https://www.occitanica.eu/files/original/8a5d6410e1d1a88f243c58a85d9989b6.jpg a2829369eaf4f62314e592a14176db44 https://www.occitanica.eu/files/original/b0db77031d297ee16cc10639045f05f8.pdf 7f7b61d18ce6d1fe8f6971177a9070e3 PDF Text Text VIURE �VIURE REVISTA OCCITANA SOMARI TR1MESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, — PREFACI PER UNA ISTORIA Route de Générac, per NIMES Director : R. Lafont. R. LAFONT. — Comitat de Redaccion OCCITAN1A, UN PAIS : per Enric Espieut. J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, Gui MARTIN, Ives — ROQUETA. SOBRE L'ALIENACION II per Abonament per un an — R. Lafont. POEMAS DE FELIP GARD Y 15 F. E JOAN BODON. Lo numéro : 4 F. C.C.P. RR1NGUIER, — I56S54, Montpellier. per Estampariá BARNIER, — Nimes. Lo Gerent BELUGA DE L'INFERN CALENDARI per : Joan-Pau BRENGUIER Pèire Pessamessa. J.-P. Brenguier, E. Espieut, I. Ro- J.-L. Guin, R. Lafont, queta, J.-B. Seguin. �PREFMCI PER UNM ISTORIM de son èsser,de Occi OCCITAN IA es en cercaL'equivaléncia las tdoas ània es en cerca de son istòria. propo¬ evidenta als clarvesents. D'efièch un pòble es per sa preséncia dins lo temps. Dîsi : pòble — e n'i aurà per me far lo contra e per afortir que m'avasti dins lo mit, dins lo non-provat. A aqueles l'ensag d'Enrïc Espieut respond, tôt debanant lo fil istoric d'una certa permanéncia de comportaments, d'una preséncia etnîca als grands rescontres de l'evenîment. Per aquò, parlèssem d'una lenga e d'una cultura simplament, parlariàm parièr. Consi va qu'una lenga nais e viu a tal endrech ? Consi explîcar son nàisser e son viure senon en termes d'istòria ? E mai una cultura, plegada dins una forma linguistica, es pas lo quite signe de l'etnia ? Adonc, sa vida es pas la vida d'un pôble boscant camin per se far e se desfar, se senhalar o se tornar bastir dins l'entremescle dels fâches économies, socials e politics ? sitions aquestas es Tant i a que despuèî la Renaissença linguisticò-literària sègle passât, la fam d'istòrîa fa pas que grandir dins las generacions occitanistas. Se podiá creire un temps del qu'aquô èra una sobra de l'ondada romantica europèa que jusfament faguèt la Renaissença nòstra, coma tantas d'autras. Mas non : Tevolucion dels metòdes istorics als nòstres entorns afortiguèt la sentida que de l'istòrîa aprendriàm encara mai sus nosautres. Enric Espieut se plantèja al moment d'ara de l'evolucion que l'istorian cava en dejós dels eveniments oficials o oficializats — tractats de patz o declaracions de guerra, reversaments de ministèris o morts �de sobeirans — per movement la sentida nòstra èra la bona : per part d'ela, al sègle XIII, dels prats trapar la mafèria umana en d'istòria. Nos pròva que desaparegut, una e de las cancelariás, Occitània aviá pas tancat aver batalhièrs Occitània en idèa, prosi ben una Occitଠjeccion mistificaira d'una ideologia, nia movedîssa, cambiadissa, diversa, veraia e gostosa. Pensi sovent al jutjament de Caries Riba suis escrivans cata¬ lans del sègle passât, disent qu'aviàn lo gost de l'istòria sens n'aver l'èime. Ara que lo progrès dels metòdes fa passar Occitània tota a l'estapa de la definicion istorica que foguèt a Catalonha la conquista de la generacion maragalNon pas naturalament una d'èsser. mas lana. Aquò farà se pas amb l'òbra d'un òme e amb un libre tanpauc. Ça que la, lo libret de uei a la valor d'un desper- despertar que me sembla just, a la bona lutz de la vertat. Enric Espieut a sabut tirar drech entre las doas dralhas menaçosas que riscavan de lo desaviar — la primièra es dins lo biais de totes los istorians qu'an parlât tar. Un d'Occitània amb una presuposicion nacionala e nacionalis- francesa, prenent los fâches d'à revers segon una finalitat dins lo mendre dels cases a-scientifica — e d'aquela ta amira la pensada nòstra es contada « mistralenca es pas faussa, que l'istòria d'à rebors ». La segonda serià d'impau- fâches correctament descoberts una enganaira e de pastar l'istôria segon una ideologia preconcebuda. La lausenja que se podrà faire a l'Espieut, me sembla, es d'aver pas escrich lo petit « Lavisse » occitan. Son occitanisme militant se confond amb sar, per contra, als autra finalitat tant militantisme de la vertat. un Ara per ara, èra possible d'avançar e de desproblematica, que revén fermas de quauques grands mo¬ pas ges senhar de regas grandas sens una a d'apreciacions largas ments e a un e classament dels fâches en importància. Se i aja l'escasença d'un débat aici-sobre mai pòt que mai concernís l'epòca revolucionària de la fin XVIII, lo temps de uei, e d'un biais général l'assimila- del en çò que — que �cion dels elements istorîcs catalans a l'ensems occitan (son dessepari mai o mens ieu d'aquesta analisi). Mas lo relèu ès donat e la recerca poirà pas se desfar desenant de las questions pausadas çaisota. Pel primièr còp sentèm l'istòria occitana e non pas l'istòria de las dinastias, dels senhors feudals o dels Conselhs Générais. D'autra part la massa de documentacion ja rejoncha aici e l'intelligéncia explicativa manifestada al mens los ponches que me estonaràn força gent. Intrem donc Que lo vielh als pòbles e dins nòstra istòrîa e intrem dîns nosautres. principi del « coneis-te a tu » s'aplica tanben aqui se tracha d'istòria. Robèrt LAFONT. PER PAREISSER LEU : ENRIC ISTORIA Un volum Adreçar las mes en ESPIEUT D'OCCITANIA soscripcion a 10 F. soscripcions a VIU R E, l'exemplar Edicions Occitanas �OCCITANIA PAÏS UN Í. Mai — OCCITANIA IMMEDIATA d'un lector sap pas rès — o crei de çò que es Occitània ni mai de çò que foguèt. Per aquel, e mai per nosautres, recordèm qu'Occitània se définis per un cert nombre de dosaber pas nadas immediatament tificament lenga, Lo rès — establidas literatura, dins sensiblas — a scien- e saber, nom, economia. dins lo temps son de ièu rescontrar a cada estanci de la civilizacion de régions qu'an pas pensât de se donar un nom o que n'an retengut ara un, ara l'autre. Atal dels païses occitans. Los an dichs quora Gàllia Aquitània, quora Gàllia Vianesa, quora Gàllia Romana, Romània, Provença, Miègjorn. L'ora d'ara exigls de cada grop nom uman que précisa ; territòri telha e : se l'espaci coma présente sota una étiqueta atal de mai en mai s'impausa al que s'estira entre Frància (2), CasItàlia lo tèrme, nascut al segle XIV, d'Occitània. Aqueste un Bordèu, monta long del Massis (Peírigòrd, Lemosin, Marcha e Auvernha), puèi davala long de Vêlai, ai nòrd de Vivarés, passa Rose a Tornon e puèi fins a la frontière italiana en tôt passar al nòrd del terrador miègjornal de Dalfinat (Vercòrs, Devolul, Barra dels Acrins). A levant, seguis la frontière ita¬ mença a Central liana de uèi fins incluïr la val tôt L'occitan dialectes nom tôt mar en Provença), nord-occitan Lemosin-Marcha), catalan trais entre francés, italian lenga occitana Menton, a en grands (Lengadèc, (Alps, Auvernha, quatre central occitan e gascon. e Cen¬ castelhan, la lenga aquel idiòma compausat e universal que d'unes an volgut fargar artificialament (Espéran¬ se présenta coma de transicion, e realiza naturalament Interlingua). to, S'aquesta lenga espells tardivament generala, ne vai per eia coma ne vai de las autres lengas espelidas del la¬ tin, ja veirem que l'airal que dessenha se définis plan mai Ièu e que la conjon- lengas latinas, que l'afirmacion s'i per òc Cdel latin hoc). L'airal dé¬ finit per los qu'emplegan aquesta lenga cha de substrats marcava rels Occitània. Al miègjorn, aqueste airal se limita per puèi per la sèrra dels Pirela Val d'Aran e puèi a partir d'Andèrra per la frontière aragonesa. Al nord, la frontière linguistica acolo païs Base, nèus — levât la divisa se : tras es a de Còni (Cuneo). dins l'istòria es signe d'una lenga, aqueste territòri a en comun lengatge sortit del latin, coma las au- perque 1,1 — umans e de factors natu¬ predispausava la naissença aqul d'una lenga distinta demèst las autres que sortiguèron de la latinitat occidentala. ja La politica a impausat bilinguisme innegable dels Pirenèus, talans. Mas coma — als occitans un francés al nord lo castelhan als ca¬ bilinguisme fa pas qu'amagar la comunitat linguistica occitaaqueste �l'escafa pas. Sens prétendre qu'a lengatge correspond una patria, nos pensam que lo lengatge es lo senhal mai clar dels òmes e qu'es de bon cercar per veire s'a tal lengatge comun se ven pas associar a flor del temps una conjoncha mai complèxa, comunitat de sort, que tar¬ gue per de bon una istòria e que pels occitans, coma per totes, ne valga la pena de l'expausar dins sas grandas linhas. Nostre projècte, entamenat coma ipona — tôt tèsi de trabalh, s'es tant e tant de còps las quitas excepcions — que las citam pas totjorn — nos semblèron coma tant de maconfirmât tisses flor de a recercas que s'articular dins venguts restructu¬ generala d'un èsser social viu, que sa complexitat n'es a l'encôp sa ricor e sa manca, coma tôt çô que pertôca a la vi¬ ra da. lengas qu'an ignorât o ben refusât la facilitât e l'enriquesiment de l'escritura. Atal, lo cèlta antic e lo berbèr. Aquestas lengas se limitan a la sola fonccion d'escambi o s'ilUna literatura lustran — solament al i a de côsti de la memòria, sempre frèula coma o aprenguèron Cèltas. La lenga occitana, ne foguèt atal. Nascuda del latin, foguèt tre buta lenga de civilizacion los pas la dé¬ escricha. An dich de la literatura occitana que foguèt la primièra literatura europea, dins lo temps. Aquè es dire força. Çô segur, fo¬ guèt la primièra literatura europèa que se destaquès del latin, primièra literatura europèa romana. E aquè es pas una glôria petita. Ajustèm qu'aquesta literatura a pas jamai quitat de se manifestar, ara gloriosa, ara umiliada, totjorn viva, de Valéncia a Clarmont d'Auvernha, de las Alps al Medèc. Qui l'a creguda