https://www.occitanica.eu/files/original/a92c31212fb06053d85a1f19a011ea0d.jpg 68b9b418b8e4e4e47fd1fc67b99cfdb5 https://www.occitanica.eu/files/original/acab513837871f038a600445f5a16699.pdf 3449b30d62cedcaeba1da1102930bc9e PDF Text Text �DIRE Revista de critica occitana. COMITAT : Ives BARELLI, Glaudi Gaston BASALGAS, BARSÙTI, Crestiana BIGGI, Felip GARDY, Elèna GIRARD, Francesa JOANA, Robert LAFONT, Felip MARTEL, Joèu MEFFRE (secretari). -k ADMINISTRACION, REDACCION « : Dire », 9, Bd. Limbert, 84000 AVINHON. C.C.P. Biggi Crestiana, Marselha 2 516 21. Lo Director-Gerènt : c. barsòtti. ★ ABONAMENT ♦ 1 an (4 numéros) * Estrangièr Ŷ Lo numéro : . . .... 40 F. 60 F. 12 F. "Ar Estampariá 4, : Carrièra 30000 Nimes. S.A.R.L. dels BARNIER, Lombards, 4, �Supplément au numéro 3 de la revue DIRE Voici le numéro 3 de « DIRE ». Nous nous excusons de son retard de parution dû à des difficultés techniques. Nous pouvons cependant envisager notre avenir avec confiance, pourvu que des abonnements nouveaux corres¬ pondent aux marques de sympathie que nous avons reçues. 1") Certains d'entre vous ont reçu le numéro 1 et non Qu'ils nous le signalent au dos du chèque portant leur abonnement. Ce numéro 2 leur sera envoyé. le numéro 2. 2°) D'autres ont reçu le numéro Qu'ils signalent aussi s'ils désirent manquant. 2 et non recevoir le numéro 1. ce numéro 3°) Ceux qui, ayant reçu le numéro 1 et le numéro 2, s'abonnent à l'occasion du numéro 3, recevront naturelle¬ ment le numéro 4 au titre d'un premier abonnement. Nous remercions tous nos lecteurs et amis de leur compréhension. Le secrétariat de DIRE. C.C.P. : Biggi Christiane - Marseille 2516 21. ��DIRE 500.000 caumaires Provènça ; 200.000 en Lengadôc ; en 500.000 caumaires dins l'Oèst occitan (45.000 a Bordèus), autant dins la Lèire, lo Ròse e l'Isèra ensèms. 56.000 caumaires au Puèi ; 500.000 manifestaires tanbèn an desfilat a Paris. Aqui la jornada dau 7 d'octobre qu'es colèra e d'espèr. estada una jornada nacionala de Tótei lei trabalhaires e lei jaças pertocadas pèr la crisi que sentidas mai que mai mobilisadas dins tôt lo païs s'agusa se son grandeis organisacions sendicalas e Comun de la Senèstra. Apareis que lo Plan Barre marca adonc l'orientacion dau govèrn de faire portar totjorn que mai lo fais de la crisi sus leis espatlas dei trabalhaires ; d'enriquesir lei ries e d'apaurir lei aqueu jorn, a la demanda dei dei partits signa taris dau Programa paures. Au nivèu dei régions, cativa. lacions e dins lei régions occitanas, la jornada grandas e signifiD'un biais clar es apareguda la proclamacion dei popude voler viure dins son païs e d'i trabalhar. dau 7 d'octobre sera estada una jornada dei degalhatge dei riquesas umanas e economicas lo sagatatge de l'agricultura que la secaresa a grevament entrepachat ; la concentracion deis entrepresas e la Arrestar de cada lo région ; sèmbla-industrialisacion. A n'aquela situacion economica e sociala dei mai dificilas, de l'ensèms de çò que l'òm (se) donar lei mejans d'una socialisacion vertadièra dei besonhs de cultura (descubèrta, legir, coneissènça, recèrca), reduch tôt aquò a un « suplement d'arma » fau bèn segur apondre la destinada sona la cultura. Lo poder, luòga de coma diriá Malraux. Es evidènt que lei culturas e lengas à seràn, dins aquesta amira totjorn que regionalas », elas, son mai negadas e mespre- « �sadas. Fau pas se laissar embulhar pèr lei déclarations, leis actes (Giscard patrona lei grops fouclorics d'Auvèrnha) e lei disposi¬ tions fallaciosas coma la reforma Haby tocant lengas e culturas regionalas que justament an pèr efièch, dau mens dins lo domeni occitan, de neutralisar la preséncia e leis esfòrç deis occitanistas e de tótei lei que trabalhan a reabilitar e faire viure nòstra lenga e lo e dins lo presènt de nôstra cultura d'Oc respècte dei diversitats. : aquô d'un biais scientific Es pas la caréncia dei movements politics occitans que i poiràn quauqua rèn. Au moment onte, d'un autre latz, una sensi¬ bilisation aprigondida tocant lei grands problèmas occitans, bretons, e.c.a..., se fai sentir dins l'opinion publica ; onte una reflexion critica complasènça s'entamena subre lo problèma ; onte es possible de veire nasejar occitana que son supòrt sociau n'es encara a sens pèr exèmple dau nacionalisme una consciéncia trobar. Es pèr aquô que DIRE s'assolida de mai en mai dins son pretzfach : pausar umilament tótei lei problèmas ; de còps, jitar lei crids que nos sèmblan necites pèr ajudar, trasformar nôstra practica prôpria e agachar clarament lo movement especific de la consciéncia occitana. DIRE. Per acôrdi amb l'LE.O., lo Centre d'Estudis Occitans de Montpelhièr ven de tornar editar la Gramatica Occitana segon los parlars lengadocians de Lois Prètz C.E.O., B.P. 5043 : — ALIBÈRT 50 F. + pòrt 34032 Montpelhièr Cedex �Subre lo nacionalisme occitan Quauqueis elements de reflexion Lo de cas Provènça objecte de culte e de rèn. Es pèr aquò que i a ges de contradiccion entre lo sorgiment dei nacionalismes, dei regionalismes, e Vinternacionalisacion creissènta de la vida culturala. La cultura d'una comunitat es d'aitant mai viva que se mòstra capabla de se faire sieuna d'elements exteriors a ela. Au mai leis ocasions de contacte se présentait, au mai lei culturas particularas s'enriquesisson e s'assolidan. (...) La « nacion veneracion, aquò sacralisada, abstracha, correspondis a dei comunitats nacionalas ò etnicas es un de la crisi mondiala dau capitalisme. (...) Esta renaissènça « deis aspèctes justament perqué lo capitalisme desroïs, la primièra defènsa dei culturas pertocadas pren sovènt forma localistas, "chauvinas". S'apara la "puretat" de la cultura d'origina, lei rasigas, lei tradicions, la religion, tôt çò qu'es pas estât tocat pèr l'exterior, pèr lo forastier. (...) Es « reaccion de Fau comprene aquelei que aparan la "puretat" d'una cul¬ regionala ò nacionala, e mostrar l'absurditat de sa posicion. pas de França "pura", nôstre païs es poplat de foras- « tura I a tiers, d'emigrats dau dedins e dau defòra. » (Revirat de Maurice GOLDRING, Culture universelle Critica », : n° nationale, culture « Nòva- dans le melting-pot ; la 95, junh-julhet de 1976, pp. 42-43.) la mayonnaise 3 �1. Es interessanta, a l'ora de uèi, d'agachar, dins lo relarg provençau (Provènça maritima, rodanenca, centrala) onte n'es la formacion e l'evolucion de çò que sonam la presa de consciéncia occitana a respièch d'una consciéncia provençala despuèi lòng tèmps existènta e sensibla. - causa Non farem pas analisi pregonda ni longassa, estènt qu'avèm tótei leis elements en man, e qu'es una realitat dificila de sasir. Simpletament, jitarem quauqueis idèas sus l'endevenir d'este fenomèn, au lum de nòstra practica quotidiana de l'occitanisme en Provènça rodanenca, e d'aquela dei companhas que trabalhan pas ambé nosautres. Pèr d'úneis occitanistas, l'articulacion consciéncia occitana/ provençala ò lengadociana ò autra, significa que deu i aver, au plan practic e teoric, un anar-venir entre l'existéncia d'una identitat estrècha (aparténer a la comunitat de vilatge, de valada, de païs »-gavôt, niçard ; aparténer a un despartiment ò una région, e.c.a.), e una identitat larga, mai unitària, (aparténer a la comunitat miègjornala, l'accent estènt un signe de demarcacion d'esta comunitat, pèr exèmple). Aquesta d'aqui, dins lei mitans esclairats », dins lo lengatge scientific, se sona ara comunitat consciéncia « « occitana. Farem pas d'alòngui sus l'ensèms dei problèmas dificils que lo plan idéologie que politic la nocion A'Occitània una consciéncia occitana significa necessàriament un pausa tant sus (es que aver sentit nacionau « pologic (es occitana, ò nacionalitari ?), que sus lo plan antropòu parlar de verai d'una comunitat de cultura sota-entènd de practicas socialas occitanas ?). » « » que se que Es ansin, pèr exèmple, e Lacrotz dison dins L'An¬ du texte oral, « Ethnologie Française », Paris, 1975 : « L'Occitanie est d'abord un espace linguistique même si l'affirmation du fait et la généralisation du mot ont une histoire conflictuelle : la chose est maintenant et de que thropologie du fait dialectal manière Dante étayée. « définitive, formule entre scientifiquement langue d'Oïl établie, langue et l'opposition d'Oc se que trouve » C'est à travers d'une connaissance 4 Fabre et la langue neuve et que se réalise la première étape de conscience critique. d'une prise �L'espace linguistique, accepté de tous est confronté à un ensemble de pratiques sociales que l'histoire et l'anthropologie révèlent. » De tôt occitanistas (J), 2. - ne'n siam pèr l'ora, occitanistas biais, a comolar tótei leis esfòrç, non e non- pèr faire ponchejar dei vilas una sortida dau non-rèn, mai puslèu pèr ajudar, contribuir a faire prene en compte, cadun a son nivèu d'engatjament dins la realitat sociala, çò qu'es de mai en mai amenaçat pèr la cultura e leis idèias dominantas carrejadas cada minuta a la télévision e a la radio : es a dire la cultura e la personalitat particulara de cada grop, de cada vilatge, vila, païs, région... en « cò dei trabalhaires de la tèrra ò dei trabalhaires consciéncia occitana » a tôt pretz, nòstre vejaire, pèr afavorisar una presa de gaire bèn totala de l'identitat culturala sociala, linguïstica occitanas, es a dire tanbèn motivar lei gènts pèr tornar aprene sa lenga, descubrir sa cidtura, nos es de mens en mens possible de faire l'economia de la mentra traça de consciéncia particulara. Se devèm de començar pèr çò qu'existís, valènt-a-dire pèr nonanta dau cènt dei gènts, una consciéncia fragmentària de l'espaci occitan. Volèm dire que, a consciéncia Aquesta consciéncia, mai que viva en Provènça, pòt èstre de estrechament localista. Nos es causa evidènta que l'estacament a sa vila, son vilatge, son païs, es lo biais primier de manifestar son identitat. Pèr nosautres, digèm-o tôt d'una, es causa positiva e preciosa. segur E. Damòfli, dau Martegue, que part de son especimartegala simpletament perqué aqueste luòc es lo de sa vida e de son experiéncia saup lèu o religar a l'ensèms culturau occitan, tant dins l'espaci que dins lo tèmps... Parier de tanteis Lo poëta ficitat escriveires e poëtas. Un exèmple clar d'una consciéncia locala comunitària es la niçarda. Pèr lei « niçardistas », i aura jamai d'occitanitat se la niçarditat primièra es negada. Remandam au jornau La Rata(1) Entendèm pèr non-occitanistas força mond, menât pèr una sensibilitat que trabalhan a nòstrei costats, pèr exèmple dins l'ensenhament, e que fau pas i demandar pèr lo moment de militar dins l'I.E.O. ò d'anar a l'Universitat Occitana d'Estiu. Empacha pas que sovènt son sus de posicions graficas nôstras. provençala. occitana, 5 �Pinhata que dona una idèia précisa d'una niçarditat qu'a passât pèr un occitanisme qu'es pèr lo moment de segond ò de tresen plan. Dins leis valada que es mai Aups la consciéncia d'aparténer fòrta que : aquesta consciéncia es a a una comunitat de l'ora d'ara afortida mai la mòrt lenta economica dau païs s'acaba. Adonc la particularitat pòt èstre motor d'un alargament de a n'aquelei que pensan que una consciéncia locala es reaccionària e una consciéncia larga progressista. Son aqui d'equivaléncias que nos pareisson perilhosas estent que parton d'una analisi sovènt somària, un pauc sectària e de tôt segur l'identitat. Mèfi non-verificada. D'un autre latz, devèm luchar, de contra lei localistas de tota qu'ambé l'ajuda dau poder entrepachan justament l'espeli- merça son d'una consciéncia unitària. A l'ora de la régions de Fiança, desaparicion dei forças productivas de tôtei lei mai e que mai lei régions occitanas, a l'ora onte lo desrasigament vèn moneda corrènta, onte lo poder, pèr de mejans idéologies poderós assaja de faire engolir la sèrp d'una fatalitat de la crisi e d'impausar sa vision dau mond, tota conscién¬ cia d'identificacion, tota alteritat es una resisténeia a l'entrepresa d'aroïnament dei culturas popularas, a l'apauriment e au degaIhatge de tôtei lei riquesas umanas e materialas de nòstrei païs. Ais occitanistas, desfautaràn totjorn lei ligams ambé la analisan la matèria occitana ; ambé una preséneia deis organisacions democraticas culturalas, sendicalas, politicas ; lo contact ambé aquelei (tant a la vila qu'a la campanha) que pòrtan encara aquesta cultura e aquesta lenga dins sa memôria e sus sa boca, e que son prestes a testimoniar. realitat 3. ambé lei ; cercaires que Es clar qu'aqui onte la « provençalitat » es fòrta, es aqui lenga se parla encara, dins lei campanhas (pèr exèmple lo rèire-païs provençau, la plana de Comtat, la plana de Crau, onte - la e.a.c.). Mai occitana sabèm son rialament 6 se qu'aquelei sèrvas importantas de cultura viva amenaçadas au mai prefons e se reduison lèu ; matevuejan lei campanhas de sa substància au profièch �urbanisacion descabestrada que coneissèm sus la costièra d'una provençala. Dins la onte mesura i plus de boca pèr parlar lo a provençau, plus de aquí onte i plus de memòria e de practicas, i a plus ni cultura dau passât, ni cultura dau présent. i provençau ; a D'un parier autre costat, a la destructuracion agricòla marcha fèrme, la barradura deis escòlas ruralas, la concentracion deis que entrepresas, tampadura dei fabricas... Ambé la crisi, lei condicions ment dei Juchas regionalas. Luchas dins lo sens au — cultura e au — d'una convergéncia : nivèu de la lucha sociò-economica la lenga occitanas nivèu dei luchas Lengadòc-Provènça) au — s'amaduran pèr un desvoloparegionalas que pòdon que anar nivèu e de la lucha pèr la ; inter-regionalas (pèr exèmple, ligason ; dei esplechadas classas pèr lei monopòlis capitalistas. quand i aguèt, i a gaire, lei trebolèris dau Lenla provocacion de Montredon, leis organisacions agricòlas, l'ensèms dei partits de senèstra, lei sendicats obrièrs prene en compte l'aparament dei régions dins tôtei seis aspèctes socioeconomics e tanbèn culturaus e linguïstics. Avèm vist, gadôc e la dinamica d'una consciéncia occitana (e non solament lengadociana coma lei partits de senèstra o veson encara) non se pòt bastir que dins la realitat dei luchas dins tôtei sei formas ; precisament dins aquela convergéncia dei jaças socialas novèlas que intran sus lo terren dei luchas, aligadas ai païsans e ais obrièrs, dins un espaci inter-regionau. Volèm dire que pas Lo fach vèn corrènt : lo M.O.D.E.F., la C.G.T., la C.F.D.T., rescòntrats en Vauclusa lo 16 de (veire Dire, n° 1). Parlarem pas politics inter-regionaus a prepaus la F.E.N. pèr exèmple, se son setèmbre passât, coma en 1975 dei rescòntres sendicaus ò de la situacion dau vin. compte de cada personalitat « regionala », e en lei respiechant ambé suenh, pensam qu'es possible de metre en evidéncia l'existéncia d'una unitat istorica, sociala, culturala, linTenènt 7 �guïstica occitana, justament dins una dinamica de rescòntres e d'escambis a cada nivèu deis organisacions de lucha en Lengadôc e en Provènça, pèr començar. De mestièr de définir la natura politica d'aquelei pareis clar que se faràn sus la basi dei luchas pèr la vida, lo desvolopament de la Région, dins lo sens d'una demosegur rescòntres cracia es : regionala... Se pòt faire ponctualament rèn que dins de condicions despartimentalas dau jornau La Marselhesa permeton pèr exèmple d'escàmbis culturaus occitans, la descubèrta de l'inter-dialectalitat quand s'ausis lei cantaires, lei poëtas, en legissènt lei libres e revistas que se i vèndon... Lei fèstas concrètas. Tanbèn, a n'aqueu prepaus, la Fèsta de la Lenga Occitana organisada pèr l'I.E.O. a Besièrs en junh passât a permés