci e lo concagament deis aigas.
D'alhors sèmbla pas de creire que lei promesas tubantas
dei « re¬
tombadas regionalas » agan sufit au
patronat marselhés (que
10
�despuèi de generacion viu sus de mites : Fòs, la nòva dubertura
dau canau de Suez, ara espèr dau canau Ròse-Rin) e una partida
importanta deis elegits de senèstra.
Uèi òm
rènd compte que
lei retombadas son nulas : ges
s'es installada dins la région emplega l'acier de
Fòs ; lei vèndas de la siderurgia concèntran gaire leis entrepresas
localas ; la màger part de l'acièr es exportât vèrs lei païs miegterranencs ò vèrs Lion. Lei mai
oplimistas dison ambé Sénher Jaume
Deguigues, président de la Cambra de Comèrci de Marselha :
«
Fòs devendrà pas una realitat industriala diversificada gaire
après sa creacion. Una generacion au mens serà necita » (ObjectifSud, març de 1976). Siám luenh dei 70.000 emplècs immédiats
promés fai cinc ans !
d'entrepresa
se
que
Aqui ont a chicat tanbèn, es mai greu dau ponch de vista dei
capitalistas. Fôs èra una idèa granda de l'industrialisacion pompidoliana : l'Estat a pas mastegat lei mejans (tèrras vendudas ais
industriaus 5,45 F. lo m2, 2,7 miliards prestats sus 25 ans a
6,75 % ; equipaments sociaus a la carga de l'Estat e subretot dei
collectivitats localas que an degut bastir de lotjaments, d'escòlas,
eca...) pèr ajudar lei grands siderurgistas francés que se son man¬
dats pèr enfantar la s.O.l.m.E.r. La « siderurgia sus l'aiga » deviá
donar tôtei lei garantidas de rendabilitat e laissava esperar de
polidei perspectivas d'exportacion vers lei païs dau bacin miegterranenc.
Mai lei perspectivas d'amainatjament dei païs miegterranencs son estadas mau
envisatjadas, e uèi òm constata un subreequipament : Espanha, lo Mezzogiorno italian, Magreb, Grécia e
Turquia se son donats d'equipaments coma aquélei de Fôs. Ara
lei siderurgistas francés ne tiran lei conclusions e se replegan subre
la Lorrena. Pèr élei pereu, Fôs a chicat.
Dins aquesta
clarament
:
operacion, lo caractèr coloniau es aparegut força
pèr la bastison dei fabricas, leis entrepresas
dau bastiment
regionalas
pèr l'amainatjament
de l'estanh de Berra lei collectivitats localas son estadas ignoradas.
Très comunas solament an acceptât d'aderir au « Sendicat cornunautari d'amainatjament » que n'a ges de poder, perqué bailejat
pèr un organ administratiu, la M.i.a.f.e.b., que depènd directament
dau govèrn. Enfin, pèr l'emplèc, una discriminacion es
son
estadas
tengudas
en
fora
;
11
�emplècs qualificats son estats fisats ai Lorrèns
coinpanhat lo desmainatjament de Wendel-Sidelor, leis
emplècs dei quadres son estats atribuits dins una proporcion de
90 % a de forastièrs, mentre que lei Provençaus an agut rèn que
d'emplècs non-qualificats.
estada facha
que
leis
:
an
3.
SE
Lo
SOTA-DESVOLOPAMENT
DOBLA
D'UN
OCCITAN
COLONIALISME ECONOMIC
L'evolucion actuala se caractérisa pèr lo recul dau capitalisme
locau, l'establiment de gràndeis entrepresas forastièras ai régions
e un « amainatjament
dau territòri » que tèn pas compte de l'interés dei
populacions.
A. Lo recul dau
capitalisme locau.
Seriá faus de dire
qu'un capitalisme industriau a jamai existit
d'aqui es jamai estât fòrça ambiciós
en
e s'es
generau contentât de pichòteis e mejàneis entrepresas
generalament ligadas ai matèrias primièras localas ò importadas
pèr lei pòrts. La borgesiá a subretot fondât sa riquesa subre lo
negòci coloniau (Marselha, Bordèu) ò subre lo foncier (Tolosa,
Lengadòc). Uèi l'industria tradicionala s'aclapa : barraduras d'entrepresas e absorpcions pèr de grops forastièrs ai régions occitanas (sovènt a França)
tòcan tótei lei sectors. Om pot dire que lo
capitalisme locau, levât quàuqueis exèmples, a cessât d'existir en
tant que tau, çò qu'explica pèr exèmple que la borgesiá
marselhesa
se
siá acrocada tant activament au mite de Fòs que n'esperava
tirar lei brenigas.
en
Occitània.
Cèrtas,
Un estudi
occitan
aqueu
recènt dau sendicat
C.F.D.T.
classava lo patronat
categorias : un patronat locau, cèrtas envejós de
mai intéressât pèr la substància economica regionala, pèr la recèrca, l'urbanisme, l'ensenhament universitari,
eca... ;
es lo patronat modernista, mai que mai excepcionau dins
en
très
sota-tractança,
nòstrei
régions (òm pòt citar, pèr exèmple, Ricard) ; un patronat
e
internacionau perfiechament indiferènt a l'economia
regionala e que participa au partiment internacionau dau trabalh,
que fai de profiechs importants gracia a un amortiment rapid e
que pòt quitar la région tanlèu qu'es arribat, quora i tròba plus
nacionau
12
�pitar ; enfin un patronat locau envejós de profiechs a
e qu'accèpta tôtei lei compromissions, justament de
vendre tròç a cha tròç la région ais entrepresas multinacionalas
(Fôs, la Costa d'Azur, la Costa lengadociana, la Costa d'Aquisa
grana a
cort
terme,
tània...)
Uimplantacion dei gràndeis entrepresas nacionalas
B.
e
multinacionalas.
Se lo patronat
locau
que
venèm de parlar
es encara
majoritaii
pichôteis entrepresas, au contra, la màger part dei gràn¬
entrepresas es estada beguda ò fonduda dins de grops forastièrs
dins lei
deis
a
Occitània.
I
a
de
trusts
que
s'i
son
talhats d'empèris vertadièrs, venènt lei
absoluts, impausant sei quatre volontats ai municipis. An
lo benefici de tôtei lei drechs car son aparats pèr de gròssei tèstas
mèstres
presèntan ai trabalhadors l'image d'una direccion luenchenca e
invisibla, que amenaçan de s'installar alhors quora lei revindie
tròp fòrtas. Se pot citar d'entrepresas coma PechineyUgine-Kulhmann ò Rhône-Poulenc que son présentas un pauc
pertot. Pèr exemple lo grôp P.U.K. esplecha la baucita dins lo
Var, leis Aupilhas e l'Erau sènsa s'enchautar trop de l'environa,
fabrica l'alumina a Marselha, Gardana e Salendres, l'aluminium
a Noguèras,
Lanemesan e Issoire, embrutis Durènça e lo Martegue pèr Rhône-Poulenc e Naphtachimie interpausadas. Lo trust a
tanbèn una importanta activitat dins leis acièrs especiaus (Fôs e
l'Ardoise) e tanbèn de participacions dins lei salinas, sènsa comptar
un
capitau considérable dins l'immobilier e lo vinharés. Rèn que
dins la région provençala P.U.K. es représentât directament pèr
l'entremièg de nôu filhalas dins 16 establiments, qu'emplegan en
tôt 5.000 personas. Tanbèn, parièr pèr Rhône-Poulenc qu'emplega
6.000 personas dins 9 establiments.
cacions
son
longtèmps que lo capitau locau n'es plus représentât dins
principalas entrepresas occitanas. Sus lei dètz-e-nôu establi¬
ments industriaus d'Occitània (Tablèu X) emplegant mai de 2.000
salariats très solament, apartènon a de capitaus locaus : Michelin,
que son sèti rèsta a Clarmont, Crouzet a Valènça e la Société
Provençale dei talhièrs Terrin (qu'es una societat de servici : radobament navau) a Marselha. Nôu apartènon a l'Estat e son adonc
I
a
lei
13
�*0»*
UQJtSÁM\ÌÙV16
CAJ^LKAVI PftlC(vcÀ-n,c^
'
f^2î>.fijutç
if
H-ovtilw
♦
rÌlMjLA
l'uyfct
%
lVn+-k.
al
Ríwrxu
5i>
TXablèu
Ociotnàersa
(
|S£^l
fliingaaqcmuèerss
Quàquei
«
r
\
AA
■
WtHíLeJ/
0Ỳo
tJjL
f
s
JfyioC*cLu>X-i CWJMjb rUuct«i<,
fcuLt&n. tùSÉ&JL/me.
%
yy\
<
fwum
W</6
UÍ4
^cUltn
Tkoyi4ov
WfMieJ?-
r«i&t?
csr
h)(fie*
ÍU
.ftvw.aV&Uou/trioïIAj*..
i« v
C
Ai
fU
A
"f
(~
î*
*
l
5
Tl^is-tfvu
ii
�dirigidas de Paris. Pèr lo demai, se remarcarà subretot Rhônee Thomson c.S.f.
que i faudriá apondre de firmas coma
p.U.K.
(ja citada), Saint-Gobain-Pont-à-Mousson qu'an nombre
d'establiments e qu'emplegan mens de 2.000 salariats
(entrepresas
a
capitau fòrt, e febla man d'òbra) ò b.s.n. (alimentàrias). Lo
capitau forastièr, en defôra dei chantiers de la Ciutat, es subretot
représentât dins lo sector dau petrôli (Exxou, Shell), de l'electronica (I.B.m., Texas Instruments) e de l'alimentacion
(Nestlé,
Lybbies) dins d'entrepresas en generau força modèrnas (qu'em¬
plegan adonc una man d'ôbra força reducha).
Poulenc
D'un autre costat se sap que, mai aquô es pas particular a
Occitània, practicament tótei leis entrepresas grandas francesas son
ligadas ai grops bancaris grands e a l'Estat. De ligams financièrs
existisson
lei principalas entrepresas (veire Tablèu XI), lo
supervisât pèr lei quatre grôps bancaris grands que
dominan l'economia francesa (Paribas, Suez, Rothschild et Schnei¬
der). Pèr exèmple, Paribas possedis mai de 200 participacions
sovènt decisivas, dins de societats qu'emplegan en tôt 400.000
personas. L'empèri de Rothschild es au mens tant important, benlèu mai. Aquélei grôps contrarôtlan non solament nombre de sectors industriaus, mai ocupan sovènt de plaças decisivas dins lo
negôci, lo transport, la banca, lei societats immobiliaras e lo
torisme. Lo poder dei doas cènts familhas que se ne'n parlava
abans guèrra, non solament existis encara, mai s'es renfortit : se
trôba sovènt lei parièrei personas dins lei principaus conseus
d'administracion... e en tèsta de l'Estat. Pèr exèmple Monsur de
Fouchier, P.D.G. de la companhiá financièra de Parisbas es au
côp administrator dau Crédit Foncier de França, de Thomsonc.s.f., de la Companhiá Francesa dei Petrôlis, de Schlumberger.
Se trôba tanbèn au C.A. de Paribas, Arnaud de Voguë (SaintGobain), Raoul de Vitry (Péchiney), René Gillet (Rhône-Poulenc),
René Bergot (Citroën-Michelin). Autre exèmple : Thomson-c.s.f.
compta a son conseu d'administrança Paul Huvelin (ancian presidènt dau c.n.P.f.), Raoul de Vitry (ja citât) e Edmond Giscard
d'Estaing (paire dau Presidènt de la Republica). La familha
Giscard d'Estaing es tanbèn representada a Kléber-Colombes, a
Carbone-Lorraine, au Crédit Foncier e Immobiliar, a la Société
du Tunnel du Mont-Blanc, a i.b.M.-France, eca., mentre que l'esposa dau cap de l'Estat represènta la dinastia Schneider...
tôt
entre
estènt
15
�grands industrialò-bancaris pesa
basi industriala n'es particularament
febla. A l'ora d'ara, se créa un sector modèrn, d'efectius salariaus
dins Fensèms pron febles, e completament copat dei régions pèr
sei capitaus, sei sètis sociaus, sei cliènts e sei fornissèires. A
l'encôp lo sector tradicionau cabussa e Feconomia se desarticula
(2.000 quincanèlas en Provènça en 1975 contra 993 en 1974 e 704
en
1973). Lo sector contrarotlat pèr de capitaus forastièrs a tendéncia a venir majoritari e la tendéncia es a l'acceleracion despuèi
quàuqueis annadas (veire Tablèu XI).
dominacion
La
força
sus
Occitània,
dei
grops
que sa
amainatjament dau territòri
forastièrs ai populacions occitanas.
Un
C.
«
»
concebut pèr d'interés
efectuadas
en
Avèm vist que leis implantacions industrialas èran
tenènt compte unicament deis interés dei grands grops
indus-
L'exèmple de Fòs mòstra clarament que lei
populacions e leis elegits locaus son jamai consultais e que lei
résultas d'aquò n'èran mai lo concagament e l'avaliment dei biais
de viure locaus qu'una creacion d'emplècs.
trialò-financièrs.
vocation touristique » dei ribas de
militaras nombrosas (Larzac,
Canjuèrs, Tolon, Biscaròssa, eca...), leis autô-estradas que degalhan, lo païsatge e lei activitats agricôlas, lei barratges que
negan lei melhórei tèrras e de fes que i a lei vilatges (Lei Salas
de Verdon) eca... Estei darrièirei realisacions son pas necessàriament inutilas, mai son totjorn fachas en fonccion dei possibilitats
maximum de profièch a cort terme e non en fonccion de l'interés
sociau pèr la région.
Se
mar
e
pòt apondre
a
aquò la
«
de la montanha, leis empresas
L'amainatjament toristic, pèr exèmple, ajonh, dins sei moe sei tòcas aqueu de Fòs : sus la costièra lengadociana (e
bènlèu sus la costièra dei Landas), l'Estat expropria a prètz bas,
amainatja e torna vèndre ai promotors (lei grands grops bancaris)
a de prètz tôt just superiors. Leis emplècs creats son en majoritat
sasonièrs e rarament fisats a la man d'òbra locala. L'amainatja¬
ment de la montanha, se a pogut arrestar lo despoblament dins
certànei valadas, la màger part dau tèmps, l'a accelerada (pèrda
dei tèrras agricôlas). L'exèmple d'Isola 2000 es particularament
significatiu : lei despènsas d'amainatjament son estadas dins la
dalitats
16
�Tablèu XI
La presa en man
Sàrgas.
—
de l'industria provençala pèr lei grands trusts
(1968-1974)
« La dépendance juridique et financière de l'industrie régionale
» (Chambre
régionale de Commerce et d'Industrie de Provence-Côte d'Azur).
Activitat
Materiaus de bastimenl
Societat
—
Ciments
de
Outre-Mer
Mecanica
—
Société
Grands grops
regionala
Marseille
et
—
Ciments
Lafarge.
Alsthom
(C.G.E.).
(Marselha).
Ateliers
de
Pro¬
(Marselha).
CODER (Marselha).
—
vence
—
Quimia
—
-—
—
—
Schloesing (Marselha).
Gir (Marselha).
SIRAP (Marselha-Rosset).
—-
Raccords
—
Frangeco (A.N.F.).
Ciba Geigy (Soissa).
Armosig (Rhône-Poulenc-
Vallous).
—
Cellulose du
Pin
(S.G.P.M.).
Divèrs
Agrò-alimentari
—
—
—
—
Papeteries
(Castèunòu
Var).
Brasserie
Siffrein-Garcin
de Gadanha,
«
Le
Phénix
»
(Marselha).
Petitjean (Senàs).
Salador (Marselha).
—
—
—
—
Marseillaise
rie
—
—
—
de
Semoule-
—
Tex¬
(Agache Willot).
Union
&
—
General
Consortium
tile
Brasseries
de
(Br.
Gl. de l'Ind.).
Grop Panzani (B.S.N.-Gervais-Danone).
Grop Grâce (U.S.A.) puèi
Lesieur-Unipol.
Grop Panzani (B.S.N.).
(Marselha).
Bretagne-Prov. (Aurenja).
Garbit (Marselha) SAPAL.
Prior 5
(Marselha).
—
—
Lesieur-Grop Panzani
(B.S.N.).
Générale
de
Panification-
Géraliment.
—
—
—
—
—
&
Carret (Mar¬
selha).
Unipol (Marselha).
Noilly-Prat (Marselha).
Provençale de Conserves
et
Plats
Cuisinés
(Au¬
renja).
Rivoire
Brasseries
de
Monaco.
—
—
—
—
—
Grop Cohen-Skalli.
Grop C h a n c e 1 (Rizeries
Ind.).
Cognac Martell.
Grop Panzani (B.S.N.).
Union des
—
La
Proma
(Aubanha).
—
Brasseries (Br.
Gl.
Indoch.).
Jacquet.
&
17
�màger part suportadas pèr lo municipi (en particular la construccion e l'entretèn d'una rota força cara pèr anar a l'estacion), çò
qu'a fach créisser d'un côp lei talhas localas, mentre que lo personau
de l'estacion es estât entierament près en defôra dau
municipi. Fin finala, lei pèrdas son pèr lo municipi e lo consèu
generau, mentre que lei profièchs s'endralhan en cò dei bancas
anglesas que son proprietàrias de l'estacion.
Ansin,
qu'una politica diferènta siá aplicada, Occitàde se partir dins l'avenidor en doas ò très cèntres
grands (Bordèu, Tolosa, Clarmont) e un litorau miegterranenc
força poblat e tocat pèr lo caumatge, e un interior (Massis « Centrau », Bacin d'Aquitània, Provènça interiora) quasi desèrt, bon
que pèr l'emigracion, lei residéncias segondàrias e lei terrens
nia
a
mens
amenaça
militars.
IV.
-
Quêta politica economica pèr Occitània ?