mèrta, digam-li que viu mai que mai. Remandam nèstres e lectors subretot a a las las paginas diversas logias de literatura occitana a que segon istôrias e antoque fan flôri l'ora d'ara. Reconéisser la literatura oc¬ citana per es pas un los istorians aquestes quitament exercici van, qu'ailà parla ela per que se définir calan l'istèria d'Occitània. Atal sèm davant d'un fach qu'un esperit apensamentit de vertat pot pas sota-estimar quand se vol destacar de las idèas pre-concebudas. Una economia. — A bon drech anar, lo cosmopolita Mircèa Eliade reprovia las nacions d'Eurèpa orientala que se son perdudas dins lo provincialisme en tôt cercar una istèria nacionala li sià que prôpria. Aquè vau tanben per Occitània, mas pas tant que per d'autras patrias. Que fin finala, se replegar sus se, se com¬ plaire dins l'autè-adulacion, exasperar los antagonismes qu'a flor del temps an pogut opausar Occitània a Roma, a Paris, a romanesc Madrid o a l'ostal de Savòia, aquô es de melhor dins l'istèria d'Occitània, que foguèt pas jamai tan granda qu'a las pontannadas que poguèt participar a totes los corrents universals negar çô que i contribuïr e mai e ornes, a a sa formacion. Nacions arribe çô qu'arribe, importa mens defendre que de donar e recèbre, Aquô val quitament dins l'ordre de la misèria que tanplan i a una misèria occitana, que los temps modèrnes li an dich « sota-desenvelopament ». D'estudis d'inspiracion oficiala an volgut sosténer qu'en França lo sota-desenvelopa¬ ment es un fenomèn particular a l'Oest puslèu qu'ai Miègjorn — vaqul una conclusion ben rapida facha a partir d'estadisticas que traduson solament certans aspèctes plan limitats de la situacion économies e que se confirman pas sus d'autres plans ni mai dins los sectors non-economics. Aqul un esfôrç consciôs de se de comunicar. dissipar l'inquietud tota politide las disparitats que sotalinhan las diferéneias Nôrd-Miègjorn. En 1960, un especialista del sota-desenvolopament, animat de o ca non, que per senton d'unes davant prejutjats pauc scientifics, tractèt aqueste subjècte e, maugrat las evidéneias, neguèt qu'en França i aguès cap sotadesenvolopament. Despuèi, l'evidéncia s'es impausada. Atal, aquesta misèria occitana se deu sltuar dins l'ensèms de la misèria mon- �lo S'inscriu dins diala. quadre del sotadels pòbles vergonha la desenvolopament particular mediterranèus, qu'ôrla de rauba la d'Euròpa rica. Coma de pertot, misèria fruch occitana es de l'asservi- Sicilia. e Itàlia ja a ment. donar en mostrat lo camin de sorautonomia son Sardenha a 2. Al Nòrd immensa Ponent mal demèst o las la plana Oral. monts e définir dins nais — s'espandís Atlantic de es vertadièra Lèire d'Euròpa entre penjals còlas de A origin son los L'A/RAL — de Peitieu ? L'istòria trastèja. Las frontieras varian. la plana del Nòrd sembla s'acabar davant lo braç de mar de Gironda... e la lingùistica s'i opausa pas. Mai sovent, AI Miègjorn, protegit per una paret de montanhas a pauc près contunha, trobam mond. Tant lo Nòrd autre un es uniforme, indiferenciat, tant lo Miègjorn estepic, Lo clausurat. climat lumenós. L'erbum i tructuras socialas e es tôt autre, es sec e particular. Las espoliticas son pas de comparar. Càmbia l'arquitectura civila. A la poncha d'Euròpa, Occitània sembla coma la mai avançada cap a Ponent de las clausuras Dins de es l'univers mediterranèu. Amb lo mond clausurat de aquô, e los trachs pas son importants que de s'inserir dins permeton mai qu'asseguran mens de bra guèron tanben los vasors los e e passar per vèrs Occitània l'autre del Britanicas, e montan Massis ricas per d'un costat aténher d'estanh, e lo las o de lllas ribeirés los en- Poulain a lo caractèr dobèrt, innovaire e progressista de la civilizacion occitana, impausat per lo quite relèu geografic. Amb aquô, digam qu'Occitània es pas solament corredor, un mediterranèu tor mas tanben lo sec¬ mond sul dobèrt mai nordic, adonc tan mai accessible a totes los passatges, a totes los braçatges, del fegond al mai estèrle. Cal a Levant per trobar, nia, una situacion parièra. plan Romà- mai anar luènh cap en Mas, de e l'istme occitan se duerp en facils, baloards de civilizacion se passes de del barbaria, Occitània macrocôsme ben mendre microcosme — mediterranèu — tan¬ es conjoncha estrechament clausura- una presentan se Elisabèu plan définit Occitània. Aquô val tanben per Nèrd-Miègjorn e, tre l'èra pre-istorica, vesèm que los ornes s'encaminan a tra- aisit conquistaires, sants. d'un — una la Baltica que ne tornan cargats d'ame de pèls. Aquestes camins, los se- présenta coma lo pas mai cort, mai mai practicat per aténher l'Océan. Tanben, de Ponent a Levant e de Levant a Ponent, los grands corrents de poblacions, de culturas o de civilizacions van es originalitat los que li conjoncha OCCITAN nia i gé¬ vasta. da. Las ondadas sector segrà dins aqueste quadre e Miègterrana, disparièr. Occitània es la mai doberta quand Estrabon parla de l'istme gallic, es d'Occitània que trac¬ ta. Ont que partas del ribeirés occitan — Barcelona, Narbona, Marselha — Occitଠcada França que néral, Occitània, ja veirem que se destria son tida Esperam aqueste exemple. forât de de l'istèria son relèu, pojan fins al puèi tornan baissar en daissar de sédiments que deAqueste aspecte, complementari del primièr, Elisabèu Poulain l'a destriat tanplan, e veguèt qu'Occitània presentava môran. caire un conservatisme arcaïc e de l'autre, coexistent amb aqueste, un extré¬ misme innovaire, tradicional parièr. Atai, Occitània es patria de totas las audàcias e de las totas una Saint-Simon qu'en el fidelitats. cara escriu Pauc de païses tan matissada. Quand de l'occitan Fenelon los contraris sens se contrabatre, nos ofrís aqui lo quite retrach d'Occitània. Mas tala complexitat demanda de circonstàncias plan se rescontravan totes �aténher a l'unitat — e comprenèm consí l'istôria politica d'Occifavorablas per tània tota es tièra una de destruccions. Aqui, parièr, nos cal pensar a Romània, vint còps sotmesa e divisada e encara a l'ora d'ara separada de Bessarabia — co¬ ma o es Occitània dels paîses catalans. Meseta aragonesa son de barrieròtas que l'orne ni Cal remarcar que almens per per Occitània los Pipart, una existisson fach occitan s'enquadra pro exactament dins un complèxe geografic donat mas los grands obstacles de relèu son pas capitals. Un aigavèrs o un fluvi son d'obstacles majors que provôcan l'òme a los superar — Pirenèus, Garona e Rose son ligams puslèu que barrièras, mentre que las ribièras lemosinas, los rivatèls alpestres e los cengles de la Segur, pas. lo — 3. — Las mapas establidas pels etnològs parèisser que dins lor conjoncha las poblacions occitanas apartenon la per major part a las doas grandas sota-raças de la raça blanca : raça alpenca e raça mediterranèa. Atal Occitània se destria de las régions al Nord, ont aquestas raças son re- mai dins de proporcions rapòrt amb d'autras varietresena sota-raça, la nordica. presentadas, tats de la L'element nia mas — radica, cin e nordic sa mai e tracions mas en e pas en Occitଠreparticion i es plan espo- qualques concenplan relativas, en Car- conescam esparsas, en manca d'unes sectors de Cevenas, per exemple. Atal Occitània es lo confient de doas li es pròpri. I fegondesa — segur, de division tanben, e mai qu'es de bon remarcar que politicament las doas raças son jamai estadas separadas — quitament la linguistica exprimis pauc o pas lo valat que la morfologia sembla cavar entre Nòrd e Miègjorn d'Occitània. raças. Es vesèm un un aspècte factor de que de passar ■— L'istôria d'Occitània restructura de rebat son fidel pro airal. Veirem al concentrar, irradiar extèrn e un articular intèrn. Segon l'epôca, aquestas tendéncias pòdon degenerar en particula¬ rismes e en dispersion, quitament en balcanizacion, mas l'unitat prigonda, pròpia d'Occitània, persistis contra sobernas e, franc de portar la recerca enlai de las aparéncias fins al nivèl de las realitats essencialas, tornam trobar aquesta preséncia unitària, intacta, inalterabla coma qu'evoluïs jamai cap pas totjorn cap la quita a un fondamenta dels continents. L'OME OCCITAN fan mendras pena las passa. ament mas renèus, dona pas la se mai E mai, los cambis e los movements de poblacion contribuisson a ateunhir las diferéncias. Los alpencs de Lemosin, Auvernha e Dalfinat an totjorn emigrat cap a Gasconha, Catalonha e Provença, men¬ tre que Catalans e Piemonteses an près, tanplan, de camins en sens invers. Aquesta taula somària séria incomplèta, remarquèssem pas que lo rampalm mediterranèu se représenta en Occitània dins sas doas varietats essencialas — la branca « litorala » prédomina en Proven¬ ça e la maritima de Lengadòc, mentre que d'« iberò-insulars » pòblan Gasconha e Catalonha. Aquesta originalitat s'esperlonga tanben dins la linguistica e dins l'istôria. Vaqui que nos fa pensar al Figa¬ ro de Beaumarchais que parla de las potingas per los cavals » que tuavan los subjèctes castelhans de sa majestat i « garissiàn los Catalans de Perbôsc son pas poësia solament de De Malhôrca a Clarmont e dels Alps al Medôc, pertot a rebombit lo preclar parlar d'Oc ». catolicissima, e « los mas Auvernhats ! Tanpauc los verses �Es trop lèu de jutjar definitivade l'escòla serô-tipolo- encara los trabalhs ment Medecina de Tolo- gioa de la Facultat de aquò, sotalinhèm al Amb sa. nascuda dels de estudis passar que, Bordet l'occitan fenomèn sul d'eterò-aglutinacion, aquesta e es encara tota occitana, e mai aja conquistat disclpols de pertot. Ara per ara sota l'impulsion de la profesescòla foguèt Bordèl s'es estacada Leona sora blir la estadisticament esta- a la situacion, repar- e la proporcion dels individus qu'apartenon als diverses grops sanguins classics. Sul plan nôstre, las