de suspresas » inter-dialectalas positivas... « La ara la mesa en circulacion de la nécessitât. Es una lenga parlada que lenga occitana nos vèn pèr aquò d'una preséncia de decidirà benlèu pèr l'avenidor proche d'una en donant lei mejans se consciéncia viva d'èstre Occitan Es mestièr explican concrèta sènsa e cô sieu. lei militants culturaus (e non culturalistas) de l'occitanisme, son orientacion dubèrta ai realitats dei luchas : aquò non se pòu faire participacion ai grandei manifestacions culturalas, lo una en que sens umanista politicas, socialas. La consciéncia occitana Provènça se pòu fargar a de nivèus d'aquelei que vòlon bastir d'empèris ò de nacions (que siágue Provençala, Occitana ò autra), mai en cô d'aquelei que luchant pèr lo socialisme ai colors deis ômes e dau diferènts : non en païs d'aici, poiràn monde. en cô se donar lei mejans benlèu de trasformar lo 4. Apondon : lei bastissèires de nacions que parlaviam son aquelei notables, borgés pichons ò mejans que fargan de move- ments culturalistas sus la basi populara. S'agis pèr exèmple de ciacion que 8 de la sensibilitat provençala Parlaren » (Parlarem), pretènd portar lo provençau a la télévision. « asso- �gròssa rampelada dins la màger part dei vilas de Provènça en demandant ais Provençaus (cute que siágon) de se bolegar pèr portar la lenga a la télévision. Sus cuta basi politica, sociologica, culturala ? « Parlarem » se pausa pas la question, que son idéalisme totau i empacha de téner compte de quauquei reaA fach aquela : dins una vila coma Marselha (1 milhon vòu dire la sensibilitat provençala, aqui onte de de familhas (provençalas e emigradas) an tôtei lei pèr viure que s'einplièlan dins lei lapinièras deis litats simplas d'estatjants) centenadas dificultats coma que H.L.M. ?... Om que demandar s'aquela lucha, pausada ansin, es pas Quichòta. Segur que elei, qu'an léser de s'entrede cultura, devon aver lo temps d'i soscar... Mai a pòu se la lucha de Dòn var cadun son analisi. Joèu MEFFRE. La consciéncia occitana en C^uand doas o très causas clarament de la comparason entre quatre a cinc fagueriam lo fichièr de Dire, apareguèron fichièrs Lengadôc : plan implantât e dinamic a Paris e en i a lo mai de legeires occitans, legeires de libres en occitan e de jornals e revistas politics. E los que son abonats a de jornals politics legisson pas de literatura occitana. Caldrà ben estudiar aquel problèma un jorn. L'occitanisme Provènça. Es aqui es que publicacions occitanas son mai que mai nombrosas. En aquela riquesa es signe de pauretat, pauretat ideologica, segur. Ne'n sèm a un esparpalhament d'escòlas de tipe felibrcnc Las fach 9 �de Mistralons de cloquièrs fan plaser amb una publicacion ò Aquel esparpalhament amb pichòtas guèrras acarnassidas entre gropusculs es plan vesedor en Lemosin : problèma de grafia d'un còp èra, critica difamatòria per exemple del diccionari de Gonfroy. La paraula a de notables pichons. e semblant un A de maison se d'edicion. de las publicacions occitanas, vesèm lo retorn d'una ans. Atal La Dépêche du Midi, de Tolosa, tòrna publicar cada dimenge Jacotin e Catinon : grafia patesa, image tradicional de l'òme e de la femna d'òc en mitan costat literatura de massa vièlha de vint païsan... Progrès de l'occitanisme, me diretz ? Benlèu, mai de qué sera fach ? I aviá pojada granda dels candidats d'occitan deman al bachaleirat candidats en e se 1975 donava la chifra de 10.000. Mas i aguèt 6.711 6.733 en 1974. Una baissa doncas. Aquelas contra chifras publicadas dins lo Monde de l'Education del mes de qu'aquela baissa es de 109 per l'Academia de Montpelhièr, 47 per Tolosa, 79 per Bordèus. Se i a progrés dins las autras Academias, es que son totjorn plan luènh darrièr Mont¬ pelhièr, Tolosa e Bordèus. Per de qué aquela baissa ? Una baissa generala dels efectius ? O alara es que l'occitanisme intéressa pas tant ? Qué portam de nòu dins l'ensenhament ? Sèm totjorn embarrats dins l'ideologia dominanta e, signe de la nòstra alienacion, i a pas cap de diferéncia ideologica entre lo Lagarde et Michard setembre fan veire francés I a e nòstres manuals. de butadas possiblas. L'ensenhament de l'occitan primari pòt créisser coma o mòstra l'enquista rcctorala pasmens dins lo facha dins l'Academia de Per lo poder i a un Montpelhièr. dangièr. Alara lo de Montpelhièr d'especialistas a el de rectorat dins las eseòlas normalas se met la lenga d'ôc. Sembla que sabon res e que siágon causits unicasus de critèris idéologies amb la benediccion del C.A.C.E.O. a nomenar ment Se nos virain ara de cap a l'agricultura, lo mot dins la viticultura, sul Larzac, a Naussac. Aqui tanben lo triomfalisme de uèi prend pas en compte çò que pòt se passar deman : una isolacion granda del monde païsan. d'ordre occitanista 10 « segur que Volèm viure al païs » es de pertot, �l'enquête Résultats de écoles les dans (réf. l'enseignement des langues régionales (Académie de Montpellier) sur élémentaires circulaire rectorale du 20 : mars 1975) TABLEAU l par Enseignement assuré 11 1.1. régulièrement (environ hebdomadaire) du tout pas de formation 1.4. pas du jugé 1.5. pas ne par : : . . . parce que parce que intérêt du tout : connaît pas 34 48 Total % 0,17 2 2 1 2 7 58 29 54 42 183 328 408 413 128 1.277 27 28 51 5 111 148 1.349 638 255 2.390 82 46 128 3,1 478 4.096 99,4 4,4 manque suffisante. tout sans 30 h. 1 1.2. occasionnellement 1.3. départements : la langue .. états néant — — 563 1.816 1.239 31 2,7 58 TABLEAU 11 Pour daire les maîtres des catégories 1.2. et 1.3. ci-dessus, l'heure hebdoma¬ d'enseignement de la langue régionale n'est pas assurée par : Total 2.1. ignorance des textes (et de tamment 17 février 2.2. manque maîtrise 2.3. la circulaire no¬ du 1969) 25 21 61 163 224 326 8 de la langue orale. la langue du 7 794 45 840 48,8 162 code 198 192 369 386 437 756 170 N.B. La. Lozère ayant donné une réponse globale pour obtenir malgré tout un pourcentage approximatif le total de par moitiés dans chacune des deux catégories. — 115 d'assurance dans la méconnaissance écrit de % 1.749 100 2.2. + 2.3., pour 162 a été ventilé 11 �L'enquista S.0.F.R.E.S.-Midi Libre del 3 de junh fai veire aquela isolacion possibla del monde viticòl. La violéncia es condemnada per 80 % de la populacion de la region-programa contra 16 % e 4 % que sabon pas. Dins Aude per 76 %. Per anar a una manifestacion viticôla 38 % dison de oc, 61 % de non e 1 % Cal dire tanben que se la senèstra pren lo poder 49 % dels viticultors pensan qu'aquò cambiarà pas res, 8 % que i aurà mai de dificultats, 28 % que la situacion serà melhora ; 15 % sap pas. sabon pas. Aquelas chifras explican en part lo manteniment de la majoa Narbona pendent las darrièras eleccions cantonalas e la conquista per l'U.D.R. del canton central de Sèta. Segur qu'a Montpelhièr los òmes de la majoritat de uèi an requiulat mas Montpelhièr es un monde a despart dins la région. A Besièrs, ritat Brossa ven de virar la vèsta... Costat oposicion, i aguèt d'Occitans e de majoretas a las fèstas de la rosa... I aguèt d'Occitans a la fèsta del partit comunista. E i a lo tèxte de la Federacion regionala del partit comunista. Solament, dins aqueles tèxtes, i listas occitans, a autògestionaris, totjorn l'amalgama entre los sociae los vailets del poder. D'un autre costat, se i a concertacion ara entre los présidents Conselhs Regionals de Montpelhièr, Tolosa e Bordèus per la mesa a las nòrmas euròpencas del canal del dels très tanben d'oposicions Miègjorn, i a mai que mai del costat de la Cambra de Comèrci de la région tolosenca. Davant una situacion globala catastrofica, cada sector defend son cloquièr. Situacion catastrofica, casiment irreversibla en Lengadòc-Rosselhon se ne'n cresèm lo numéro del 4 d'octobre del setmanari Le Nouvel Econo¬ miste : caumatge lo mai grand de França, poder de compra de 17 % en dessòta de la mejana nacionala, natalitat en régression, luchas entre e micrô-regions... En partiguent solament d'aquelas indicacions, es clar que la tombada pojadista es presènta ara e per l'avenidor. Lo poder lo sap e pot se servir de totas las provocacions possiblas. Es dins aquel contèxte que de militants viticèls e occitanistas an reçauput de letras d'amenaças e de côps de telefòn ; de tracts an seguit, dins Aude subretot. 12 �organismes occitans me diretz, que fan ? Costat Volèm pais e Lucha Occitana ren de nòu. A l'amassada generala l'I.E.O. totes los problèmas foguèron escafats per de mandarins E los viure al de solament de gardar que pensavan de l'I.E.O. fèsta manjèt de a Besièrs : un una poder bufèc. E mena rapòrt moral de l'I.E.O. sardas... Lo se faguèt de Santa Estèla una ont se parlava de trabalh. Encara mai trabalh, familha, patria occitana foguèt l'intervencion de Joan Larzac dins l'omenatge de l'I.E.O. a Jôrdi Rebol. Lo poëta de Marselha, per sos 75 ans, s'ameritava pas una lausença ont ronflava tota l'ideologia felibrenca de la débuta del sègle. Sabèm que lo nacionalisme de Filadèlfa de Gèrdas la menèt gaire de diferéncia entre aquel nacionalisme e lo dels poëtas de 4 Vertats o de la débuta de la novèla cançon occitana. La mòda uèi es simplament a senèstra. Alara la question de pausar ara, en Lengadòc, es aquela : es que l'occitanisme es pas un còp de mai dins una carrièra òrba ? Pojadisme économie e pojadisme cultural occitan son aquela carrièra ôrba. a Mauras. I a pas Gaston BASALGAS. Aups occitanas Li aquel article auria pas pogut èstre escrich, que de consciéncia occitana dins las Aups, n'i avia gis, e pauc de gènt sabian, d'un biais autre qu'académie, que las Aups de Sud fins a lor vessant « italian » èran de nòstra lenga. Miès : un a occitanista vèsse Val Lo solament — en Grana, « dètz ans, auria segurament escrich — pura escrirèn, ailavau dins E pertot alhors, lo silenci de l'angòni. aupenc » rodanenc. Just començava quauqua mas... rèire-plan économie e sociau. las condicions materialas li èran pas, e l'angôni lenga remandava a aqueu dau païs. Aqueu païs qu'en un Chau dire que de la 13 �sègle perdut la meitat de a vènon erm dustria au populacion sa au mens, ont los champs roïnas. Un païs sensa inque marginala (Durença, e bassas vais piemontesas las maisons, e autra « chasals », de la contacte pianura turinesa). Un païs fatalista acceptant sa incapable d'aurre que crebar, sota la direccion eficaça de notables drechiers. Pas gaire de joves, ni de fremas. l'exilh, tradicion seculària d'alhors, èra la sola solucion ; la mòrt e se creènt solucion finala. S'es pron creiut un momenton que d'uvèrn poirian reviscolar las Aups : s'en racle : fornirian d'emplecs, tancarian lo Iuèc de rescôntre pèr los trabalhaires de las encara mas gaire e d'un jamai la montanha se puèi pas sens de parlava coma d'un mi¬ desvolopament, serian (savis) montanhards e los (desoxigenats) la : biais : longtemps. E coma bastis que vilas autre las estacions d'espôrt chança nòva. Encuèi de trabalhaires al esqui las estacions se son se'n parla se'n vei pas desvolopaas sus estrangièrs. Sens respièch dels sitis : que sieie ont que sieie (Isola 2000 pròva qu'aquò's dangièr). E, fai pas mestièr d'o dire, ambe de capicorses forestièrs lo mai sovent. Sus la populacion, sus l'emplec, deguna résulta : los estatjants an rèn que de postes subalternes sus las pistas, e los emplecs de l'ostelaria son donats en de persotaus nau dau déféra super-esplechat instable. L'or blanc, li Mas ciéncia, « es benlèu just pron menua De l'autre En Itàlia tres cant a avem e sens defensa perque sasonièr e drech. just d'aqui que suèrte la presa de qu'encuèi se pòt observai-. cons- encara dal confin tôt e pas ». començat, pèr accidènt o quàsi, dels « rescòn» entre la felibralha d'aici e lo moviment Piemont-Provènça culturau turinés biá d'aqueu (la còla de « l'armanac d'ij Brandè »). Se concetemps las valadas « provenzaleggiante » coma un no mans' land requist pèr las ceremonias d'aquelas eminéncias. Mas es dins aqueu rescôntres, folclorics que folclorics, que los futurs escrivans d'ailà se descuerbèron occitans e qu'un Arneodo pèr exèmple, laisset la poësia piemontesa pèr la poësia en « patois ». E lèu venguèt la rompeiira, amb los Piemonteses premièr, puèi amb los felibres, au mens pèr la màger part dau moviment. 14 �Lèu revista ont a aquesto moviment se dona una premsa : la débuta roneotaa, Comboscura, facha pèr pichona Sèrgi Arneud, una apareisson los premièrs poëtas. En 1968, una autra etapa comença amb un moviment mai politic, Lo Movimento Autonomistico Italiano (M.A.O.), marcat pèr l'inflûs dau F. Fontan que s'es establit dins las valadas. Aqueu moviment capitarè de far eliéger de représentants sieus dins dos municipis. Sa tôca : a long tèrme lo restachament au futur grand Estât occitan que costruirè lo P.N.O. A cort tèrme, otenir de l'Estat italian un estatut d'autonomia, parièr d'aqueu que coneis la Val d'Austa. Sas relacions ambé los partits italians : refus de la dobla apartenéncia e sosten electorau solament pèr aqueus que s'engatjan a defèndre la revindicacion autonomista, que que sieie fòra d'aquò lor color poîitica. Pèr aquô una part dels occitanistas laissèron lo M.A.O. en 1972 pèr fondar L'Unione degli Autonomisti delle Vaile Occitanistiche. Menaa pèr Tavo Malan, ancian maquisard qu'avia agut de contacte ambé los valdostencs pendent la guèrra, aquela union toléra la dobla apartenéncia, e vol gardar lo contacte sobretot amb los partits de gaucha. Sa tôca es totun tanbèn l'autonomia mas se mesfia força dau nacionalisme occi¬ tan. Dinc en 1973 a pauc près las doas organisacions se parteèron 10 jornau Lo Soletrelh, puèi li aguèt rompeiira e lo Mao se faguèt son jornau Ousitano Vivo. Es rèn que recentament, en 1975, que 11 a agut un raprochament entre lo Mao e l'Udavo, e mai ambé lo vièlh Comboscura d'Arneud qu'eu lucha pèr l'autonomia das vaus prouvençalo ». L'aspècte provençau e catolic d'Arneud (la via principala — e unica — de son vilatge se ditz « Vio Frederi Mistral », la pensado dôu Mestre es afichaa pertot, e la grand manifestacion culturala de l'endrech es lo « rumiage de Santo Lucio ») empacha pas qu'aie encara una cèrta influènça. Aqueu regropament dels très moviments s'expremis pèr lo fonccionament de très comissions comunas (economia, politica, cultura). Mas aquô escafa pas las divergéncias. « L'implant dau moviment : l'Udavo, fondât e animat pèr de vaudeses tèn las valadas dau Nord. Lo M.A.O. es fort en \'al Varacha (aqui que li rèsta Fontan) e dins las Valadas dau Sud. La pichona Val Grana, pacte dau movement a l'Oest de Coni sus es la populacion : lo fèu d'Arneud. L'iml'occitanisme recruta en 15 �aquò dels joves das vilas desoccitanisaas ò de Turin ò Coni. La majoritat de la gènt vivon totun linguisticament dins la tetraglossia (patois-piemontès-italian-francès au mens pèr los Vaudeses e los emigrats retorn de França) e politicament dins lo fatalisme. Meme se la situacion es melhora que vès nosautres, chau pas li veire una mena d'Occitània preservaa. Ambé los partits italians las relacions semblan bônas ambé Radicau, que se définis coma socialista libertari autogestionari, e mena au nivèu nacionau de campanhas pèr las minoritats, lo divòrci, l'avortament e l'antimilitarisme ; amb un programa ansin a totun quatre députais. Lo P.S.I. an tanbèn, unes d'entre eus au mens, de posicions favorablas a l'occitanisme ; mas se sap que lo P.S.I. a força patit das darrièras eleccions, e représenta plus gaire... lo Partit Pèr las eleccions de junh los occitanistas an organisât de partits de gaucha, que se son en generau prononciats pèr lo sostén as tèsis autonomistas, fins