Occitània adonc coneis lo
sota-emplèc, lei desequilibri estrucdependéncia economica qu'aquò es la marca d'una
région gaire desvolopada.
turaus
Sa
e
la
plaça dins l'estrategia dau capitalisme mondiau
es
parti-
cularament defavorabla. Luencha dei cèntres de décision, n'a pas
d'environa industriala, de grands mercats de consumacion e
d'aquéleis activitats nòblas que son leis industrias sofisticadas de
matèria grisa e lo terciari superior que lo capitalisme resèrva de
mai en mai ai païs dominants, mentre que leis
industrias de man
d'òbra non-qualificada e leis activitats polluentas van s'establir
dins lo Tèrç-Mond onte lo côst dei factors de produccion es mai
ges
feble.
Lo sacrifici vougut pèr
lo poder de l'agricultura occitana n'es
l'exèmple mai clar : s'importarà de mai en mai de bèns primaris
a prètz bas
pèr vèndre ai païs dau bacin miegterranenc lei produchs industriaus que n'an de besonh.
L'estrategia dau capitalisme francés
e internacionau es de faire
régions perifericas francesas, un relais de l'esplechacion dau
Tèrç-Mond, tanbèn de tèrras a vocacion toristica e militara.
dei
Pèr
se
sortir
régions occitanas,
18
dau
coma
ceucle
infernau
de
la
pauperisacion, lei
an besonh
leis àutrei régions de França,
�politica volontarista au servici dei populacions que i rèstan.
prioritat deu èstre donada a la recèrca d'emplècs sus plaça e
lei critèris d'implantacion ò de mantèn d'activitats devon èstre non
lo profièch immédiat, mai l'utilitat sociala pèr la région. I a
qu'una estrategia de rompedura amb lo capitalisme que pòt perd'una
La
metre
de i arribar.
Lo socialisme
subretot
de
es
pas
solament la
presa en man
pèr la collecti-
dei mejans de produccion, mai es tanbèn e
décisions presas lo mai possible d'aquélei que lei
vitat dei décisions
concernisson.
e
Solet, lo socialisme autogestionari pot aduire
una
garantida contra lo
cen¬
solucion ai régions dominadas, car es una
tralisme burocratic.
regionala a ja començat d'apareisser au priplan de la scèna politica e sociala. L'eslogan Volèm viure al
païs e lei mots d'ordre identics mobilisan lei trabalhadors Lengadocians, Corses e Bretons. Om pòt preveire un desvolopament rapid
dau tèma a tôtei lei régions dominadas.
La revendicacion
mièr
forças politicas de senèstra e leis organisacions sendicalas
un esfòrç de reflexion e de concertacion pèr integrar
l'aspècte regionau de la lucha dei classas dins son estrategia. Es
tre l'arribada de la senèstra au govèrn qu'una vertadièra regionaLei
devon faire
luchas regiode passatge,
d'un rapôrt de força favorable au socialisme : ôm vei mau lo
socialisme bastit dins lo tèrç de la França, dau tèmps que lei dos
àutrei contunharián de conéisser caumatge e exôdi ! Dins aquesta
perspectiva, es tre uèi qu'una nòva politica deu èstre alestida.
lisacion deu èstre realisada. La presa en compte dei
nalas es just e just un deis enjòcs, dins lo période
Aquesta d'aqui deu èstre decidida pèr lei trabalhadors dei
régions concernidas, mai se pòt tre ara en veire lei gràndei linhas
e
envisatjar lei mejans institucionaus e legislatius que convènon :
una
diversificada
economia
e
equilibrada
;
l'aparament deis em-
industria esparpalhada e asatada ai ressorsas
e a la consumacion localas ;
l'emplèc racionau dei sòrgas d'energia
qu'existisson ò potencialas (energia solara) ; una concertacion e
una
cooperacion (e non una concurréncia esterla), ambé lei païs
miegterranencs : excentrada en rapôrt amb Eurôpa dau Nord,
Occitània es au contrari força bèn plaçada vèrs la peninsula Ibe-
plècs agricòls
;
una
19
�e Magreb ;
aquô depènd dei vias de comunicacion
(actualament, pèr exèmple, Tolosa es força mau religada a Castilha e Marselha au Piémont). La diminucion dau tèmps de trabalh, la creacion d'emplècs dins l'administracion (e una regionalisacion dei nominacions) e lei servicis sociaus, l'augment de la
consumacion populara, lo desvolopament dau torisme sociau concernirián de mai l'ensèms dau territòri e deurián adonc profechar ai
régions occitanas.
rica, Itàlia
Sus lo plan juridic, certans mejans deurián èstre
disposicion d'una politica socialista regionala :
mes
a
la
proprietat publica regionala pèr leis activitats especiregionalas. Pèr exèmple : bancas regionalas d'investiment, transports, entrepresas amenaçadas de disparicion e que
presèntan un interés regionau (c.O.d.e.r., Griffet, Bacins de
carbon...) ;
una
—
ficament
una
planificacion democratica regionala ont elegits e popuparticiparián a son fargament e que permetriá de définir
desvolopament équilibrât dau territòri ;
—
lacion
un
de
grands transferiments dei poders de l'Estat devèrs lei
lei collectivitats localas dins lo domèni économie, sociau,
culturau. La competéncia regionala deu en particular tocar au
contraròtle deis investiments publics e a l'amainatjament de l'espaci e de l'urbanisme.
—
régions
e
Esteis
objectius
e lei mejans a metre en òbra son incompatibles
capitalista. L'autonomia pèr Occitània de sei
régions en se aduiriá rèn se la sòrga fondamentala dei dominacions
socialas, regionalas ò nacionalas restava. Lo deperiment économie
d'Occitània es pas irréversible : es fonccion dei factors politics.
amb
una
societat
Ives BARELLI.
(seguida de
Volèm
viure
al
pais, que se dison
clarament
per
un
socialisme autògestionari. E de trabalhar amb l'I.E.O.,
ios cantaires
e
lo teatre
occitan
sens
doblidar Ios autres mejans de difusion
de la cultura. O alara Ios Occitans
passaràn,
a
20
costat
coma
Ios felibres
de l'istòria
e,
en
en
1907,
compensa-
la
pagina 4)
trompetadas
se desrevelha o veirem de fugidas idealistas dins la recèrca d'un ôme providencial, menaire viticôla per exemple.
Tôt es possible e res es pas ganhat,
que
la tombada
pojadista naseja
totjorn.
Gaston BASALGAS.
cion,
sus
ausirem
la
bêla
de
bêlas
endormida
que
�AGRICULTURA
Assai d'analisi de la Viticultura
eu deu pagar ?
:
Il o problèma de la
viticultura es ara pausat d'un biais decisiu
s'agís pèr una gròssa part d'Occitània d'una question de vida
ò de mòrt. Quora se prepausa de solucions, te ne vòlon far tombar
lo finançament sus leis esquinas dei vinhairons. Adonc, seriá
mestier d'assajar de destriar en eu a mai profitât l'alargament dau
vinharés partènt dau sègle XVIII.
que
Climat
Fa
e
economia.
quauqueis annadas, de climatològs s'avisèron
que
lo limit
de la cultura de la vinha aviá força davalat devèrs lo sud despuèi
l'edat mejana. Ansin, au sègle XIII, se trobavan de vinharés fins
ais Ardenas
mai
Belgica. Ara, lo limit passa bèn au sud de
ròdols afavorisats qu'elei an servat una probêla (Alsàcia, Renània, Champagne...). Sa
conclusion, d'aquestei gènts, foguèt que lo climat s'èra refrejat e
que de culturas que demandavan de calor avián reculât dins de
régions que son climat èra restât favorable.
e
en
Paris alevat quauquei
duccion de qualitat
de rectificar aquesta opinion un pauc plus
de climatològs qu'èran tanbèn d'economistas faguèron
arremarcar qu'autre tèmps lei
camins èran marrits, que lo
carrejament pèr via fluviala èra mai dificil, e qu'adonc se podiá
pas transportar de gròssei quarititats de mèrças. De tôt biais, costava força car.
Aguèron
pasmens
tard. Es que
Restava
rèn
que
la solucion dins l'encastre d'una economia
autarcica, de plantar d'en pertot ont se perdiá talei ò talei cul¬
turas que fasián de besonh. Es çò que se passèt amb la vinha. De
segur, veniá pas bèn dins lei Flandras, en Normàndia ò en Franca
Comtat, mai aviá lo merit de poder donar una vinassa gaire abondosa que contentava leis
abitants
e
mai donèsse quasi rèn una
21
�annada
sus
doas !
recul dau vinharés
Vin
e
Lo cambiament de climat èra pèr rèn
:
aquest
dins lo
veniá dei modificacions de l'economia.
biais de civilisacion.
Fins
tèmps pron recent, lo vin, en França dau Nòrd e
largament en Euròpa dau Nòrd, demorèt una bevenda de luxe
qu'èra cara. Tanbèn, dins leis endrechs afavorisats dei régions dau
Nòrd que son vin èra requist, lo reservavan pèr lei cataus, e de
tôt biais, te n'amelhoravan de lônga la qualitat que venián sus de
terraires qu'èran la proprietat de senhors ò de borgés gros.
a
un
mai
Mai, lo vin, vinassa ò vin requist, estènt un produch de luxe,
èra au nôstre pèr de rasons de climatologia, se compren
que pèr lei populacions dau Nòrd non èra una causa normala de
sa vida vidanta.
E adonc, tre que ne podián aver, mai que mai
pèr lei votas, èran a s'empegar ! Es pas pèr côp d'asard se la carta
de l'alcoolisme tapa tota la França dau Nòrd. Es un fach de
çò
que non
civilisacion.
D'un caire, Occitània èra
una
région
que
lo vin i èra
normala de la vida, adonc de la civilisacion, de l'autre,
èra
produch de luxe
un
que
caliá
ne
profitai-
quora
una
part
Nòrd,
aviatz lo
au
bonastre de n'aver, autre biais de civilisacion.
L'alargament dau vinharés occitan.
Fins
sègle XVIII, cada région viviá dins una mena d'ecod'excepcions coma lo vinharés de Bordelés
qu'exportava vèrs Anglatèrra, la produccion èra subretot pèr la
consumacion locala. De segur, en Occitània se mandava un pauc de
vin autra part, mai aquô èra limitât pèr
lei possibilitats de trans¬
port. Pèr la França dau Nòrd, i aviá quasi pas d'exportacion
estènt lo climat, e se bevián sa vinassa.
Aqui mai que mai, la pro¬
duccion de qualitat bêla èra destinada ai cataus.
au
nomia autarcica. Alevat
Lo
cavament
La
policultura anciana, l'assolament bianau
dau canau dau Miègjorn acabat en 1861 met en
doas
ligason
régions qu'avián ja un vinharés important, Bordelés
e
Lengadòc Bas. Lo mercat possible s'alarga e tanbèn lo vinharés
de Lengadòc Bas. Sa tòca es
pasmens pas tant lo vin que la fabricacion deis alcools pèr
Eurôpa dau Nord.
cerealas reculan.
22
Mai siam
encara
luenh
e
la cultura dei
de la monòcultura que
�qu'après la Revolucion. A aqueu moment, la vènda dei
permet a una borgesia d'afaire de crompar de
tenements grands. Aquesta borgesia fa rèn que contunhar un movement qu'aviá
acomençat mièg sègle en arrièr en investissènt
dins lo vinharés. E an lei capitaus pèr crear una cultura bèn
organisada.
vendra
nacionaus
bèns
Aquò te tomba just quora lo rotlatge tèn de camin nous, bèn
que lei transports fluviaus son dins son bèu tèinps e
qu'acomençan de desvolopar lei camins de fèr. Vèn au moment
de la revolucion industriala e de la montada dau capitalisme !
adobats,
De vin pèr proletaris.
n'èstre autrament ! Aquesta montada dau capi¬
proletarisacion dei païsans desraicinats que
fan marchar lei maquinas dins d'usinas grandas : a passât lo tèmps
de la manufactura. Aquò tòca un pauc tôtei lei régions de França,
mai es lei régions franchimandas que s'industrialisan mai lèu. Se
sap lei concentracions grandas de trabalhadors de Paris, Lion,
E
podiá
talisme
mena
pas
a
una
Sant-Estève, de Lorrena, de Flandras...
Es òrra la condicion obriera. Mai près d'aquesta deis esclaus,
piéger probable en Anglatèrra au testimòni d'Engels. D'un autre
bord, e basta aqui de legir Gelû dins Novè Granet, pèr oblidar sei
misèrias e estènt que pèr tradicion, pèr elei lo vin es demorat
una mèrça de luxe e mai ara còsta pas car, lei trabalhadors franchimands se lo cròmpan e s'empègan.
e
pensatz bèn qu'un vin pas car pòt gaire èstre autra
de vinassa. Çò essenciau pèr lei eapitalistas es de n'aver
força pèr levar la set deis obriers e lei far tenir suaus. D'aqui
l'especialisacion dau vinharés occitan dins una vinassa destinada
a
l'exportacion en França dau Nòrd ara venguda possibla pèr lo
rotlatge, la via fluviala e subretot pèr lo camin de fèr. Vènga de
vin ! E força ! Au nord, servaràn lei vinharés de qualitat (Cham¬
pagne e autres...) e convertiràn lei vinharés que donavan de
vinassa en terraires pèr lo blat.
Mai,
causa
vos
que
De mai,
sera
fa crèisser lo gras
permesa
dins aquestei régions lo sucratge que
d'alcool.
23
�La reparticion nacionala dau trabalh.
Aquesta especialisacion, li dison la reparticion nacionala dau
a
la borgesia occitana dins un primièr
tèmps
de servar sei privilègis e mai de s'acampar una bêla fortuna. Lei
païsans passèron tanbèn de la policultura au vinharés. Vèrs 1850,
tout
Lengadôc Bas e una part de Var son vengudas de régions
trabalh. Permetèt
de monòcultura.
Lengadòc-Bas mai
mai es una usina a vin. Ansin, dins
curbiá ja 100.000 ectars en 1838, a passât
en 1874. La concentracion es importanta, mai
lei vinhairons pichons son encara nombrós
d'aqueu tèmps.
Eraut, lo vinharés
a
plus de 220.000
que
que
Va virar partènt de 1863 amb aparicion de la fillossèra
que
mens
d'un quinzenat d'annadas s'alarga sus tôt lo vinharés.
Dins Eraut, tomba a mens de 47.000 ectars aquest d'aqui !
dins
Arriban de capitaus bancaris que crean
de societats anonimas
pèr fin de plantar de vinhas dins la baissa palustra que se pòt
inondar : l'inondacion dei socas es lo solet
mejan d'arrestar la
malautiâ. Lei vinhairons pichons que non pòdon investir
son
cochats
de
bèn
son
vèrs
lei
vilas
ò
de
vènon
trabalhadors
agricôlas.
Vèn mai grôssa la
5
ectars
concentracion. Lei
vinharés de
mens
de
40 % de la susfàcia fan viure 85 % dei
vinhairons. Mai dau quart de la susfàcia es
proprietat de societats
que representan
capitalistas...
de
Pasmens, dins leis annadas 1880, Planchon adutz d'America
que resistisson a la fillossèra (Clinton, Noah). Lo vinharés
socas
constituit fòra la baissa palustra. A la començança tòrna
prosperitat en cô dei vinhairons que se son arrapats e mai la
misèria. Mai, dau tèmps de la carestiá, s'èran fachas de vinassas
artificialas amb de colorants, d'alcòol e de sucre. I a lèu lèu sus
produccion e mevènda. Cabussan lei prètz dau vin. Partènt deis
es
tornat
la
annadas
en
sus
1900
es
la crisi.
lei
e
mai la lèi
fraudariás.
Lo vinharés tòrna
arribat
24
Conoissèm leis eveniments de 1907. E
seguida lo desvolopament dei cooperativas viticòla
sus
lo
mercat
prendre
vam.
Mai,
nacionau francés
:
un
lo
concurrènt nòu
vin
es
algerian. Rèsta
�fins
que
a
1945, lo vinharés occitan
sera
dins
una
situacion
assatz
favorabla. Es que lo capitalisme francés es en inferioritat
despuèi
la guèrra de 1914-1918, e non vòu durbir lei frontieras. I a complementaritat entre lo vin occitan e lo vin algerian : tótei dos còstan
gaire
e se
pòt te fargar un vin de qualitat mejana amb lei copatvin pèr proletaris.
ges.
Mai
pas
Empacha pas tôt aquò qu'e mai i aga alentiment, non cala
la concentracion, e lei vinhairons contunban de fugir.
La
un
reparticion internacionala dau trabalh
:
lo Mercat Comun.
Partent deis annadas
1950, vèn la politica de l'obertura dei
nacionau francés qu'aviá pennés
a una
part dei vinhairons pichòts de tenir, e mai de còps de se
far, dins de passas favorablas, un polit gasanh. Elei vènon
marginaus.
frontièras. Es acabat lo
Passam de la
mercat
reparticion nacionala
la reparticion interna¬
d'aquest
d'aqui lo vin pèr proletaris occitans se trôba en concurréncia amb
un vin
pèr proletaris vengut d'àutrei régions europencas miègterranencas que
còsta encar mens car. Es condemnat. En escambi,
lei capitalistas francés, qu'assajan de se tirar d'afaire bòrd que
son a se far
integrar dins lo capitalisme internacionau, recebon de
a
cionala dau trabalh. Es lo Mercat Comun. Dins l'encastre
industriaus.
mercats
Rèsta
competitiu lo vin occitan rèn que dins de tenements
lo còst de produccion es força bas : mai, a plus d'occitan
localisacion geografica. Pèr çô qu'es dei zònas de qualitat
gros ont
que sa
(Castèu-Nòu-dau-Papa, Bordelés...), ò son ja passadas en de
estrangièras, ò son a mand d'i passar : se pôt pas luchar
contra de capitaus
poderôs.
auta
societats
Ara, lo govèrn ditz
politica de qualitat : aquò
Champagne !). 0 alara
prepausa l'arboricultura : aqui eau tanbèn d'annadas, e pèr subrepés es concurrençada parièr dau vinharés dins l'encastre dau
que eau una
demanda de desenaus d'annadas (veire lo
Mercat Comun.