résultas obtengudas ja semblan atrasentas. ticion Aital, s'examinam los grops sanguins de de Frància, constatam que las poblacions lo grop A es numericament égal al grop O, mentre que lo grop B recampa un 5 % de la poblacion. En Occitània, es pas parièr — pas solament aquò mas la situa¬ plan mai complèxa, gò qu'estonalo lector que nos a seguit fins La reparticion s'i présenta atal : cion rà es pas ara. Oest-Occitània — B a mens Est-Occitània — entre 5 D'intrada destrian : d'O mai : de 5 que d'A, %. d'A mai que d'O, B 10%. e s'aquestas donadas somàrias e Frància, tanplan as- Occitània senhalan un vaiat entre Levant e Ponent d'Occitània. Aqueste valat torna sortir sul plan linguistic e, de côps, sus l'istoric — dins lo contèxt de la conjoncha oc¬ citana, sembla encara mens important que la linha de demarcacion que destria los Occitans * alpins » dels « mediterranèus ». mas, Marca litoral atal lo passar l'iberò-insular nòrd-occitans <• alpencs a destrien del — », mediterranèu que los sembla pas que estant dels litorals, manca per una proporcion mai importanta de sang A. Ben mai que linha de fractura, es zona se d'escambi e de contactes, camin giât de civiiizacion. Lo seguir, es privilé¬ passar pels sectors ont la civiiizacion occitana a produch d'unas de sas creacions mai nautas. Las dimensions d'aqueste estudi nos de cavar mai enlà. Esperèm que de trabalhs ulteriors anen mai luenh per donar a las recercas de dòna Bordel totes los desenvolopaments que son esfòrç nos sembla que n'an de rajar. permeton La pas encara dins França de l'escòla neerlandesa, Le Senne s'es pausat lo problèma de l'etnia occitana. A Ais-deProvença, Gaston Berger s'es intéressât subretot a la caracterologia individuala. L'institut normand de Psicologia dels Pôbles sembla que trantôla. Mai dels que filosòfs, nosautres qu'esperam força d'una accion conjoncha dels sociolôgs e dels especialistas de la psicologia aplicada. Ara per ara, sèm pas gaire mai avan¬ çais que quand Montesquiu August e Comte perseguiàn lors Tant intuicions. que ne podèm jutjar, l'Occitan es abans tôt lo coleric de Le Senne (EAP), l'extravertit de Jung, lo ciclotimic de la psico¬ logia « patologica ». Nosautres o volèm plan e lo provençal Mirabèu, lo carcinôl Gambeta o lo lengadocian Jaurès son de bons exemples d'un tip que sembla majoritari en Occitània. Mas los introvertits sentimentals (lo provençal Vauvenargues) o apassionats (l'auvernhat Pascal, lo pro¬ vençal Mistral) son pas tan rars qu'aquô. Despuèi lo catalan Sant Joan Ferrer al César de Panhòl, l'Occitan un pauc exterior, mai que mai social, lèu lèu oratôri, per tôt dire força roman es, se pòt, l'emblèma d'Occitània, — mas n'es pas lo tôt e nos sembla que cal d'autras recer¬ cas sus aquô. En esperant de trabalhs mens « este- caracterologia etnica son bres. Représentant en tics » e Sheldon mai cèrcas de tan es los que Units —, las résultas de las re- poguèt faire de bon es estadistics mai resumir Renat que es — coma als Estats Nelli. Per Nelli, l'Occi¬ mai èsser social, orientât cap al déféra. Se destria dels Franceses del Nòrd de mercès una extraversion mai generala. Aquesta tendéncia s'aprefondis a l'entorn de Barcelona e de Marselha a nòstre vejaire, — i deuriàm tanben ajustar �Bordèu. Una mimica l'italiana que traduis digam — d'expression e de L'imaginacion i es prépon¬ inspira solitud — La l'umor. mai en dobertura — magrebina, volontat una comunicacion. dérants la o emfasi una dobris que tòca l'Occitan las a de la vida inte- portas de l'introversion e l'observaire percèp pas jamai, estant que l'Occitan concèp pas jamai l'observaire senon coma interlocutor, atal quita pas jamai de jogar davant el çò riora, que senhalèm — al passar l'Occitan que a ses. Lèumens de comedians prestigiosociable, l'Occitan tasta dins la solitud lo gost al donat teatre se, consl e coma son o de pòbles tenguts per mens braves ? pas L'emotivitat mescladis li de individualista s'es s'estonar an sexes de de fach l'Occitan sentiment civilizar las de mercés los e, es e segura de : un sensibilitat relacions entre elements afec- orquestrats pel crestianisme, inventar l'amor cortés e concebre, d'un biais tôt tius l'egalitat intellectuala de I'òme e e aquò tre la débuta (amb l'ajuda del drech roman, es vertat). autre, de la femna L'Occitan mas se — sent l'umanitat lo banhat dins la natura desliura dels sortilègis de l'inconscient e, dins l'art, s'apensamende ritme, nombre e me¬ sura. Lo lector pensarà aqui a l'apollinian Valèri e a son Eupalinòs i'arquitècta. Amb aquò — e Nelli o sotalinha pas pro — l'Occitan es dobert, parièr, al mode dionisiac. Per se n'avisar, sufis que viscas demest los Nimesencs, uganauds austèrs, los jorns que la Fèria s'i desencadena. Esqueptic e positivista, per amor qu'es tôt portât cap al concrèt e a çò de cada jorn, l'Occitan es tanben religiós. Li cal una fe, e mai siá laïca. Atal, cada Occi¬ tan es un August Comte en èrba. tls mai que mai pensaràn qu'aquò n'es pas pro e qu'a l'Occitan, li fa sofracha la prigondor. A grands côps d'extraversion, de sociabilitat, l'òme d'Oc se perdrià dins la massa, aguèsse pas lo refugi de la soli¬ tud e se son amor de la societat foguèsse pas per una part un désir de s'afortir, D'unes se de se pausar e de s'opausar tant coma désir de cooperar, de comunicar. Atal, un rès li pas va melhor consl s'estonar e — privada garda l'orator ? totjorn Amb força lo mòde oratòri que se dins la quita vida un de quicomet assegurança e tes- tarditge, se bastls a son entorn un edifici de preséncia, viu e organizat, ben délimi¬ tât pels autres, que se tròba relacionat amb eles dins çò que recampa e mai destria los « fogals » a dintre de la ciutat. n'acabar Per causidas tudi citan un cortet amb pauc a mas rie, tantas abans tôt estacat es de notacions bel talh dins un esconcluïgam que l'Oc¬ a la libertat. quicha-pes — de çò social instints. Aquesta Li cal escapar de totes los de la natura que lo nèga, que lo quicha, libertat, a de sos cada moment de l'istòria e am» reussida desparièra, l'Occitan a ensade la salvar. Nosautres cresèm que ni l'ora d'ara ni l'evolucion de l'umanitat li permeton pas de quitar son esfôrç tot¬ jorn rénovât. La professora Leona Bordèl volgut a alargar sas recèrcas suis grops sanguins a de consideracions psicologicas. Sos discipols son anats mai luenh — sens saber trop consi ne va dels pòbles — e trastejan pas a revirar en formulas la psicologia d'un pòble donat. En esperant d'estudis mens conjecturais, que sián pas domèni psicolouna invasion abusiva del gic per de résultas scientificas indiscutiblas sul plan médical, ja podèm afortir que las recèrcas seguidas dins tala direccion nos fan pas avançar gaire mai que la definicion dels tempéraments « umorals » descrichs per Galian e represes per Carton mila ans mai tard. una jat Tota esquematica aquô, aquesta e discutibla sià : tipologia val. Los trachs psicologics atribuïts per dôna Bordel als divèrses grops sanguins son divèrses mas considerèm Occitània. Ja avem vist que i a coma un valat entre Levant e Ponent. Mas se troba que las dominantas caracterialas prôprias a cada amb — �sanguin son complementàrias. Atal, Provença domina lo grop A — amb çò que porta d'afectivitat — mas lo grop en tôt tempéra B actiu — l'importància relativa del grop e imperméable a las influéncias tradicionalistas. O grop — Gasconha En mas — lo grop B — inferior a la mejana — permet pas qu'aquesta tendéncia en se tremude agressivitat. A l'equilibri que trobam en Frància, equilibri intèrn nascut de l'entrevescament dels grops A e O, s'opausa l'equilibri occitan qu'espelis de l'equilibri realizat a dintre de las régions occidentala orientala e dre tirar una d'Occitània. Sens definitiva leiçon senhament de l'escòla préten¬ de tolosana, l'en- ja cre- sèm que de Testât actual de sos trabalhs poiriàm n'arribar a de résultas validas, segurament mai près de la vertat que çô que nosautres podèm avançar. Ara faoh lo per ara, tengam per trach-robôt pro somari qu'avèm de traçar de Dins côp l'Occitan. aquesta d'astre re- ensajat optica, los que pas per occitans Pascal, J.-B. Fabre, Vauvenargues, Eugeni d'Ors, Pau Valèri, Sant Exupèri — la fenomenologia existenciala una duala Ja el, consi ajudat an sul nion collectiva a las a pas qu'un pas. de Sar¬ intervencions dobrir los uèlhs de l'opi¬ fenomèn autre i del descolonizar. Abans Montesquiu, denoncièt l'esclavatge sens se chautar de las chavanas que podiá provocar tal plaidejar dins lo mitan bordelès, que per el la tracha dels negres èra lo mejan mai segur de s'enriquesir. un aquitan, Atal, lo totes aquestes moralistas besonh d'una morala sociala. pauc lôgs mai se pauc cal. Es en senton Totes, parièr socioOccitània que la so- mens, per subretot, — las Demèst vas 'o es l'Occitan los tin, e diversas Sciéncias drech e — de noms qu'a triomf, son Léon de normati- totjorn lo retengut prôvan pro Narbona, Placen- Domat, Montesquiu, Portalis, Planiôl Ripèrt. Remembrèm parièr l'economista Caries Gida, animaire de mes fondaire e Dins lo del domèni bam— amb l'Escôla de Ni- cooperatisme. de las sciéncias, tro¬ la recèrca pura — un atrach identic e contunhôs pel concrèt e per l'uman. Gerbert, Gas¬ sendi, Fermât, Pascal, Aragon son de scientifics un gost segur per mas — l'amor de a la recèrca especulativa jonhon un pensament ben fort de l'aplicacion practica. Despuèi l'epôca romana fins a l'ora d'ara, los mètges, biologistas e naturalistas occitans se comptan pas. son pensada pura intéressa pauc qu'es totjorn positiu e qu'a pas gaire donat de grands matematics ni de metafisics de primier reng. Lo quite Ramôn Llull, ja sembla qu'anima son Ars Magna un désir de mestrejar la coneissença per la plegar al servici de l'ôme. l'Occitan l'aten- Sartre