lo P.C.I. ; aquesto a donc, au mens dins las valadas occitanas de posicions invèrsas d'aquales dau P.C.F., d'abord que fai passar la locha pèr las institucions denant lo combat culturalista. L'ultra-gaucha (la coalicion Democrazia Proletaria) es divisaa suu subjècte. Mas poem dire que lo contacte entre occitanistas d'Itàlia e partits italians (au mens lors représentants locaus) a estât força mai precòei qu'en França. débats ambé los Ambé los occitanistas franceses de pèr se noar : dins los meses que vènon deuria se crear un I.E.O. comun pèr los dos vessants das Aups ; aquò permetria de ressarrar de rapòrts que dinc aiira an estats episodics e mai que mai individuaus. l'U.D.A.V.O. cèrca lo contactes dialogue ambé V.V.A.P., Pèr conclure, lo movement dau son e costat « italian », sembla a còp mai e mens avançai qu'en Occitània « francesa » : mai avançai perqué a progressât mai lèu e que s'apièla sus una basi lingiiistica e culturala mai fôrta : se parla mai occitan dins las valadas qu'en quent que sia endrech de França. Mas, paralelament, li a deguna teorisacion politica en fòra d'una simpatia globala pèr la « gaucha » e lo môdi d'accion es força pragmatic. Enfin, au nivèu literari e lingiiistic, li a una malaisança a utilisar l'un 16 �l'òc pèr d'articles politics ò scientifics de fons pèr exèmple qu'es d'assegurança ; mas aquò chambia d'a cha signe d'una manca pauc. E dins las Aups francesas ? Aquí lo movement es recènt (1974) e centrât mai que mai sus Gap, ont G. Rolland fai paréisser VEscoba. Aqueu jornalet, fach pèr una còla força reducha, a totun daverat en dos ans una audiéncia remarcabla pèr un jornau occitanista. Aquò es degut promièr a un trabalh impressionant e alassant d'espandiment (un centenat au mens de ponchs de venda sus las Autas Aups e lo Nòrd de Bassas Aups). Perèu entra en juèc lo contengut : VEscoba se vòl jornau de còntra-informacion (far saber a la gent de causas que trôban pas dins lo Dauphiné Libéré pèr exemple), e se vòl tanbèn prudènt : chau pas eissubliar que las Autas Aups vòtan a drecba pèr tradicion. Son axi de locha principau : contra l'especulacion entorn dels espòrts d'uvèrn ; e aqui, a de matèria, e rescontra l'acòrdi de la gènt. La résulta : una popularisacion cèrta de la critica contra los cercaires d'òr blanc, e una popularisacion tanbèn de l'expression occitana, en reaccion contra çai èra pron fort. lo complèxe de patois que Gap trobam dins l'aut-païs niçart un jornalet bi¬ lingue, Païs Gavouot, fach pèr de joves de Saint-Sauveur-sur-Tinée. Avem aici un trabalh d'animacion pron actiu, menât ambé de En fòra de preoccupacions força prêchas de las nêstra ; un solet problèma, qu'es puèi pèr se reglar, aqueus joves se mesfian força de l'occitanisme : l'influéncia dau Felibritge (Compan, mai que tôt) a juat mas au rôtie. Mas li son a sus aqueu ponch un evolum. Se tracha donc, pertot, d'un movement recènt li a segur una audiéncia pèr eu : los quauques païs, lisme e De e e encar freule ; joves que rèstan mai l'aurre de la populacion, maugrat lo tradiciona- lo fatalisme ambiènt. tôt segur es malaisat de parlar d'una reneissença : partem força bas, e lo procès de despoblament e de despossession es degun biais arrestat s'en manca ; mas una protèsta se dessenha que lo movement occitan sap exprimir. Rèstan quauques problèmas : de 17 �l'isolament dels occitanistas aupencs : en Itàlia son pauc e divisats. En França se pôon comptar, praticament ambé los dets de las mans ; en fòra das Aups, degun ò quasi los conois. Se parla das valadas italianas coma d'una « Occitània » exo— nombroses tica vei los liams que se pòon crear amb elas. Aquò es greu perqué li a pèr exèmple d'elements en Itàlia que refusan au nivèu de la grafia coma au nivèu de las opcions politicas tôt raprochae se ment mau ambé l'occitanisme ; lo contèxte generau : lo fach que l'angôni de la montanha de ponches que li a son jà dins una situacion desesperaa ; li a deguna politica vertadièra de la montanha. E lo mond se li son resinhats. Dau meme temps, las Aups francesas constituisson un bastion pèr la drecha (P. Dijoud es députât das Autas Aups). Tota propaganda occitanista se vei donc pron entrepachaa pèr aquelas doas donaas. — se persièc, tant e que Mas aqui ont capita de far lo trauc, tròba un dins las preocupacions das e ven populacions, resson impor¬ lèu crédible. Dins l'immédiat, lo mai important séria de rompre l'isolament das iniciativas divèrsas que se dônan vam vès nosautres. Un premièr regropament dins lo domeni culturau pot èsser assegurat pèr un I.E.O. comun a totes los païses de montanha ; aquela premièra liason permetrè de n'eńgimbrar d'autras, coma sus lo problèma de la montanha. E ansinta pèr los autres un jorn benlèu las Aups occitanas cessarèn d'èsser una terra incognita... Occitans F. MARTEL. 18 �Subre nacion e nacionalisme Aquéstei quàuquei regas son pèr faire lo poncli sus una question generacion, ela se'n sera entrevada força, amb passion, contèstas e lo badat de polemicas indefugiblas dins lo moment, pron vanas quand se son refrejadas. que ma Un veritat, ponch qu'es en 1976 e que, tant pèr signa en primiera persona. comoditat coma pèr se question dau nacionalisme es primier de tôt una ques¬ terminologia. Es qu'Occitània es una nacion ? Pausada antau, la question se desplaça : de qu'es una nacion ? E siáin dins l'embrolhadis dei « teorias de la nacion ». Coma tàntei paraulas bôrnias e emborniairas, aquesta, de nacion, es un luôc ont lo sens trabalha istoricament, ont s'investisson leis ideologias, caduna, deis ideologias, estent la justificacion d'un movement concrèt de l'istôria : a ges de sens en se. Donat qu'aquela paraula èra aqui, ensagère en 1961 de determinar çò que se jogava dins ela. Adoptère donc (dins un libre, Sur la France, publicat en 1968 solament) la paraula de nacion pèr définir Occitània, segon una definicion tan clara coma possible. Me'n desdise pas. Çô que m'enfortis dempuèi, es que lo refus d'aqueu terme (sota sa forma nusa ò sa forma derivada de « minoritat nacionala ») servis a l'escafament de çô que place dins eu : la destinada istorica d'una populacion culturalament diferenciada dins un espaci geografic tau coma es. 1. La tion de problèma de negativisacion de l'ideologia cènt ans e mai mai, en Occitània l'ideologia nacionala francesa illegitima la nacion occitana. En sens contra, una ideologia nacionala occitana illegitima ò tempta d'illegitimar la nacion francesa. Es lo jòc dau « trôn nacionau » : lèva-te d'aqui que me i assete. Sus aquô tanbèn, ensagère de metre de clartat. Vouguère reconéisser simpletament l'accion dins l'istôria dei superestructuras ideologicas : segon ela, França, e mai 2. Es, segond, un advèrsa. Practicament, dempuèi 19 �caupènt dins condensacion un ensèms de tirannias, que la mens l'escapament d'Occitània, es una escorsa istorica que sèrva son dinamisme. Me'n desdise pas mai. La posicion es malaisida, perqué siáu totjorn a la risca de passar, davant leis occitanistas, pèr un nacionalista francés vergonhôs e, davant leis autres, pèr un nacionalista occitan escondut. Mai contunhe de ne pas vèire d'autra, au mens a mon usatge. pichòta es 3. La sa pas question très aquela d'un acôrdi la definicion de la fonccion de sègle XIX, que lo protôtipe n'es Mistral, èran dins sa fonccion d'intellectuaus en pausant una « nacion miejornala ». Pensavan dins la jaça de pensada europenca de son tèmps : fasián seguir l'ondada nacionalies entre lo sentiment collectiu. Es la quita question l'intellectuau. Leis intellectuaus occitans dau e tària de Pasmens èran 1848. centralisme autoritari en de l'Estat, desacòrdi non mai tanbèn solament amb lo amb lo movement istoric dei consciéncias que leis enrodavan. Alienadas qu'alienadas, aquélei consciéncias pausavan l'existéncia collectiva deis Occitans en termes unicament francés. O pausavan encara antau en Lengadòc en 1907, sota una florida de bandieras tricolòras. Antau la possibilitat de pausar Occitània-nacion foguèt retardada d'un sègle, en déféra d'aquélei que « sabián lo secrèt ». I a pron de signes ara, dempuèi dètz ans, cinc ans subretot, en Lengadéc, mai pas solament en Lengadéc, que nos permeton de crèire que la collectivitat occitana es en tira d'elaborar sa consciéncia nacionala (naturalament que leis occitanistas an pron fach pèr aqué). Serai catégorie, davant é dins aqueu movement, que d'únei qu'articulan leis inslàncias istoricas : nacionalitat e nacion pèr exèmple. Vese pas perqué se parlariá pas de la « naissènça d'una nacion » coma fenomèn d'istéria, coma emergéneia superestructurala agissènta. mai 4. Mai l'acôrdi de l'intellectuau e de la collectivitat se régla illuminada de la rason qu'ém a aguda. L'afaire es mai complicat. L'intellectuau es totjorn au perilh d'enintrar sa rason en subjectivitat, pèr de comportaments classics pas en reconeissènça de marida fe. Lo mistralisme fonccionèt un sègle en séparatisme inconfessable, que se confessava solament au confessionau rituau santestelenc (poëmas de Filadèlfa de Gèrda é de Prospèr Estiu). Amb aqué, ém s'adobava força bèn amb lo poder francés, que 20 �s'enganava pas sus la portada deis estrambòrds poëtics. Dempuèi qu'aguère dètz-e-uèch ans e qu'entendidu de Monsens a Légion d'Onor tenir dins lo privât ò la ceremoniá de prepaus antifrancés, dau Felibritge a l'occitanisme, ai pas tancat de denonciar aquela ipoerisia, qu'es tanbèn una recuperacion. Un poder quin que siá foguèt pas jamai embarrassât pèr de declaracions ufanosas que lo denonciavan ; sap pron bèn jogar de l'exutòri e acordar la quintaina ai targaires retorics. Pèr contra, la presa d'una revindicacion menora sus una massa en movement l'entrepacha força : aquí respònd ! 5. La respònsa dau poder tant coma la posicion que l'intellec- problèma nacionau son jamai « puras ». Se tracha jamai de question nacionala solament, mai de l'entremesclament amb una question politica, que se i legis, dintre, la lucba dei classas. Cau faire avis que la denóncia dau « séparatisme » mistralenc venguèt mai que mai de la senèstra francesa e s'atacava a un escrivan qu'avid cabussat a drecha. Lei causas uei son revercausis tuau sadas : lo sus l'occitanisme contemporanèu, en analisant lo « colonialisme combat anti-monopolista, un combat contra l'Estat capitalista. L'Estat s'apara amb l'acusacion de nacionalisme ò de séparatisme. Dau còp, fabrica sa classa de collaboraires occi¬ tans dintre lei rengs de la pichòta borgesiá en mau de fonccion publica. Pauc i enchau pèr exèmple qu'un òme aga signât de tèxts nacionalistas, s'es util pèr desamorçar la consciéncia occitana, aqui ont es perilhosa : dins lo combat sociò-economic. L'òme se pòt metre au plurau : lei polemicas de premsa de l'an passât portaràn interior de », a iniciat un noms. 6. Es evidènt que leis occitanistas an sei responsabilitats dins respònsa inadaptada a la situacion miegjornala » : d'aquò èra « mau pensât ». L'oc¬ citanisme modèrn, a partir de 1968, es estât conegut pèr una ideologia que podriàm dire « tricontinentalista », es a dire facba d'una projeccion rabènta dau nacionalisme dau Tèrç Mond sus Occitània. Era l'axe de pensada dau P.N.O., mai fasiá tota una atmosfèra ont se desvolopèt un tèxt abondós : tèxts de poëmas, tèxts de cançons, quàuquei declaracions politicas. l'afaire. Lo nacionalisme mistralenc èra una « sortèm. Pèr quatre rasons : perqué lo nacionalisme Tèrç Mond, quand es au poder, a mostrat sa fragilitat ideo- Ara que ne dins lo 21 �logica, quand e, es en resisténcia, cerca de vias nòvas la montada de consciéncia nacionala occitana de la a pas perqué seguit lo camin ; guèrra de liberacion » (la frasa de Marti, « anam prene las rescôntra un ressôn pèr lo primier côp a Montredon, dins de condieions pron « especialas ») ; perqué lei outràncias verbalas, après aver jogat son rôtie d'esvelhament, retomban en retorica textuala e fan plus que noirir lei dorsiers policiers ò lei denôncias quasi policieras d'ûnei « bons Occitans bèn francés » ; perqué la question politica importanta es la d'una presa de poder de senèstra en França, e tótei nòstrei « nacionalistas » o reconèisson mai ò « armas mens », clarament. Lo sol problèma d'ara Tôt lo demai èstre un es rèn recorvament que lo d'un programa occitanista adaptat. deliri d'autòsatisfaccion. E mai podriá es istoric : una nova casuda dins lo felibrisme (celebracion mitica de la patria e resquilhada practica qu'aqueste còp seriá pas dins lo Felibritge. a drecha) 7. Pèr ieu, ai causit. Ai causit l'autonomisme socialista, en reconeissènça renfortida : de l'existéncia d'una nacion linguistica e culturala occitana dins un espaci geografic qu'a sa logica ; de l'existéncia d'un quadre nacionau francés que contunha de jogar son rôtie de domeni de lucha ideologica e de lueha politica prac¬ tica ; de la montada d'una consciéncia collectiva occitana ; de la nécessitât primiera d'aprestar l'utilisacion dau territôri occitan pèr un esplechacion capitalista (ont la colonisacion passa pèr lo nivèu europenc ara tant coma pèr lo nivèu francés). Crese dins aquô que d'autre costat un de pausar d'un coslat una nacion pèr nacionalisme, es pas una peticion de principi : es un acte logic. Se tracha de refusar un luôc d'enfosquiment, de patetisme a gratis, de triomfalisme. Pèr contra, de bastir un luôc d'analisis seriosas e d'actes meditats, dins un débat refusar amb tôteis aquélei que vôlon la fin d'una tirannia concretament concrèta. Sus aquô, Peirigús, saludèron tralisacion bara 22 lo Sant Esperit venguèt pèr Pendacosta de 1976. A fasián Santa Estèla, s'apelava Guena. Lei felibres lo lo Felibritge portèt son adesion a una « simpla descengovernamentala : pènse qu'a l'après cantèron « toum- ont nosto e » nacioun » amb una estrôfa de la « Coumtesso ». A Car- �ont s'acampava Volèm viure al pais, i aviá ges de Sant Esperit (crese pas, èra un luòc laïc) : s'avancèt devers la definicion d'un autonomisme socialista, en preséncia de combatènts de la viticultura. Lo Bon Dieu qu'es a l'Elisèu e qu'a seis apòstols dins lei Prefecturas regionala aura reconegut sei « Gentius ». cassona, Robèrt LAFONT. Lo provençau pèr lei droites D'INITIATION AU PROVENÇAL MÉTHODE POUR LES CLASSES DU par PRIMAIRE Florian VERNET publié l'ATELIER PÉDAGOGIQUE de par l'I.E.O. du Var ★ Prix : 10 F. ; chez 83121 l'auteur, Florian Vernet, rue Camps-ia-Source — du Château, C.C.P. 834 W Marseille 23 �CULTURA OCCITANA EN Aquest coma pauc numéro MARCHA 3 de DIRE aura agut pèr fonccion podiá dei manifestacions culturalas de pertot en païs nòstre. Sabèm bèn que occitanas que de rèndre compte tant se son debanadas un podèm aqui donar non un vejaire subre tôt, estènt que question son estadas numerosas e que de l'autre n'oblidam ; avèm pas poscut èstre presènts pertot, e lei cronicaires nos fan fauta : pèr exèmple, auriám amat conèisser çô que s'es debanat au festenau occitan de Montalban (parlarem aici dei « Drapiers Jacobins » de d'un latz, lei Benedetto), manifestacions festenau de Peiregùs, au Son aqui nòstrei séncia occitana qu'avèm en non mancas. citada es que son pas encara a N'aprofiecham pèr mandar voudrián bèn nos E se e.c.a... pensam, dins l'escasènça, dèca importanta una : que cada prefasèm ambé lei mejans l'auçada de l'actualitat, de la vida rampelada ai collaboraires, manifestacions occitanistas ò una assenhalar lei tota occitana. ai sòcis occitanas que en Lemosin, Auvèrnha, Gasconha. Pèr clavar, lei notas aici donadas sus lei « festenaus » occitans son corSe gardam pèr un cèp que vèn l'analisi en situacion d'aquélei produccions culturalas