Pèr de verai, pèr l'agricultura occitana, que siá pèr lo vinha¬
rés, l'arboricultura ò l'ortolalha, lo Mercat Comun représenta la
25
�mòrt. A tèrme
païs
a
son
eliminacion
e
a
la transformacion dau
zòna de residéncias segondàrias. Aquô intra totjorn
reparticion internacionala dau trabalh.
en una
dins la
Lei
mena
profitaires.
Fin finala, s'avisam que lo capitalisme creèt lo vinharés occi¬
pèr sei besonhs, es a dire pèr lei proletaris que caliá li donar
de que se sostenir ; pèr subrepés, permetiá de bravei beneficis,
çò que gastava rèn ! Puèi, çò normau en sistèma capitalista, i
aguèt de crisis, eliminacion d'una part dei productors e concentan
tracion. Ne siam
van
qu'an
una
ara
a
la fasa finala
acabar la viticultura occitna
un
autra
en
:
au
nom
fòra de
de la rentabilitat
quàuquei tenements
còst de produccion competitiu, e lo van especialisar dins
produccion (residéncias segondàrias, luèc de vacanças...).
�mòrt. A tèrme
païs
dins la
Lei
mena
a
son
eliminacion
e
a
la transformacion dau
zòna de residéncias segondàrias. Aquô intra totjorn
reparticion internacionala dau trabalh.
en una
profitaires.
Fin finala, s'avisam que
lo capitalisme creèt lo vinharés occi¬
dire pèr lei proletaris que caliá li donar
de que se sostenir ; pèr subrepés, permetiá de bravei beneficis,
çô que gastava rèn ! Puèi, çò normau en sistèma capitalista, i
aguèt de crisis, eliminacion d'una part dei productors e concentan
pèr sei besonhs,
tracion.
van
ara
a
la fasa finala
acabar la viticultura occitna
qu'an
una
Ne siam
es a
un
autra
:
au
nom
fòra de
de la rentabilitat
quàuquei tenements
còst de produccion competitiu, e lo van especialisar dins
produccion (residéncias segondàrias, luèc de vacanças...).
en
�Serà d'autant mai aisit que lei cooperativas son rèn que de
produccion (x) e que la distribucion es tenguda pèr de societats
poderosas. Pèr aquestei societats, s'es pas car lo vin occitan, fai
tirar ! Se non, te lo cròmpan en Itàlia ò en Espanha, e son gasanh
rèsta parièr mentre que lo vinhairon occitan pot plus vèndre sa
produccion.
Ne venèm
la
question : pèr la viticultura occitana, eu deu
? Pas necite de repepiar : aquestei que n'an tirât mai profièch, valènt-a-dire lo capitalisme francés en generau qu'a utilisât
lo terraire occitan e la força de trabalh de nòstrei vinhairons puèi
cochats pèr la crisi.
a
pagar
Rèn
qu'una solucion.
Mai, auràn pas d'oblidar aquestei vinhairons que son de
borgés pichòts ! Çò qu'a pas un sentit pejoratiu mai vèu dire
que d'un caire son a mand d'èstre proletarisats, e de l'autre que
fins a sa roïna compléta rèstan proprietaris de son aisina de
trabalh.
Aquesta posicion entre doas cadièras fa que dins una passa
leis afaires van mau se sènton près deis obriers, mai que
quora va mièlhs — aquò's excepcionau —, tòrnan se sentir de
patrons ! Te mena aquò au pojadisme. Soleta una analisi clara
permet d'evitar aquestei riscs. Sembla que se complis ara, aquesta
que
analisi.
Mai
pagar.
pas far d'ilusion, lo capitalisme voudra pas jamai
Pèr capitar, deurem passar a un autre tipe de societat.
se
eau
Glaudi BARSOTTI.
(1) Eran
s
èran
natura
dau
que
que
28
un
pas
pauc
capitalisme
calià tanbèn
nècis nòstrei vinhairons de la començança dau sègle
d'aquò. Parièr de Proudhon aviàn pas comprés
avisats
tenir
que
se
pòt
pas
la distribucion.
adobar,
Son
e
XX
la
adonc s'èran pas pens'ats
socialisme
demorava
idealista.
�P0LIT1CA EXTERIORA
Délai dels Pirenèus
Sul plan
espanhòl
Franco
es mòrt despuèi cinc mes après una dictatura de trenta nòu
qu'a laissât una traça ensagnosida que se'n anarà pas de long
tèmps subre Espanha. Despuèi decèmbre de 1975, lo païs es de
tôt segur dins un période de passada : la dictatura es plus exactament çô qu'èra, mai la democracia n'es totjorn pas aqui.
ans
Juan Carlos, lo prince fach rèi de pèr la volontat dau vièlh
a succedit a Franco.
En fach, la reforma se contunha e
dictator
tanbèn la lucha pèr
son nombrosas
leis
l'abolir. La sortida se destria encara mau, tant
inconegudas : eu es lo rapòrt de força entre
lei dos camps e dins lei dos camps ? En qué l'Espanha actuala es
diferènta d'aquela de 1936 ? La situacion d'ara, es qu'es prerevolucionària ?
Lei forças en preséneia.
Lo regim a perdut una part granda de sei sostèns tradicionaus :
la Glèisa pauc a cha pauc s'es destacada d'eu ; l'Armada es benlèu pas mai unanima qu'a passât tèmps, la « Falange » a plus ges
de consisténcia e lei massas urbanas bèucòp mens contrarotlablas
que
lei
ruralas,
massas
Entretant,
son
très atots
devengudas largament majoritàrias.
rèstan dins lo jôc de
l'Extrèma-drecha
:
1) La rèira-Garda lucharà ambé d'aitan mai de determinacion
qu'a rèn a ganhar dins lo cambiament e tôt a pèrdre. Défendra
fins au bot lei
Principis dau Movement », e n'i a que pantaissan
d'un retorn a l'esperit de « crosada » dau 18 de julh de 1936.
«
2) La
«
Guardia-Civil
»,
la
«
Policia-Armada
» e
àutrei poli-
talament trempât dins la repression, son talament engimbradas dins lei violéneias actualas, que ne'n son a l'encòp actors
cias
e
an
victimas,
que
combatrián volentiers tota liberalisacion.
29
�3) Pòt comptar subre l'indiferéncia de la màger part de la
populacion espanhòla, au mens dins lei régions castilhanas.
Aquesta populacion, a pas conegut la guèrra civila, mai practicament tótei lei familhas son estadas tocadas
pèr ela, e lo regim a
jogat aqui-subre pèr la mesa en condicion de la populacion : força
Espanhôus aman mieus encara la dictatura que la guèrra, e pèr
élei, Franco, maugrat sei crims, es estât mendre mau perqué a
aduch la calama. Aquéstei son prèstes
a acceptar Juan Carlos ò
eu
qué siá, quêta qué siá sa politica. Pèr paur ò pèr manca d'interés, leis Espanhôus, e justament lei mai joines sèmblan completament despolitisats ;
aquô d'aitan mai que la vida materiala s'es
netament melhorada despuèi vint ans e
que lo païs es intrat dins
la societat de consumacion.
L'oposicion
regim.
au
Mai, en fàcia dau regim, l'oposicion de tèmps divisada pèr lei
trigôs dei garolhas interioras de la Republica, sèmbla aver subremontat sei partiments.
Leis agropaments se son fachs en dos grands blôts • la « Junta
»
e
la « Plataforma de Convergencia Democrática ».
Democrática
La
Juna Democrática
»
agropa sèt organisacions que lei mai
importantas ne'n son lo Partit Comunista Espanhôu, lei Comessions Obrièras (sindicats clandestins) e lei Monarquistas Liberaus
del sénher Calvo Serer, ancian director dau diari « Madrid », uèi
«
interdich.
La
onte
i
a
Convergencia Democratica comprend uèch organisacions
lo Partit Socialista Obrier Espanhôu
e lo Partit Carlista.
La Junta
la Plataforma
en fach de
recampaments força
largs que comprènon caduna d'organisacions de drecha, dau cèntredrecha, de l'extrèma-senèstra, de movements autonomistas regionaus, de republicans e de monarquistas.
e
son
Lei dos recampaments vènon de
ont
s'engatjan
a
luchar
contra
signar
un
la dictatura fins
document
a
comun
obtenir d'elec-
cions liuras e la liberacion de tôtei lei
presoniers politics. Tôtei
leis organisacions s'engatjan a
respechar la volontat deis elegits,
que
30
causigan la Republica ô la Monarquia, la senèstra ô la drecha.
�Se
se
mantèn, aquesta unanimitat pòt èstre un poissant factor
de cambiament. Leis
agarridas entre la drecha e la senèstra, que
d'espelir un jorn, sariân ansin portât a mai tard.
L'après-fascisme se presentariá dins una situacion a l'italiana o
bèn a la portuguesa segon lo biais de l'electorat, dei partits e de
mancaran
pas
l'armada.
Pèr lo moment, la question que se pausa es
dei
forças politicas d'oposicion dins
fluéncia
aquela de l'inla populacion
espanhòla. Aqui
d'ipotèsis, d'abord
riéreis
a
se pot faire que
eleccions liuras remòntan
que
lei dar-
1936.
l'epôca, quatre gràndei forças dominavan l'Espanha repu:
lo P.S.O.E., qu'èra lo partit mai important sus lo plan
electorau, lo P.C.E., força localisât dins lei ràrei régions industrialas, la F.A.I. (Eederacion Anarquista Iberica) força potènta en
Catalonha, en Aragon e en Andalosia ; enfin, leis organisacions
bascas e catalanas e en particular lo Partit Socialista Unificat de
Catalonha (que vèn de la fusion dei Partit Comunista e Partit
Socialista Unificat de Catalonha (que vèn de la fusion dei Partit
Comunista e Partit Socialista Catalans). Dos sendicats dominavan :
la C.N.T.
(a direccion anarquista) e l'U.G.T. (a direccion
socialista).
A
blicana
Despuèi 1939, tóteis aquesteis organisacions son bèn
enebidas, n'i
d'autras
Lei
an
a
se
son
entendut
mantengudas dins la clandestinitat,
disparegut.
forças de senèstra uèi.
Lo P.S.O.E.,
la
que
partit
en
tendéncias antagonistas abans e après
guèrra, aviá practicament perdut tôt contacte
ambé la realitat
espanhòla. A l'ora d'ara es en plena renaissènça e sota l'impuls
de Felipe Gonzalez, jove avocat andalôs, sèmbla aver subremontat
sei problèmas e son anticomunisme.
partit lo mièlhs organisât a l'ora
Es presènt justament dins lei Comessions
Obrièras, sendicats clandestins que o son de mens en mens, e que
sovènt an pogut passar dins lei sendicats oficiaus que se degalhavan. Força patrons aman mièlhs negociar directament
ambé lei
Comessions Obrièras, estènt sa representativitat. Lo P.C.E. n'es
Lo P.C.E.
d'ara
en
es
sènsa dobtar lo
Espanha.
31
�benlèu pas mai representatiu sus lo
plan electorau que lo P.C.
portugués ; en fach se tusta a la relativa feblesa numerica de la
classa obrièra, tanbèn a l'importància dau sentiment
religiós e a
quaranta annadas de paraulas enganarèlas.
Es que
l'narquisme tornarà trobar una audiéncia electorala e
Es una deis inconegudas de l'après-franquisme. De
grops existisson, justament aqueu que Puig Antich n'èra sòci,
lo jove catalan estranglat i a mens de dos ans,
que son assassinat
a
congreat mens de solidaritat qu'aqueu dei Bascos fusilhats en
sendicala ?
setèmbre.
Lei
autonomistas ò separatistas an servat tôt son
l'an benlèu amplificat. Lei doas forças lei mai considerablas son l'Assemblada de Catalonha qu'agropa tôtei lei formacions politicas catalanas e l'Euskadi Ta Askatuna
(E.T.A.) qu'es
probable la força politica espanhôla mai apiejada pèr las massas
popularas, e que ne'n recèp lo sostèn mai visible maugrat la re¬
pression ; l'E.T.A. es la soleta que aga una organisacion militara
capabla de botar de còps decisius au fascisme ; l'assassinat de
impacte
movements
e
Carrero Blanco
a
es
estât mai
empachat Franco d'aver
Dins la lucha de
mai d'un atots
audaciôs
un
contra
e
mai util dins la
successor
lo
mesura
que
de pes.
fascisme, la senèstra espanhôla
a
:
1) L'existéncia d'una classa obrièra bèucôp mai nombrosa
qu'àutrei tèmps e pron bèn organisada maugrat l'illegalitat dei
sendicats e de la cauma e la repression violènta de tôt movement
sociau.
Au Païs
e
Basco, dins leis Asturias, en Catalonha, a Madrid,
grandei vilas, lei Comessions Obrièras poiràn benlèu
rôtie important.
dins lei
jogar
un
2) La determinacion dei nacionalitats oprimidas. Leis Bascos
Catalans jamai an cessât de luchar contra lo fascisme castilhan. Aquélei pôbles son mai que mai europeans, mai urbanisais,
bèucôp mai politisats que lei Castilhans, e lo Clergat i es dins la
màger part progressista : lei prèires bascos an laissât de martirs
e
lei
nombrôs
téncia
cians
32
au
es
e
Montserrat
es
lo luôc de l'arma catalana
regim. La presa de consciéncia dei Galicians
avançada, mai es en desvolopament.
mens
de la resis-
e
e
dei Valen-
�3) Lo désir de cambiament e l'oposicion deis Estudiants au
regim qu'es una constanta despuèi dètz ans poirián benlèu jogar
Es significatiu que tôt çô que l'Espanha a d'important
un rôtie.
sus lo
plan intellectuau, artistic ò scientific es fondamentalament
opausat au
franquisme.
4) La crisi economica actuala qu'entraîna un ralentiment de
boni toristic e un retorn de
nombrós trabalhaires d'Alemanha ò de Soissa. Lo caumatge, encara
l'activitat marcha ambé la fin dau
es en expansion mai subretot lo « pluriempleo » es
ôr, aquest segond emplèe que s'apond a l'emplèc principau èra lo solet biais pèr la classa populara d'aver de bons revenguts, leis salaris normaus estènt trop febles.
feble,
pron
amenaçat ;
d'aitan mai sentit uèi que
despuèi quàuqueis annadas l'inflacion creis (25 % pèr an) e sovènt
es superiora a la pojada dei salaris.
Este demeniment dei revenguts es
5) Se la mai granda partida de l'opinion castelhana sèmbla
apatica, pèr indiferéncia, paur ò complicitat ambé lo fascisme,
la desaparicion de Franco e subretot leis incertituds de Juan
Carlos pôdon congrear una presa de consciéncia : abans sa revolucion, lei Portugués sèmblavan força mai indiferènts e apatics
que leis Espanhôus ; quàuquei jorns abans mai 1968, se disiá que
leis estudiants francés èran completament despolitisats.
uèi
E
ara
?
Quora es arribat au trôn d'Espanha, de questions se podián
subre la politica qu'anava seguir Juan Carlos. Entre la
fidelitat au Caudillo e lo quichament de la garda vièlha d'un
costat, e la nécessitât d'una cèrta liberalisacion dau regim (seriá
que pèr se faire acceptar pèr Eurôpa) d'una autre costat, ôm se
demandava qunta orientacion seguissiâ lo rèi. En fach, Juan
Carlos, dins son dilemna a causit una tresena via, aquela de rèn
faire e de laissar côrrer. Lo poder vertadièr n'es pas au palais de
la Zarzuela, mai puslèu dins un govèrn despartit e mai encara dins
lei clans que s'exprimisson mai mens dubertament de pèr darrièr.
pausar
Sénher Arias Navarro sèmbla pas
es
en
Franco
èstre mèstre de
la situacion,
l'expeditor deis afaires corrènts. Marrit segond de
(dins lo vuege laissât pèr la desaparicion de l'amirau
fach
33
�Carrero
Blanco), sa personalitat es largament despassada pèr
aquela de Sénher Fraga Iribarne, lo ministre de l'Interior. Poiriá
èstre comparai benlèu a un Giscard espanhòu :
personatge intelligènt e organisât ; es un conservador de la bôna amagat darrièr una
masqueta pseudô-liberala (avançada ?).
En fach, après quàuquei mesuras de « bôna volontat », débuta
d'amnistia, reconeissènça dau catalan, dau basco e dau galician
coma «
lengas nacionalas », çô qu'a fach que consacrar un aquesit,
mesa a l'escart de la lèi anti-terrorista d'abans
1975, amaisament
de la policia pendènt très mes e un assag de
degalhatge de
l'oposicion (çô que a chicat coma jamai), Sénher Fraga Iribarne
apareis clarament coma es : blocatge dei salaris e libretat dei
pretz, refús d'una amnistia compléta, refús de la reconeissènça dei
partits e dei sendicats, repression violènta (a Vitoria, Madrid,
eca...) e nôvas tièras d'arrestacions.
D'aqueu tèmps, l'extrèma-drecha aubora la tèsta dins la carai Cortes, li ràrei ministres
e
que sèmblan vertadièrament
d'acôrdi ambé la liberacion, coma Sénher Azellda, ministre deis
Afaires Estrangièras, son a mand de desmissionar.
rièra
Lo
regim esta dins sa logica. Lo rèi, que vèn de Franco e son
govèrn, non pôdon èstre presoniers de seis originas e de sei
supôrts sociaus. S'es encara jamai vist un regim de tipe fascista
se mudar tôt solet :
rèsta ço qu'es ò bèn es escampat.
Lei condicions d'una
encara
entièrament
victôria
recampadas
a
contra
lo fascisme,
se
son
pas
l'ora d'ara, sèmblan benlèu
a
mand de l'èstre. La
creacion, a la fin de març 1976, de la Coordinacion Democratica que mescla amb ela la Junta Democratica e
la Plataforma Democratica, renfortis l'unitat de
l'oposicion.