just lo temps de morala. E de la morala indivi- la a sabèm tre retén de Joan-Pau fondar en La sembla filosôfs sián mai que mai moralistas : Ramôn Llull, Matfré Ermengaud, Montanha (Montaigne). cion fach Feabans d'èsser enonciada en teoria per August Comte amb los esperlongaments mai tardius que sabèm. lo domina amb tôt çô que porta de recèr- d'acòrdi amb lo mitan vital cas ciologia foguèt fondada nelon, per Montesquiu — Trobam dins pas l'Occitan. gaire istoric dins lo présent passât. S'i pensa, es un sentiment Viu trop se revirar sul passât legendari quasi mitic que se créa. L'Edat Daurada, lo paradis perdut, lo temps dels vielhs, l'antica benaurança per un son per de nocions familiaras s'es socialista, te plaça l'avenir. I a pas cap de sen¬ dins tôt aquô e mai quand l'Occitan quitament quand, lo paradis a timent critic traspausa son amor en antagonisme e entreprén de reduir lo mit — coma August Comte quand parla de la Revolucion. D'aqueste amor de l'Ancian Temps, son pas los exemples que fan sofracha. A l'Edat Mejana e per Montesquiu florissià lo cuit de Roma coma pels Roma—■ �sègle XIX mas sai qu'amb mai Al sègle XIX, per contra, l'Oc¬ citan exaltèt la memôria de la Crosada contra los Albigeses. Al sègle XX, d'unes del nescs de rason. de faire vòlon Mistral Fondaire lo per divin. Se Mistral es grand, es de primièr òme, çò que nos sembla mai important. excelléncia, arquetip un quasi Atal, pauc d'istorians occitans. Tiers, Guisòt, Baranta s'interessèron solament a de périodes limitats dins lo temps. Sos trabalhs ja pôdon èsser amples mais i trobam pauc lo temps dins son espés. La quita istôria provinciala es de còps negligida. Ja avem Papon, Dèm Vie e dèm Vaisseta, Ferran Soldevila e Jòrdi Ven¬ tura — mas encara esperam granda una d'Auvernha, per exemple, mentre l'auvernhat Baranta escriguèt sa mo- istôria que numentala gonha Istôria dels « retrach dels dimension d'una son Bor- ben quicôm mai. Es L'istôria, aquô es lo de Ducs ». evolucion Atal, sa descripcion que totas sas anèlas an solament la primièra. temporala, pes e considerats dins ornes pas la es aurà calgut esperar un nonoccitan, Augustin Thierry, per fondar l'is¬ tôria occitana vertat, i aguèt tanben Rainoard. A costat d'aquestes dos autors, — l'obra Peirat de subretot sembla régression, una pensam a d'unas inMistral (qu'èra pas istorian, quand de tuicions çô qu'es pas una dèca ça la). que Aquesta abséneia de sentiment istoric, es anar trop luènh de dire qu'a ajudat a faire l'evolucion de d'Occitània çô que foguèt ? Segur. Per la vida religiosa, esperam força de fa dins aqueste domeni al C.N.R.S. l'occitanista Joan-Baptista Se¬ guin. En esperant la publicacion de sas conclusions, notèm aqui los trachs que las recercas semblan nos que mai évidents e mai essen- cials. L'Occitan cal una Comte fe, e es un Renat religiôs — li laica, e August èsser religiosa o Nelli son d'acôrdi sus aquô. La fe, aquesta vertut — e Nelli ja nos ditz de l'Occitan qu'a lo cuit intellectual de la vertut—.compta per el mai que la petita esperança cara a Péguy e pas gaire mens que la caritat que, tan confor¬ ma a son afectivitat, a suscitât en Occitània la grand pietat de Ramon Llull, de Pèire Nolasc, de Vincenç de Pau e d'Enric Dunant CSuïs, mas originari de Somèire dins lo Gard). Digam aquô sens jutjar lo fons e sens prétendre evocar los dôgmas autrament qu'en fonccion de l'acuIhença que los Occitans li an reservada. Se fach lo monaquisme es primordial que en Occitània un mérita d'estudis parti- nos estonèssem pas de constatar los ordres contemplatius i coneisson pas tant de reussida. Los cenobitas coma Sant Gent o lo saborôs Sant Crebassi inventât pel romancièr Marius Joveu son d'excepcions. La renomada als segles IV V de l'abadiá de Lerins nos deu pas e enganar. Lo joaquinisme e lo francescanisme mai ortodôxe triomfèron solament perqu'èran banhats d'un tendrum e d'una calor umana. Oblidem pas que lo doç paubret » Sant Francesc, enamorat dels trobadors tan coma de sos fraires auselets, foguèt occitan de part sa maire. Autra mistica, Santa Doçalina de Dinha, culars, que « que sa « vida », escricha per Felipa d'Ar- d'ôbra de la prôsa occitana del sègle XIV. Atal, de côps que i a avem de mistics mas pauc o gens de teolôgs importants. Ramon Llull edifiquès una obra considerabla, aquesta foguèt e demôra ignorada e sa glôria es de primièr literària (aquô es tan vertat que los quites Catalans se son jamai chautats d'estudiar ni mai de publicar los manescrichs nombroses de Llull que dôrmon dins la Bibliothèque Ste-Geneviève a Paris). tinhôsc, Lo es quite un cap amor cortés — nocion com- plèxa qu'es totjorn de mal définir — expremis dins una cèrta mesura l'arma oc¬ citana e sas aspiracions religiosas. Laïcil'ensenhament religiôs, zar e sociaiizar de l'amor cortés es tôt a l'encôp — s'es pas �una l'atribucion teofania, es almens e a l'amor de la totalitat femna a o la una caractèrs qu'apertenon solament al domèni sagrat. I avià pas res per equilibrar grand part dels de necite mai l'epèca a del escrachanta l'influéncia patriarcat Occitània, e del patriarcat roman que tôt lo féminisme dels juristas de l'Emperi Bas avià pas pogut feudal, mens sensible en lo sectarisme e adoptar la paquand anôncia qu'es pas mai ni jusieu ni gentil, ni ôme franc ni esclau. L'Occitan es pas rès senon ôme e ja veirem que l'intolerància, ja la conois tanben amb aquô, cal reconèisser que, çô mai sovent, a caigut una intervencion estrangièra per revelhar aquesta intolerància. Crenham la xenofobia per çô qu'es esquivar — anti-occitana escafar. certana la religiositat occitacal pas déduire que l'occitan sià clérical. Fargat pel drech roman, lo catolic pot pas jamai admetre la superioritat de la ierarquia eclesiastica suis poders civils malgrat dels progresses qu'an perfeccionat lo drech canonic. Segur, admet qu'en matèria juridica, son mai qualificats Mas, sià ne notaris e advocats per d'espècia mai délicats resòlver los cases quitament reconois als membres de la clergia aquesta eminenta d'especialistas, mas qualitat totjorn, pauc mai pauc mens, prétend jutjar per el-metèis e confrontar la rason a las solucions de e l'autoritat. Lo protestata- uganaud — manifèsta quasiment la metèissa tendència en l'exasperar — e es pas de mal pensar question en tèrmes que, sens pausar la de dògrna, las diferéncias entre catolics e protestants, almens en Occitània, son mai de gras que de natura. ri — siá Coma catar, sià pròva que nos baste aquela to- lerància que totes los observaires conoisson coma un dels caractèrs majors d'Occitània a sas oras mai afavorizadas. Es- tolerància mas tanplan poiriàm parlar de l'idéal laïc tant aimat de totes los Occitans. Sociable definicion e per fort del respièch que demanda dels au¬ tres en çô que pertòca sas pròprias cresenças, l'Occitan respècha parièr las crecrivem senças dels autres. l'Occitan l'òme es Direm una atal que per realitat trop digna de L'economia la definicion classica. tan es melhor despreciar plaçât que sota d'autres per xeno- d'Occitània respond pas a de l'economia capitaiista La situacion occitana es com- mas, moment pôble cia.. pòsca es — pas se mas que dins sa conjoncha, lo podèm la de las régions sotacomparar a desenvolopadas, subjectas politicament e economicament a de païses capitalistas. Atal, consi s'estonar qu'Occitània aja pas cap de classa obrièra vertadièra en de¬ fôra d'unes sectors privilégiais (Marselha, Barcelona, Bordèu, Clarmont d'Auvernha) ? Amb aquô es segur que i a en Occitània un prolétariat e un sota-proletariat. Aqueste prolétariat, mièg-agricôla, mièg-fonccionari, aderis apassionadament als movements d'inspiracion sendicalista e marxista. Mas, coma al sègle XIII lo pôble occitan refusèt lo dualisme absolgut, coma al segle XVII causiguèt calvinisme contra luterianisme, ja vesèm que preferis radicalisme a socialisme a la débuta del segle XX e socialisme a comunisme l'ora d'ara a (per preferir cal entendre quicôm de mejan puslèu que d'absolut). André Siegfried a galejat d'aquesta reiativitat dins l'extremisme. Sens se n'avisar mas jutjava solament en fonccion d'un plèxa de que plànher — pretèxtes religioses, intellectuals, racials o quines que sián. Çô que fa que l'Occi¬ per anti-umana... e las ierarquias civilas e eclesiasticas, vengudas del defôra ajan de côps — en fonccion de vistas politicas discutiblas portât d'unas fraccions d'Occitània a d'excesses que cadun deu desirar que jamai se veiràn pas mai ? fôb na, de Pau raula — e Atal, l'an bêla de de atal a rendut omenatge a un l'amor del progrès l'eissôrba que s'avança totjorn amb prudèn- que son los se ensagistas trufar despuèi gabinet de trabalh. empantoflats lo confort �Aquí, evoquèm la falhida finala de la foguèt essencialaque sabem que ment catalana. Segur, dins las régions dominadas despuei l'endefòra sul plan economicò-politic, cal que lo prolétariat daisse un temps lo combat proletarian per s'unir estrechament a las autras clas¬ sas fins a la liberacion del territòri — FAI, anar mas min es se trop endavant dins aquel catalhar del demai de la classa proletariana e, al moment vengut, s'expausar a l'isolament e a la desfacha. Per contra, lo prolétariat de las autras régions occitanas s'es trop identificat a la conjoncha del prolétariat de l'Estat francés sens problèmas pòdon pas se resôlver senon sul plan local e dins de condicions que se sarran plan mai de las impausadas als pôbles colonizats que de las del prolétariat francés propriament dich. Excès d'un caire enlai dels Pirenèus, excès de l'autre ençai, s'avisar pro ailà error desirar que aicl. Nos sembla de sendicalista que sem — que error e — sos al sendicalistas de tota Occitàlas donadas que menan son accion a basi d'elas, Sèm convençuts que l'avenir