occitanas, talas que podèm lei viure ara, en relacion leis unas tetas. ambé e leis autras. Sènsa ideologicas nòvas, existéncia sentida. luenh, mèstran, dins de situacions sociologicas pojada de consciéncia, una preséncia afortida, una anar una DIRE. Nota. sicut 24 un — Remandam trabalh au darrièr numéro de exemplari (en lenga francesa). « CINOC » que a fach sus aqueu �« POUPRE ET COMPAGNIE » Aquò's la primièra pèça de Renat La donèt un pauc d'en pertot Cèntre Dramatic Occitan d'Andrieu Merle. lo Neyton amb pèr actors Magall Bizot, Ferrié, Bernât Gassin e Ro- Josiana gier Mounin. qu'avèm pèça. De Te càmbia d'intrada de çò l'abitud de aquesta veire l'esti le dau Neyton es pas aquest d'Alranq ò de Benedetto. Mai, es lo subjècte de la pèça que te desavia un pauc. Es que Merle a assajat de rendre una realitat viscuda segur dins de urbans mitans sensa sonar la sociotravèrs très l'Istòria, rèn que partènt de logia familha a : lo vièlh, d'una generaclons parla lenga, sa encara que e mai aga pas una clara de çè qu'es l'occi- consciéncia lo paire e la maire que sa- tanitat ; l'occitan, lo « patoes » (pèr elei, sièr plus en rèn), e parlan son francitan ; la pichèta Mirèlha que sap rèn que lo francés, un francés tocant lo francés « oficiau », mai qu'ela te ditz « l'occitan » (tornar bon encara mai E a « Pourpre & Compa¬ supermercat que fa trapichèta Mirèlha estènt que candidatas a sortit lo nu¬ i puèi, lo », balhar la 3.000 sus pauc consciéncia ?). una gnie un bon. méro lenga, l'accènt de La Mirèlha, dins mèstre de Poupre de mièlhs chabir sei pintardons de Droma ! Leis èrbas Ducros se volètz, aquè, serviràn ò tota trobam Pèr autra a lei d'autra toes Au la mena gènts E se es de publicitat que télévision. finalitat, fons ». au de la crèson just e Mirèlha, a pas lenga, lo « pade parlar francés. just çè que se pènsan lei felibres, ò lei sabènts pèr eu es rèn qu'un objècte d'estudi. Pèr lei neè-felibres, es un biais pèr acampar tètei lei Provençaus, dins una union sacrada, pèr aparar sa « cultura », e mai son economia provençala fora la lucha dei classas. Merle aici met e » boulegan çau, Mai movement « Prouven- ». es de o dire publi- aqui que gauchistas que te parton d'una ananeblosa pèr assajar de mond lei rasons de la E s'es pas arrestat desquilha occitanistas sovènt lisi sa merit son cament. te lo devisa : scèna en Parlaren « mostrar au lei tanbèn pèrda de sa lenga. E dau vièlh dire, en Mirèlha. autrei pèr eu la lenga pot tôt passant pèr lei lei felibres, lei rababèus pèr eu gènts de cataus e deu servir rèn pintoresc e adonc a l'aiargal'ideologia dominanta, e a Mirèlha que ditz que serà, nèstra qu'au ment de lenga, çè que ne farem, partènt dau fargarem d'aici a la fin dau sègle, avèm un escorchit de la situamond que cion dei pensadas dins l'Occitània d'ara. Merle, la farça, tradicioliteratura. E lo biais realista, tradicionau tanbèn coma o remarquèt Caries Camproux. Mai, un réalisme que tapa tôt, au revenge de A chausit, nala dins nèstra çè que fan lei felibres. lei questions son pèr Mirèlha, qu'es una femna, valènt-a-dire lo personatge mai aliénât de la societat occitana contemporanèa. Mai, coma ditz Merle, se pausa de questions, Mirèlha, es a nosautres totes d'i donar respènsa. De notar que pausadas 25 �A dècas far de publicacion dau qu'es clafit de que lo descaran. Non vòli pas purisme, mai me sembla que prepaus de tèxt, ai de LIBERTÉ OU LA « la remarcar de paciéncia patetioa, entestardits, d'una pauriera La recompènsa en 1975 : la eroica. de Pastorala Fos. Teatre Lo Carrièra es munions espectaculàrias venoèire pectaclosas, tanbèn. de la capita de co- : que La son es- consciéncia caudrà reedicion una far lei correccions. Glaudi LA MORT» D'annadas d'esfòrç dins BARSOTTI. (Teatre de la Carrièra) révéla un escrivan poëta... Quau seguis la meditacion politica sus lo poder... Una insercion dins l'istèria revolucionària, amb d'interrogacions pas clausas : ont es la ligason de la Revolucion francesa dei e révoltas estrambordats. Nòstra dificultat d'èstre provençalas 7 ont es lo Jacobin, dins lo capelan que marida son pòble ò lo cargat parisenc de mession ? ont es la Nacion ? quêta es la lenga de la Nacion ? Un personatge de Mar¬ qués de Sada qu'es tôt çò que se jogada en vòu, fan bèba. occitana bota se trabalh en dins un tèxt contradictòri, rabastinós, popular, populista de còps, revolucionari, reaccionari, sostengut pèr de publics la 1976 e quauque rèn : de teatre, mieja creissuts, nhosa, images simples. D'estètas De critics s'apassionan. mai. Très amb de oras mejans violéncia sanitosa de jòc : La Liberté ou la mort. Una causa enòrma, de pas bon classar. Aqueste una còp l'obscenitat montada coma un Lo public es em¬ portât dins la fèsta. Quau intra dins alhòli, la e fèsta dau viech causa — ò de l'ase, dau Quau preferís lo dialòg viech d'ase... amorós, es fai fèsta. nòva JULHET-AVOST 1976 Dumolier, sières... chança who Glasberg, estei de lei noms trobar ont — : dins de bibliotècas amb tota Cau seguir l'intrada amb aqueu tèxt. Teatre de pron l'important. aquè Carrièra dona grandàs uèi pèr que mai un luòc pèr sià pas mai lo blica. paraula publica. ara çè que se passa deis Occitans dins Es la la luòc Ne d'una un Lo tèxt lo teatre public, un consciéncia pu¬ parlarem mai... R.L. occitana : lei Rescontres de musica miègterranencas de Fontblanca. who's Aquelei gènts, entadaumens an cauna força granda fèsta 26 lei crestaments, Ambé occitan... pitat de faire dei distància se Bis- gaire lo la FONTBLANCA, PROCHE VITRÒLAS Carlotti, avètz l'escrivan : seguretat d'idèa, la denôncia de tótei invencion scenica contu- una alevat secretosas sa fe, quauqueis govèrn, la compreneson força monde, an fach — Bocas dau Rose — e sous dau l'ajuda de de Vitròlas la capitala �d'Occitània pèr un desenat de jorns, pèr lo biais de la musica, d'una mudubèrta sica tótei a l'exagòn occitan, senton La rèn quauque Provènça, lei forastiers n'aquelei a en a que se comun. sabèntas Recèrcas ambé lei musi- occitana, torvocacion de tèrra de colôgs, recèrcas practicas ambé leis Benvenguda ais estrangiers alemands, anglés, iogoslavs, maltés, polonés, italians, espanhòus, catalans, portugués, bascos, tunisians, algerians, marocans, franchimands... bibliotècas, iniciacion ais instruments, a la dança, cinematèca, discotèca, escambis, convèrsas, amistat... emplèc intensiu de la lenga d'Oc... trobar nava rescòntre sa terra Benvenguda ai desenats d'estagiaris venguts aprene lei secrets de la vièla, de la cabreta ò dau galo¬ bet, dançar lo rondèu, la farandòla ò tala dança tunisiana... anonims : Dubèrtura Benvenguda ais estrangiers venguts jogar, dançar, escotar, eiretiers elei tanbèn trobadors dei occitans ! de Chris, Londra aprene a jogar dau galobet, a Pedro Soler, l'Espanhòu, a Llach, Benvenguda lo Catarina Bueno, la Toslo Portugués, Immanual, Catalan, cana, vengut a Cillia, n'aquelei de Djerba, d'Alger, de Tunis ò de Sardenha... Ai musicaires occitans : Marti, Rosina de Pèire, a n'aquelei de Sauvatèrra, ai Cardabèlas lengadocians, ai Perlinpinpins d'Agen, ai Montjòias de Pro¬ vènça... a los de Nadau de Gasconha. lo Basco, a LO FESTENAU aquest en que ribas de de gasanhs, ne E bèn, avètz força ? se debanèt au Martegue, la mar de Bèrra ! Fo- guèt un festivau dei comunautats martegalas (Armenians, Turcs, Alge¬ rians, Tunisians...), e adonc, çé normau1, leis Occitans i tenguèron la plaça mai brava. Es fondamentau, aqué pèr una in- paîs. Aviè acomençat lo primièr assai, lo 30 de mai, amb una tegracion au Arabs : nova devèrs lei fraires venguts nos faire musica, sa vida, tra- musicians conéisser sa balhaires Fòs de venguts en massa Mass el Ghiwane, ò au recitau de Khelifi Ahmed, devèrs leis exiliats espanhòus venguts aplaudir Paco Ibańez, pèr d'ùnei a pè de Marselha, bandièra participar au republicana concèrt de tèsta... en garolhas de Capèla, lo déféra, Occitània a vertadièrament existit estei dètz jorns d'avost 1976, a FontblancaDeliurada enfin dei dubèrta sus Provènça. Henry MOLINE. POPULAR DEI Un festivau que fa conoissètz lei lutiers. Concèrts, instrumentistes ò serada MARTEGUES ont aviam l'orquèstra dei joveis immigrats algerians, e lei grops Mont-Jòia e Cardabèla. Falià veire la féga que i aguèt. Venguèt aqué lo festivau d'estiu. afortir ponch pèr ponch çé faguèt dins aquesta segonda quinzenada d'agost. Bastarà de dire que virèt, lo festivau, a l'entorn dei Trobadors — lo Cèntre Dramatic de la Courneuve donèt una pèça força béna —, de la cançon occitana nova, Non debanarai que se 27 �e dau Teatre mai donèt liberté de la pèça una Carrièra que La espectaclosa, la mort. ou subrepés, sus la fin deis après-dinnadas, avién previst de tèd'estudis poëtas occitans : — e Jèrgi Reboul que venguèt —, questions sus O c c i t à n i a (Renat Merle), sus la cultura, lei Trobadors (Robèrt Lafont)... pènsi a Non sérié rèn estât, tôt aquô, aguèsse pas tocat la populacion. Qu'aqui, non i aguèt pas un public d'estrangiers parier de çò que se fa, ailés ! dins d'autrei festivaus. Qué non ! Mai de 80 % deis espectators (aperaqui 15.000) foguèron de Martegaus ! E sus lo badat, i aguèt quasi rèn que de Provençaus, lei toristas passant pas 5 %. Bastava d'escotar l'endeman de cada espectacle ausir parlar lei gènts, dins la carrièra, pèr s'avisar dau suc¬ cès e mai dau ressôn que tenié. Es lo arriban primièr cèp qu'au Martegue tant interessar la popula¬ pas un cèp d'asard que de Es cion. darrier, i a l'Estanh-de-Bèrra de de la Carrièra. trabalh lo tôt LA PETICION seriós « d'Avinhon, 30 lo de novèmbre, serada que Dire ne rendra compte lo numéro que vèn. L'òbra nasquèt de çè que dins Feliç Castan, director dau festenau d'Occitània, venguèt a Andrieu Benedetto : s'eu podié escriure una pèça pèr explicar e metre en images la peticion que 28 lo a pèr lo de pas miracle ni mai dins l'orgaQue l'Ofici Municipau SociôCulturau faguèt lei causas d'un biais perfièch. E agueriam tanbèn un municipi e mai un cònsol intelligènts (aquò's pron rar pèr èstre sotalinhat !) que comprenguèron que la cultura es pas de mèrda, e que pèr capitar dins una populacion, eau que corresponde ai besonhs d'aquesta po¬ pulacion que sènt son occitanitat tôt refusant un localisme estrechonet, pèr tôt dire passeïsta, felibrenc. Pas de Que dire de mai ? Rèn. Si ! La télé¬ francesa venguèt far babau de tèmps en tèmps ; la télévision alemanda, eia, seguiguèt de lènga lo festivau ! Auretz comprés onte son lei carònhas, qué ! Ara, esperam lo festivau de 77, que sérié pietat de pas tornar far una causa qu'a tant bèn capitat. Pensatz un pauc, un fes¬ tivau especialament pèr una popula¬ cion locala : s'èra pas jamai vist quauqua rèn ansin ! vision Glaudi montalbanés BARSOTTI. LINGUISTICA (1789-1978). La novèla companhié dei Carmas, aquéstei jorns, engenha una mesa en scèna nova pèr la representacion dei Drapiers Jacobins » au Teatre muni¬ cipau e nisacion. complit pèr lo Cèntre Cultural Occi¬ ♦ I miracle. Pèr mas tan Teatre Antòni Gautier Sauzin mandèt a l'Assemblada nacio- nala legislativa en 1791, e ont demandava que lo pòble fugue ensenhat dins sa lenga (que sachèt veire qu'èran pas de patoés, lei divers idiomes parlats en França). Pèr çò respòndre, Andrieu Benedetto prenguèt coneissènça de dos obratges, estampats i a gaire, e que son força importants. Se dison « Lo francés nacionau e Una politica de la lenga » C1) e balhan, pèr un amolo» nament « de documents istorics, una �sciéntifica, e nòva sus lei problèmas ai linguistics. Aquéstel se veson baihar dins la pèça una importància granda : la vertadièra, puèi que son ocupant sa plaça d'entremitan dau contèxt complèx de la revolucion tota. S'agissiá pas d'èstre remandat dins de posicions la vista la seriosa Revolucion francesa federalistas Tôt e e còntra-revolucionàrias lo contrari, môstra se ! clar l'esta- pèr la borgesiá de son aparelh idéologie, ont la repression linguistica n'es una amb d'àutrei. La borgesiá impausèt lo francés tant coma la lenga nacionala unenca, amb lo décret dau 2 thermidor (1794), mai ela tanbèn descapitèt Olympes de Gouges, montalbanesa qu'aviá redigit « La Declaracion dei Drechs de la Femna e de la Ciutadana (2); ela mai escriguèt l'article 4 de la Constitucion, pèr fòrabandir lo drech de cauma ! Ela encara piquèt dei mans a la mòrt de Robespèire, bliment » aqueste jacobin dei grands que se prononçât e luchèt tant pèr la libertat dei departaments e comunas, coma pèr aquesta deis individus ! La Revolucion francesa es un nòstra istòria ne saupre pron, l'aristocratia : pòble, de la vila a campanha. Lo jòc, lo raconte, rajadins van lo au cèrcle dins conferença. de Fugueriam puèi petavan donar la fèsta a tembre. Aquò condicions la de fàcia dei de debanèt Ciutat cir- la pèr l'Umanitat àutrei. s'es- sa convidats se la ò centrau, luòcs de bèn scèna en dins Joqueriam se- de sus Internacionala, gènts assetats au sòu, ò drechs, dins lo vènt, l'umiditat, que nàutrei se deviàn gelar lei mecoma solas, mai que demorèron doas oras de tèmps, e aplaudiguèron sovènt ! en Aqui posqueriam sentir d'una mena au mitan d'aquélei gènts venguts de tótei lei régions de França, ò d'àutrei pais, que la pèça portava una reflexion de mesura nacionala e tan¬ bèn internacionala. E se s'acaba pèr segura, « Marselhesa La aquò » cantada en occitan, pèr pausar lo problèma essenque demòra d'èstre resôugut. es ciau, Maria-Carlòta CHAMOS. que e castanhs, segon doas escalas mai tròç riscam pas de d'aguer tôt encapat ! Segur aquela òbra a son rôtie grand pèr ne poder melhor agantar la comprenença, es important de la tornar jogar, Pèr ara, la balheriam très còps : doas a Montauban, representacions sus la Plaça Nacionala, amb lei vestits qu'aviam tintats de la coior dei bricas ròsas de l'encastre de jèc, amb una graduacion : anavan dei mai clars de de (1) Le Français National, de Renée Dominique Laporte. Hachette. politique de la langue, de Michel Dalibar, Une de Dominique Julia, Gallimard. Certeau, Revel. Jacques d'aquesta declaracion la Bibliotèca Nacionala. O podretz legir dins l'edicion dei Drapiers Jacobins » que deu sortir (2) Lo tèxt l'avèm trapat a « aquéstei jorns en cè d'Oswald. 