L'apariament d'una mobilisacion dei trabalhadors castelhans e dei
pbles dominats (Bascos, Catalans, Galicians), d'una volontat de
cambiament dins de
sectors mai nombrós (l'armada en particular)
larg dei forças de senèstras europencas e d'abord
francesas pot permetre dins un avenidor relativament
proche de
desbauçar un regim que se saup de tôt biais condemnat. Lo tôt
es de
saupre se ôm aurà una democracia a l'italiana (dominacion
dei crestians-democratas), a la portuguesa
(sociau-democrata) ò
e
d'un sostén
una
vertadièra societat socialista.
Ives BARELLI.
34
�«
En Catalonha
J_/as manifestacions dels 1er
se
debanèron
a
Barcelona
e
son
A
força de nit
invento
les
a/bes,
»
Lluís LLACH.
del 8 de febrièr, del 4 d'abril que
la demonstracion plan evidenta de
l'espeliment d'aspiracions collectivas que lo franquisme poguèt
pas escofar e lo fruch d'una resisténcia a l'opresion de lônga apreparada. La manifestacion del 8 de febrièr foguèt oficialament
enebida, lo sieu succès (las 60.000 personas que desfilèron per las
carrièras de Barcelona) es la pròva de la capacitat de mobilizacion
de l'assemblada de Catalonha e del rapòrt de forças que s'establis
en favor de
l'oposicion. Los eslogans « Llibertat », « Amnistia »,
Estatut
d'autonomia »,
« Visca
l'assemblea de Catalunya »,
« Visca
comissions obreres » marquèron lo debanament del 8 de
febrièr que seguiguèt un recorregut simbolic del pargue de la
ciutadèla davant lo palatz ont s'acampèt lo parlament catalan tre
décembre 1932, duscas al Palatz de la Ceneralitat ont se proclamèt
la Republica catalana. L'oposicion catalana afortiguèt aital aquestes darrièrs meses sa volontat de profitar la sembla
liberalizacion
del regim per donar vam a la « rompedura democratica » valent
a dire lo refus de la
legitimitat del regnatge de Juan Carlos previst
per las leis organicas del franquisme. Dins lo Principat la revendicacion d'autonomia s'apièja sus aquesit istoric qu'es l'autonomia
autrejada per la Republica en 1932, mas aquesta revendicacion
s'espandis per totis los païses catalans (Païs valencian, isclas
«
Balearas).
La
sasida
d'aqueste fenomèn nacionalitari exigis la
idéologies que jôgan un rôtie director sensa
compreneson
dels
factors
daissar de caire las infraestructuras sociô-economicas. Nos limitarem
sar
aici
a
espepidar lo debanament d'una lucha politica per dais¬
badièras per un futur débat.
benlèu quauques questions
L'autodeterminacion populara.
del drech a l'autodeterminacion pel
dempuèi longtemps implica dins la practica un combat
politic autonôm pel respièch de l'exercici d'aqueste drech. Om
La reconoissença teorica
P.C.E.
35
�se
poiriá informar
sus
los partits politics catalans
l'article d'A. Baient dins los
Podèm
nos
en
legissent
18-19 de la revista Viure.
que l'autodeterminacion pot anar duscas
la radicalisacion de la lucha nacionalitària.
correspond pas als interesses de la borgesiá,
que jòga un rôtie dins lo procès nacionalitari catalan ; es plan
sovent lo fach de jaças popularas
qu'abandonan la solidaritat de
classa per una causida estrechament nacionalista. La borgesiá pactejaira, ela, causis lo camp de l'opressor, quora se vei desbordada per l'autodeterminacion populara que ven una revendicacion
de classa. Aital en 1934 la borgesiá catalana s'aligava a la reaccion
castelhana per far anular al parlament de Madrid una lei agrària
votada pel parlament catalan. Alavetz una cauma de 200.000 trabalhaires de Madrid en favor de las libertats catalanas
foguèt un
bel exemple de la solidaritat de classa al nivèl de l'Estat
espanhôl.
arremarcar
al séparatisme per
L'amira separatista
A l'ora d'ara per
l'avaliment del regim
las libertats elementaras d'una democracia
front unitari
que
contunha
a negar
borgesa, l'estrategia del
recampan de partits marxistas e de partits
borgeses foguèt adoptada amb la creacion de la Comission de
Coordinacion de las forças politicas e l'Assemblada de Catalonha
creada en 1972 après lo procès de
Burgos. L'opinion catalana
reconois pasmens la nécessitât d'un acôrdi amb las
forças democraticas al nivèl de l'Estat
espanhôl en solidaritat amb los autres
pôbles ispanics, mas refusa una concepcion unitària de la lucha
que s'apièja sus un projècte politic ont lo centralisme es pas avalit.
Aquesta concepcion de la lucha es pas sensa problèmas e desacôrdis a l'interior de l'Assemblada de Catalonha. La
proclamacion
de la Junta Democrática per
Santiago Carrillo (P.C.E.) e Calvo
Serrer (Opus dei) foguèt una « bomba
politica » per l'oposicion
catalana. Los partits politics membres de l'Assemblada de Cata¬
lonha refusèron gaireben a l'unanimitat
(a l'excepcion del P.S.U.C.,
partit comunista catalan) aquel compromis. Lo punch 9 de la
plataforma de la junta : « La reconoissença jos l'unitat de l'Estat
espanhôl de la personalitat politica dels pôbles catalan, basco,
gallego e dels comunitats regionalas qu'o decidisson democraticament » èra en desacôrdi amb lo
ponch 3 de l'Assemblada de Ca¬
talonha que revindica l'estatut de 1932 coma dralha
cap al plen
exercici del drech d'autodeterminacion.
Aquela junta apareguèt
36
ont
se
�venguda d'amondaut sensa consultacion dels
organismes representatius de la volontat populara. Ara que se
son
dissolgudas la Junta e la Platafonna de convergencia per la
formacion de la Coordinacion democratica, sembla que se tòrna
pausar lo meteis problèma entre l'organisme unitari de Madrid
coma
e
una
décision
l'Assemblada de Catalonha.
Aquesta autodeterminacion populara se desvolopa tanplan al
ont lo catalanisme s'enrasiga dins una lônga tradicion de luchas socialas mai que mai pacanas. Aital dempuèi
quauque temps lo P.C.E. a reconogut lo fach nacional catalan dins
aquesta région. De forças politicas desparièras (per son amira :
socialista ò reformista borgesa) s'acampèron en setembre 1975 per
formai' lo Conselh démocratie del Païs Valencian. Aqueste Conselh
es un
organisme autonôm mas admet una aligança amb la Junta
Democratica coma o podèm veire dins la declaracion unitària del
11 de novembre 1975. A las isclas Balearas las forças politicas semblan mancar a l'ora d'ara de coheréncia. Lo P.C.E. trasteja per
i reconôisser lo fach nacional. En genièr las forças democraticas
èran ça que la sus la dralha de la creacion d'una Assemblada
democratica de Mallòrca en ligason amb la Junta Democratica.
Païs valencian
Lo
projècte politic.
d'autonomia al Principat que s'apièja sus
d'autonomia
experiéneia
dins l'encastre de la Republica (19321939) s'endralha a l'ora d'ara cap a un projècte politic mai précis.
La revendicacion
una
a) Cap al retorn del poder légal de la generalitat. La proclaforças politicas de Catalonha. Aqueste
macion del Conselh de las
l'embrion d'un govèrn provisòri qu'or; recampa totas las forças politicas
catalanas e prepausa la débuta d'un programa politic. L'Assem¬
blada de Catalonha recebct la nòva de la creacion del Conselh amb
una cèrta
resèrva, per çô que lo Conselh es pas encara intégrât
dins aqueste organisme. L'Assemblada garda lo sieu rôtie d'esplecha de mobilisacion populara que s'espandis dins totas las régions
del Principat, dins los quartiers, dins los luôcs de trabalh. Lo
projècte politic inmediat sembla puslèu lo retorn a la legalitat
dels Catalans. Om se pot demandar ça que la se aqueste estatut
correspond a las aspiracions popularas de l'ora d'ara ?
Conselh
se
présenta coma
ganisariá d'eleccions liuras
37
�L'avenidor de la lucha
politica.
Se
agacham l'istòria de la Republica encara viva dins las mepopularas, podèm soscar un pauc quai pòt èstre lo debanament juridicò-politic necessari per
que lo pôble catalan pòsca
obténer lo sieu govèrn prôpri. Coma en 1931, la revendicacion
d'autonomia sembla traspassar çô que pòt autrejar l'oposicion
espanhòla a l'ora d'ara. La revendicacion de l'estatut de 1932 que
foguèt ja en compromis sembla en 1976 quicôm de vertadièrament
simbolic. Era pas qu'una autonomia regionala dins un Estât que
demorava centralista mentre que l'estatut de 1931
aprovat per
plebiscit pel pôble catalan implicava un Estât fédéral.
môrias
Lo
problèma institucional que balha una esplecha de govèrn
popular deu pas embarrar l'oposicion de senèstra dins una amira
politica estrecha. Lo programa social del Conselh es força magre
per ara. L'avenidor politic se jôga de segur dins lo rapôrt de
forças entre lo prolétariat e la borgesiá al nivèl dels païses catalans
e
de tota la peninsula. Aquô supausa doncas que lo
prolétariat
pren en compte la revendicacion nacionalitària ; se non, daissa
lo terren liure a la borgesiá. Dins l'escasença
d'eleccions liuras,
s'acabariá de segur la lucha unitària al nivèl de l'Assemblada de
Catalonha ; òm poiriá s'entrachar amb mai de clartat dels rapôrts
de força. Se cal pas limitar
tanpauc a una amira electoralista, es
plan segur que las luchas obrièras dins las fabricas jogaràn un
rôtie déterminant per botar la lucha sus un camin aliberador. Las
comissions obrièras aguèron l'escasença d'afortir la sieuna solidaritat amb l'Assemblada de Catalonha lo 25 de
genièr. Pendent las
setmanas anterioras, una solidaritat
populara fôrta s'èra congreada
a
l'entorn de la
cauma
dels obrièrs de la fabrica Forsa del Bas
Llobregat. La cauma se situa dins una tièra de caumas que s'espelisson dins tota Espanha per de revendicacions salarialas e que
prenon un caractèr politic évident. Los obrièrs que sostenon l'As¬
semblada de Catalonha son plan sovent de trabalhaires
immigrats,
mas
aparan lo sieu drech a la nacionalitat catalana, valent a dire
que se consideran coma ciutadans catalans. Respièch a aquesta
determinacion coma trabalhaires productors d'una força de trabalh,
se vôlon organisar dins una centrala sendicala autonôma.
Vesem aici coma la lucha nacionalitària es
ligada a l'aliberament
d'una classa sociala. Alavetz dins l'amira d'una revolucion sociala
38
�jos la direccion del prolétariat dins tota Espanha, lo govèrn autonom catalan pòt èstre una esplecha politica per donar vam a una
dinamica revolucionària. Aital en 1936 lo govèrn revolucionari de
la Generalitat de Catalonha legalisèt las colectivisacions entamenadas pels obrièrs a Catalonha.
Al nivèl dels païses catalans que s'atròban dins l'encastre de
l'Estat espanhòl, existis una débuta de coordinacion amb lo rescòntre del 31 de genièr. Mas foguèt pas acceptât a l'unanimitat lo
de
païses catalans » qu'implirariá una confederacion dels
ponch de vista juridicò-politic. L'oposicion a la
confederacion catalana pot èstre reflexe « espanholista », mas
tanplan lo refus d'un nacionalisme nivelador degut al sentiment
de superioritat dels Catalans del Principat devèrs los autres païses
terme
estatuts
«
d'un
catalans.
D'un
valencian
(qu'es força parièra
autre
Lo Païs valencian
es
caire
una
la
situacion
sociò-economica del Païs
es pas la del Principat.
succursala de Madrid, lo sieu avenidor
a
la nòstra)
pas d'èstre una succursala de Barcelona. Dins los quites politics
podèm veire a l'encôp un afortiment d'un ensemble catalan e de
la nocion de pòble valencian.
es
Una amira europenca.
Lo combat
la rompedura democratica s'arrèsta pas
espanhôl, mas Euròpa es per l'oposicion
catalana un terren ont cal avançar. Las manòbras del poder, que
voldriá dintrar dins la C.E.E. en porgissent una façada de libé¬
ralisme, devon pas capitar.
a
politic
per
l'encastre de l'Estat
Aquesta accion entamenada dins una amira europenca pot
o frenar la rompedura
democratica, l'institunalisacion democratica de Catalonha, mas pòt èstre una demòra per la
ligason amb los autres païses catalans.
benlèu afortir
L'omologacion de las diferentas formacions politicas catalanas
una accion a escala europenca. Per l'ora d'ara son reconeguts : VEsquèrra democràtica (e liberala) e VUnió democratica
permet
(Democràcia crestiana).
Lo
Reagropament socialista démocratie es en ligason amb l'Indel meteis nom. La Convergéncia socialista a de
ternacionala
39
�amb lo P.S. de Mitterand. Lo
P.S.U.C., per sas ligasons
travèrs del P.C.E. La tòca d'aquestas démarchas
las eleccions supranacionalas de 1978.
contactes
exterioras, agis
son
Ja, dins
a
Espanha, se dessenha una majoritat per dintrar
Segon un escandalhatge fach a Madrid, Sevilla, Barcelona, e publicat dins lo n° d'abril 1976 de la revista Oriflama,
72 % de las gents son favorablas. Sèmbla
pasmens évident que se
demandèt pas lo vejaire dels païsans andaloses,
aragoneses, castelhans e gallegos que pâtisson de problèmas
parièrs als de
l'Euròpa periferica josdevolopada. Aquesta projeccion europenca
de Catalonha es pas novèla, l'istoriador Vicens Vives escriviá dins
Noticia de Catalunya : « Sempre retrobarem en els homes de la
Marca els signes de llur nissaga històrica,
en aquest cas, llur europeïsme distintiu ». D'un autre caire una enquesta sociologica facha
tota
dins la C.E.E.
1974 dins l'encastre de VInstituto católico de estudios sociales
de Barcelona mòstra que d'un biais général lo Catalan
se sentis
en
abans d'èstre ciutadan espanhòl. Aqueste europeïsme
balha al catalanisme una dobèrtura universalista es lo fruch
d'una revolucion borgesa. Aital lo nacionalisme catalan
pren una
significança progressista fàcia al fascisme opressor ; es pas ges un
europenc
que
retorn
a
l'autarcia.
Mas devèm gardar
a
distància critica
per pas nos limitar
ideologicas e agachar de
prèp la basa economica de l'Eurôpa de deman.
una
las superestructuras institucionalas
mai
Es
e
plan clar que la borgesiá catalana vei dins lo mercat euro¬
possibilitat d'espandiment. Fàcia al complexe industrial
del Nord d'Euròpa, se prepausa de contribuïr a la creacion de
l'axe économie miègterranenc de
l'Eurôpa del Sud. De segur los
cambiaments politics que son a mand de se
produire dins aquesta
part d'Eurôpa implican de responsabilitats novèlas pel prolétariat.
Aital dins una entrevista facha
per la revista Destino, 18 de març
1976, Pere Ardiaca, del P.S.U.C., considéra coma una nécessitât
objectiva l'integracion dins la comunitat europenca, e dins lo cas
de l'integracion, la tasca del
prolétariat espanhòl seriá de s'unir
al prolétariat dels autres
païses e de luchar a massa per una correlacion de forças e una transformacion al nivèl de son
quite païs
penc una
e
40
de la Comunitat.
�A l'ora d'ara,
Catalonha doas estrategias sociae d'autres grops marxistaslenenistas implantats dins lo mitan obrièr e d'un autre costat se
constituis a l'entorn de la Convergéncia socialista una plataforma
dels socialistas autogestionaris dins la quala s'intégra lo P.S.A.N.
(Partit Socialista d'Aliberament Nacional dels Païses Catalans).
Caldriá de segur consagrar tôt un article al movement socialista
dels païses catalans ara que los partits son sortits de la clandestinitat, s'organisan e definisson sos programas.
se
destrian
en
listas. D'un costat trobam lo P.S.U.C.
Al
costat
d'un
movement
de
massa
nacionalitari
coma
se
vei
dins la
peninsula iberica, lo movement occitan sembla benlèu
èstre dins la preïstòria. La sieuna amira es desparièra ; se tracta
pas de tornar trobar las libertats d'una democracia borgesa, mas
de permetre l'espeliment d'una nòva libertat dins un socialisme
que reconosca los dreches de las nacionalitats en fasa d'evolucion
desparièra. L'occitanisme es lo refus de la barradura del statu quo
de l'ideologia dominanta.
ara
Alavetz dins
una
amira europenca,
de qué
pensar
de l'euro-
peïsme catalan ? Lo concèpte de colonialisme interior (2) mostrèt
plan lo rôtie de la borgesiá occitana dins lo procès de marginalisacion economica de las régions occitanas al sègle XIX, degut a
l'espandiment del mercat nacional. Ara que lo mercat es europenc,
capitalista, los Occitans pôdon patir
la
borgesiá catalana jôga sa carta. E de segur l'avenidor dels trabalhaires manuals e intellectuals de las régions occitanas se deu
pas decidir a Paris, mas tanpauc a Barcelona ! Sensa nos embarrar dins una autarcia
exagonala, nos cal mesfisar dels mites de la
granda nacion occitana que bastiguèron l'Occitan Mistral e lo Ca¬
talan Balaguer ; poirián èstre lo supôrt idéologie d'una eurôregion catalana. Per çô, sensa tombar dins las trapèlas d'un
marxisme economista, nos devèm situar dins l'amira d'un cambiament radical de las estructuras sociô-economicas e dels rapôrts de
produccion. Podèm saludar los Catalans coma o fa Marti dins una
cançon, Per damont los emperis nos entendem, mas refusam tanplan l'empèri catalan (que a l'epôca medievala anèt duscas a
Grécia).
se
contunham amb lo sistèma
d'un
autre
colonialisme
a
l'interior del mercat europenc ont
41
�Lo caractèr
progressista del nacionalisme catalan dins la lucha
per la democràcia se pòt pas negar : aital lo pintre Antoni Tàpies
afortissiá dins la revista Serra d'Or, de novembre 1971, lo progressime del « sentiment patriotic » e vei una ligason estrecha
entre
«
l'esperit català » e la dobèrtura universalista de l'art
d'abans garda. Mas la critica del nacionalisme a cò nòstre es una
nécessitât politica, e d'un autre costat l'espetament dels esquèmas
nacionalistas es necessari per l'espeliment d'una cultura aliberada
e aliberadaria. Podèm
pas qu'èstre d'acôrdi amb los que trabalhlan
sus la meteissa dralha
als païses catalans.