del prolétariat es lo prètz e l'avenir de l'òme. los dirigents nia tôrnen pesar del folklore es a l'ora d'ara especialitat tota occitana. Segur, podèm pas demandar a Andrieu Varanhac e a G. Ribièra, totes dos Occitans e « occitanistas », que se concebon lo folklore L'estudi una del metèis biais. fach força pel Mas e l'un e l'autre an folklore e, sus de plan di4) OCCITANIA E LO qu'es una Ocpas rendut d'una de compte mena déterminisme geopolitic qu'a jogat dins son evolucion sul plan particular dels ligams que l'an poguda unir a las régions del Nord. L'exagon francés classic s'estira cap a levant : se produis entre Nord e MiegD'abòrd que lor escapa citània, jorn ca los una la istorians mena se son de desequilibri que provo- formacion d'una linha de fractura verses, la seguida del grand a Van Gen- nep, an contribuit a l'avançament d'aquesta sciéncia. Reconescam, pasmens, que se son jamai pas estacats a l'estudi del folklore occitan per se e que sas recèrcas mas e s'escartan pas gaire dels problè¬ lo folklore de cada temps cada pais. En camin opausat, l'occi¬ que pausa de (Seignolle) mena de trop provincialista. Tanplan podèm lausar los esfòrces de Marcel Carrièras e Gaston Pueg (Poueigh) per fondar un « folklore d'Oc ». D'aqueste folklore, qué ne podèm di¬ tan Claudi re ? De Senhòla biais d'un recèrcas mai d'un costat, lo trobam euro- pèu. D'autra part, i sentèm una dominan¬ ts mediterranèa. Qui a practicat Westermarck, li cal reconéisser tôt çò qu'an en comun folklore occitan e folklore berber. Dins tôt aquò, res de plan original — a saber que lo folklore occitan es lo confient d'un manat de folklores. Encara un còp, destriam aqui la cara d'Occitània. una e complexa. Se tenèm folklore per reliquia de las mitologias, reconeissèm dins lo Joan de l'Ors, aimat de Valèri Bernard, l'Eraclès ligur evocat per Lucian de Samosat. Escuma d'istôria, lo folklore occitan debana las venturas de personatges gracioses o terribles que l'istorian pot identificar de còps que i a. E mai, lo folklore traduis d'un pòble e sa figrands ritmes cosmics e agra- tanben la vida onirica delitat als ris que moderna « CONTINENT e la civilizacion cobert sens los escafar. lo crestianisme an » transversala EUROPEU entremièg. Aqueste fenomèn totjorn d'impôrtancia parièra. De còps politic, es tanben administratiu o juridic, cultural o linguistic. Entre Atlantic e Alps, sa linha varia entre Lèire e Bordèu d'una part, entre Lion e Grenoble de l'autra, mas totjorn tôca lo tèrme mai avançat del nòrd del Massls Central e totjorn mai se présenta coma una conjoncha que la frontièra linguistica occitanòes pas �francesa n'es la règa mai prigonda e mai Despuèi la Gàllia Celtica. que sabèm s'estirava fins a Rin, vesèm los Arvèrnes que recampan lo Miègjorn per s'opausar als Eduans. Roma jonhèt Aquitània e Provença dins la sola Provincia Vianesa, separada de la Celtica per l'antica frontièra. Foguèt parièr pel regne tolosan dels Visigòts. Lion Mentrestant aguèt perdut son rôtie dominant e las capitalas merovingianas e carolingianas se plaçan mai cap a Levant. Rès nos estona atal que lo regne d'Aquitània tôrne nàisque ser a cada moment de talha verticala cendres. La de Verdun, que frucharà solament al del sas tractat demenissià Frància sègle XIII. Los crements de la conquista d'Occitània pel Nord, se comolan la falha anciana, l'escafan pas per aquô. ContribuTs a la manténer la politica dicha de las frontièras naturalas », en çô que multiplies las annexions de cap a Levant : cada conquista capitada provôca un remenadis dins lo Miègjorn. Se los Estats e los Parlaments miègjornals dels son mai arrogants, aquô es pas per côp d'as¬ tre. La Convencion foguèt plan crudèla mas, foguèsse pas anada tan luenh amb sas conquistas, tôt lo Miègjorn aurià pas de près las armas sota la bandièra la « Gironda. cions blidas XVIII Amb la d'abans de e se na bofada d'energia que lo Felibritge l'exemple mai conegut. La pèrda una n'es constanta. lo Restauracion, 1789 movement reformèt ; las dessenhat al se sègle desencade- e de de Lorrena Versailles frenar tôt, lo la si- ven establir tôrna tuacion, tanben avèm la l'occitanisme. Après 1944 naissença de França se troba de fach, puèi de drech, atirada dins un quadre europèu, que tota l'istôria nos aprén qu'es lo mai favorable a una difed'Occitània. renciacion Brèu, mai Occità- enquadrada dins un sistèma larg, mai a de possibilitats d'èsser elametèissa e de s'espandlr segon las lèis de sa pròpia natura. Qué j a de mens nacionalista, de mens autonomista que tala constatacion ! Al contrari, cada côp qu'Occitània s'es trobada integrada dins una conjoncha estrecha e limitada coma l'exagon francés es estada oprimida e son gèni propri es estât calcat. Aquô es nia trôba se vertat remiram se l'acoblament Nôrd- Miegjorn ; parièr, es vertat s'evocam de ligams geopolitics diferents, car a l'orizont de l'istôria occitana trobam pas tot- jorn Paris. Enric 1. de E. Son aiçò — ESPIEUT. las primieras paginas t'ISTORIA D'OCCITANIA alestida per Espieut. 2. rela¬ foguèron re-esta- tanben d'Alsàcia tractat — Se prepausa una FRANCIA, ienga d'oïl) e tre nacional. al sens FRANÇA distinccion en¬ etnic (pals de la al sens estatô- �L'ALIENACION SOBRE ARA CD II. ARA que s'espeta de dos bands una d'inconsciéncia, occitana situacion de manteniment possible. Ara se vèi clar çò qu'es mantenir, e que o foguèt sempre : s'embornhar, e mai s'embartassar dins lo fori non ges son dobras encara nadament movement camin tracha ont collectiva, bêlas, apassiodramaticas, mas pas cap de que tirèsse lo pòble d'òc del possiblas sieu plus l'alienacion de nit a ont se desavia l'ésser. Ara se d'inventar movement, non una problematica per pas tissa e Analisi nova. Sérié redda. de Occitanistas drecha butar timidesa pietat que per demorèsson luènh e los detràs pr'aquò ne pòdon desl'avança, al primièr côp d'uèlh de- l'evolucion, vistar que liure. primier côp d'uèlh se vèi que l'uniOccitània-França càmbia de contengut, donat qu'ara l'autre es en dialectica L'autre es a dire França. Pen¬ sègles la vocacion assimilatritz de França a fach companha a son des¬ tin istoric d'enantiment. Aital se fargava l'unitat de mai en mai complèxa, enriquida de las porgidas de las etnias sotmesas, e d'aquô conquistaira al defôra. Escrancament interior de las formas allogèquestion. nas de de cultura résultas son mentaris de vam tada qu'un Occitan la desvolopaVertat es renegant trapa dins capita, ten una logica de que i podèm pas rès. cultura en se nacionala francesa una esca- d'universalitat que i es enebida sens aquô. Vertat es qu'en oblidant sas origins, e mai lo drama de la deculturacion etnica, intra dins un mond intellectual, social, politic ont se tasta lo temps viscut, ont se desvèla un avenir. sença Ça que la, ara qu'aquela logica peta, lo destin francès ven de renconfons d'una carrièra bôrnha. Aquô se faguèt en Argeria. Ailaval França avié portât al sèu ponch de paroxisme lo mé¬ canisme d'assimilacion. Non pas tant en plantejant la reiautat del francès en subre l'arab e lo berbèr Ce mai se joguèt de cèps la carta del berbèr contra l'arab, perque trar lo amb precaucion) coma en fargant populacion nova. Los franceses de França, los alsacians-lorrencs, los mediterraneans, los jusiôls que foguèron sonats per constituïr aquela poblacion prenguèron sus eles lo procediment d'assimi¬ lacion. Los lengatges e las donadas etnicas divèrsas s'escafèron e se demembrèron. En un sègle un laboratôri de deculturacion e de reculturacion fonccionèt, que fasié resum de sèt sègles de vida fran¬ cesa metropolitana. una AI dent ment mas L'AUTRE tat que del per res- pòner teoricament a çò que sabèm que o cal pas far, mas en acòrdi amb una analisi qu'avèm pintat. Aquel movement, de tant la que universalizacion e los dos se e las compiemovement mécanismes noiriguèt civilizacion tota de lo francesa. creacion occitana embarrada dins Del èra lo metèis contrabulateralisme Aquô, al contacte del musulman. Valent dire que las etapas istoricas èran borrotladas. A la seguida conquista-assimilacion qu'aviá donat d'efièches tan bons en a simultaneîtat es- Occitània respondié tadissa l'atmosfèra de la conquista, de : l'imperialisme una enrodava l'assimilacion. �que profechavan e Aital se deviá far i aviá dins lo eistèma. La logica s'embroncava dins l'absurd. Logica seriá estât qu'aprèp qualques desenats d'an e la conquista facha e mai plan assetada, la nacionalitat francesa se dobriguèsse als Argerians de soca. Es pas impossible (de creire qu'alara l'assimilacion aguèsse jogat al Miegjorn coma al Eran los pas parièrs que desprofechavan. vesedor lo mal que Nòrd de la Una mar. cultura musulmana massificada, aplantada dins son vam, provincializada seriá estada de gaire de pes dins l'archimbèla, que de l'autre costat i auriá agut a pesar lo destin francès. La pròva n'es dins la literatura argeriana francès en d'abans la Revolucion que sembla força un régionalisme. E mai una pròva, la trapam dins la mentalitat autra tan talament francesa dels protagonistas la grandor nacionala que fa lo gaullisme. biais força intelligènt. El a comprès qu'es de nécessitât de prepausar a Fran¬ D'un autra aventura istorica, una ça fargaire d'avenir das non-cambiadas democratica, al nivèl dels actes de gofins al ponch que la republica sieuna es mai prèp d'una monarquia au- francesa, ont re- sèm. Perilh ela Dins un flèxes mai demôra lo ca marrits coma una moment ont del los nacionalisme, autò-denóncia. Signifi- aventura istorica una clavada e ensaja de se renopel retorn impossible a la puresa. L'aventura de muèch sègles, si que la vesèm clavada. Pel primièr cèp dempuèi los temps alunhats de la crosada albigesa, França es plus ges en tira de se far per engrandiment