29 �♦ LA GUERRE DES DEMOISELLES « Film de Gérard Guillaume ». Jeanne Labrune. et L'avèm vist, quauques uns, a de Marselha ont l'U.O.E. l'èron autors sos ven- presentar. Benlèu lo tornarem aquest auton sus T.F. 1 se la censura o vòl ben. E precisament los sèlas, reïnserit dins la consciéncia tuala, li rebús rabiós dau e lo noiris de re- rejonh nacionau gut « veire feréncias s'interotjan autors bon aqueu sus voler... Aqueu film remembre enquista una lo sus s'es servat en Arièja d'un episòdi das lochas païsanas dau sègle passât, quand pèr aparar lors drechs d'usatge dels boisses de la que montanha, de los òmes nuèch de Coserans ata- los gardis forestiers, se vestissènt en fremas, d'aqui lor escais-nom. D'aquela locha, socialacavan ment culturalament e n'an autors la a trobat consciéncia la débuta espaçar dels mas ; interessanta los degun resson dins ariegeses au mens n'an profiechat pèr lor caméra e pais encuèi ; bia. pais malate nos Es un bar la meme puresa tèmps çô mòstra que après aqui mostrar lo tôt chamvilatges vuejats, folcloristas vièlhs-vièlhs, botigas d'anticaria, païsans e obrièrs sens espèr, e marginaus venguts lai retro- sus pargue L'interès es e que : dels desèrts. Mas un pais lo fai de que es s'engana crebar e que en mai e culturalas. e d'aqueu las « ac- film nos sembla sa valor de document sus consciéncia de la gènt e régions mai deseretaas s'eissubliarè pas occitanista : lo discors objecti» dau factor Pons fai jai de l'auvir. Interessanta tanbèn la desmarcha dels autors, qu'an onestament provat de s'integrar a la populacion en li restant un an, e qu'aura organisan, amont, de viraas de lor film dins los vilatges : li a aqui un contacte mai fons qu'aqueu dau reporter ò de l'etnològ normal, meme se los autors (aquò lor es estât repro¬ chât) son pas d'Occitans de la bòna ! que Puèi, lo reviure de la memòria istorica liason amb las lochas en collectiva que nos rapèla un pauc çô faguèt d'un autre biais en Provènça sus 1851. Se pòt reprochar la complasènça a mostrar çô vièlh e folcloric, mas aiçè existis e poèm pas actualas, que se l'escafar. pas se Rèsta sègles de fatalisme vision capable de ressauts de revòuta. E a la fin finala, lo record de las domai- cratie 30 de dins vament », istoricas grand, pèr l'estat es lo autra de veire se passarà a la Télé¬ França liura de « Démo¬ française ». Mas aquò es una de la istôria... ��memòria Es cultura e la paraula fau anar la cercar aquí ont es. Es pas evidènta, e poiriá rajar, pèr exemple, l'aiga dau bornèu d'una segur que raja pas de la boca coma font. E i tóteis a parènts) qu'an E la sa aquélei que son alentorn de nosàutrei (grands, rèires, vida a Dire, rica de detalhs e de tant d'experiéncias. memòria que nòstrei gènts tènon, parla mai que non pas tótei lei libres d'una bibliotèca. I a alentorn de nosàutrei (grands, rèires, parènts) que vivon parlar) de silèncis fons pariers ai an (se podètz la faire tóteis aquélei gènts, sa fin de vida dins silèncis dei pèiras. Que vòlon plus. Perqué an perdut lo biais de la paraula. Tanbèn, perqué plus lo drech de dire. Om lei fai taisar. Pasmens, aquela memòmia es de bon desbondar, que tèn totjorn enclausa i pòt aver d'unie, d'especific, de viscut dins cada consciéncia ; que permet de sentir cada individu dins tôt l'ample de son istòria. çò que Cada tròç de memòria desplegada dei luchas, dei rapòrts sociaus, rebat E la lenga a eu ajuda preciosa, fargar una cultura avenidoira non se puèi la critica de la cultura amolonada fins Nos nivèus 32 es que rènd aquela memòria dis- vòu l'entèndre. Nos sèmbla que la cultura occitana siá lara. E ; es un porta la memòria. que Lo registraire pòt èstre una ponibla rejonh l'istòria de la comunitat una vista précisa dau mond. de sarrats besonh de la lo saber realitat. de cadun essencialament una cultura popupòt faire qu'ambé la coneissènça a pèr uèi. aprene a conéisser tótei lei �ensenhaments ne'n tirar leis de nosàutrei A : idéologies, sociologies, psicò-linguistics, e.c.a. Mai nosàutrei, Nosàutrei « quau es que », dins lo claus dei faire aquò ? se volèm bastissèires d'autra causa, non podèm o laboratòris. Semblariá que la paraula e l'avenidor siân l'afaire de tótei. s'agis pas ni mai de faire parlar lo pòble parla, paraula sacrada ! » Pèr paraula, parla ! » E Lo « dich, siàm bastissèires. capitalisme a L'avèm tota la cultura que lo mond pèr o faire parlar. Pèr dire : dire : « Orne d'Oc, as drech a la E bastirem ambé lo mond. « Cau prene laissada e bastir amb ela lo socialisme. » (Lenin). benda de la En publicant, dins cada numéro de Dire un tèxt transcrich de la registraira, donam la possibilitat de mieus faire sentir una partida realitat occitana, dei mentalitats, multiplas, pèr lei gènts qu'an viscut occitanitat « » sènsa jamai Publicarem pas Cada tèxt Ne'n farem pas transcrichs présentât, qu'aurem chausit, l'explica (antropologica ò la benda, la man. polrà presentar tal o tal interés. psicanalitica). Laissarem éstei tèxtes jutjament dau legeire. au permetrem simpletament de situar dins lei direccions essencialas. Nos e qué que sià que nos tombarà sota exactament de son n'aver consciéncia. lo tèmps e l'espaci cada tèxt, ne'n donarem just J.M. (Droma), Aqueu dialèg es estât registrat en julhet de 1975 a Dieulofet (91 ans). Es femna de pichèt potier ò terralhier de Dieulofet. Es montada a Paris vèrs sei 12 ans pèr trabalhar en cè d'un corsetaire. Mai tard, es tornada <• au païs », e s'es maridada. en cè de dòna L. L'èm drech de poirà destriar dins aqueu tèxt lo rôtie de virar la terralha sus lo torn ; mai que deu pendènt la nuech, dau tèmps que l'òme la femna (qu'a pas lo tenir lo fuèc au forn dèrm). Miègjorn (a prepaus de la distribucion comerciala dei proL'èm notarà que son, pèr lei gènts de baissa (de la vènça rodanènea) lei gavòts, ambé lo sens pejoratiu que pot prene aqueu mot (gènt de l'autura). La nocion de Pro- duchs fabricats). Lo parlar de Dieulofet es un parlar montanhèu Nord-Occitan. * * * 33 �Dòna L, 91 ans. Sènsa mestièr. Dieulofet (Droma). Beguá : Droma braias ; la Beguda. (Vilatge de pron. : « beguò »)• pantalons = terralha qu'es en tèrra (= poterie). Plates pèr tot çò vaisselle ; pichon escart : braies. = collectiu : a dos qm. de Dieulofet. L. Ero la Beguá ; petaçavo lo les braias ; pe¬ taçavo... fasiáu les corsets... e puèi me siáu mariaa, e alòr siáu vengua ai Plates, que èra una fabrica de poteries ò de terralha a linge si ; petaçavo amètz mielhs... Q. Vòstre òine fasiá de terralha ? L. Oui. tara I Iara i aviá a forn un a terralha. plus rèn, perqué es tot desmolit. Q. Anava lei vèndre, aquélei ter- ralhas ? L. Les l'òm cadres èra : suspòrt en bòsc ont dispausada la terralha pèr lo transport. botats a sonhes faire de tare : (= de pichons sont se petites <■ be- mis à choses »). expediava dins lo Miejorn ; aviá de cadres especiaus, de cadres en bòsc ; alòr l'ôm les arrenjava aquí. L'ôm embarcava aquô dins lo Miejorn. Mès iara fan plus la potariá corna nosau- tres fasiam. Se son botats a fare de picliôtes besonhes, (...) un pauc de tot, tè ! la de chauses coma aquô. (...) Aqui onte que André trabalha, es la ceramica. Q. De qu'es que fasicin coma potariâ, a n'aquela epòca ? caçairèlas : ( = casserolle). Caça, caçòla, caçeta... bichon (= petit pot de terre, à queue et à anse, en Dauphiné. T.D.F.). pot : L. Fasián d'ordinaire, e pas cliôtes bricoles coma fan de pi¬ aiara. De caçairôlas... Nosautres fasiam que la fina... que lo bichon. Q. La tèrra pèr faire aquélei terralhas, ont anaviatz la quèrre ? 34 �L. Pas luenh. terrier endrech onte : se pren la terra. sechar = faor/àu : secar. Adusián 'quò amb bèstia. La foliá tirar. I aviá una terrier, (...) de tèrra esprès pèr fare la terralha. Foliá la fare sechar, aquela tèrra, d'abòrd un Puèi bochat : motas teule En tina, : : conca, (gall. = tapar (= mottes). (= lat. tegula occitan lo bacin. mot ; = es tampar). fr. tuile). masculin. quand èra sécha, la bota (dins un) borlòu. Aquí dedins foliá que trempèsse d'ai ga, par dessus autant que possi ble. E puèi alôr, ambé un rastèu l'òm la melanjava bièn, e puèi alôr la foliá passar. Tombava (la tèrra) dins un espèci de grand a cuva. Aqueu borlôu èra traucat (èra bochat naturalament) ; e puèi alôr, quand volián passar la tèrra, dessós 'queu chause traucat, tombava l'aiga terrosa, l'òrn fasiá 'quò (l'òm passava e la tèrra dins un dralhet). viam E puèi alôr, l'ôm laissava aquela tèrra tant de tèmps e quand començava de se fèndre dins lo chause, e bèn foliá la sortir, faire de motas lônjes, e botar 'quò dins un teule coma 'quô. E alôr foliâ la laissar defôra jusqu'à ce que sièche pro¬ pice pèr la rintrar dedins ; pèr se ne'n servir. Aquí, foliâ prene una mota aqui dedins. La travalhar un topins : pichon pòt nida amb torn : pron. una « tour tèrra verpèr lo tenir. en coa ». pauc e puèi alôr les terralhas. fare les topins, Q. E li avii un torn L. Oui. oui ! ? Marchava ambé lo pè. E Om fasiá aquò a la man, 35 �la borrolar : mesclar. potariá. E i aviá un torn e aquò virava, virava, e ambé les mans. E alòr, i aviá de de bots de bòsc pèr les mesurar. Quand èra travalhat qu'èra facha la terralha, pardi, foliá la vernir, la passar au vernis, qu'apèlan. Alòr aquò, es de plomb. Es una chausa de plomb, e alòr ! l'òm aviá una esproveta e l'òm avisava. L'òm veiá aquí onte que foliá arestar l'aiga. E alòr, l'òm borrolava, l'òm borrolava, e l'òm trempava les besonhes (lei terralhas) 'qui dedins. L'òm les botava tornar sus de planches, e les fare sechar. (...) Eran jaunes au fons un pauc e puèi alôr, de vernis. Se sechavan leu. lo E l'ôm moment les èra rentrava propice, au so- quora e lo patron lo veiá, mon marit. Tôt a la man. Tôt a la man. Lo forn. L'ôm pèr lo fons puèi l'òm aviá de apelavan aquô de pla¬ dau forn. plaças, portaus : (= portails). ças... començava E ambé de portaus tôt en terralha, qu'èra fach pèr tenir la terralha. Alôr i aviá de plaças aquô e puèi de chauses pèr tenir la plaça, pèr l'autre rèng, après. I aviá sièis o sèt rèngs. I aviá les pichôts, les plus grands, les moiens, (...) enfin tôt. E puèi les coverts que i a dessôs, 'qui dessôs la forn : es coma rèng 36 : ( = rang). �aqui onte que l'òm botava lo bòsc pèr fare fuòc. Alòr, au fons, de avant botar fuòc naturela- l'òm botava les coverts. Aquô èra la plaça des coverts perqué foliá que siguèsse mai ment, chaud. Q. De qu'es que l'ôm botava dins lo forn, pèr lo caufar ? L. A, de Foliá aviá pin ! De bòsc de pin. flama. una alòr l'òm l'esproveta mai, pèr avisar... i aviá de traucs avisar pèr èra E pas au quora forn, en aut, èra cuèch... modèrne. Q. E alòr, faliá mantenir lo fuòc tôt lo temps ? L. A esclambes ceaux duts). de = esclapas ( = bois de pin mor¬ refen- oui. E n'i aviá d'esclambes, de morcèus de bòsc de pin (refenduts), alòr, l'òm alumava 'quò doçament, doçament ; e alòr, petit a petit, foliá a tau degré, e l'òm avisava. E quante que lo vernis aviá bièn colat, qu'èra jolie quoi, alòr cessava lo fuôc. L'ôm botava plus de bòsc. E lo lendeman alòr, quante que aquô èra un pauc freg, alòr, l'òm avisava pèr veire s'aquò èra quante que qu'èra plus, joli. (...) L'ôm botava fuôc lava sai" coma oras... quenta rapèle par- aquô), (...) foliá pas¬ la nuèch man, (l'ôm entorn mes ora jusqu'au lende¬ nòu oras o dètz e lo soar, saup pas a lo botaviam... Me pas. 37 �Foliá coi java : (= se douar se fuòc. Mon òme couchait). ieu les avisaviam trucs coma seunh coijava se dau raès ; les 'quò brut- poutres, aquò, se lava pas. Q. Quant de temperatura faliâ ? L. L'ôm fèrre lo vei quante l'òm avisa pèr... Un bot de fèrre. Au bot (= fer). : d'èstre bota de fèrre l'òm morcèu i bot de bôsc. Quand botèm aquò e naut, pèr avisar coma es cuèch, lo bôsc s'aluma. Perqué fai pas freg, ve !... S'aluma, alôr veies coma aquô es un cuèch, si deves donar un de pauc bôsc, encara si deves fasiân aqueu o cessar. Q. N'i força a que mestièr dins Vencontrada ? L. Oui. N'i aviá. Ara n'i Q. I aviâ cada L. Non. plus. de forns ? Dins un forn ? quant ostau a i aviâ dins chasque ostau. large, pèr fare la terralha. Rèn que pèr fare sechar, les planches, tôt, e bèn... Aici, Fau Plates ; Graveson : ches de Dieulofet. escarts prô Pas de les Plates n'èra n'èra un autre chai-, 'queu. I un. que a Grand Molin n'i A Graveron l'ai vist mar¬ plus rèn. Au aviâ un autre. Tôt proche, 'qui. E bèn, tanbèn, n'i a plus. Bon. Un pauc plus luenh dau Grand Molin n'i aviâ tomar un autre. E puèi dins Dieulofet aquô, 38 les Raimond, coma vai dau costat de la tots que �piscina, n'èra, n'èra... n'i aviá sèt uèch. o Era Assaiar = lo ganha-pan des gènts, pardi. Mès foliá l'aprene 'quò ! Quand meme. Aviáu assaiat ieu, mès podiáu pas... aquò virava dins mes mans... Mes... (...) assajar. Q. De tenii lo mestièr, vòstre eu òme ? L. De père... son Q. Avètz vist L. totjorn lo forn, a ? V ostau Totjorn. Aqueu grand hangar que li a, foliá de plaça pèr botar lo bòsc pèr la pluèia ; foliá de bòsc bièn sec (...) e puèi l'òm botava les planches pèr les (lei terralhas) fare fenir de sechar. Q. Aquò durava tôt Van ? L. A bè ! que i aviá una autra començava. Quante fornaa, una (...) A, bon Dieu ! Es un trabalh manuel ! Q. E pernietiâ de ganhar sa vida ? L. Pas de rèsta ! Pas de rèsta Q. Quant vinten : (= vingtième) L. Lo se vendián ? vinten, bichons e-uèch ; ; e e i aviá vint pichòts puèi i aviá lo dètzpuèi i aviá... (...) Alòr, 'quò anava dins lo Miei- jorn : a Bordèu, a Pyrénées... L. Tarbas, les aqueu s'es arrestat de mestièr, vòstr'òme ? Quora es Q. E quora ! faire mòrt. (...) En 1934. 39 �NOTAS DE LENGA — — — èro, petaçavo mariaa, fornaa les, : casuda dau (articles) mes entre — forma aupenca pèr èri o ère : /os : <• d ; petaçavi ò petaçave. : mariada, fornada. Formas d'articles nòrd-occitan intervocalio » prononciar lés, més. lei. e folié, fasià prononciar : - fuliô », ■ fasiô »... ■* dei resson ♦ legeires De Brugas : « La vòstra revista qu'es un gai « Sonque un tà los uelhs espèr... Quauques articles en e un plaser tà i'eime. gascon. » (A. SABRON). ♦ Noisy-le-Grand : per la diversitat, la riquesa de sas rubrisubjèctes de reflexion, pareis plan capabla, çò crèsi, de complir lo pretzfait définit dins la presentacion del primièr numéro : Dire en occitan las reaccions e las prepausicions d'ornes e de femnas decidits a provocar una larga presa de consciéncia occitana a partir dels problèmas de cada jorn : caumatge, liquidacion de la viticultura, lucha pel socialisme en Occitània ò endacòm mai... Dire contribuís jà a-n'aquela entrepresa d'una manièra eficaça : lo talh es bèn dubèrt (...) (Patrice ROQUES). « ...m'aboni a vòstra revista que, dels cas e ♦ D'AIbi : (...) avèm besonh d'articles d'analisi coma "l'emplèc Vos cal perseguir aquel trabalh dins d'autres domènis. « en Occitània". Dins las dètz questions qu'anatz tractar, parlatz pas dels moviments politics occitans e de lor crisi. Parlatz pas tanpauc de la posicion dels partits politics exagonals sus la question occitana. Perqué ? « Una granda part de l'article "literatura" m'a gaire agradat. Es que Felip pensa qu'es inutil d'ensenhar l'occitan ? Qué nos pòt prepausar coma manual escolari ? Cossi se fa que en defòra de Ives Roqueta cap d'occitanista « Gardy 40 �lo biais de fargar un libre d'ensenhament ? Cossi se fa, "mobilisacion" de F. Gardy (que m'escusarà de aja pas avut la paraula, la déféra de conéisser) ? Quina es son Cresi rason « es a accion dins la vida publiea occitana ? de criticar lo "volontarisme desmobilisaire" mas lo de forces occitanistas que deu criticar e non pas lo de qualques autors a'obratges i que en pas aviá. que de tôt biais se son contentats de tampar sovènt un voide que » (C. LAUS). Gramaci d'aquela letra interessanta que s'amerita quauqua responsa. 1°) Nôstra revista n'a pas pèr objectiu de dreiçar un catalôg de cada (politic ò autra), de cada ideologia occitanista. Sariâ un biais bèn gaire materialista donc scientific que de sasir este/ realitats chapotadas a tròç e agachadas "in vitro". movement occitan lests a menar una critica pregonda dei movements organisacions occitanas politicas ò autras e dei grands partits (de senèstra ò de drecha) ; mai solament en fonccionament, es a' dire en partir dei movements màger d'actualitat politica. culturala, soc/a/a que i fan ò faràn prene posicion. Es verai que lo silènci d'aqueleis organisacions es significatiu e s'ameritarà responsa. Comptam d'aquí lèu, veire çô que ses fach dins leis annadas passadas dins aquelei organisacions. Au d idèas contrari, e siam d'accions dei s 2°) Sus la question de l'article de F. Gardy, me sèmbla que fau dire que efectivament, n'aurem jamai pron de materiaus pédagogies practics pèr ensenhar la lenga, e que nos desfautaràn encara lòngtèmps (en defôra dau manuau d'I. Roqueta, existis en Provènça e en Gasconha, pèr exèmple, d'autreis aisinas dialectalas pedagogicas destinadas a l'ensenhament). Mai, d un autre latz, abséneia ò abondància, empacha res de ne'n faire una critica seriosa dau contengut idéologie e pédagogie. La fonccion de critica dei mate¬ riaus pédagogies nos sèmbla mai importanta que non pas lei materiaus elei- d'un latz, meteis. Fau comprene que la critica aqui, practicas... e que n'aurem jamai pron. a una fonccion de trasformacion dei d'occitan, Pèr quant a Felip Gardy, n'es pas l'autor encara de manuaus l'autor d'un bon vintenau d'articles, analisis, renduts-còmptes en mai es occi¬ francés tocant l'escrich occitan passât e presènt (ne'n trobaretz dins Obradors, la Revista dei Lengas Romanicas, e.c.a.). De mai es un grand poëta (autor de Boca clausa, Cor, coll. « Messatges »). Lo trabalh public de cercaire, es sovènt un trabalh sus lo dedins de nôstra matèria culturala, mai un trabalh tan ò en fondamentau pèr lo presènt e l'avenidor. . DIRE ». 