Pòdi pas
que
daissar de caire abans de clavar l'article una question
demôra badièra, quora parlam de païses catalans. Quai sera
l'avenidor de
«
la Catalonha francesa
sociò-politica seriá de
segur
»
? Un analisi de la situacion
necessària dins
una
amira materialista.
Aquestas linhas engatjan pas lo comitat de redaccion de Dire
pòdon pas qu'èstre l'ocasion d'autres articles o de débats.
;
Francesa JOANA.
(1) Pere Ardiaca,
tion
«
El
problèma nacional català
(2) Robèrt Lafònt, « La Révolution régionaliste
Idées). (Demest d'autres escriches).
Per
acòrdi
Occitans de
amb
l'I.E.O., lo
Montpelhièr
ven
»,
».
Ed. Nous Horitzons.
1967 (Gallimard, collec¬
Centre d'Estudis
de tornar editar la
Gramatica Occitana
segon
los parlars lengadocians
de
ALIBÈRT
Lois
Prètz
C.E.O.,
42
B.P.
5043
:
—
50 F. +
34032
pòrt
Montpelhièr
Cedex
�COSSÍ
éS
(Quatre
articles de quatre revistas estrangièras, pareguts, pèr
d'entre eles, l'estiu passât ; ne
coma se deu
:
Edmond Taylor,
—
NOS VESON
«
très
vaqui la tièra, amb las referéncias
The Fourth World. A host of ancient
peoples is rising up to demand indépendance... », Horizon (trimestrial), New York, vol. XVI, n° 2, spring 1974, pp. 4-13.
C. David Heymann,
« Pilgrins, Heretics and lovers » (a prede Claude Marks, Médiéval Journey, New York, Macmillan,
1973, 338 pp.), The New York Times Book Revieiv, july 13, 1975,
p. 7.
—
paus
Denis
—
France
»
;
«I.
Monière, « Le réveil des minorités nationales en
- Comment on a fait des Occitans des étrangers dans
leur propre pays »,
Le Devoir (Montréal), 23 août 1975, p. 5 ; 2) ;
Naguère conservateur, le nationalisme occitan allie revendications
sociales et objectifs nationaux », ibid, 25 août 1975, p. 5.
«
—
1975,
« Okzitanien.
Wie eine vergessene Kultur
Suddeutsche Zeitung (Mûnchen), 30-31 august
Lothar Baier,
wiedererwacht
p.
»,
73 (S.Z. Am Wochenende Feuilleton...)
Quatre articles arribats sus nôstra taula : quantes d'autres
? 0 sabèm pas. Sufís, pr'aquô, aquel escapolon per
portar pròva que de nos se parla en defôra de 1'« Exagòn ». A
despart d'un article merament literari, los autors tractan del nôstre
présent : « Una cordelada de vièlhs pòbles s'arboran per demandar l'independéncia » escriu Taylor dins Horizon, una revista
illustrada, trimestrala e puslèu rica de New York. Vertat es que
l'idèa d'un cambiament possible dins la mapa d'Euròpa sèmbla
pas que li agrada trop. Mas, coma dels autres movements etnics
actuals, sap parlar de nosautres al présent.
ne
representan
43
�Monière, dins Le Devoir de Montréal (del Québec), lo jornal
« intellectuals »
del païs, nos vei al présent el tanbèn, e son
article es d'una especialista dels problèmas politics : Monièra
ensenha las sciéncias politicas a l'Universitat d'Ottawa. Parierament, Lothar Baier, de la Siïddeutsche Zeitung, porta son atencion sus las revindicacions actualas. Çò mai ensenharèl, benlèu,
d'un punt de vista simbolic, aquò's qu'en anglés coma en alemand
an trobat los mots
per nos designar : « Occitània », « Occitanians »,
« Okzitanien
», « Okzitanischen ». I a pas que C.D. Heymann, del
New York Times Book Review, per emplegar lo vocable « Proven¬
çal » per parlar dels trobadors : un sol demèst los que cita veniá
de Provença. Aici, lo vièlh reflèxe dels romanistas del
sègle passât
marcha enquèra. Cal notar aitanben qu'aqueste autor es lo sol a
parlar de nosautres al passât, benlèu perqué lo subjècte del libre
dels
recensât
aital
o
demandava.
La
qualitat de l'informacion amassada pels jornalistas, se l'òm
sus qualques decas, especialament dins lo papier de
Taylor, deu se notar coma quicòm d'important. Mas las preferéncias d'un cadun pareisson clarament ; especialament
dins lo vocabulari ò dins lo sens que l'ironia jòga jos cada pluma. Taylor, per
exemple, dins sa revista del papier glaçat, quita pas de parlar
de
revolucionaris » ò « d'activitats » occitans. Curiosament (ò
benlèu pro logicament) sèmbla d'èstre lo sol a conéisser las resèrvòl
passar
«
vas
felibrencas
davant
lo
movement
occitanista
e
lor
dona
d'importància.
Lo biais que passât e présent,
problèmas culdels
autors mérita qu'ôm se n'avisa. Totes
parlan dels Trobadors ; de
las esplendors dels sègles d'aur, de la Crosada, dison un mot del
Mistral. Ça que la, la literatura ò l'istòria son pas amenadas
que
per explicar la revendicacion presènta, dins totes sos aspèctes. Es
simptomatic, aitanben, que las activitats literàrias ò scientificas
del Felibritge ò de l'Institut d'Estudis Occitans son citadas solament per lo bon
compte. De las publicacions actualas, pro nombrosas, se ditz pas res : siá dels periodics, siá dels libres. Al
turals, politics
e
contrari, lo cantaire Marti lo
44
revendicacions
e
économies s'entremesclan dins l'expausat
meton totes
en
abans,
e
fan allusion
�a
sos
collègas. Aquí quicòm sembla evidènt
:
l'importància
presa
dins lo mond d'ara. Mas es pas la radio o la télé¬
vision que fan conéisser qualqu'un coma lo Marti ; lo dise, benlèu.
Pus enquèra, çò nos sembla, la presa de paraula publica dins una
per
la
cançon
activitat
S'avèm de cantaires, comptam.
socialament valorisada.
Coma comptam se
podèm escampar de literatura de propaganda,
Aquò se vei dins l'illustracion dels articles, manlevada a la brocadura L'Occitanisme qu'es aquò ? o de fotografias
d'afichas Volèm viure al pais. La premsa estrangièra nos ditz al
présent dins la mesura que parlam al présent, que sèm présents
a la paraula modèrna.
d'afichas,
e.c.a.
* #
A
legir aquestes articles ôm s'avisa lèu de
l'importància, dins
pontannada entamenada amb los afars
Retèn l'atencion l'occitanisme politic.
Pareis ensenharèl d'aquel punt de vista, de joslinhar que lo
Heymann, fasènt allusion a la literatura pòst-trobadorènca a la
fin de son article, tròba pas que d'expressions desliuras de tôt
contengut vertadièr per la caracterisar : « Aquò vòl pas dire,
escriu, que çò melhor de la literatura provençala quitèt de viure ;
efectivament contunhèt d'alugorar, getant un lum d'una intensitat
pregonda e singulara ». Seriá dificil de reconéisser amb mai de
simplicitat que l'òm sap pas çô qu'a pogut se passar un côp los
Francés establits dins las tèrras de Tolosa. E vertat es que nôstres
autors semblan totes inhorar tôt de nôstra cultura, en defòra dels
Trobadors e de Mistral. Mas coma jornalistas sabon çô que se
passa en cò nòstre despuèi La Sala e la creacion del Comitat Oc¬
citan d'Estudis e d'Accion ; amai Monière balha un tablèu sencèr
de las tendéneias politicas en citant lo Partit Nacionalista Occitan
e en
explicant sos punts de vista. Lo quite Taylor, que visiblament
aima pas que l'ôm bolega lo balèu de son mond, acôrda una plaça
importanta als escrichs e a l'accion de Robèrt Lafônt. D'aqueste,
los concèptes de « colonisacion del dedins » e « d'autò-alienacion »
son citats
per Baier e mai per Monière coma d'esplechas d'analisi
d'una situacion qu'accèplan d'expausar dins aquela amira. Aquò
fa qu'es finalament pas question dels Occitans e dels occitanistas
dins los très articles d'actualitat recensais, mas puslèu de la situa¬
cion economica e culturala d'Occitània : implantacion d'industrias
l'amira dels autors, de la
de La Sala en 1961-1962.
45
�de
ò
desvolopament toristic sens profièch per las populacions
localas, un pauc mai enfonzadas dins los jos-desvolopaments, del
tèmps que la despatriacion dels autoctones se contunha.
Baier acòrda
plaça bèla al problèma de la lenga e a sa
la parlan jornadièrament se creson d'emplegar un « pâtés » ; los qu'escrivon en ôc se pòdon pas far legir per
los usatgièrs de la lenga. Taylor, Baier e Monièra totes très
joslinhan la lucha menada dins las escòlas contra las «
lengas regionalas ». Pr'aquò nôtan, aitanben, la
pojada de l'occitan dins las
espròva del bacheleirat (10.000 candidats en 1974, çò ditz lo Baier).
Aquela desacordança entre la revendicacion occitana, partida dels
mitans d'intellectuals e d'estudiants e lo pòble
occitan meteis
tròba, pr'aquò, un començament de resolucion dins las luchas dels
vinhairons del Lengadôc Bas. Parierament, e
aquò Baier tant
situacion
coma
:
Monière
nisme
una
una
los que
o
veson
bèn, l'afar del Larzac
possibilitat d'una
a
balhat
a
l'occita-
aligança amb los ornes de la
tèrra, e mai amb de movements d'inspiracion ecologica, pacifista,
antimilitarista, antiatomica, e.c.a. Aqui l'importància de Lucha
Occitana e de Volè.m viure al pais se tròba
reconeguda per los
autra
autors.
*
*
*
A totes (e al Taylor bel
primièr) lo movement occitanista
pareis comol d'esperanças avenidoiras, e fragil a l'encôp. Lo quite
Taylor ausa pas de dobtar de sa legitimitat. Sus aquel aspècte de
la revendicacion occitana justificada a mai febla e
incèrta, enquèra
a l'abroa del
camp sieu, planhèm-nos que los autors passen trop
a
la lèsta.
Dins
un
sens
nos
veson,
probable,
un pauc
amb los
nòstres uèlhs. Lo solet que d'aqueste
costat ane un brieu pus abans,
Monièra, se contènta de metre en relèu la diversitat de las solucions politicas preconisadas per las
compausantas variadas del
movement occitanista. De
segur i a aqui un problèma. Ça que la
òm
pòt
demandar tanben se lo problèma nôstre es aqui. L'exispolitic unie e unificat donariá una votz clara
a la revendicacion occitana.
Aquò vòl pas dire que se fariá entèndre mai clarament, e de
pertot. Lo tèmps que R. Lafònt avançava
las primièras analisis
politicas del problèma occitan e dessenhava
las sieunas solucions, sèmbla
pas que siá estât parièrainent lo mo¬
ment que la votz occitanista se fasiá ausir melhor.
La multiplise
téneia d'un corrènt
46
�citât dels
punts de vista, lo mes de mai de 1968 nos ne sèmbla
responsable, dins la mesura que la paraula presa non tornèt pas
al silènci de las parets. Nôstres jornalistas estrangièrs veson clar
l'importància de mai 68 dins lo debanar de la protestacion occitana e dins son desenclavament. Benlèu an pas comprés que, d'aqui
tanbèn naissiá una situacion de borbolhadis qu'es una pròva de
vida.
*
S'existissiá
servici de premsa occitan amb de mejans estenseriá probable possible de sègre l'actitud dels jornals
estrangièrs. Valdriá lo còp de saber exactament consi parlan de
nosautres ara, es a dire aprèp los afars de Corsega. L'ôm se remèmbra benlèu que lo jorn ont los jornals èran comols d'Aleria
duts,
e
de
un
nos
sas
seguidas immediatas, la pluma d'un escrivan exagonal, lo
Viansson-Ponté, s'escometiá dins Le Monde contra nosautres. El
logica. Mai que pus intéressant foguèt
los legeires reagiguèron fèrme. De mai d'un biais,
d'alhors. Très còps lo Monde donèt de trôces de la correspondéncia
provocada per la pensada fòrta de son collaboraire venjatiu del
«
partèrra francés » trepejat per los marrits occitans. Aici s'exprimiá la populacion occitana, e n'i aviá de totes los avis. Dins un
sens, l'operacion nos portava un ressôn mai intéressant que non
pas los Monièra e Baier, benlèu trop lèstes a nos sègre. Aqui
vesiàm la feblesa de l'occitanisme, incapable de provocar una
presa de consciéncia massissa. A l'encôp lo miralh nos rebatiá una
consciéncia occitana novèla ; sens se conéisser totjorn pèr çò qu'èra,
disiá sa malamanha. A mai foguès pas pèr nosautres un débat égal
ò aisat, ne sortissiá l'expression d'una presa de consciéncia salvatja, malbiaisuda sovènt de part dels Occitans. Lo desbondament
malaiirós del Viansson-Ponté donava ocasion a un mal-èstre culnos
vesiá dins lo fil de nòstra
lo fach
que
tural, politic, économie de prene una forma. Donava tanben, e
Corsega i ajudèron, l'escasença als opausaires
eveniments de
los
de
se définir en tota libertat. Aqui dessús l'i auriá
n'escriure, e mai sul silènci dels notables dins totas las provincias ; e enquèra sul biais que — aprèp Aleria — totes « los
regionalistas » tôt d'un còp se mudèron, jos las plumas dels jor¬
nalistas, en « autonomistas ».
tôt
occitanisme de
long
a
47
�D'articles
en angles ò en
alemand sus l'occitanisme, totjorn
plaser. Acjuò's pas que normal ; mai que mai se nos rebatan
mai o pro l'image que
volèm donar de nosautres. Pr'aquò demòran
qualques questions : a mai los articles venguts a nòstra coneissènça sián benlèu pas representatius — aqui dessus mancam d'informacions —, nos cal bèn nos avisar que très dels
quatre qu'avèm
comentats aicí pareguèron dins l'estiu. E
aquô's tanben l'estiu que
lo Viansson-Ponté i anèt de sa cridadissa. D'estiu,
quand los jorns
son
longs pels jornals en manca d'eveniments màgers.
nos
fan
gan
Rèsta a se far gaug tôt parièr que de
reportatges serioses prenla plaça d'una celebracion de la mar, del cèl e del desèrt d'en
cò nòstre.
Joan-Baptista SEGUIN.
Pèr completar l'estudi de la
estrangièra de J.-B. Seguin,
bon
senhalar
problèmas
dos
dei
Lo
primièr
de
la
de
1975
es
revista
titolat
«
segond
jornau
dau
titolat
dau
tocant
lei
Euròpa.
anglés
d'octobre
Lei minoritats
nom
es
de
en
27
(Europe's
»
es
en
article
un
Time
ròpa en cotèra
norities), sènsa
Lo
articles
minoritats
premsa
d'Eu-
angry
totjorn
article tirât dau
« L'Unità »
italian
dissabte 18 d'octobre de 1975,
« L'Ora
de la "provincia" fran»
de
la
pèr de legeires
senta lei
minoritats europencas. Es de
remarcar
dei
nòstra
Bascos,
coma
Time, fach
assabentats, pré¬
revista
non
de
abséncia.
presentats
mai
Se
parla
ò
mens
desperados, dei Bretons,
deis
Alsacians, dei Catalans, dei
Corsas, dei Escocés, e tanbèn dei
«
Wales
».
de
se
veire
fos¬
Benlèu que siam tròp nombrós pèr
« minoritat »
;
aquest article, que
analisi
son
dau
perqué de la colèra
tan marrida (desequilibris regionaus, desertificacion
dei campanhas,
mesprés dei lengas e dei
es
pas
culturas regionalas), se mesfisa força
d'aquélei fenomèns de revendicacion,
coma
L'article
gaug
I
una
(L'Ora délia "provincia" francese), de A. Pancaldi.
cesa
Fai
silisais
mi-
d'autor.
un
comunista
N'àutrei, siâm presentats coma un
grand movement culturau occitan,
sonat coma
aquò d'après la vièlha
lenga dau Sud de França ».
«
lo
mòstra
l'associacion
vou-
guda dei termes minoritats/separatisme/autonomisme. Fin finala, i'autor,
que sa
referéncia mai granda n'es
Guiu
Héraud, prepausa d'un biais
«
sous-entendu
ralisme
»
una
mena
de fédé¬
sérié la soleta solucion
pèr « evitar la violènça » ; vei, coma
solucion democratica, la creacion deis
que
Estats-Units
d'Euròpa.