territorial e assimilacion de pôbles. Tancada dins l'exagon es reduîda a se, e dins aquô la massificacion opéra. França pèrd lo movement que li conois se var bailèt ésser. son Ont que nos virèm, nos la vesèm enrodada d'Estats nacionals tanben ara tancats dins çò qu'arribèt dia de a territòri. I arriba Espanha amb la pèr- Cuba. L'AUTRE sentida, o toritària que amenaça de massificacion vesèm dins la rampelada a non pas d'una monarquia parlamentària. Perilh las sérié qu'aquel movement capil'evolucion generala de societats, dins lo canton d'Euròpa que tèsse. Perilh per mai mai que per nosautres. aplant idéologie ont « França torna França », es a dire ont l'idèa de França non s'investls pas mai que sus se e patis la massificacion, aqul Occitània es tancada, empresonada ideologicament tanben. E mai es força possible que l'illusion gaullista s'espandiga, d'un destin nòu, de França sus Occitània. Un Estât nacionalista a sempre interés a desamorçar lo viure dels existents etnics. Per aquô afavorls los aspèctes menors de las culturas regionalas, folklore, realitats toristicas, esperit de manteniment ; en brèu en mantenent, afavorls la massificacion cultu¬ rala. Aquô fageèt, i a vint e cinc ans, lo regim de l'Etat francès, e un moment los occitanistas S'APARA Qu'aquela es son non-cambiadissas de e nacionala, segon l'arcaïsme idéo¬ logie. Lo gaullisme aital substituls a una bastison d'Euròpa, — que val çô que val, mas qu'es novacion —, una pensada d'alianças nacionalas. Desfà l'evolucion vèrn, descadenèron move¬ : vida la primièrs d'aquela Revolucion (2). Logica èra l'integracion, proclamada per la populacion europenca al moment que lo desespèr li mostrèt consl l'absurd avié rosegat lo procès istoric francès. Mas l'integracion venià tardièra. Contradicha pels eveniments finals de l'Argeria se un d'aqul la susestimacion culturala que se trompeta ; la cerca, al délai de politicôl'independéncia militara, d'un grand la jôc diplomatie ; mobilizacion de las energias jovas per un rejoveniment économie e social. Cal tapar al pus lèu la cresta patida dins lo destin nacional. Mas naturalament aquô se pot pas far son que segon las donament se'n ne poirié far Adonc tanistas ara deu foguèron esbalausits. Tant encara... per ara èsser lo trabalh dels Occi¬ de plantejar lor pen- �l'auçada que trespassa la massirealitat ideologica francesa. Eles devon èsser los òmes del traspassament de la nacion. Çô fasent, borrotlan la dialectica vielha. S'embarran plus ges sada a ficacion de la dins da una o oposicion a França, — declarade totas las escapas ideo- vestida logicas flacas —, mas pausan autrement lo problèma : lo problèma de França es are d'investir sa realitat dins quicôm mai que siá lo fargament d'una societat nòva la conquista del movement rénovât. Aqul las cultures dichas regionalas son l'ajuda. Elas son las riquesas d'avenir. Se las cultures regionalas, uèi las preniá lo mo¬ vement, lor vocacion de ligasons geograficas desvelariá se e l'ensems francés fach, jos lo cobèrt d'un nacionalistilhós, França es en tira de se pro- De vincializar. A l'escala d'una societat inter- genèsi, la nacion clavada se es una sus provincia. Luòga que la culture occitana, se torna prene sa fonccion de dobertura, qu'ère sieuna dins los grands moments, ven lo contrari d'un provincialisme (4). Erem d'un band del destin francès. del caire de las originas doblidadas e sacrificadas. Ara passam de l'autre band. Erem çô passât ; ara que venem d'avenidor. La critica que fasiàm de França, tan justa dins la denôncia, ère, consl que nos virèssem, reaccionària. Ara es al nom del progrès. Bèl astre que nôstra lenga es sèt sègles d'estofador I pas mèrta en nacionala Es viva MAS en encara es analisi de aventura nova. perilh. Aqul ne un autre. jamai ganhat d'intrada. Una regim francès actual sérié in- pas del complèta, faguèsse das una L'AMENAÇA Parlàvem Rès per economicas, vertadièras. pas es a avis dire Per a las sas dona- politicas simplificar nota rem de govèrn de la tecnocracia jova e del grand capital. Aquô baila una mena de neô-capitalisme europenc, pro semblant de l'american l'aliança dins las équipas eu pas per nature. Forma de la societat ont lo aquô es l'existéncia fisica d'Occiqu'es amenaçada. Aquel pais comprés estadisticament dins la zona de tardança economica o de sotadesvolopament non se pot salvar qu'en se transformant. Dins tània o aprofecharià (3). me s'opausa polemicament, mas non de desvolopament dirigisme pren lo biais de plans, mas aqueles plans son sotmeses a l'investiment capitalista e l'afavorisson. Aital se cerca lo ponch d'equilibri entre l'augment global de la productivitat Cqu'aprofiècha un pauc al mond del trabalh, e d'aquela amira s'ensaja d'enebir la revindicacion sociala) e lo profièch (5). en Aqueia transformacion es malaisida. Se pot pas la far amb la ressorças regionalas ; de l'investiment per lo del plan d'Etat es indefugibla. nécessitât min de] un ca- Mas côp i'Estat impausa de limits. Quora primièr Menistre ditz, a perpaus de que l'emplèc de possible automaticament dins son pais de naissença, es logic. Aqul ont es plaçât, al servici de l'interés nacional, es a dire estatal, e al servici de la rentabilitat capitalista, pot parlar pas autrement (6). Aital los desplaçaments de populacion, que vogèron entre 1860 e 1930 tant de païses d'Occitània, son pas arrestats. Lo vuege de la montanha nôs¬ tra pot que s'engrandir, e mai cal pas démembrer que se tracha dels bastions Nantes e l'obrièr es de Bretanha, pas l'occitanitat linguistica. de D'autre sos limits, costat desvolopament, dins l'importacion d'una d'especialistas que lo lo demanda quantitat granda pais pot pas fornir. La desoccitanizacion de las ciutats nôstras, aprèp lo temps que faguèt per alienacion dels autoctons, se fa per arribada d'una majoritat de non-occitans. Lo fenomèn a près d'aviadesa dempuèi cinc ans, e i a mai que la venguda dels pès-negres per o explicar. se ara Aital cial cés, es çô que vela lo nacionalisme ofiuna colonizacion del territôri fran¬ essencialament de nosautres. Tant I �nària. Reaccionari èra per exemple lo pojadisme qu'expremissiá la realitat occita¬ na (era un movement iargament occitan) produccion, l'augmentacion de las rela¬ cions, l'engrandiment dels mercats e la planificacion, tôt enfonsa dins l'arqueologia etnografica la varietat de las vielhas societats. Lo vilatge es mòrt, coma o re¬ marquât mai d'un cèp Renat Nelli. Mort d'una coma a la posicion occitana ara es de dedel fenomèn patit, e de lucha Lucha que pòt pas ésser reaccio- que nóncia contra. de societat classas mejanas impro- abitat mai qu'un alienada, trasuda al mòtle del nacionalisme francès. En qualques ans dempuèi tôt s'es cambiat. Lo desvolopament uèi que sèm se pòt concèbre democraticament son que en oposicion als procediments ron culturalament. en oficials. Es litica pais sotadesvelopat un a dire dins acordada al invencion una concrèt ; dels po- conflictes descadenats. Aqui lo movement. Per nosautres quora las caumas de Sala signifiquèron la primièra bolegada la realitat occitana dempuèi 1907. Lo la de sentit sentèm Lo dins passar lo dels movement paîsans. d'economistas dins la recerca Que se faga lo compte : dem¬ puèi très ans s'es mai legit de declaracions senadas en favor d'una regionalizatrapam modèrns. de cion la vida francesa eoonomica que dins tôt lo sègle anterior. Mas, ges de timidesa ! Aquel move¬ ment es simplament la força d'una revolucion qu'alienada e massificada dins los aparèlhs politics d'Estat, tancada dins la diplomacia dels Partits centralizats, aparèis dins son gisclar de natura. Aquò de¬ non pas manda als d'invencion. occitanistas Dins de l'amenaça preséncia e aquesta a i quitament las condicions d'una deliurança. LA MASSIFICACION TOTALA Aqui tocam tanben lo problèma de las màger l'aliança eficaça amb modernas. societats Dins aie! d'una tecnocracia jova e lo capitalisme (endacòm mai serà la de la tecnocracia amb lo poder socialista, cf. l'estalinisme), i massificacion D'efièch los a de l'aspècte régional d'una la societat nacionalismes umana empachan l'omogeneïzacion de la civilizacion na : l'uniformitat dels tota. pas moder- procediments de seriá culturala. Es rès Mas las régions môlas regions-nacions. ». E aurós, aquò nòu, se pren- guèsse la plaça dels existents anteriors una cultura cosmopolita viva, coma la dels intellectuals (dels « mandarins ») dels périodes ancians. Mas es çò contra. L'entrecompreneson dels pòbles se fa, o risde ca passa l'avèm Bensai « vida de encastre mas ductivas se far, la basi sus mai petita : pseudò-civilizacion de « digests », de ràdio, de tele. Perque s'es passât aiçò, qu'a dicha que se conflava la chifra dels utilizaires de cultura, demenissié. tors Ara la chifra dels quauques crea- centenats de productors, se tenon las rets de difupôdon delargar l'apast a l'umanitat. La creativitat umana s'apichonls e tan¬ ben se fossiliza dins los imperatius del comèrci de la cultura. França es dins la slon, situaoion da per pensa curiosa del sièu cion sabèm que se sentis amenaça- la massificacion universala, e que de s'aparar a l'ora d'una prorroganacionalisme, mas, coma o nosautres, comencèron fa de temps dins ela los movements de massi¬ ficacion. Es cotada de doas parts. pro Aqui sèm per tura occitana tura umana. l'a ment, la cesa es jogar nôstre rôtie. La cul¬ una potencialitat de cul¬ La massificacion intèrna fran¬ servada en reduccion. L'enanti- demassificacion pot deliurar dins ela las forças de creacion endormidas. Se vèi pro que tôt dins nôstra situaoion se liga. En luchant per nôstra lenga e nôs¬ cultura, lucham per de relacions culturalas europencas liuras, e contra totas las provincializacions. En luchant contra la colonizacion del