41 �ne ♦ LE « MONDE EN ROND. Le catalan, l'occitan et le des dialectes d'oc, corse sont nés (comme la langue d'oïl devenue le français) de la dislocation du système latin. » Aquô's signât Jacques Cellard, linguista de servici, dins Le Monde de l'Education, setèmbre de 1976 d'una frasa una L'òme ! clartat Cette dislocation contunha remirabla les : épar¬ gnés ; en particulier, les tenants de la langue unique et centralisée peuvent faire valoir qu'il n'y a pas une, mais des langues d'oc ». « Donat ne sériés aqueu a pas d'informacion, lo raportatge (l'autor de « La France en miettes »), que lo menèt en Occitània a interrogar d'ensenhaires, manque de fermesa e de persoanatz de estonar vos J.-P. nalitat ! que Richardot Article simpatic, mai que sim- plifica força lei problèmas, en talhant dins de tèxts lèu legits. E que sià negat... Lo « Monde » de la bòna educacion manca pas d'enquadrar l'enquista entre çô util /ornalisticament : un testiméni de J.-P. Chabrol (« Le Patois dans le temple ») ont parla l'es¬ péra de l'endevenidor dins la rajada emotiva ; aquò pèr la dubertura. Util diplomaticament : l'article dau director de gabinet dau Ministre de l'Educacion, ♦ que una evidéncia que aquesta revista, s'escond d'èstre pas « la revue trimestrielle occitane qui est — de fort loin — la première des publications dans langue cette d'abonnés) das pèr la » a una presa (pour le nombre portada dei gran- de consciéncia d'una Certes, « ; aiçé pèr la barradura : pas, ne seront ja¬ seront ne satisfaits, mais les extrémistes pour l'adversaire semble être la langue française et la culture qu'elle porte. Mais la sagesse populaire rejoint ici la volonté politique du gouvernement : ce qu'attendent les Français de l'école, c'est une éducation qui, sachant pren¬ dre en compte toutes les dimensions qui de mutuelles leurs adaptée les arme différences, soit qui est le leur et la vie de demain ». temps au pour Ni tu ni vos, ni aucèu ni ratapenada... Dorsier alandat, dorsier tampat. S'es rendut omenatge un aver dau dau de citan, breton, Monde de F. a corse, basco, en l'Education Billetdoux l'actualitat. A parlât de l'oc¬ l'alsacian, dau pagina 20, Le a pichòt còst. Après balha lo sus paraula la Entre teatre. la pagina 32 e la 33 public una publicitat \'Encyclopédie Universalis : « Au¬ jourd'hui même une solide culture doit de être sans Osca I remise cesse à jour ». Legissètz donc l'article « Occi¬ tanes (langue et littérature) » d'aquela Enciclopedia, sénhers dau Monde e dau Ministèri... R. L. «VIVARÉS, TÈRRA OCCITANA Es 42 Sr M. Deneuil revista occitana. », occitanitat fonsa, apiejada subre lei realitats culturalas, dau Vivarés, tanbèn dubèrta la a i'occitanitat totala e pereu catalanitat. Sa quesa factura ? Bèu d'iconografia : papier glaçat, risènsa comptar lei �prestigiosas, significativas d'un qu'existís dans l'espaci e lo tèmps d'una pèrta de substància umana, so- fotòs de pais de ciala, bòn economica. legir, notable ò que tant se coma l'estudiant i de curiostiat leis de uns ; la trobaràn descubèrta réneia lenga ambé lo e escri- la realitat onte trabalhan. La formar Sus a sa informar lo forestier. e lo notas, plan pédagogie es d'una rilenga assegurada : força de lexics sistematics pèr lei tèxtes. La de quesa La matèria partir sub- culturala es abon- que de sa lo » revista trabalh de seis de e ansin reconquistar Basta cada pais sa revista I estudi realitats sei vius, ornes Un bèn es un otis de primièra nécessitât : coma pèr se caufar ! Partir dau carbon Vivarés de plaça tanbèn, perqué pas, dins lei sendicats d'iniciativa : presentar lo pais tau qu'es e tau que deuriá venir, es causa importants pèr revista e mediata : jectiva e luòc réalisme de patesejanta d'una compte d'una dignitat pèr leis autrei ; d'un otis de trabalh rie e variât pèr d'ùneis d'ensenhaires en cèrca de matèria pedagogica en refede tura lo an percepcion culturala pèr son e revista la leis Occitans an de l'escrich lenga, pèr s'adralhar sus la vesion nòstra scientifica e glebala de l'ortografia de la lenga : d'efièch, l'occitan dins son ortografia classica se sovènt de 1'« ortografia » imsarra Es una revista de maneja bèn : lo lo païsan, lo retirât linguuistica la es : sa tèrra, biais assegurat un la lenga e la cultura. d'Occitània ague antau sarià estadistic de faire pèr saupre de coma lo monde percebon aquela revista (tant dau Vivarés que d'alhors), quau la legís ? E coma desembulha leis uèlhs de sei legeires. a la <■ sabor de la lenga chabra de Vivarés ! Mai mèfi e viva la », dosa : contes, cançons popularas rapugadas, articles critics e de fons sus tal autor ò tau libre, trôç de romans, novèlas. Quauqueis articles en francés d'istòria ò de geografia vivaresa. Nos agrada lo biais relatiu de derar lei problèmas d'escritura : dire que «DÉBAT ♦ Avèm « pensam Débat que consies a lei responsables reçauput lo n° 9 de la revista et socialisme » ; bèn presen- — Lengadòc-Rosselhon ambiguïtat. prene N.B. faire Lei — MEFFRE. legeires que vòlon ne'n demanda recebràn un exemplar a gràtis de la revista, Escriure a : « Vi¬ Tèrra 163, varés, Occitana », B.P. 07200 Aubenas. ET SOCIALISME», n° 9. tada, aisida de legir, aquesta revista d'opinion — lo C.E.R.E.S. mai que mai se presènta coma « revista d'expression socialista regionala » : sos aquest mot de regionala fau comtota Joèu pèr Dins aqueste numéro 9 se d'assenhalar una analisi dau levar libre R. de Région a Lafont, « l'autogestion Autonomie de la » f1). mesa en question es la d'una charradissa que se deu [Aquesta résulta publicar.] Mai la màger part dau nu¬ méro presènta un dorsier subre I informacion dins la région, valènt-adire : devèm darrièr (1) coll. Idées, Gallimard. 43 �estudi dei quotidians venduts Lengadòc-Rosselhon ; — dei analisi — dicats — relacions sus granda premsa-sin- ; evocacion dei cha Occitània dins periodics e en pun- Catalnuha l'oblida de Vivarés, Terra Occitana d'Ofaradors.] qu'es dich e denonoiat a pre¬ paus de la région susnomada lo podriá èstre, me pensi, d'Occitània tota, dei régions totas : s'agis de neutralisar lei mentalitats, d'escafar lei trachs de cultura particulars, s'agis de tuar l'informacion sus lo plan locau e regionau. De segur la chifra de venda dei quotidians regionaus passa aquela dei parisencs ; de que vòu dire ? Que se lei gents assajan de trobar de nòvas que lei tòcan de pròchi, trobaràn pas gaire d'explicas sus lei caumas, leis usinas que trabalhan pas a plen, leis escòlas que barran... dins lei paginas localas e regionalas — a despart de La Marseillaise », qu'aquò agradèsse « ò non —. Benlèu tant maires a negar se subretot — aquô es pas s'explicariá demièg lei joines, lei cau- que aisit, non venir — tôt coma la butada dei papa- fars occitanistas, ecologistas, gauchistas e autres, de còps que i a lo tôt bèn mesclat ? Aquélei jomalets naisson e una creban aqui pèr balhar o qu'es còp de cisèus. mai informacion liurada a Mai tôt aquela lontat 44 de d'un La qué son que manca de bôna faire davant premsa pòu fius solet de saràn la dins qu'acabarà d'òmes novèus, lo educatiu insistir formation pron : de recevoir sota- » la premsa Soustraire l'in¬ « intérêts aux subretot Socialiste Débat « rôtie financiers », òc, produire de l'information : aquô môstra lo jôc decisiu dei jornaus dins l'educacion politica d'una populacion. « Débat So¬ cialiste prepausa Chile e Portugal ; pèr nosàutrei podrián remontar a la débuta de la Revolucion de 1789 pèr veire coma fasiá florit la premsa d'opi¬ nion jornaus ô pichôtas fuelhas — « et » « » » — luènh de Paris. A l'ora que d'informacion, nion la que s'estrechisson tèn sensacion lei mai jornaus luôc d'opi¬ mai, que l'urgéncia d'aquélei problèmas es sen- tida d'un biais mai crudèu lo nivèu que sus locau, municipau, se devèm pensar que la revista n'espère pas l'an Quaranta pèr endralhar lo trabalh. La lucha qu'es de menar n'es pas en regionau, contradiccion ambé la lucha occita- pèr aquô se podriá reprochar a n'aquela revista — que se deu d'èstre legida pèr son sériés e sa clartat — de pas evocar mai clarament la basi culturala possibla d'un quotidian que se voudrià regionau e la plaça que la lenga — òc ô catalan — i podrià nista ; tenir. vo- lo la vendrà premsa mariòtas nosàutrei revista linha mai de baileja la rasigas, sènsa idèas, contents poder que pensa e agis pèr elei. sènsa Çò lei premsa faire sènsa [A prepaus de la mena de catalòg qu'es fach de la premsa d'òc, asenhalèm de tótei d'un òme una que nacionala ? premsa Quora man Nord. e gigantisme dau capitau Elèna GIRARD. �Podèm, dificultat, sènsa afortir ara lo dise occitan devèn un deis élé¬ ments essenciaus de la preséncia culturala occitana demièg lo grand public : aquò se pòu verificar pèr exèmple quora l'òm demanda a quauqu'un : que Coneissètz la cultura « qu'òm respònd vos Un dise occitana ? que Lei non dises » A oui, Marti ? « polit, 33 torns bèucòp mai occitan. : se pas de Ventadorn Au nòstra la la bèn N'avèm mai au aqui dins dau travers faire lèu, e dise. Dire, que numéro Lo trabalh pèr sa part de es se i emplegarà. S'acontentarem pèr lo moment d'asagachada la riquesa d'aquela produccion. Avèm pas mes aqui tôtei lei titols. Es pas pèr cen¬ sura, mai s'agis mai que mai de caracterisar l'anament de la produccion en senhalar d'una partir de çò En important. mai gros se pou de difusion, dire que d'espandiment ostaus d'edi- lei Landas. De l'autre costat, Provènça, Recaliu n'es a son tresen dise (lo darrièr es un pichon 45 torns en pèr leis enfants fach en collaboracion lo C.R.E.O.-Provènça). Oblidarem pas Cap e Cap en Lengadèc que difusis sota la marca Discoc pron dises nous ; oblidarem pas nimai lei edicions Revolum qu'an éditât Jaumelina, Rosina de Pèire. Enfin, au nivèu deis edicions nacionalas, citarem l'edicion Le Chant du Monde qu'a totjorn donat la vòtz e la paraula ai pépies e minoritats dau monde en reconquista de son identitat : pèr Occitània, a fach paréisser, en junh passât un dise sonat « Cant e musica de Provènça » pèr lei MontJéia qu'es una iniciativa néva e coratjosa en Provènça de donar alen a tôt un repertéri tradicionau rescondut e enarmassit pèr lei grops fouclorics. Ventadorn, çé qu'agrada, de veire sènsa besucarià que la vétz e la paraula son donadas a tôtei lei diversitats dialectalas occi¬ Per tornar o e re- a repetam, es tanas, lo dise aurà estât numéros e de qualitat. Ven¬ tadorn raiona pertot ; fai un trabalh 1976, d'àutreis especifics ambé lei ni aquest trabalh mai lo Bearn, mejans ni la de faire l'analisi de la produccion globala dau dise en occitan, e de l'image que lo public se pòu faire de la cultura d'Oc plaça lo se cultura. dau contengut, qu'un soscadis. question Ventadorn, qu'es l'ofi(non pas perqué es en Lengadòc, mai perqué es totalisaira de l'unitat occitana), es mestièr d'apondre en moment s'amerita déféra de d'una région dialectala : lunqueoc, en Gasconha, que publica força causas que pertòca onte, justament, la vòtz lenga, de la cultura occitanas se entèndre, se pausa d'un biais no- fan cultu- centrala cions de la vèu En cina tôt trobar dedins lei grandei susfàcias coma Cap Sud (a Avinhon) çò qu'es signe que lo public es en ambé e occitana. » pòdon contacte rala e crompa libre un presènta la totalitat dialectala nous a remirable seguit leis expressions e estils coma aqué lo dise dei darrièrs Los de Nadau tôtei citarem : dins musicala pèr la sei forma e l'expression confraires Los deu 45 �Larvath qu'an fach grelh fresc Au de es : 33 toms tocat a musicala (au son de sens mèfi : pèr l'emplec de voler sotalinhar l'aecion drafinis que la caricatura e l'aclapa. pocheta Lo dau dise dau contengut. dise de cavat bêla, es : musica dau Levant. côp que apribondit sus aqués'esforçant d'oblidar res. tôt Apondrem disques, e mai duccion de Ventadorn, la dei que cubèrtas, cartament sènsa tôt aquel ensèms de que mai pèr la pro- lo presentacion aduch a l'en- suenh dei tèxtes, l'iconografia, son de dobte, una garentida de ges folk-music pèr ; tèxtes de revindicacion sociala, pèr un biais de jogar que se vèu anti-academic : de còps basats, coma lei Mont-Jòia, cèrca lei Cardabèla, lei Saulei Perlinpinpins sus una re¬ scientifica dei tèxtes en presa dirècta ambé reflexion una lo testimòni re-interpretacion de ; amb la orau ; l'interpretacion sus còps, e dins coma lo grop musicau qu'a fach lo dise titolat « La Fèsta de Malgovèrn », una impulsion Se prepausam de revenir lo vèn d'un biais mai dau movement vatèrra, tótei leis àutreis Occitans d'un patricultura mu¬ de nòstra la tròba de d'una dises, lo tôt rebat Mauris, lo niçart qu'es freseor, d'un estil e d'un caractèr populari que fai de segur, anirà drech au còr dei Niçartes e de plen recuperacion populara pèr la recèrca, pèr exèmple, d'un instrumentarium especific, rar, arcaïc, popular, que rejonh dau força balha una sicala un que a mèni tradicionau imaginacion dòta matica siam côp a l'anecl'electrò-acostic : a encara que lei e Dire. Pèr l'ora, podèm pensar que ne'n suprendrà mai d'un abiguitarra sèca soleta. Aqueu nos timbre) lei pèr lei formas de musipracticas instrumentais d'ensèms. Sarà un dorsièr especiau de cas que la a dise La lei tèxtes un promesa. avèm retengut lo dise (cantaire de Lengadòc) ambé grèva e biaissuda ; a fach un vòtz tuit bèu dise un plen de passatge Tòni sa tôt e vatja, mai descadenada, recèrca disèm a drem, lo que dise Longamai, publicat es mai sau- rabènta, qu'escond pas la seriosa sus l'objècte musicau : n'aqueu prepaus, mai i reven- mens dins noveutat una question, de cò de Ventadorn, en en lo prepaus, interés tau camins originaus de la que pòt endralhar d'un de sus creacion musi¬ cala occitana. succès. Pèr Sus lo plan dau quichatge, lei causas fan progrés en rapòrt dei premièrs quichatges : sus una bòna cadena estereò passa generau, dei òm bèn. saup Sovènt, d'un biais pas trop que dos dei faire canau meritar de mièlhs d'atencion ambé la : mai 1 e 2 deurián se suènh, de trabalh e ! Aquô vendrà basta a que revòuta nacionalitària sèmbla de dispausicions novèlas maladia lèu plans estereòfonics. L'equilibri plans, lo partiment dei vòtz en fonccion de la la paraula, maquis dau brandis lo fusiu de la quant pòple, infantila bèn que cèrca Dins tala una ciéncia deurián riquesa musicala plan de la recèrca de mai. Faudrià parlar tanbèn globaus idéologies 46 que dei musica aver cercar onte : de la mai normalitat la pensar democracia una realitat, l'expression occitanas tota sa plaça tant sus lo e que de la creacion. contenguts passan tant pèr la ben- garir ! se podèm forma practica e la presa de consque lei plans sonors son una la a que avenidor pas se autras l'occitanisme expression una culturala dins un sarà de e Joèu MEFFRE. �litr es ♦ Baroja, « LE MYTHE DU CARACTÈRE NATIONAL ÉLABORATION POUR L'ESPAGNE». Coll. «Minorités Julio Caro ET SON nationales», ed. Federop 124 pp., l'encòp