�L'article
bèn
es
documentât
vôlon
en
obligar lo govèrn de lei
en
scientifica.
cançon
mapa
e
cèt de
de l'Unité, aquò
es
pas
figas dau meteis panièr. Ideologicament, d'abòrd. Sus la qualitat de
l'informacion en seguida. Se parla
mai
que
mai dau problèma occitan
de
dins
una
vista justa.
l'analisi qu'es facha
Simpletament,
dau
vist
sus
rôtie
centralisaire de la capitaia
travèrs de tôt çô qu'es escrich
lei muralhas d'Occitània, lèva lo
a
problèma de l'assubjectiment culturau
e
économie dei régions.
deis
alassada
favorabla
mai
que
regionau (mai de qunte
occitana fai
de catalisaire.
poder
a
a
poder
un
biais ?)
la
e
dins aquô son
Fau obligar lo
reconéisser lo fach regionau
distribuir d'un biais nôu la carta
a
e
popu-
enfectaments
centralisacion exagerada devèn
d'una
mai
après 1968. La
veire
se
lacion
ofici
L'article
prene
compte. Pèr l'autor, aquô comen-
(una mapa d'Euròpa
occidentala que presènta lei minoritatsn'àutrei existem pas). Sèmbla que
la revista e seis autors s'enchauten
mai dau » grand effet » e de la sensacion
que non
pas de la realitat
fotòs
dau
poder.
Adonc, dins aqueu moment de crisi
grèva, se pausa una question fonsa
pèr l'autor de l'article : anam veire
s'afortir sià
un
régionalisme fòrt siá
consolidacion dau
una
poder centrau
França.
en
L'article
es
situacions
e
bèn documentât
(chifras
sociô-economicas
pré¬
cisas).
Aquélei régions qu'existisson pas,
qu'an ges de poder efectiu,
Elèna
d'abord
GIRARD.
litr
es
♦
Pèr
antropologia
una
: «
LE CHEVAL
bôna leiçon t1). Es que
d'aquela mena ? O fau
dire sènsa vergonha : n'avèm ges (pèr
Occitània). E pèr de qué ? Çô veirem.
Mai fau dire en primièr l'interés excepVaqui
una
avèm de libres
cionau
dau
libre
d'Helias.
legit, çô qu'espèri, passatz
1.
Pèire-Jakez
Se
au
l'avètz
L'AUTOR.
Helias
es
naissut
en
1914
a
d'una
familha
Pouldreuzic,
d'obrièrs agricôlas sènsa tèrra.
breton. Anèt a i'es-
Parlava pas que
côla, puèi au licèu de Quimper, puèi a
l'Universitat de Rennes. Se laissèt pas
exilhar.
Foguèt
Escôla
—
cors
lo
§ 2.
D'ORGUEIL».
«
professor
de celtic
a
de
letras
encargat de
l'Universitat. Vaqui pèr
Normala
—
e
cursus ».
(1) Pierre Jakez Helias,
d'Orgueil. Mémoires d'un
Pays bigouden. Coll. « Terre
568 pp., Pion.
Le Cheval
breton du
Humaine »,
�Dins aquesta activitat, despleguèt de
de contaire, dramatisant sei re-
dons
cèrcas
dins
de
pichons dialôgs. Fin
responsable de l'Educacacion folclorica
a
la Liga
de l'Ensenhament : estagis, recitaus, poësia,
finala
foguèt
dramaturgia.
De tôt aquò,
2.
UNA
ne'n faguèt
VIDA
Lo libre d'Helias
de
un
contrari.
Es la part d'ombra, lo
pas
dich, l'escondut. La sòrga venguda de
l'enfança e de la pauretat de l'orguelh
prigond d'èstre irreductiblament çò que
nôstra
vida
l'exilh
Es
qu'es
l'image
alienada.
Un
de
Helias
s'es
pas
laissât
libre
es
tèmps qu'un Breton parlèsse dei
!
escrivèires
Vèli
coma
dire,
Pol
en
déféra
Keineg,
en
deis
déféra
d'aqueu film de Vauthier, La Folle de
Toujane, onte Gilles Servat interpréta
lo
rôtie
èra
que
mai important, véli dire que
tèmps
de
faire
d'antropologia
venguèsse dau mitan dau péble
concernit.
tota
de
Faudriá estudiar, pèr nos menar a lo
faire tanbèn, n'àutrei, coma parla lo
exilhar
subjècte etnologic dins aquesta colleccion Terre Humaine qu'es aquela qu'a
publicat Helias.
image
interior.
Oc.
en
Disi
es.
lo
L'INSCRIPCION DAU SUBJÈCTE.
Bretons
de professor de breton. Non. Es tôt lo
l'òm
3.
Era
pas una revirada
organisa
pichòt vilatge de Plozévet qu'a donat
libres d'estudis sociologies (2).
Paures Bretons, venguts subjèctes d'antropologia !
ALIENADA.
es
que
très
libre.
experiéncia d'educator militant,
son
tèma
i_o
aqueste dau cambiament sociau. Es en
ressòn tótei leis estudis sus aquest
defòra de Bretanha. Bèn ! Va bèn !
donc un produch autentic de la
quotivida li
la débuta, i a agut de
Lévi-Strauss, Balandier,
Joan Malaurie, Margaret Mead, Jaulin,
Soustelle, que son tétei d'ensenhaires
ambé una fonccion força importanta.
Eran
tétei
lei
subjèctes que dison
Je », dins una disciplina onte fins a
aqueu moment se devià d'èstre objectiu, de pas parlar de se, de ieu, de tu,
mai totjorn de élei. Dins aqueste mo¬
ment, lo pronom es lo signe de l'etnologia « coloniala » ò exotica. I a un
segond moment, qu'es l'etnologia de la
liberacion
nacionala »,
•> etnica »,
é
simpletament culturala. Es quand lo
de viure en Bretanha, mai lo
background culturau n'es plus breton.
Justament, lo libre raconta lei très
traumatismes
màgers
1914,
1936,
1945. Lo brassatge militar, lei comjats
pagats, la guèrra, lo torisme, sentits
pèr Helias coma de « dérobements
(2) Helias parla pas é quasi pas dau
de Edgar Morin, Métamorphose
de Plodemet. E me sèmbla que lo Morin
aguèsse ignorât l'existéncia d'un informator coma Helias. Aquesta incomunicacion disciplinària me fai pantaiar I
tèrra
«
!
E
autentic
que
au
»
non
I
Qu'es
etnic
sens
pas brica
dau tèrme.
Dins la vida d'Helias i
a doas partidas.
tròç de vida terrenala venguda de
la
familha, dau vilatge, dau trabalh,
puèi un trôç de vida — benlèu mai
important dins l'emplèc dau tèmps —
professionala. Perqué me faretz pas
dire qu'un professor coma Helias passa
tôt son
tèmps a plantar d'ensaladas
Un
dins
son
Aquè's
vilatge.
un
sens
estricte,
diana
—
e
partiment infernau
es
l'alienacion
l'exilh
intèrn.
La
au
—
Pensatz,
mèstres
a
coma
«
«
permet
».
50
libre
�Literatura
CSeguida)
La literatura, ansin, vòu tôt envasir. Vou que tôt a
jonhèsse. Finis
ela
se
tèn plaça de pensada politica, de cultura,
d'accion, de vida, de païs, de compensacion... Mai la vida, ela,
pòt pas s'empachar de contunhar, a costat d'aquela literatura que
n'es pas una, ò, puslèu, que vôu èstre tôt, alevat çò que es. O avèm
vist, lo volontarisme de libralha s'es desconflat sènsa que degun
li faguèsse rèn. Sènsa que degun, d'alhors, ne diguèsse qué que
siá : jamai un période de « vida culturala » occitana es pas estât
tan vuege coma lo deis ans 68-73 ; vuege, en estènt que tôt èra
engolit sèns que ges de regard critic siá portât dessús. L'enquistament venguèt terrorisme, valènt-a-dire que neguèt pèr tótei lei
mejans possibles tôt çò que voliá pas s'endintrar dins son encastre
idéologie (e financièr : la mercandisa culturala occitana, pèr tant
paura que siá, es encara una mercandisa, dins aqueu sistèma estadis, que tôt i pren son prètz en rapôrt ambé lo parangon de la
valor, aquela Occitània en image/idèa). Occitània, en tant que
literatura, vèn un tresaur, un aver mitic, que cèrca de se conservar tau coma es e tau coma a lo désir d'èstre pèr l'eternitat.
que
pas gaire originau : s'es vist un fenomèn d'aquela
ambé lo Felibritge, au moment que refusèt d'anar veire lo
marrit tèmps que fasiá defòra » pèr se refugiar dins l'univèrs
Aquô's
mena
«
deis idèas mistralencas, ò dichas mistralencas.
travèrs de seis expressions mai vesedoiras, pèr
L'occitanisme,
en
exèmple l'Institut
d'Estudis Occitans, vèn un movement d'aparament, de mantenéncia de sei sòmis. Mantenéncia linguistica primier, ambé tótei leis
espetorridas sus aqueu subjècte que ne faudrà parlar seriosament
lèu lèu. Mantenéncia ideologica tanbèn, que trôba dins la litera¬
tura
totalisaira tala
coma
venèm de la veire
un
biais de s'esper-
longar, de s'impausar. De s'esperlongar, dau tèmps que tôt, ò
quasiment tôt, en defòra, càmbia, de mai en mai... Una mena de
conservatòri de l'occitanitat somiada nais, e cèrca d'ocupar lo
terren.
51
�D'aquela volontat d'embaumar tôt, se'n pòt veire una mòstra
publicacions de YAstrado prouvençalo de Tolon coma
dins la colleccion « A Tots » de l'Institut d'Estudis Occitans, que,
pèr en délai lei diferéncias de grafia (YAstrado en grafia mistralenca, « A Tots » en grafia alibertina) perseguisson, dins l'ensems,
una tòca
parièra : lo d'un manteniment de la cultura « prouven¬
çalo » ò « occitana » (çô que finis que vèn la metèissa causa !)
contra tótei leis agressions que
n'es la victima tant dau defôra
(de segur) coma dau dedins. Ansin, « A Tots » publica mai que
mai de tèxts que barran lo période de
replegament ideaire que
venèm de ne parlar. En rééditant de libres (la Santa Estèla del
Centenari de Bodon), en publicant de reviradas (Nòstre Sénher
lo Segond de Delteil), en fasènt una
part granda ai remembres
d'enfantesa (Bogres d'ases d'A. Serra, Dins de patetas rojas de
Maria Roanet, e, d'un autre biais, que dintra tanbèn pèr
part dins
l'encastre dei reedicions, lei dos volums dau Vèrd Paradis de M.
Roqueta, sènsa oblidar la « saga » de P. Pessamessa,, De fuòc amb
dins lei
de cendre).
D'aqueu biais, la retorica, incapabla d'ara en abans de s'esperlongar, agotada coma es, tròba una alenada de mai dins l'institucion, ambé l'ajuda d'organismes mai ò mens « oficiaus » coma
l'Institut d'Estudis Occitans, d'un terrorisme de l'exclusion.
Çô
que vau pèr la produccion literària vau tanbèn pèr lo demai :
arrèst de la recèrca e dau trabalh
linguistic (que s'espèrd dins
l'academisme de problèmas ortografics
pichotets), abandon de tota
pensada au nivèu de l'ensenhament, apropriament e mesa en sôm
de la recèrca scientifica occitana, etc...
Minoritat/Majoritat
:
fonccion d'una literatura occitana.
Es força dificil, a l'ora que siám, d'evaluar la fonccion dau
fach literari occitan au travèrs de l'istôria. Pèr manca d'estudis de
detalh e d'ensèms, maugrat çò qu'existis, primier ;
tanbèn
e
pèr
d'esplechas teoricas e practicas sus aqueu problèma.
Pasmens, es segur que la produccion literària, ambé força àutrei
manca
causas, a una
fonccion, ò
foscas. Sera benlèu
aquô,
mai
52
a
non pas
pèr
una
aver
un ensems de fonccions, foscas que
de nòstrei tôcas de nos interrogar sus
la satisfaccion de portar una respônsa de
entrepachan, mai, pus simpla-
tótei lei questions que nos
�sociològ ò l'etnològ fai parlar lei subjèctes a la primièra persona. Pèr exèmple dins lo bèu tèxt de Mary Smith,
Baba de Caro (totjorn dins la meteissa
colleccion), lo /eu que parla es Baba
de Caro,
una
vièlha esclava hawsa
dau Nigerià. O encara dins lo tèxt de
Lincoln Barmett, Esclau a Cuba (3) ;
puèi dins leis òbras d'Oscar Lewis.
Dins aquésteis òbras i a totjorn un
intermediari
laire,
e
lo
par-
qu'es lo magnetofòn.
Ambé
Pèire
Helias avèm
etnològ
ditz coma o fasià Jaulin dins La
sera ;
primierament, pèr de qué
que
mòrt
ieu
son
l'escrivan
entre
mesclat
es
a
la
un
narracion.
Es
astrada
personala que se jòga
mai, aqueste còp, es pas ambé lei
Gens de l'autre (4). Es ambé lei « gens
de soi
Aquò vòu dire que l'etnologia
son
».
dins lo
es
l'etnològ
lective
es
e
de
cas
de
peracion
la
P. Helias
una
Lo
recu-
de
ieu de la paraula col¬
subjèctiva dins lo meteis
memòria.
ieu
un
tèmps.
força significatiu dins l'evolucion de l'etnologia actuala, qu'es pas
gaire una etnologia. Se pèr etnologia
s'entend una descripcion objectiva d'un
sistèma culturau,
la paraula desliura
slgnifica l'acabament de l'etnologia. Es
pèr aquô que fai gaire de tèmps, dins
la meteissa colleccion, Terre Humaine,
avèm agut un libre ja ancian (1943) de
Tecofik el Hakeim (5) qu'es pareissut
solament aquesta annada pèr de qué,
probablament lo tèmps dau ieu descoAra,
l'ombra,
paran
e
la
de manjaoccitans que se prefaire de tèsis ambé lo sang
a
susor de
la nòstra vida vidanta,
de la nòstra pensada nafrada, luchaira.
Pèr tirar de mai
balh
reau
es
èra
pas
devèm
UN
N'i
mas
parierament,
(aquô
CHEVAL
d'an-
e
aquô empacha
d'Helias
nos
de
se
mai occitanistas ò bretonistransmets
riéncia facha d'istòrias
lo libre
pas que
rica
una
e
de
expe-
reflexions.
Digam, pèr ne'n marcar i'importància,
lo libre es estât escrich en bre¬
qu'es la flor de racontes, e espe-
que
ton ;
cialament
ambé
dau
rescòntre
d'un
enfant
grand. Bretanha dau subreieu ò coma se ditz en psicò-analisi de
Tideau dau ieu. Es a dire qu'Helias
nos balha l'image que se fai, eu, dau
sieu grand. Es que dins son cas, la
son
es
un
biais
de
se
realisar
personalament. L'insisténcia sus lo pas¬
sât es qu'una recuperacion d'un sòu,
d'un luôc, d'un espaci e d'un tèmps
pèr viure segond sa vôlha, segond
l'inscripcion de la lenga e dei gèsts
venguts
bigodenc
dau pòble bigodenc (lo pals
es lo canton onte se rescn-
Plozévet
tra
e
Poldrezic).
remembrança, i a un
senhoreja tôt : la paraula
ligada a la lenga. Aquesta lenga onte
se ditz òc e mai ai dròlles, ai cambaDins
fach
aquesta
que
Témoins ; Gallimard.
Robèrt Jaulin, Gens de soi,
gens de l'autre-, colleccion «10/18».
(5) Toofik El Hakim, Un substitut de
campagne en Egypte.
(6) Veire Stanislas Adotevi, Négritude
et négrologues ; colleccion «10/18».
(3) Colleccion
D'ORGUEIL»,
LIBRE MILITANT.
aurà de
e
vouguda dau tratotjorn de profe-
chaires,
(4) Cf.
«LE
—
aurà
encara vengut.
faire
tropologia participanta.
4.
i
—
tas. Mai
memòria
Aquô
lonisat
Leopold Sedar Senghor). I aurà de
bretonolègs coma i a de negrolègs (6),
de bretonofags coma i a dins lei sciéncias umanas de necrofags, de
manjamôrts, de manjabretons. I a ja dins
mond
teorias
«
pèr tirar de sistède
la bretonnité
»
ditz ambé l'accènt ponchut de
�tanbèn pus prigondament, pèr nos poder mielhs situar en
rapòrt ambé tótei lei dimensions dau fenomèn « occitan », tau
ment e
coma
lo vivèm
e
lo fasèm intrar dins nôstra existéncia collectiva.