territôri, lucham per lo tra movement En e mandant lo mantenguda al mait! un progrès de las societats. crida al nivèl umanisme. nom de d'una cultura l'uman, procla¬ �Aital clava çè que podèm sonar lo ghetto. D'efièch quora sètz dins se temps del d'oocitanistas, amb aquelas convèrsa una charrar dins la lenga pòble de la cultura d'un pòble, men- gents contentas de d'un eles un passal'aire espés del ghetto ? Mas lo ghetto ont lo temps se gela, es tanben l'espéra, e l'espèr qu'un jorn la massa culturala se desfaga per venir força d'evolucion en son torn. Lo ghetto es la forma culturala del fenomèn que sonan enquistament en biologia. lo tre pòble seguís sens carrièra, lo sentètz pas sus vos Aquel aire, ieu dempuèi cinc ans, me s'escavarta, alevat quora nès- sembla que tres de amies clavan mai dins l'alienacion se mantenença, culturisme abstrach un (1) Comença dins « Viure », que (2) Fehrat La Abbas, : « d'argent nous sépa¬ du peuple français ». Aquò naturareprésenta un temps primièr, lo donné pour but d'abattre et l'écran des préjugés raient lament Coloniale, Nuit d'abans 1923 Mas perlonga dins se e l'exilh le qui de mur Khaled. l'emir l'ideologia de La respón a l'esférç l/oix des Humbles, que oficial, tan cortet, de Maurici Violette. La question se de guerra pausèt puèi autrament, amb la 1939-1945. (3) Un article força remarcat de Lois parlava de las capitalas regionalas e i vesiá una vocacion europenca. Aqui la clau de tôt : una Tolosa deprovincializada deprovincializa tôt un canton de França. Armand dins Le Monde (4) Me permetràn de citar Aragon, a de nòstra poësia : « Le fleuve français qui n'est ni Seine ni Garonne, ni Rhône ni Loire, mais la convergence du chant à ce promontoire d'Europe où Dan¬ te et Hôlderlin, Pouchkine et Keats ma¬ perpaus rient leurs échos ches, faisant un lointains aux seul concert voix avec pro¬ Nerval lenga Creativitat filosofi- amb l'istèria. convèrsa politica tan coma poëtica. Aquè's vengut possible. Mas nos es pas donat sens lucha. Dins un moment de perilh radical, ca, l'occitanisme se deu radicalizar dins no- Se cal far, los occitanistas, los grands desalienats non solament d'Occitània, mas del sautres. mond O cal voler. Per l'esperit. modèrn. Robèrt LAFONT. des « patois » de Florence et Tubingen, de la Tamise et de la Ne¬ CPrefàcia a l'« Anthologie de la poé¬ Racine et Nous nous étions una Una lenga, es a dire un lengatge. Lo problèma de la vida especifica de l'occi¬ tan, ne farem pas mespretz. Mas nos deu pas embornhar. Lo vertadièr problèma cultura ligaes lo de la creativitat de la da a aquesta lenga, que d'ela farà una de Julliard, 1962. P. 115 parlar pòsca ausir. se o 1. n° nacionalisme. Tornam un va ». sie occitane » d'A.-P. Lafont, Editeurs français réunis, 1962). La frasa définis una probiematica d'à fons nòva de la cul¬ tura francesa, çè sembla. far cort remandam a una ananatura economica del poder gaullista, Bulletin du COEA, n° 6, 7, (5) Per lisi o collectiva de la 1964. (6) L'analisi del comportament del Sr Pompidor es de prene del costat nèstre. D'efièch aquel orne es lo primièr occitan qu'avèm al govèrn dempuèi las débutas del gaullisme (que se faguèt amb d'òmes del Nord e de Paris). Filh de la petita borgesià passât a l'admenistracion de las Bancas grandas, occitan passât per las estapas universalistas de la cultura nacionala francesa (l'Escèla Normala Superiora) el incarna l'alienacion occitana, tan coma un orne de la Republica très o quatre. De notar en cô sièu una mena de simpatia per l'occitanitat populara (la premsa parlèt d'una letra sieuna en « p⬠tés auvernhat »). Avèm parlât d'aquela ajuda porgida a la massificacion. �BELUGA DE L'INFERN (Troc) EPATACLAN pataclan, Ludovic s'enfuguèt plus aut, aqui ont lo Mirabèu vira cabeça e trauca la vila gigantesca. Aquest après miègjorn d'aqui, a la bona dau jorn, lo cors èra nègre de mond e Ludovic s'ordonèt dins lo ralhòu que descendiá. S'adralhava planplanet devèrs lo café qu'amava lo mièus e ont seriá segur de rescontrar toti si colègas e si coneissènças. Mai, au mitan dau cors, davans la sota-prefectura, li foguèt picat sus l'espatla, e son amie, lo grand Félix s'aplantèt a dos pams d'eu, si grandi cambassas nusas amb de braietas corchas roge sagnós. Aqueu rescontre èra bravament lo benvengut, n'auriá pas tant esperat ! Dieumercés, Félix èra un d'aquestis amies verais, en eu se confisa tôt, e que se coneissián coma diable e femna despuèi lis annadas d'internat, passadas ensèms dins un pichòt colègi de Provènça. Aqui nasquèt aquela amistat pura que s'èra mantenguda de lònga fòra li separacions e que s'èra retrobada aquest an que li gents de Félix, pacans dau fons di bòscs l'avián mandat seguir de cors a la facultat d'Ais. d'Ais coma cors una cadena Ou, Ludovic, coma vai lo biais, li cridèt aquela granda biga de Félix, tôt revòi. Diga-me un pauc, es verai qu'as passât, m'an pas tirât de cracas, au mens ? — E ò, qu'es verai, li respondèt Ludovic, qu'assajava pas d'escondre aquela gaug d'enfant. Ai passât e ara qu'ai assetat la bugada, pòs me creire que voie me descurbecelar un pauc dau tèmps di vacanças. E tu ? — 0, crese bèn d'aver chicat. Mai es pas aquò que me tirarà pena. Figura-te que despuèi una setmana, m'es arribat quauqua ren qu'es pas de creire, quauqua ren que despuèi, te voliáu confisar, t'aguèsse rescontrat... ». E lo grand jovenòme prenguèt Ludovic per lo braç, coma quora dos òmes an de se devisar a l'aurelha d'un pache o d'un afaire de sòus. — ^ �café ». E anèron s'ascafé tan renomat di « Deux Garçons », aqui ont la bòna e bêla societat d'Ais molina de tan bèli paraulas... « Mai anem puslèu s'assetar setar, amondaut lo cors, a un a aqueu Ludovic, siás un bon amie, un amie coma se ne fai gaire, reprenguèt Félix quora aguèt comandat dos veires de pastis frescs. Quora pense que tota la franca setmana t'ai cercat de badas, e que uei soncament te pòde rescontrar... Sabes quents son estats fins ara li principis qu'an menât ma vida, sabes que cresiáu pas qu'una femna foguèsse una creatura tan fòrta e tan perfeccionada coma nosautres, e qu'aguèsse una personalitat tan bèn dessenhada, e bèn, te o dise ara francament, Ludovic, a tu, mon melhor amie : m'ère enganat, èra pas verai : vène de me destoscar una filha extraordinària, qu'es pas coma si parieras e que sèmbla sortida d'un roman tota viva, una filha que li dison Maria-Laura. De filhas corne aquò, se ne rescòntra a paladas, me diràs, de filhas coma ela ai degut me ne pagar, ten ne vos ten ne vaquí. Siáu segur que pen¬ sas aiçò. E bèn non, es pas verai. Pensa-te qu'aquela filha d'aqui, polida coma toti se o desirarián, blonda coma l'espiga de blat, pènsa-te qu'aquela filha es intelligènta ! Enfin, una femna que siá intelligènta, aquò sembla pas verai, Lu¬ dovic ! Ai mes cinc jorns abans que me n'avisèsse, mai, coquin de pasdique, foguère portât davant la grépia e poguère plus dire non : es intelligènta, coma ieu, coma tu, o coma un mascle rasonable. Cu se o seriá cresegut ? Es in¬ telligènta ! » « pus E Félix, amb aqueli còps de lenga viciés que tiravan l'èr, virava, revirava e desvirava davant sis uelhs aquel image foligaud d'una femna que siá intelligènta. Ludovic s'acontentèt de demandar un pauc mai d'aquela persona : « Es estudianta coma ieu, faguèt mai, e foguèt abalida a Carpentràs per un paire que compreniá a l'educacion aitan Maria Laura ! Dins lo fons, i a ges d'azard ò de destinada, i a ges de gents que naisson amb la crespina, tôt es una question de tèsta ! Ve mon paire, per exèmple. Eu, pecaire, es pas intelligènt, es una arma espessa, un pacanàs acampassit, que viu pèr se rovilhar lo fètge de pensaments materiaus. M'estona totjorn que foguèsse nascut lo fiu de mon paire que, de jovènça, me tenguèt esclau, dins son ostau de pichòt esperit. Mai qu'aguèsse rescontrat Maria Laura ! Dètz jorns fai que vicoma ieu a l'arquemia. A ! d'aquela �vèm lo mai grand amor de la vida. A se la coneissiás ! de babetas per m'amusar, es mai gaia qu'un quinson, Fai mai subtila qu'una mostèla, e coneissènta de la poësia coma ieu ! Es pas de creire ! Sas, es pas d'aqueli que son bonas que per l'enfifratge, es pas d'aqueli grossi vacassas qu'an ges de reaccions e d'idèas, nimai d'aqueli ravans que sortèm a la fin di votas per que a vèm rèn capitat de mieus. Non, es una filha que s'arrapa a mi pensadas, que podriáu plus l'oblidar e que me foita cada segonda mai d'una inspiracion nòva e originala. Sènte que vau enfin amar una femna que m'ajudèsse de lònga dins la tasca poëtica que i voie consacrar mon temps. Aquest còp, rèn farà chic, pès me creire ». Lo solèu trascolava. Ludovic beguèt son pastis, en fasènt òc de la testa, que semblava èstre cuou e camisa amb son amie. Mai, dins eu, aviá sentit e mai foguèsse encar feble e gaire de veire, un leugier glatiment au còr. Lo drama veniá de s'empartir. Anava se tenir estadis quauqui voûtas, puei la maquinassa s'enregariá pèr dau verai : coma lo rodèu, esquichariá tôt sus son camin per finir ont ? Degun o podiá supausar, pèr ara. Mai diga-me, Félix, reprenguèt que voliá se garar un de dessus lo pitre, diga-me un pauc, fai dètz jorns que l'as coneguda... siás arribat a guinhar ? Es pas d'aquelis amors gòis que se fan sus lo cors Mirabèu amb coma matafam li potons après lo cinemà, contra la platana ? Es pas d'aqueli belòias, au mens ? » Aqueu còp, èra estât previst e adobat ; Ludovic auriá tant amat que respondèsse de non, que deviá anar d'aise, qu'èra pas encara vengut lo jorn e que bèn lèu... Mai Félix garcèt un bram que trebolava de la Victoria. Diguèt : « Es talament intelligènta que s'es facha baisar lo tresen còp que se vegueriam, s'es avisada en un virar de parpèlas qu'ère lo tip qu'aviá d'amar, a pas cercat peiròu rot. Au liech, lèu, dins