força decebent. L'autor, bèn conegut pèr son òbra d'istorian e de sociològ, a vougut faire una analisi dau concèpte d'« ispanitat » en mostrant qu'en fin finala sa construcintéressant cion e es un repausava a pauc rèn de sériés. Leis sus de quadre vuege, né¬ lei circonstàncias, que i son estais dispausats d'images successius sèns grand rapèrt entre élei. E, sus aquela dralha, Caro Baroja vai mai luenh encara, quand afortis que la coma una mena cessitât pèr sciéncia ela tanbèn s'es laissada aga- far en Caro faissisme. balha (e son nombres e précis) an pèr tòca de faire aparéisser lo mécanisme de la basteson nhòu, dau « mena mite » que nacionau espa- rapòrt ambé leis àutrei mites nacionaus exteriors (França, Itàlia...) e interiors (Catalans, Galicians, Andalés, etc...). Baroja, çò essenciau es la que se pòt remaroar dins lei prévas afortidas pèr aquélei que fondamentèron e desenvolopèron l'image dau caractèr nacionau espanhèu. Contradiccion a-n-un moment donat, en estènt que leis arguments deis uns e deis autres, sus lo subjècte, van dins d'endrechieras opausadas ; totala contradiccion contradiccion istoric, que tanbèn dins lo debanar leis arguments d'un période forçadament représ, se son aquè arriba, remplaçais pèr d'arguments d'afons contraris. son pas pas, coma Ansin, lo caractèr, l'e/'me, poiriam dire, nacionau d'Espanha, es pas soletament pèr Ferrachat, 69005 Lyon), 1975, pèr lo mite : dins la mesura, se pòt dire, que la sciéncia servis sovènt de vehicul a una ideologia que tròba ansin de fondamentas seguras pèr son espandiment. D'aqueu biais, la « psicologia dei pòbles » e tôt çò que vira a son entorn, sérié pèr una grand part la mesa en teoria d'ideologias au servici de mecanicas politicas coma lo arguments de tota Pè rue 20 F. libret Aqueu (4, lo un edifici debanar pacientament dau tèmps ; bastit apareis Es malaisit de tirar de claras d'aqueu libre. l'interés. Dins la conclusions Mai se'n vei tôt mesura que prepausa réflexions sus lo problèma nacionau e sei mites e un exemple d'analisi sus lo cas particular d'Espanha, en rapèrt ambé lo demai d'Eurépa. Fai ges de dobte qu'una aplicacion deis idèas de l'autor a l'exemple occitan en ligason ambé lo contèxte francés séria d'una granda utilitat. Es tôt clar, d'efièch, que desempuèi lo sègle XIII benlèu enjusca au jorn de uèi (veire demest d'àutrei cau¬ sas l'emplèc qu'es fach de la « nacionalitat occitana dins lei paraulas dei dirigents viticéus) leis images naciotôt au cép d'elements de » 47 �mai ò naus complets d'òc ♦ mens estats son André afortits e mai ò foguèron fargats que lo luòc de Burguière, « mens en païs recampa- e de mesa en practica de mai d'una ideoiogia, amagada ò vesedoira. Felip GARDY. ment BRETONS DE PLOZEVET ». « Bibliothèque », Flammarion, Paris, 1975, 384 pp., 46 F. d'Ethnologie Historique Aqueu libre tièra es lo primièr d'una nòva dirigida pèr i'istorian francés J. Le Goff, sa tòca es « de l'étude des hommes, que valeur mettre en des grou¬ d'hommes dans la diversité de leurs économiques, sociales, politiques et des représentations qu'elles s'en font'. Son anonciats pèr paréisser un desenat d'estudis tótei, çò sèmbla, d'un grand interés que i podèm pes organisations notar, libre tocant lo domèni occitan, de D. Fabre e J. Lacroix sus Bandits Languedoc, la fête en e a 1820. d'A. Plozévet se distribuissiân quatre grands sectors : movements segon la demografia l'antropè-biologia (valènt a dire lei cambiaments demografics desempuèi lo A primièra vista, adonc, un vertadièr dins lo tèmps e dins l'espaci, de la comuna bretona de Plozé¬ vet, coma o afortis Burguière, « une des entreprises les plus importantes et les plus originales jamais tentées panorama, les dans sciences humaines i a l'evolucion veire mies dau de dau torisme, ambé mai ò tat de « la modernitat e la encara lei 48 presa en carga » dins tôtei seis aspèctes... Mai se i pot legir tanbèn l'impossibilitat, quasiment, pèr lei cer¬ de sanguins, écono¬ capitada pèr lo comunau- mens la restructura nautat bretona grops de païs, ambé lo fenomèn recent sègle lei E, ges rapôrt ambé lei dos pôls caracteristics..., lei malautiás, lo vielhum, la noirritura) ; l'istèria ». de dobte qu'a fiu de iegida, s'apren força causas sus la vida dins aquela comuna dau Païs Bigouden. Se i pot seguir leis enfrontaments entre lei grops sociaus, cultu¬ raus o professionaus dins lo debanar dau tèmps, e tanbèn lei desplaçaments d'aquéleis enfrontaments. Se i pot segur, caires XIX, e se e trachs fisics sociaus enquista. Plozévet, publicat sota Burguière (un istorian) es en fach lo rendut-còmpte personalisat d'una recèrca collectiva que se' debanèt sus un espaci de set annadas e que se'n entrevèron mai de cent perde cercaires des disciplinas sonas, pron divèrsas, recampats pèr lo C.A.D.E.S. (Comité d'analyse démogra¬ phique économique et sociale ; s'agis d'un comitat créât pèr la Délégation générale à la Recherche Scientifique et Technique, D.G.R.S.T., dins l'encastre dei recèrcas en sciéncias umanas ligadas au Ven Plan). Sènsa dintrar dins lo menut de l'afaire, se pòt dire que lei grands capitols dau trabalh complit nom lei sus culturaus, dins lo sentit larg de la pa- lei Bretons de lo d'estudis un un Provence de 1750 à geografia (ambé, mai que mai, la politica, la vida religiosa, la criminalitat, lo rôtie jogat pèr l'escèla, la cultura) ; l'etnologia (la civilisacion tradicionala, lei pescaires, etc...) ; sociologia e psicologia (ambé tôt un ensems raula). En mai d'aquô, foguèron, coma deu, espepidats lei problèmas dei rapôrts entre lei divérsei parts de de M. Agulhon avodat ai Métamorphoses de en la e vida de Plozévet, de se situar en son luèc d'estudis. Entre paraula val l'enquista, la comula comunautat (es que aqui ?) dei cer- �caires, de òm libre, dau còps mai e demandes implicites de « d'estudis terren ». biais, Plozévet escapa a-n- lo vôlon conéisser, dau quiteis estatjants de d'esoapar a l'agachada dau defòra que se i sentisson sotmés. A Burguière, dins lei darriérei paginas dau libre, quora se tracha de faire lo balanç de l'entrepresa, ensaja d'analisar çò que sòna eu « la révolte de l'enquêté ». Non pas signes de marrida volontat, coma pòt n'i aver d'en pertot, mai si bèn signes d'un refús, en pregondor, de la situacion desequilibrada establida pèr l'enquista. Pèr simpiificar (mai benlèu pas tant qu'aqué) lei gènts de Plozévet, a de moments, pòdon pas pus susportar qu'un part dei résultas de l'enquista foguèt publicada, pèr lo sociològ E. Morin (Com¬ mune en France : la Métamorphose de Plodémet, Fayard éd., Paris) i aguèt a que que lei Plozévet oèrcan Plozévet e que, d'o faire. Reaccions estadas pas rebecadas davant de Morin, de Burguière, contèxt. son auriá estât intéressant coma Lei Bretanha tota de violèntas. malastrosament, analisadas lei dins mai força reaccions tant Entre coma lo libre lei trastejaments son significativas d'un lei Bretons vistalhats e déféra » (ges de se'n manca, dins l'afaire) lo solet rapèrt que se pot veire dins lo libre, es un rapòrt absènt, ò conflictuau pèr en seguida d'aquela abséncia. Burguière resumis força bèn lei causas quora ditz (p. 337) : » .../es cercaires Breton, ò « dau pauc chercheurs ont eu le en terrain, tendance à banaliser les traits la bretonnité) d'observation. Ils ont écartant atypiques (par exemple, de leur également toutes les la population. » presque a son D'un cert aquélei tèmps écarté rara, pas e en » long de trauc, de dificila de devinhar, de desseparar, en objèctes leis « ornes de i quita subjèctes s'establir, tôt de mena que que sciéncia vei una champ tous Lei cercaires de Plozévet, segon çè dison, vouguèron servar, pèr lo biais d'aquela distància, la scientificitat de son trabalh. Om se pot demandar, au contra, s'aquè's pas estât pèr élei, conscientament ò non, un mejan de servar una certa ideologia de la scien¬ tificitat, ideologia que s'apieja mai que pus sus la non-intervencion dau cercaire dins lo mitan que li servis de camp d'interrogacion. E, en cavant mai fons, ideologia que dins ela s'exprimis que io desinterés fondamentau pèr son « objècte benlèu, déféra, deis dau cercaire En finala, ensags un ». maladrechs de céps que i a en pauc d'E. Morin, i aguèt pas pendent lei set an- jamai nadas que pia de » lei entre Ambé se debanèt ia « radioscoPlozévet, de convergéncia protagonistas. Bretons de Plozévet, çé sèmla crosada de dos camins pèr part contradictéris : d'un costat, io que mena (e que menèt ja sovènt) a una etnologia « freja », la qu'es estada mai d'un cép denonciada, pèr exèmple, pèr Robèrt Jaulin, amér que fai de l'« autre » un objècte intercambiadis, que lo cercaire se'n desgatja ambé coma pretèxt l'imperatiu scientific ; e d'un autre costat, lo camin, ara pèr ara força embartassat, que refusa l'oposicion enquistaire/enquistat e que, a la perfin, véu faire de l'enquista una de sociédrama collectiu que pét mena bla, nos ajudar venir atrobam a a una presa en carga sociau pèr l'ensems de l'endedei grops Pas que pèr aquela mesa en relèu negativa, lo libre de Burguière vau lo cép d'èstre legit. umans pertocats. Felip GARDY. 49 �♦ A. Dupuy Dempuèi lo d'Occitània, A. Nouvel, «HISTORIQUE DE L'OCCITANIE - libre d'Espieut, Istòria de d'una sintesi mescla de testimônis mancaviam sus l'istòria nòstra que poisse respôn- dre a mai nombrosa, la demanda de gènt, sempre vòlon conóisser lor noirir lor conscién- que passât de pòble e cia de retrobaa la remembres de senon justificacions istoricas. Vèn de surtir un pichon libre, Historique de l'Occitanie, d'A. Dupuy et A. Nouvel, qu'assaia de remplir aquela manca. Diso bèn, qu'assaia. Pèr çô que... Aquesto libret a de segur de granqualitats : estampat sus polit papièr, sensa trop de decas tipogra- bòna de de mapas fotòs, se'n : tan polits docu¬ de manca los libres occitans ò totes sian amb mai e ments, que occitanistas de sòuses, d'aquelas qualitats ineablas, siam oblijats de sotalinhar un cert nombre de feblesas, e un nombre encar mai certan d'ambiguitats de còps que li a inquietantas. benlèu. Mas Feblesas a question : costat tecnicas pèr bastir lor obratge, los autors se son apielats sus una quantitat relativament importanta de trabalhs cament deu aqui chai èsser prudent de critèri anteriors, los uns scientifilos autres força serioses, E mens. : pas chausia d'una èsser la mai ò occitanofilia de tal ò tal : lo referéncia, mens autor granda sacrat L'amolonament istòria. deguament d'una enqua- drats, escartelats, rebusats dins marjas dau libre, remplaça pas la dau réncia Mas rasonament força marria una cumentari, es que non dau corpus que ne son donaas plen dins l'idealisme, e ont veem pas do- lo biais que se considéra istòria, e las interpreta- cions en las coe- interpretatiu. grèu mai mestressa nòstra tota de nasear : aie! siam un idéalisme rèire-pensaas pròpi inquietantas. das ficas, ». Far l'istòria d'Occitània pòt pas lo debanar dau tèmps, voler dire segre apondre matematicament 1515 a 1514, e alinhar au regard das datas tôt çô qu'a pron pogut diàussi se passar en Occitània sens la pèr situacions de cercar diversitat los : fâches ressentuts dins l'amira qu'un los a autres, e das escapat an pas mai uns unifiaires fâches autors aquô. Mas signifia tombar liam dels seleccionar provants coma chausia, e importants laissar qu'im¬ S'es necite d'aguer un fiu conductor, chau pas qu'escafe la realitat. Es totun just e just çô que fan Dupuy e Nouvel. Una sola idea mena, portants. senon los lo mond, Occitans patriotisme s'extériorisa dau mens totjorn an lor libre : conoissut un mai ô mens conscient que als tèmps de crisi au grand istorian, son que perqué pren a la bòna nèstres fantasmas costumiers : nivèu aiçò préner sens rèn adurre de nôu tôt çô que s'es ja dich dins aquela amira sus la Reforma, los Camisards, los Giron¬ dins, 1851, e 1907, en li veent totjorn l'irrupcion d'aqueu famôs désir d'indepéneia-merament territoriala, « etnista » Es ben segut que tots e anti-francesa. aqueus eveniments pausan de problèmas semblant e que se pôon liéger pròva pas rèn sus la valor das informacions que nos porge. Utilisar, pèr alhors, d'autors antedeluvians coma se lor apèrt foguèsse actuau, citar de gents sens comentari (critica au besonh) ni distanciacion de degun biais, presentar de fâches ò de çô qu'es moment 50 rasonaments jutjament subjectiu ò d'eloquéncia, aquè's pas far masque « francés autonomistas e », pèr de federalistas. moviments E de re- �perspectiva d'una resisténcia poer centrau ; mas es pas tan sim¬ ple, e chau pas negligir los autres elements d'explicacion. dins la au procedls la chaça « occitània » dins los tèxtes administratlus literaris, sus las moneas, las parets, ò... las afichas dels promotors ! Paraula concebua coma lo signe astrat de la consciéncia occitana e de son eternitat : a chasca generacion, un trôba un grafinhaire de papièr qunquesia qu'emplea lo mot un côp sus mila paginas — e ansin travessa sens bruch nòstra istòria secret d'ocultista e d'iniciat. coma un Es pron polit de far l'istôria de la Dau meme esperit maniaca la paraula a consciéncia occitana Mas chau pas lo mai important, ; e mai es necite. qu'aquò faga eissubliar istoricament : lo proces¬ desintegracions d'aquela cons¬ e en délai, lo processús de desintegracion dau pais d'òc en tan qu'espaci estructurat, que destermina la pèrdia d'esta consciéncia. De tôt aquô, s'en parla pas, ni mai de la vita sus de ciéncia, dau païs, de son economia, problèmas de poer, e sustot pas dels conflictes de classa que comandan mai que tôt l'evolum de nòstre espaci, e las chausias politicas dels Occitans au plurau —, qu'aquelas pòon èsser a l'un côp contemporaneas e antinomicas ; e l'engèni de la raça li pot pas rèn. la Rèn sus lo boloversament de débuta dau sègle XIX, que bota fòra combat la borgesià occitana e permete la man mesa dau capitalisme nordenc, puèi multinacionau, Rèn ò quasi rèn suus problèmas concrets dels Occitans concreta dels — d'encuèi : « Le tourisme n'est pas une moment, e d'o provar amb un tèxte de... 1867 e un eslogàn sospièch. Rèn de rèn : tôt se passa au nivèu dels grands principis e dels grands sentiments : los Franceses centralisaires e opressius, Paris, la Civilisacion occitana, l'etnia. Manca panacée », dison a un rèn la a drechier : panoplia dau bon nacionalista ni la raça occitana (abomi- mescladiissa nabla d'oralè-altaics, de miègterranencs, de celtes, de romans, de visigèts ; manca plus que los extra¬ terrestres e tôt aquô fondan lors caractèrs nacionaus per donar aquela résulta prefiècha : nosautres (aprenèm au passatge que Bon-lôc e Bel-lôc son de toponims preindoeurôpencs, coma pro¬ bable Decazaville e Castelnau). Ni Civilisacion trobadoresca manca la consideraa coma intrinsecament e pèr sèmpre consubstanciala a l'occitanitat : e vaqul mai surtir totas las vièlhas lunas : Pretz, Paratge, Convivença, la frema, los consolats, la Koinè, la Crotz Tolosa, de la-lenga-richa-qu'a-trenta- sièis-paraulas-pèr-dire-çô-memes-la libertat, l'egalitat, la frairetat, la mesura de l'orne, e per clavar lo tôt. lo Bon Dieu Les hommes politiques tels : « Garaudy ne dissocient pas christianisme. Ce mes¬ sianisme... représente l'un des principoints d'appui de notre civilisation ». N'importe quoi, coma dison en Ouy- Jaurès et... le socialisme du tanie. rèire-pensaas Las politicas dels au- apareisson encar melhor dins l'enquadrat (p. 91) titolat « Une Nation et non un Parti » qu'es ren aurre que tors lo sentiment nacionau las menuas divergéncias partisanas : la gaucha e la drecha despassaas pèr la » Défense de la