La literatura occitana,
aquò's
element d'importància, a un estaçô que lo podriàm dire sa « midins lo mond d'Euròpa de l'oest
au mens ,es facha d'aquela situacion de minoritat,
de pèr sa
posicion sociò-culturala : dins la mesura qu'es lo fach d'un elèit,
d'una part pron pichôta de la populacion, e aiçò maugrat tótei
leis espandiments que n'es estada provesida ambé de tecnicas coma
l'imprimariá de massa ò de fenomèns de mercats coma lo « livre
de poche » ò la revista-libre. Mai la literatura occitana, o sabèm,
es lo luòc d'una autra mena de minoritat, mai
especifica, aquesta,
qu'es una dei résultas dau tipe de societat que i es compresa desempuèi que se pot parlar de cultura occitana. Dins lo jòc dau desenvolopament inegau de la societat de tipe capitalista que coneissèm,
la literatura occitana es lo signe d'una cultura fòrabandida dau
mercat generau, que siá regionau, nacionau ò internacionau. E,
maugrat tótei seis esfôrç pèr s'integrar dins aqueu mercat (la colun
pauc especiau, que tèn a
noritat ». Sai que tota literatura,
tut
un
leccion
«
A
Tots
»
de
l'Institut
d'Estudis
Occitans
n'es
una
môstra pron
clara), capita pas, e capitèt quasiment pas jamai, se
que de non marginalament, segon leis astres deis escambis de
mercandisas. Se pòt, aqui dessus, tornar prene la conclusion de
Fausta Garavini, a la darrièra pagina de son estudi sus la litera¬
tura d'òc dei sègles XIX e XX (mai que s'arrèsta abans lo
période
que nos intéressa aicí), L'Empèri dóu Soulèu, la ragione dialettale
nella Francia d'oc (21) quora afortis : « Cosî tuîta la storia délia
letteratura
d'oc, dal romantico caricarsi dei colore locale in
un'evasione fantastica determinada dall' attacamento sentimen¬
tale, al velleitario modernismo delle ultime soluzioni, è un atto
d'accusa alla centralizzazione, politica e culturala ; e non per le
esplicite e dichiarate revendicazioni, bensi, piu autenticamente,
la sua effetiva inattitudine a trovare la propria intima
ragione » (22).
sue
per
Es pas just, de segur, d'aplicar taus coma son a la literatura
occitana deis ans darrièrs de critèris semblants a -n-aquélei que
permeton de rèndre compte de la renaissènça dau sègle XIX e
primièra mitât dau sègle XX ; mai se pot pensar que i a de
ligasons estrechas entre tóteis aquélei moments, e que leis ans
de la
54
�radas,
a
tància
ambé nosàutrei.
l'escòla. E aquò
es
Lo
dis-
una
jôc de l'es-
la paraula dau breton
força cltacions — e dau
francés ;
lo jôc de la
paraula dei
contaires que dona sa plenitud a la
prôsa d'Helias, mai que se mescla prigondament a la reflexion dau sabènt,
critura
de
e
i
onte
—
a
l'arma
es
pas
estil
d'un
coneissèm
que
dins lei letras d'Oc. Fami-
encara
liaritat
dobla,
fic
que
ambé lo
metôde scienti-
força capltols que son,
fons, de monografias antropologias,
—
au
de
i
tractats
sats
de
a
lei
sus
costums,
d'Erodôt,
coma
Lévi-Strauss
de
compau-
Ciceron
e
armoniosament
re¬
familiaritat ambé l'ecôambé
l'environa
restituïda coma se foguèsse
pensais
e
—,
sistèma
bigodenc,
culturala
totjorn viva.
Es aqul,
l'ôbra trôba
entre
nos
e
natura
Pènsi
ment
E
OCCITANS.
ambé
comunas
la
occitan.
Pèr exèmple,
dei
nos
dei
lei plaças respecgrands e dei pichons dins la
fami'lha, l'educacion ambé lo senhau
un
esclôp — lo rapôrt entre vida
païsana e vida maritima (la paur de
la mar) ; la plaça dei sòus, de l'argènt
dins l'aculturacion, e.c.a., tôt aquô es
un pauc parièr pèr de
qué siám tótei,
Bretons, Occitans, una nacionalitat alienada, qu'es pas mestressa de sa vida.
—
Mai
leis
estructuras
familhalas, religiosas, folcloricas, lo trabalh de la
tèrra, la mena de comunitat, lo drech
celtic
e
son
roman,
identicas.
E
sa
BRETONS
jorn
au
ças.
nos
Dempuèi lo Breiz Atao (d'Espieut,
Larzac e Roqueta), avèm pas gaire agut
d'ôbras
au
tivas
lo pensât que
sòrga. Sôrga militanta :
a la paraula !
E i a
pas ges de distància entre la paraula
populara e la paraula sabènta. Es aquô
militar, en antropologia.
5.
aquest libre d'Helias
sentiment
diferéncias
nòstres. Aquô's pas rèn. E benlèu
après
de diferéncias trobarem de semblan-
e
drech
as
dubèrt
Aqul
son
pas
nôstrei
de causas
diferéncias
etnô-culturalas.
dins lo
cultura, entre lo viscut
Breton,
a
Mai
!
encara
granda
E
Bretons.
lei
directabretona en
revirarem
que
literatura
vice-versa.
I
siám
n'i
força d'autras. Aqueste libre
a
una
reconeissènça.
a
convida
Grandmercé a Helias de nos aver
donat a conéisser, abans que sié trop
tard, aqueu pôble bigodenc.
Esperam
donaràn
nôstreis
que
lèu
escriveires
en defôra d'un bon tèmps qu'a jamai existit,
un libre de memôrias personalas e de
consciéncia
Cheval
encara
tània
a
legir ai Bretons,
collectiva
coma
aqueu
de
l'antropologia a
a viure en Occiprene son bèn dins
d'Orgueil :
de bèus jorns
se
bèn
vôu
lo bèu mond.
Joan-Maria AUZIAS.
pas
1
Lo temps
lo primièr
totis
força
vist
a
força passât desempuèi
numéro
un
images
de la revista
molon de
per
la
films
e
e
avèm
recebut
télévision...
Pôdi
pas
parlar de tôt
dificultat
la
Per
ma
es
e
cal causir. Es aquô
cronica.
primièra d'aquela
es facil, que lo ciné¬
Que lo poder mene la
lo cinemà
malaut.
�1960-1970,
contrats
d'òc
es
d'esperlongament dei problèmas resaperabans. Lo desequilibri de la produccion literària
totjorn una mesa en causa d'un sistèma tôt, dins la quita
son
mesura, coma
una
mena
Fausta Garavini
o
bota bèn
pas capabla de se situar, de se plaçar
situation objectiva dins l'istôria.
Aquò explica sai
en
relèu, ont ela
rapôrt ambé
son
tèmps,
es
sa
aquela volontat totjorn mai ò mens
defòra de l'istôria, de refusar lo tèmps
dins la faula vueja ò dins l'autòproclamacion fondamentala tota
sus de paraulas magicas qu'an ges de presa, en fin finala, sus la
realitat movedissa. En cèrca de sa majoritat, la produccion lite¬
rària occitana fai pas que renfortir son estât de minoritat (23).
Valènt-a-dire que, presa dins una dobla inferioritat, a luòga de
partir de l'inferioritat aquesta, ambé tôt çò que pòt significar,
la vôu superar, pèr se plaçar au nivèu dei « literaturas » reconegudas coma talas, pèr se balhar, en finala, un brevet d'oficialitat.
Cèrca de venir una marcandisa que se poguèsse botar en venda
sus lo mercat tôt de la cultura, un
produch de consomacion coma
leis autres, e, çò fasènt, pot pas que se restequir sus se, desgaunhaira dei mòdas e dei tissas de l'ora, pichòta moneda que
se vôu faire creire
grôssei bilhetas. Fausta Garavini, dins son
libre, mòstra bèn, ambé tótei lei pròvas necessàrias, de coma,
desempuèi lo Felibritge fins a l'Institut d'Estudis Occitans, es lo
meteis movement d'enauçament, de desplaçament que caractérisa
la produccion literària d'òc. Se tracha d'èstre coma (leis àutrei
literaturas, la francesa, mai tanbèn, segon leis epòcas, la castilhana, la catalana...) e d'èstre reconeguda coma tala. S'agis de
afortida de
se
botar
que
en
botar au nivèu de la nocion ambiènta de literatura ,e de se i
téner, qué que ne còste. Vai tôt clar que dins un biais d'èstre
d'aquela mena, es tota una part, se que de non l'essenciau, qu'es
rebutât, refusât, « refoulé » au nom d'un image qu'òm vòu se i
se
identificar. Lo « voler èstre major » emporta tôt lo demai, ambé
tótei lei riscas de fracàs, de segur, que pòt i aver, en mai, dins
un
ensag
semblant.
*
*
En
*
fach, ôm se pòt pausar la question de saber se, au
siám, aquò vol encara dire quicòm, de trasformar
la minoritat en majoritat. Maugrat la cançon de Marti, MajoritatMinoritat (24), que se i opausan lei dos tèrmes de la contèsta :
moment que
56
�lucha
la
pornografia al nom de
lo giscardisme vòl per
l'exagon francés, aquò a pas donat
d'argent per un cinemà novèl. A pas
fach qu'una censura
de pus e una
contra
l'ordre
bèl
que
de
contradiccion
mai
lo
:
cinemà por-
nografic es lo que fa lo mai d'argent !
Sus aquel argent lo C.N.C. 0) pren
çò que cal per lo fons de çò que se
ditz
Avance sur recette » qu'es la
basa
primièra del finançament dels
«
films
lisats
dins
realisators
Los
virats.
especia-
la
pornografia cridan que
qu'apasturan plan
la caissa del C.N.C. e que se lo C.N.C.
dona pas pus d'argent a la pornografia
es una injusticia... Basta, es pas aquò
los
son
lo
mai
sieus
films
benlèu
doas
lençôls blancs dels
los
sus
membres negres cinematografics, es lo
artistic amb la reviscolada dels
voide
films
ancians
Lo
uèi,
cinemà
d'Hollywood
es
pas
dins
o
d'Itàlia...
lo
comèrci
endacòm mai...
es
per començar, puèi d'un
de productors (coma Trufaut, Malige, de Montpelhièr, e d'autres...). Lo
film a agut un mode de produccion
qu'es pas comun dins lo mestièr. Copat
de Paris, viscut dins lo subjècte del re-
portatge sus un temps long, lo
LA
de
»,
Fernand
«
volèm faire !
que
Renaud
que
4
n°
Es
film
Cevènas
nand
nadas
especial.
nòstras
Deligny
a
dètz an-
lo
responsable d'una temptativa
qu'es de viure amb los jocalucs e d'ensajar de faire viure
estranha,
vents
aquestes enfants
lenga
Monoblet ont Fer¬
desempuèi
es
las
dins
mond lo pus
mai natural
e
donc primitiu... Anar a
la ronça... Anar a la ronça amb los
enfants muts que la societat rebuta,
un
amb
veire,
*
es
es
la
la
lo
passarà segura-
ditz
dins lo comèrci !
distribucion que se
»,
pas
Distorsion de ia lectura :
«
sus
tanben de saber que
lo
passa... que
Ensag
e
sosca
per
bon artisticament e que
dins aqueste film. O, cal
es
dins
Art
trapar
comunicacion
Deligny
lo lengatge...
se
ment
a
es
La
mai
important
film
film,
els
camins.
cinemà
«
important
es
e
Es
lo
lo
longa
que
una
pausa
nicacion
Virât dins
donat
de saber que lo
lo probièma de la lenga.
enfants calucs son muts... la comu-
Mas
endacôm
un
a
vos prepausi
de Dire.
d'autres
Victor.
nos
enregistrada, qu'es força bona
per lo n° 3 e lo
convèrsa
e
d'aquel film
encara
Victor
Renaud
e
es
d'un autre mond ! Del
lo cinemà
Es
mond
CE GAMIN-
Deligny
film
pensadissa critica del Deligny sus
lo sieu trabalh e aqueste trabalh a
conegut
una
venguda
modificacion
d'aquesta pensadissa.
una
film
Un film important :
film
grop
Los
*
lo
amb l'argent
l'O.R.T.F.
de
intéressant.
alara
fach
a
annadas
très
o
Parlarem
E
per après
d'una manièra
sorga
lo temps
Renaud Victor
novèla.
sus
la
trapar
per
davalar
tornar
PHASE 4
»,
un autre
de Saul Bass ; film
U.S.A.
(1) Lo C.N.C.
de
es
lo Centre Nacional
la
Cinematografia qu'es l'organisme
oficial de contraròtle per l'Estat sus lo
cinemà, lo mestièr, la produccion, la
distribucion, los festivals... Lo C.N.C.
es
una
invencion
del
petainisme...
film es una anticipacion
las formigas se multiplican
montanha dels U.S.A. e deve-
La faula del
ecologica
dins
non
:
una
amenaça
una
film
es
per
très
lo
los ornes. Lo
la lucha menada
per
raconte de
sabents contra lo pòble de
las
�L'istòria l'an escrit
très
sabents de Paris
nos
an
près
força
:
sang
per ne marcar las pajas.
E i sèm minoritaris ;
e
mai
luènh,
en
plaça de conclusion, la tôca de daverar
Mon
paire
vos
:
dirai
Occitània qu'es :
fèsta, un matin
aquò's nòstre pais
e i sèm majoritaris
e i sèm majoritaris !...
una
maugrat la cançon de Marti, adoncas, lo quite
concèpte de majopòt paréisser fòrça perilhós. Dins la mesura qu'èstre majoritari, aquò pòt voler dire (e vôu dire, la màger part dau tèmps)
reversar lo movement de l'istòria, tala coma es estada « facha
»,
pèr ocupar lo terren ara tengut pèr la majoritat au poder (quina
que siá aquela majoritat, pèr de segur). Es tôt bèu just dins aqueu
movement de tusta-busta que la literatura (e mai
larg, l'ideologia)
occitana es embarrada desempuèi de
tèmps, sèns que poguèsse
se'n liberar. Aquô's una mena de « cèrcle infernau », dins lo
tèmps, sai que, que seriá d'esclapar lo cèrcle a luòga de contunhar de lo voler faire virar, quin que
siá lo sens dau movement.
ritat
Es, per parlar coma Deleuze e Guattari qu'aquélei regas
pôsan dins seis idèas, una question de territòri. Es que s'agis de
conquistar un territôri, lo de la majoritat, qu'es un territòri semenat
de trabucs,
en
finala, d'un cèrt biais,
un
territôri de mort ?
Deleuze e Guattari, en seguida de l'anglicista Henri Gobard (25)
destrian quatre territôris essenciaus dins lei comunitats umanas :
lo territôri ocupat pèr la lenga de cada jorn, la «
lenga mairala »
ditz
(qu'es lo rôdol de Vaqui) ; lo territôri ocupat pèr la
lenga vehiculara, lenga sociala e lenga d'escambis (qu'es lo rôdol
dau pertot) ; lo territôri de la lenga de referéncia culturala,
que
balha de sens a çô qu'es estât desnaturat pèr la
lenga vehiculara
(aquô's lo rôdol de Yailà) ; en finala lo territôri de la lenga mitica,
espirituala ô religiosa (rôdol de l'en-delai).
coma se
58
�formigas. Las formigas an una lenga,
una organisacion, una intelligença. Los
òmes tanben. Mas los dos son enemics
e
se
comprenon
dre d'aura I Es de l'aura qu'es venduda
aqui !
*
Lo Dirècte
A
la
pas.
Lo
realisator qu'es un especialista
l'image (es especialisat dins los
generics » complicats e espectaculars) a filmât los ornes coma d'insèctes,
e
las formigas coma d'ômes e mena
la faula amb una précision scientifica.
Es un film perfièch tecnicament e intel¬
ligent. Las
formigas (filmadas amb
d'opticas longas, de luènh, sens la
calor ni l'amistat) son un pôble de
morts. A la fin, las formigas ganhan e
someton los ornes per un mond novèl
de
la Ficcion.
e
télévision
es
sus
seguida qu'es passada,
de
cuments
l'afar
e
Moïses,
sus
Montredon
de
«
leu
legit lo film d'un biais occllo pôble de las formigas es
nosautres,
pichon
pôble
Inconegut,
oblidat que a un moment istoric pren
vam, e passa al plan primièr...
ai
tanista
:
Mas
lo
benlèu
realisator
es
es
un
pauc
quichat,
e
luènh de nôstres pen-
possible de veire lo film
Es coma aquô amb
la simbolica que vira totjorn a l'ambiguïtat.
Es
saments
!
d'autres
biaisses.
Mas
jectiva
es
un
la meuna lectura sublectura, e coma lo film
bon film, vos prepausi tanben de
basta,
es
una
lo veire.
Lo
film
«
PHASE
IV
»
es
un
film
qu'arriva d'America :
son los films
« catastrofics »
de môda
uèi. (Poséidon, La tour infernale, Trem¬
blement de terre...) e son los sols films
que
trapan d'argent sus lo mercat
qu'es de la
mena
mondial.
Un mot
«LES
Parlarai
DE
MA
coma
sus
DENTS
lo pus fortunat de totis :
DE LA MER»... es un
que lo public es
bruch qu'a fa la produccion, per la publicitat. E lo mond
paga per aquel voide. Es fort de ven¬
agantacolhon voide,
apasturat per lo
pas
aviá
1907...
oblidatz
de
•
que
començat
Cecllia
volta
de
pus
VIGNE
(paura
Borel,
«
LES GRAPPES
lo film a finit
:
marridament
paura
Ferrol
en
los images sus la ré¬
Narbona... es una vergonha
la télévision I)
Se premi
MOîSES, es que lo quadre
donat per agachar los començaments de la societat judeô-crestiana
qu'es la nòstra encara. E es encara
l'istòria d'un pôble que se révolta, d'un
pôble esclau que d'un côp se lèva e
viu I Mas çô que disi siá es pas dins
la colhonada qu'avèm vist ! Un pichon
esfôrç dins la faula per faire novèl e
demarcar lo film de Cecil B. de Mile
pichon
inconegut.
que
prepausi de soscar un moment.
vos
per
una
los do¬
a
(Les Dix Commandements) e per do-
paraula del Dieu
paure e marrida¬
ment jogat al
moment ont, dins los
jornaus televisats avèm viscut una
seguida realista : la fusilhada de
MONTREDON e los problèms viticôls.
Aie! los images que tôt lo mond a
vist e ont tôt lo mond cercarà lo C.R.S.
qu'a tirât sus lo païsan e lo caçaire
qu'a tuat lo C.R.S.
nar
de
a
la
Aici
soscar
la
la
sus
Blblia. Mas
es
télévision
completament em-
pedegada dins lo problèma de dire o
de dire pas : faire creire a l'objectilo biais del poder,
vitat,
mas dins
donar la paraula a totes mas totjorn
pus a
los que parlan plan dins la
direccion del poder... ambiguitat encara
e
mesfisança de la paraula novèla
qu'es pas la de Moïses, mas la de la
realitat economica, de la vida vidanta,
�Aqueu sistèma foncciona pas necessàriament sus quatre
lengas » diferenciadas ; pot fonccionar sus doas lengas, sus très,
sus de divisions socialas, sus de divisions religiosas, etc... Mai
foncciona. La lenga occitana, a l'ora d'uèi, e encara presa dins
aqueu fonccionament. Mai son territòri, a flor e mesura que l'istòria s'es debanada, s'es modificat, e aquô se pot pas negar, a pas
fach que s'estrechonir a dicha dau tèmps. Benlèu que ne siám,
desempuèi quauque tèmps, au territòri minimau de la lenga d'òc.