civi¬ lisation occitane ». La revendicacion occitana se trôba donc reducha a la valorisacion nacionalista das vertus de l'afortiment deu « far l'etnia de que quesar » opausaas l'Occident, e a au la decadéncia vituperi contra de vagas menaças de viode séparatisme se los Poers Publics persistan dins lor actitud opressiva : « L'homme d'Oc... a souvent plaidé et lutté pour les autres, ne Paris amb léncias e il oublier qu'il est le dépositaire des civilisations les plus riches doit pas d'une 51 �tant le plan du cœur Amb aquô, fanfara ! sur l'esprit ». Los autors d'Occitània, dels volián Franceses de verifiar l'impausar marria passât, non pas actuala das meriti vertadièr d'aquesto libret, finala, es de provar la realitat dau dangièr de recuperacion de l'occitanisme pèr la drecha. Solidaritat etnica, fin pèr bastir lo socialisme dins lor pais. Penso qu'es puslèu mancat, coma veri- convivéncia, rèn de tôt aquô pacharà de denonciar aqueu ficacion. chasque còp qu'ò chaldrà. S'excusavan d'avància das decas eventualas de lor libre en citant Augustin sant ♦ : D. Fabre « Mieux s'exposer vaut qu'à Mau- ». solet oocitanas massas massas grat la caucion dau sant, conselho pas massas de tentar l'experiéncia. Lo aquela tissa legitimitat dins lo qu'es solament dins la locha grammairiens as fe totjorn : des l'incompréhension des nòstra cercar reproches aux l'identitat la a de que nos em- dangièr Felip MARTEL. J. Lacroix, «COMMUNAUTÉS DU SUD». Collection - «10/18», éd. «10/18», 1975. Aquestes dos volums publicats en «10/18» dins una colleccion dirigida Robèrt per tièra e Jaulin d'analisis ausida pron nos d'una porgisson lectura qu'empacha pas Après lo tidiana sieu estudi una sus la vida quo- païsans lengadocians del sègle XIX, Fabre e Lacroix se botan a basa de tanas. las las comunitats Aquestas comunitats modèl un pèr l'antropologia domèni politic innovador. gia a modèma Mantun estudi tracta mas libròts es matica dins l'encastre de tan Aital l'interés pausar primàrias e un dins lo element d'antropolo- d'aqueste subd'aquestes dos jècte, de occi- epistemologic representan l'ora d'ara aquesta proble- l'espaci occi¬ définit culturalament e istoricament. l'ensemble dels articles recam- pats amb la presentacion de Fabre e Lacroix se situa dins una amira militanta que occitanista correspond a la denóncia genocidi cultural. del M'acontentarai pèctes que al 52 de sotalinhar mieu II duèrbon Partissèm d'aquestas de d'una occita¬ dralhas novèlas. analisl comunitats ont, descriptiva pel biais de l'interdisciplinaritat, l'istòria, la sociòlola sociòlinguistica, l'etnòlogia se completan. Mas tam una dins la primàrias, collectivitats ruralas constituisson e gia, dels espepidar nista una agradiva reflexion aprigondida. d'aiga al molin de la reflexion vejaire los as- pòrton La la a cha pauc agan- problematica de cada article. mudason societat pausar la L'article pauc a dinamica generala dessenhada prigonda rurala que occitana problèma del patis ne nos mena sieu avenidor. de Jòrdi Calvet (« La maison, témoin majeur mais ambigu, des socié¬ tés rurales. Réflexions à partir de la France du Sud-Ouest ») destaca un parallélisme remirable entre los desra- sigaments dels païsans apelats a s'integrar al prolétariat de la vila e l'enrasigament borgés de la residéncia segondària. S'introdusis autre un biais d'abitar del temps que desapareis l'ostal clòsc de la Dins l'article comunitat. d'Armengaud, a prepaus de las fargas catalanas en Arièja, l'abausament de la societat rurala pren una dimension economica e istorica mai ampla. Vesèm cossi la rolna de �las activitats industrialas ancianas e los desvolopament de l'industria granda al nòrd de França van cotria. Gaston Lanneau enfàoia los problèmas d'una organisacion sociala novèla, la cooperativa agricôla. Analisa la contradiccion que s'establls entre lo sistèma comunitari lo sistèma de la coopesubordinada a l'economia del ancian rativa e païsana es los modèls culturals triala. Jòrdi Calvet tància de lenga la enfàcia tor cion la « sistèma de autre tura la dels païsans del Larzac van dins lo d'aquesta nécessitât. Wanda Holohan analisa amb força précision lo debanament d'aquesta lucha. Lo mot jacquerie » emplegat dins lo titol sérié ça que la de criticar, ja que sens « sèmbla escafar lo caractèr novèl d'aquesta lucha ont la ligason païsansobrièrs es una esperança pèr l'avenidor. Voldriéi acabar los per problèmas idéologies que los occitanistas pôdon pas defugir quora se tracta de cultura occitana. pensa ♦ Roiim, dins lo l'afortiment que Christian Gras, « sieu article, de cultura renta. A R. Lafònt es pas : L'article de Christian s'amerita Aqueste una « : dins Gras, publicat nôstra cronica. porta gaire novetat sul régionalisme, mas es revelador de l'interés dels istoriadors pel régio¬ nalisme a l'ora d'ara e de las empaLa la sérié doncas dife- coma aquesta literalo velrat de l'ideolo- enfàcia pas la possibi¬ la diglossia, produch que son d'origina païsana primièra cultura. Nos situam totis dins aquesta contradiccion. La causida es simpla : escafar, negar, aquesta contradiccion o l'assumir coma occitanistas e la sieuna una de nòstra realitat sociô- dimension istòrica. JOANA. Francesa DE PROBLÉMATIQUE revue « Mouve¬ 92, juillet-septembre 1975, pp. 113 à 117. nos chas que rescontran dins un de la dominància sociala. Fabre e Lacroix sotalinhan la rompedura qu'existís mantun còp entre los intellectuals ÉLÉMENTS Le Mouvement Social', nota article ont d'un poëma de Bigòt, que traspassar dins » comunicacion sens prepaus mòstra gia dominanta litat lenga mòrta ET DE BIBLIOGRAPHIE». Article extrait de la dins la revista indus- l'impor- LE MOUVEMENT RÉGIONALISTE FRANÇAIS ET L'HISTOIRE SOCIALE ment social », n° sotalinha contra possibilitat de reanima- d'aquesta ment diferènt. coma l'èra cultura produccion de luchas novèlas de per l'estructuracion populara la lenga daissa d'èstre parlada. Ça que la, l'au- d'aquesta profièch maximum qu'escafa l'esperit d'ajuda mutuala. Alavetz, arribam a pausar lo problèma d'un desvolopa¬ De esplecha critica una sas recèrcas. bibliografia dels libres d'istòria es encara magra. L'istòriografia d'aquestes movements balbuceja encara ; ça la, per Occitània, sèm mai avan¬ gràcia al libre de l'american A.V. Roche, Provençal regionalism, 1954, e que çais a « La » de R. malaisits de Revendication occitane Lafònt. Los documents son recampar. La prensa granda sufls pas, fan sofraita las revistas, los documents intèrns las d'aquestes de la mancas Gras cita pas que Occitània. C movements. Vesèm bibliografia quora F. Le Feu e L'Aiôli per Gras, après aver expau53 �cossí sat pren lo regionalista movement contengut social un de senèstra afortis lo sieu caractèr nacionalitari, e s'interèssa la problematica politica la reflexion per d'ara, Assenhala de l'ora de Phlippeneau, Lafònt. Fougeyrolias, Sotalinha puèi las contradiccions entre solidaritat nacionala / solidaritat de Fin finala que los movements poiriàn aténher lo gras de reflexion dels Basques de l'E.T.A. Aqueste vejaire me sèmbla un pauc leugièr. Considéra pas la diferéncia dels processes istòrics que demandan pensa nacionalitaris una reflexion diferenta teorica e mai d'estrategia l'estrategia parièra, malgrat las sieunas mancas, l'article pausa dins l'encastre de las recèrcas istoricas lo problèma nativa del classa menan a de problèmas complèxe. Destaca l'alterfront popular ò front prole- que : las de desliurament minoritats nacionalas. tarian. Francesa JOANA. VEJAIRE D'UN TECNICIAN SUS LA V"a UNIVERS1TAT OCCITANA D'ESTIU... Aquest l'Universitat de Produrbit sei portas pèr téner nòstra Universitat d'Estiu. vènça an, que es nos a — fach vòlha nòstra mai e nòstra vigòriá a aquelei vestigis d'un tèmps passât. Es dins l'Universitat de particular, l'occitanisme fasiá pas sériés ni en report dei partits, ni pèr lei sendicats tradicionaus ; verai Provènça que en tanbèn dins lei discutidas ambé aques- tei, èra força excepcionau donar de poder néstre vejaire sus l'autonomia ò l'autogestion dei régions talas que la vesèm quand lo donaviam, nos reaccionaris » ! Quant au personaus de l'Universitat, maugrat lo trabalh dau Cèrcle occitan, nos ignoravan tôt simpletament. fasiam Me estats « crèsi l'U.O.E. quei e dire que o ensèms, de vilassa. A dificultats la débuta flechatge » que de l'Universitat de Provènça viravan dins lei bastiments... mai un jorn après, leis estagiaires coneissián l'Universitat coma ieu que fai quinze ans que la trêve ! a tanbèn de punts negatius que faudrià defugir dins leis Malurosament, i Força talhiers foguèron prepausats ais estagiaris coma : lo Drech ooccitan ò la Santat. I avià U.E.O. a venir. degun. Pasmens, i a de que dire sus lo Drech ò la Santat d'Occitània ! crèsi que la causa prefonsa d'aquesta defeccion es que sus ges de papafard i avià d'explicas sus lo contengut dei talhiers prepausats : qué vòu dire Santat ? qué véu dire Me estagiaris pas mai ! : un pauc mai dar cas ? rèn, e leis Faudrà pas obli- Ne'n sabi totjorn Drech seràn ambé dau fach de la de l'estagi, fau un marrit leis estrangiers quau- mièlhs (trans¬ plànher tétei èran bèn, d'autrei bèn d'asegatge. Vaqul 54 son matériau e.c.a...) çé que foguèt foguèt bèn, compte tengut dau desrotlada, s'es punts dins nivèu manjar, molon Aquò èra força intéressant en re¬ port de l'implentacion felibrenca dins Bocas de Rose de poder mostrar lo sus ports, pèr l'avenidor de detalhadas sus donar d'expli¬ lei cors tétei �prepausats que cadun pòsque causir tota en Planhi tanbèn de causas que independentas de l'organisacion responsables de l'U.E.O. son dei e cada côp qu'i a de représen¬ ò P.S. dins un débat A — P.C. tants Occitanistas-Partits de senèstra, en luòc d'assajar de caminar ensèms un tròç de camin, n'i a totjorn de gènts que jutjan l'organisacion d'aquelei partits. Me cresi qu'es una fauta politica imperdonabla de la part d'occitanistas politics responsables. Urosament que leis amies Auzias, Lafont e Viguier an bèn contengut lei passions e que fin finala lei débats son estats puslèu bèn. La segonda causa que m'agraleis intervencions vengudas après la projeccion dau film La Guerre des Demoiselles (d'après lo de iibreton Francés Baby, La — dèt gaire, son Guerre « des Revue Palais, film carrièra dau difusion dau 24, », Carcassona — sus T.F. 1 prevista tobre lo e Edicions Demoiselles, Folklore 7 de lo 31 novembre d'oc¬ vèrs 22 oras). Film présentât pèr la primièra fès pèr seis laume mai e autors Joana Gérard : Labrune. D'un Guil¬ costat, aquò's rèn, li fan repròchi d'aver présentât dins cionaire de çò qu'es castre una dau òbra son la un « collec- maridassa error, film, espécia perqué dins l'en¬ », coneisson se pas personalament aqueu, podèm pas saupre qu'es un colleccionaire de la eca... e qu'en d'objèctes lo biais aqueu revènge ancians mòstra fan conéisser nos que nòstreis avis. de reprôchi es Pèr ieu, absoludament a gràtis. grèu quand ai autre e Larzac parisenc, que li d'aver costat, çò qu'es bèn m'a fa matrassat, reprôchi fach lo film es d'èstre ambé parisencs ; urosament qu'a ôc, mai pèr la primièra fès en agut lo sentit qu'existls occitan que refusi me meme s'es rièras conariàs. un amie que racisme un d'acceptar sôrt de pa- Occitània, de tôt tèmps tèrra d'asila pèr lei Judèus, lei Arabes, leis Armenians, e.c.a..., mérita pas d'èstre poirida pèr un racisme que met en causa l'òme e non son institucion. Que crèbe lo centralisme politic, buraucratic, d'acôrdi, mai que pòdon lei parisencs que son tan colhonats que nàutrei ? Cresètz que lo Paris d'uèi es un paradis pèr lei parisènes ? Pôdi te'n presentar que vôlon, coma nàutrei volèm viure occitan, viure pa¬ risencs. Es verai que fau condemnar lei tótei carcans centralistas que se digon liberaus, socialistas, comunistas ò àutrei, mai faire una sortida parièra a orne un solet es una ver- gonha pèr nôstra tradicion de saupreviure occitan e fa pas avançar d'una patèla nôstra causa. En revenge, Guillaume : parisenc d'acôrd, ambé de mejans parisencs d'acôrd, a pèr trabalh son fin uèi, a fach conéisser un pauc la contunhetat de luchas d'ièr mièlhs e abans tôt es aquô l'im¬ portant. Lei seradas foguèron un pauc bormai dins l'ensèms aquelei delicas, que son tan son exteriors au movement occi¬ estats encantats e aquô's positiu. l'impact lei partits e sindicats dau canton. Vaqui quauquei reflexions qu'ai ausidas Lo mai sus lei dins mon important es estât non-occitanistas Universitat e sus : aquelei dau Servici generau (telefonistas, fremas de servici, e.c.a...) leis Occitans son de gènts nèts, corrèctes, valènt-a-dire que son — Mai d'un mai de mejans parlât coneissença. pas Pèr d'ùnei que dins l'Universitat trans55 �fòrman ò va pas a Coma sitat de lo lei tamborinaires si desrengavan Oh du en por- la telefonista Aquò's fach de Président de burèus danser reunion que l'Univer- ! non, avec cœur au lo bruch e pas, lei (?) fach pèr dançaires, lei respondeguèron : nous aimerions pouvoir eux, ils ventre ! nous », donnent proposicion retenguda pèr lo Président, mai môstra dins eau esperit siam estats receguts pèr de gènts que fin ara, vesián lo movement occitan coma un grop de nèrvis, ò de pantaires, ò de reaccionàris. Mai despuèi, lei parnon que 56 lei sindicats vist qu'eriam de gènts sé¬ riés e, de mai, ai descobèrt un molon de companhs que parlan l'oc¬ citan e qu'an plus vergonha de o far ! tits e pas degun e Mai me Provènça demandât a aquelei de « de trôben lèu. pron qué ? que plaser — sala una ciu — d'èstre an que siam cresi restais dins qu'es la una fauda que lo pépie que de testassas ne'n sitària se i a a Auriá paur. error univer- crèi que un pauc faugut sortir fora l'Uni- lei cantons, dins leis H.L.M., pertot ont i a lo pépie vertadier e li mostrar que l'occitanisme versitat dins gènts e mai que e de leis anar tocar un pauc lei Occitans son autra monuments poussés Robèrt causa !... PIGNON. �' �SOMARI Pagina s * DIRE * Subre 1 lo nacionalisme occitan (elements de reflexion). Lo Provènça. J. MEFFRE cas 3 de * La consciéncia occitana * Aups occitanas. F. MARTEL en Len- 9 gadòc. G. BASALGAS * Subre e 19 Cultura occitana J. 13 nacionalisme. LAFONT R. * nacion ... en marcha : 24 MEFFRE * Cine. * Memoria * Resson * Premsa 42 * Libres 47 * F. Vejaire Vna 30 MARTEL e dei cultura. J. MEFFRE 32 legeires d'un Universitat tecnician 40 sus la Occitana d'Estiu. 54 � Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Dire : revista de critica occitana. - N° 03, 1976 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Dire : revista de critica occitana. - N° 03, 1976 Creator An entity primarily responsible for making the resource Biggi, Crestiana. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Dire (Avignon) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2019-10-11 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/a92c31212fb06053d85a1f19a011ea0d.jpg http://www.sudoc.fr/037715119 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <em>Dire&nbsp;</em> <a href="https://occitanica.eu/items/show/20852" target="_blank" rel="noopener">(Acc&egrave;s &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (56 p.) Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/21666 CIRDOC_N4-1976-03 Subject The topic of the resource Périodiques occitans Mouvement occitan Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Lafont, Robert (1923-2009) Bazalgues, Gaston Martel, Philippe Meffre, Joël Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, N 4 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Larzac = Larzac Occitanisme = occitanisme