Encara que aquô séria de mostrar, e que d'analisis sociôlinguisticas dau présent e dau passai occitans podrián èstre pron
estonantas d'aquela amira. Mai, çô qu'es segur, coma ipotèsi de
trabalh, es que lo territôri de la lenga occitana es un territôri
amenaçat, e que viu sota l'amenaça dempuèi de tèmps.
«
Es
aquela desterritorialisacion progressiva que nos fai çô
de définir l'estatut de
s'es un bèn, de voler
tornar ocupar, ò ocupar pèr lo primier côp, de territôris que son
pas mai occitans ? Mai a saber se la literatura, mejan d'expres¬
sion demest d'autres de la desterritorialisacion de la lenga d'ôc
a de se
plaçar au nivèu dei lengas mèstras, que tènon la majora
part dei territôris, ô, au contra, deu refusar una estrategia
conquistaira coma aquesta ? Sèmbla bèn, d'après tôt çô que
podèm saber dau passai, que tôtei leis ensags pèr ocupar la mai
granda part de terren sián estats de fracas : aqueu desequilibri
que se'n trachava mai naut amb leis afortiments de Fausta
Garavini. Es que parlar lo lengatge dau poder — e, forçadament
dau poder en plaça — pot significar la fin de la minoritat occi¬
tana, tant pèr la literatura coma pèr lo demai ?
que siám a l'ora d'ara. E es ela que permet
minoritat que nos caractérisa. Mai a saber
Que parlar lo lengatge dau poder, aquô's necessàriament se
dins l'encastre dei poders actuaus. Deleuze e Guattari
situar
la question
Combien de styles, ou de genres, ou de
même tout petits, n'ont qu'un rêve :
remplir une fonction majeure du langage, faire des offres de ser¬
vice comme langue d'Etat, langue officielle... » (26) E un pauc
après afortisson, en mena de responsa : « Faire le rêve contraire :
pausan
mouvements
savoir créer
Es pas
: «
littéraires,
un
devenir-mineur
».
aisit de respondre d'un biais definitiu a una question
d'aquel ample. Es pas aisit ni mai de pas téner en compte l'es60
�de la critica scíentifica. E tôt
dins
ven
meteis
quadre
«
aquò que
»
de la
maqulna.
meteissa
*
lo
Un
autre
moment
APOSTROPHE
dins
es
una
Bernard Pivot
sus los libres de coisina. Lo realisator
a convidat son monde al restaurant del
«
Camin de Fèr
de
»
Paris per parlar man-
a
jadissa, cosina e literatura. E tôt aquò
marchava plan e fasiá d'aura sus una
paraula scientifica. A un moment Pivòt
menava
monde
son
dins
lo membre al
per manjar e alara, venguts sul
pic, los caumaires de la S.N.C.F. èran
costat
dins
l'image,
dire que
demandavan la paraula
per
se fasián la cauma, èra
per una paga pus fòrta... Pivòt èra un
pauc
mas
geinat,
après l'émission
contunhava
coma
se
res
èra
arribat !
fach !
Es
qualqu'un
a
parlât d'aquò I
Aquel moment de télévision m'a fach
pensar que lo dirècte es l'especificitat
de la télévision. Los que cosinan la
télévision
colhonan
lo
mond
amb
la
ficcion, las dramaticas, lo visatge dels
films,
lo
Çò
montatge,
qu'es
Un
mascat.
los
important
caumaire
traficats.
sous
socialament
es
demanda l'argent
Pivòt parla amb las gènts
per
viure e
que
manjan per un repais
obrièr per un
monds aquí I
mes.
Encara
la
d'un
còp dos
paga
un
Un jorn benlèu las luchas d'aquestes
monds seràn lo subjècte de la
dos
jorn ! E dins l'espéra
qu'agachatz una télévision
manipulada vos disi
mesfisança !
télévision.
Un
vosautres
Demoratz critics !
Degun endacòm parlarà pas sus aquel
moment dins los jornals.
Miquèl CONSTANCIAL.
1
♦
Veritadorn
«
UÈI
Un
important
nova
deguda
rector
Andrieu
Neyton,
es
pareissut
en
d'annada.
gia de la
n'es
:
dau
a
S'agis d'una antolopoësia occitana. L'idèa
A. Neyton qu'es lo di-
Cèntre
dramatic
occitan
de
Tolon.
Aquela
importants a
primièr la
marca d'una recapitulacion
de çò que
i a de mai important dins la literatura
poëtica occitana desempuèi 1968, e de
mai
son
d'un
«
POÊMAS OCCITANS PÈR
Estereo, 1976.
».
dise
débuta
»
entrepresa
títol
:
i
es
vesèm
désir de la faire conéisser
;
segon-
la tèca essenciala es tanbèn
popularisar la nòstra poësia (devèn
possible, amb aqueu dise de la faire
descubrir en classa ò dins lei cors
publics). Car es bèn verai que anar
a
una
poësia en l'escotant pòt èstre
benlèu mai eficaç que d'anar a una
poësia pèr la lectura. Poiriàm pausar
la question : Quau legis de poësia en
França a l'ora d'ara ? Quau legis, pèr
subrepés la poësia occitana ? (Parlam
dament,
de
mai
que
mai
quantitativament).
�trategia tota
positiva.
que
pòt
se
dessenhar pèr nosautres,
se
vòl èstre
Es
quasiment impossible, se sap, e T. Todorov ne porgiguèt
pròva de mai recentament (2r), de définir 1'« èstre » de la
literatura. Mai se pot définir d'un autre biais, valènt-a-dire dau
ponch de vista dei fonccions que tèn.
una
E mai lei
causas
sián discutiblas
sus
d'ùneis elements,
se
pòt afortir que la produccion literària que venèm de vistalhar es,
pèr una part pron consequènta, una produccion que cèrca de
fixar sus ela çò que la practica de cada jorn, pèr fòrça rasons,
capita pas de prene en carga. D'aqueu biais, la literatura vèn lo
rôdol de recampament e d'existéncia (ò,
puslèu, de sèmblaexisténcia) de la vida occitana somiada. Vèn politica (teorica e
dins l'accion), cultura (tèn plaça de vida culturala, tant au nivèu
de la produccion d'idèas coma de la produccion d'objèctes), critica e practica socialas (se presènta coma un terren de lucha),
etc. Vira ansin a-n-un vertadièr fétichisme,
que amaga en l'esca-
fant la realitat.
Lei tèxts « literaris » occitans an tendéncia de constituir un
univèrs claus, ò bèn de claure l'univèrs (coma, pèr exemple, dins
lei dos libres de Bodon e Lafònt citats aici). Aquela
figura de
l'univèrs que s'embarra sus se, que se bastís sei
pròprei lèis de
fonccionament dins una fugida e au còp un refus de l'univèrs
deis òmes istorics, pòt aparéisser coma lo signe
màger de l'ideo-
logia de la literatura en païs occitan. Signe que se podriá retrobar, d'alhors, dins d'òbras sovéntei fes refusadas coma sieunas
pèr leis escriveires d'ôc : Pagnol, Giono, E. Le Roy e son Jacquou
le Croquant (2S), pèr mençonar
pas que lei mai conegudas. Tôt
bèn pensât, dau meteis biais
que la Provènça de Pagnol (Ò de
Daudet ò, a-n-un autre nivèu, de Giono)
images pinturlurats
faus
vèn
recubrir
de
seis
Provènça tala coma es, l'Occitània
de la literatura de « descolonizacion »
(paraula-clau, marca dau
fétichisme) amaga Occitània (compresa, se pot dire, coma la
soma de tôtei lei Juchas d'un
tèmps, d'un païs e d'un endevenir
d'istòria) sota lo lençòu d'una retorica de fantasmas que « devo¬
ns » e idéalisa
aqueu païs. Amb aquò, assenhalan, pèr de segur,
tôt l'ample d'una question,
mai, çò fasènt, « gelan » aquela ques62
e «
»
�Lo
dise
chausida
présentât
es
de
coma
una
deis escrivans
d'Occitània tota (Pecòt, Bec Sèrgi e
Pèire, Lagarda, Lafònt, Rapin, Larzac,
Merle). Son dichs pèr A. Neyton e son
portats pèr una musica de guitarra
e
seca
vôtz
electrica,
(Josiana
contaire
la
poëmas
vôtz
nos
a
batariá,
Ferrié).
agrada,
la
percussion
La diccion
que
dau
asatar
saup
dramatica
natura
dau
Soncament, semblariá que lei
autors dau dise siágon estats mau servits pèr l'operator dau son qu'a réali¬
sât lo registrament. Siám pèr pensar
que aqueu d'aqui aga mau comprés lo
prepaus : lo rapôrt de plans entre la
vôtz dau diseire e lo supôrt musicau
es
força mau establit. Fai que lo dialôg paraula/musica es tôt de long dau
dise a la mema
distància » (es a dire
la
vôtz
trôp
presènta
e
la mu¬
poëma.
«
♦
«
Ventadorn
«
»
Patrie,
:
«
que
la maqueta n'es força polida e
originala. Lo Patrie i es mai que mai
eu,
mai
dins una dinamica que fai
gaug. Sei cançons « enlevadas », totjorn sus d'una ritmica chaplada, ambé
melodias
m^elhor dise
ara.
Ont òm
segur e mai
la
musica,
sériés
son
e
de
mestièr.
de
que
bon
cantar
Patrie
lo
retrôba
en
abans. Parlèm
qu'avèm
tôt
aqui
musicaires
La
entier
un
que
musica
es
:
lo
fach fins
aga
mai
de
trabalh
pas
coneisson
occitana
enfin
amb
aquô, venir credibla. Patrie
e
sei companhs, se son aici donat lei
mejans musicaus, poëtics, de faire un
dise ont i a força a ganhar. Forrapot,
borra
:
lei
tèxtes
son
bôns
(quàuqueis inegalitats de fes
Parlaviam de dinamica
:
e
luencha, trop a reire) ; semqu'aquô finigue pèr èstre fas-
blariá
tigós.
L'emplèc de la guitarra electrica es
de J. Larzac
bèn sentit subre lo poëma
dona
que
nous
i a).
d'efièch, aqui,
la dimension
ironica
e
dra¬
matica.
Daumatge que la guitarra seca
emplegue de modèls musicaus sovènt
«
clichats
»
flamenco,
:
slow,
acom-
panhament cançoneta. Lo dise auriá
ganhat a una recèrca mai fonsa dau
ponch de vista musicau e en acôrdi
estrech
mai
ambé
lei
tèxtes
poëtics.
L'imaginacion musicala non sarà jamai
de trop. Arremarcarem en passant la
polida vôtz de J. Ferrié. En conclusion
un
bèu dise (amb una maqueta bèn
adobada de J.-L. Alziary), testimôn: viu
de nôstra poësia d'ara que duèrbe la
via
l'avenidor
a
CANÇONETAS
Assenhalarem la parucion en cô de
Ventadorn » d'un dise nôu de Patrie
de
sica trop
»,
e
a
d'àutrei creacions.
1976. Estereo V53L16.
vèn mestressa d'ela.
solament fach pèr
cridar seba ! Es pèr cridar la vida
totala. E Patrie mes en garda justament
lei gènts que vôlon veire dins la can¬
çon d'Oc qu'una crida politica desesperada ô enrabiada : es lo tango de
la cançon « Criticas ».
la cançon occitana
L'occitan
es
pas
Arremarcarem
dei
enfin
que
l'ensèms
se
pot dançar sovènt
ritmica dau slow. L'instrumen-
cançons
subre la
ambé la recèrca de
(cf. violons electronics) a la
desagradarà pas ai joves que la
pop-music es un grand corrènt d'ara.
Lo dise dei « cançonetas » de Patrie
pòt popularisar nôstra paraula. Vertadièrament. Lei mejans, lo sentit e la
tacion
electrica,
timbre
môda,
fòrça i
son.
que
J.
MEFFRE.
�tion centrala dins
un mond sènsa contradictions,
que l'action e
la résulta de l'accion i son remplaçadas pèr lo sômi, autrament
dich, lo fantasma.
Felip Gardy.
(20) Sègle Vint « tèxtes occitans per nôstre temps », numéro espe(6 e 7) de la primièra tièra de la revista Obradors, C.E.O., Montpelhièr, 1971-1972. En occitan dans le texte, C.E.O., Montpelhièr, 1974.
ciau
(21) Fausta Garavini, L'Empèri dóu Soulèu, la ragione dialettale
nella Francia d'oc, Riccardo-Ricciardi éd.,
Milan-Nàpols, 1967. Lo libre
de F. Garavini es de segur força important pèr la compreneson socio-
logica
e
XX.
politica de la renaissença literària occitana ai sègles XIX
e
Es de plànher que siá pas estât legit coma fau pèr leis occitanistas de tota mena, e que leis analisis que prepausa
aguèsson pas
estadas tengudas en compte. Esperam qu'una revirada d'aqueu libre
serà lèu publicada ; aquô corregirà una manca grava.
(22) « D'aqueu biais, l'istòria tota de la literatura d'òc, desempuèi
la gosta romantica de la color locala
pèr lo mejan d'una évasion dins
lo sômi en partir d'un estacament sentimentau, fins au modernisme
velleïtari dei darriérei solucions, es un acte d'acusacion contra la
centralizacion politica e culturala ; e aquô, non pas
pèr lo biais de sei
revendicacions explicitas e afortidas coma talas, mai si bèn, mai auten-
ticament, pèr
d'èstre.
son
incapacitat efectiva de trobar
sa
vertadièra
rason
»
(23) Lei paragrafs que seguisson son estats pèr una part importanta
inspirais pèr d'ûnei paginas dau darrièr libre de Gilles Deleuze e
Félix Guattari, Kafka, pour une littérature mineure,
ed. « de Minuit »,
coll. « Critique », 1975.
(24) Cite lo tèxt d'aquela cançon segon lo Claude Marti de
Pécout, Séghers éd., « Poésie et chansons », n° 27, 1974.
(25) Henri Gobard, « De la véhicularité de la langue anglaise
modernes, janvier 1972.
»,
R.
Lan¬
gues
(26) Op. cit.,
p.
50.
(27) Tzvetan Todorov, « La notion de littérature
cours, société, Paris, Seuil éd., 1975.
»,
in Langue, dis¬
(28) Veire pèr exemple çô que R. Lafônt ditz de Giono dins sei
Clefs pour l'Occitanie. Mai Lafônt sèmbla de pas metre Jacqou le
Crocant dins aquela tièra. Fausta Garavini a bèn mostrat
que n'anava
de Le Roy coma deis autres dins son estudi
recènt, « Un exemple
d'utilisation régressive de l'idée de
peuple : "Jacquou le Crocant" »,
Romantisme, n° 9, Paris, Flammarion éd., 1975. Esperam una analisi de
l'ôbra de M. Pagnol d'aqueu
ponch de vista. Seriá de segur força
ensenhaira.
64
�SOMARI
★
DIRE
★
L'EMPLÈC EN OCCITANIA
1
....
5
(I. BARELLI).
★
ASSAI D'ANALISI
DE
LA
VI-
TICULTURA
21
(Gl. BARSÒTI).
★
DELAI DELS PIRENÈUS
—
—
:
Sul
plan espanhòl
(I. BARELLI).
29
En
35
Catalonha
(Fr. JOANA).
★
51
LITERATURA
(F. GARD Y).
★
PREMSA, CINE-TELE, LIBRES,
DISQUES
49
(J.-M. AUZIAS, M. CONSTANCIAL, E. GIRARD, J. MEFFRE,
J.-B. SEGUIN).
*
Plora
ma
(Dessenh
★
òme tuat.
Miquèl PRIVAT).
terra per un
de
Cubèrta
:
La manifestacion dau
a
26
29 d'abril
MONTPELHIÈR. (Fotò Sud).
��
Revista
Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier
Type de périodique
Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes
Région Administrative
Languedoc-Roussillon
Graphie
Graphie classique / Grafia classica
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Dire : revista de critica occitana. - N° 02, 1976
Alternative Title
An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.
Dire : revista de critica occitana. - N° 02, 1976
Creator
An entity primarily responsible for making the resource
Biggi, Crestiana. Directeur de publication
Publisher
An entity responsible for making the resource available
Dire (Avignon)
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
1976
Date Issued
Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource.
2019-10-11 FB
License
A legal document giving official permission to do something with the resource.
Certains droits réservés
Relation
A related resource
Vignette : https://occitanica.eu/files/original/bd4c64be9fd412c5a37543104f43a783.jpg
http://www.sudoc.fr/037715119
Is Part Of
A related resource in which the described resource is physically or logically included.
<em>Dire </em> <a href="https://occitanica.eu/items/show/20852" target="_blank" rel="noopener">(Accès à l'ensemble des numéros de la revue)</a>
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
1 vol. (64 p.)
Language
A language of the resource
oci
Type
The nature or genre of the resource
Text
publication en série imprimée
Temporal Coverage
Temporal characteristics of the resource.
19..
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
http://occitanica.eu/omeka/items/show/21665
CIRDOC_N4-1976-02
Subject
The topic of the resource
Périodiques occitans
Mouvement occitan
Contributor
An entity responsible for making contributions to the resource
Barelli, Yves
Barsòtti, Claudi
Joana, Francesa
Gardy, Philippe
Source
A related resource from which the described resource is derived
Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, N 4
Occitanica
Jeu de métadonnées internes a Occitanica
Portail
Le portail dans la typologie Occitanica
Mediatèca
Sous-Menu
Le sous-menu dans la typologie Occitanica
Bibliotèca
Type de Document
Le type dans la typologie Occitanica
Numéro de revue
Catégorie
La catégorie dans la typologie Occitanica
Documents
Contributeur
Le contributeur à Occitanica
CIRDOC - Institut occitan de cultura
Larzac = Larzac
Occitanisme = occitanisme