sa chambra, que l'a logada en vila, independènta. Pas nècia en rèn, la pichòta Maria Laura ! Sas que ieu e li putans... Oc, i a de putans qu'an pas d'èstre consideradas coma de putans e de piucelas que son piègers que putans e aranhas acampadas dins lo metèis saquet. Mai, ela, es intelligènta e son intelligènça la manleva dau comun, de la galhòla ont vivon lis autres. O sabes tan ben coma ieu, Ludovic, i a ges de morala que tenga per lis èstres superiors. E mai que mai, per li femnas superioras ; mai, las ! ne siám pas clafits, se ne manca de « pes �tròp e aqueli femnas pòdon faire çò que li agrada coma la poësia fai de ieu çò que li agrada. Aquest còp, crese que vau estre aiirós ! » De colors vivas s'emplastravan sus li teulissas rojas dis hôtels dau cors, a travèrs di brancatges vèrds. Ludovic mutava, semblava pas que vouguèsse se prononciar, mai dau dedins se rabinava un pauc mai cada instant, èra pron Félix e qu'aquelis amies lo faguèsson morir de planhum e que lo ramblavan de tèsta amb son vici e amb so solitud, sensa o saber, pecaire ! Per ansin, èra coma se li rapelava, que despuei dos ans totara te cercava una femna, li ponhs sarrats, la man enfectant, verai, qu'aguèsse d'amies coma peca e que te l'aviá pas encara trobada. Mai lo pastis se l'èran begut e l'ora veniá tardiera. «Me talhe, diguèt Félix, se voie pas mancar lo segond servici au restaurant universitari ». E li dos amies se desseparèron pèr anar manjar morcèu que fasiá de un besonh, après una tala jornada. Maria-Laura èra, coma Félix se filha que sortiá de l'ordinari, e que gun de son tuava de l'afortir, una beluguejava coma de- intelligéncia, mai èra tanben la filha de si gents, paire l'aviá mandada a estudiar a la Facultat di letras d'Ais de Provènça, despuei sa pichèta vila ont menava de rescondons una existéneia tranquilla. Veniá d'aqueli vièlhi familhas de la Comtat, estacadas i cronicas dau pas¬ e son cresián de sis origins. Monsen Denand, paire cada ocasion pèr lo peu, de citar aqueu don de quauqui sòus fach en 1650 per sis avis a l'espitau de Carpentràs ; trelutz sensa bavadura : que la noblesa es pas d'aver una particula pegada a son nom ; mai puslèu una longa cadena d'avis fins a aquest jorn. Cada fes que o podiá, alenava aqueli brenigas gloriosas de sa noblesa vertadiera. Li fasiá aigre que quauqu'un saupèsse pas d'en primier que li tèmps acabats avián largat son bèl eretatge per eu solet. Mai d'aqueu presènt, èra pas tôt pintat de bachiquèlas risolieras e d'amistats sènsa decas. La vida moderna lo blessava amb sis idèas veraias e realistas. sât e que se de Maria Laura, agantava èra qu'aguèsse agut una Çò que l'estrassinava lo mai, filha ; amb sa femna, de tôt segur, femna cha a l'ostau devèrs li annadas vint dau maridada e adu- sègle. Una filha, eu qu'aviá fondât un fogau soncament per esperar un eretier e qu'aqueu fiu l'avián badat dotze annadas plenas de �vida familhala ! Enfin, coma fau que tôt arribe, coma fau lo restoble, l'eveniment tan Madama Denand venguèt gròssa coma una cogorda e despauset un enfanton, que deviá èstre l'espèr generós di generacions avenidoiras. Mai foguèt mai una decepcion : Maria-Laura ! E monsen Denand que dins una familha pensava qu'una filha èra un malastre, una mauparada, quauqua rèn de mau engençat e de pas just, deguèt mai rengolar son espèr trompât ! A ! qu'un droliet seriá mièus estât lo benvengut, qu'auriá contunhat lo magazin e menât lo govèrn en mascle testard ! Mai d'abòrd que lo bon Dieu aviá ansinta adobat sa volontat... un jorn que i a semenar sus badat aviá agut luòc ; Vesiá ben pereu, monsen Denand, dins son vielhonge, cha pauc envasissènt, que lis us e li mors d'aqueu tèmps s'anegrissián mai que mai e que la darriera guèrra, amb la Liberacion de 1944 aviá en brieu aduch li piègers con-conformacions que i aguèsse. Lo mond virava pas redon e ribassejava la mau parada, aquel apocalipsi qu'èra agut estât previst e pas per rire un còp... Quenti cambiaments en comparança d'amb sa prima jovença, sustot au ponch de vista que li agradava lo mai, au ponch de vista morau. Car monsen Denand, maugrat qu'aguèsse jamai estudiat la filosofia pron sospecha di doctors e di sabentàs, s'escartava pas d'una rega de camin etic que la religion dins sa primautat divina, li aviá indicat. La morala èra la societat, e per qu'aquela tènga drech, faliá una bona mora¬ la e quora la morala èra bèna, tôt virava redon. E coma, laissant de caire lo cès e la carn, la morala se tirava de l'esperit, monsen Denand era d'atac amb tôt lo mond d'ara e fasiá de comparasons que lo desbarlugavan de tota tranquillitat ! Ara, li filhas èran liuras, deliuras de tota carga e de tôt dever, restavan plus a i'ostau coma de son epèca e corrián la patentèina amb l'amen dis educators e di parènts ! Aqueu colàs qu'aviá de mantenir li filhas dins la bèna rega sarrava plus que de bofadas de mistrau, lo respiech se perdiá coma l'aiga dins la sabla e França dintrava en descasènça definitiva. Apondiá mai a aquela rason ma¬ jora que perdiàm toti nèstri colonias : que lo patriotisme èra enterrât sata dètz espessors d'ideologias en isme ; que la Glèisa, aqueu fren e aqueu solaç de l'orne, èra desertada e que la Revolucion de 1789 aviá agut luèc. Aqueu mond tan sénat, tan bèu ont França senhorejava lis autri païs, se debaucava e benlèu anava tombar en estraças ; eu, n'aviá pauc a �10 sentit crus e nus e a part nosautres, l'univèrs seriá plus çò qu'èra estât ; lo flambèu de nòstre esperit galés, roman, fidèu, nacionau, atetonit a la patria, jogava un rôtie d'atubaire, de sant signau e de sauvament, dins li garàs de l'abstraccion nècia di politicas modèrnas. E pèr toti aqueli rasons, pèr de rasons ajustadas a aqueli, aviá abalit sa filha unica dins un convènt, a la bôna acomençança, puei au collègi de la vila, estent que la sciéncia crestiana anava pas pus aut que li banalitats de la quatrena. Se podiá dire que la Maria-Laura èra estada l'endrech una filha di plus severament tengudas. de tôt Aqueli passejadas dins li carrieras de la vila, de sièis a uech oras, que son mai que lo pan jornadier d'una jovènça jornadiera, 11 èran estadas autorizadas qu'au darrier moment, quora passé t sis examens. Aquela severitat mai que comuna aguèt pèr résultat lèu Maria-Laura s'acontentèt pas de beure au ras de la tina. A sètze ans foguèt mestressa de très o quatre omenàs de la vila, d'aqueli ries feniantàs amb veituras que vivon de sis entrepresas d'expedicion, o d'una riquesa trop granda. que pèr descabestrats que foguèsson sis excès, gardèt ela aqueu barbelament d'inconegut, aquela frescor dis idèas que se desaranhan pas en un côp, se quauqu'un lis a per dau bon. Se consideram a tèsta pausada aquel esperit de Provènça agricôla que la femna es totjorn a plen-pè dau pecat, se devèm dobtar que Maria-Laura aguèt de luchar contra li boissonalhas dau prejutjat. Es pas per rèn que la vila amatava una bona vintena de cloquiers e de glèisas, bêlas de veire, mai que malaurosament un curât ne veniá trebolar l'armonia toti li dimenges en fasènt de messas e en presicant la paraula divina per jonchadas. Maria-Laura, emmascada d'aquela cativa gaug di sens, èra lèu estada ensemençada de sa marrida reputacion, valenta-dire que coma èra polideta e la camba bèn facha foguèt seguida a la peada per de tropeladas d'ômes en calor, que se disián entre eli, dedins l'intimitat di cafés e di partidas de cartas « qué, sas, li vai a la manôbra ! », e amb l'uèlh gorrin que fai encreire çô que seriá estât bèn vengut d èstre agut estât. Mai totjorn en �d'expeditor que tuava si còps de pastis e de veituras, faguèt tôt son pos¬ sible e mai lo badat pèr se la gardar. Fau dire perèu que se demandava quora es que se ne trobariá una tan polida e qu'alevat aquò, èra tan bòna a l'escòla, amb una intelligéneia segura e de résultas encar mai seguras. Çò que Félix deviá conèisser plus tard, a rason de son amor ufanós. Ansin s'acabèt en chavanas escandalosas son sejorn dins sa vila mairala, per anar puèi a Ais e estudiar aqui li letras, li lengas, la filosofia e lo demai. E son paire, la potonant tendrament lo jorn que partiguèt, se virèt devèrs sa femna e li confisèt que crenhiá de força per la virtut de sa filha unica. La laissar soleta dins un pais estrangier, dins una vila de 63.000 abitants, que de segur, n'i aviá una Son darrier amie, un jove fiu 25 primas a ralha de viciés ! Mai la realitat de cada jorn, lo magazin e sis empachas autorizavan pas qu'anèsse jogar li paires e lis educators dins una autra vila. Es pèr aquò que maugrat tôt aviá bandit de la gàbia sa filha bèn amada e de vèspre, aquesta pensada d'amont lo veniá secutar : Que fasiá Maria-Laura ? Se podiá pas avisar dis efiechs que sa bêla educacion aviá tirats, e estornudava tôt solet, mastegant d'aforismes e d'axiòmas : « Lis òmes an besonh d'èstre governats. Se li laissam solets, son perduts. I a que l'autoritat per li mantenir dins la béna dralha ». E aviá, benlèu pèr aquè, aderit au Felibritge. Fasiá gens de dobte que lo Felibritge representava una autoritat, un govèrn, una sotmission i lèis divinas. E dins aquela suprèma societat d'ordre, anava de còps que i a, amb un capèu de gardian, cantar messa e copa santa. Ara se tarabusta va li cervèlas de saber se una ins- cripcion au movement Pojada èra de faire amb una autra au Felibritge. Mai aquè d'aqui empachava pas aquè d'ailà e s'èra fach marcar tre li primiers jorns, maugrat sis origins de comerciant noble. Anava ansin au Cièri, en Aurenja, per escotar son idèla e sis energias pas encar emplegadas ; anèt fins a Avinhon e demostrèt aqui per carrièra, tau que l'aurián fach de comunistas enrabiats. Aquè que li donava pereu una mena de glòria, dins si oras de culhida poëtica : acampava de coblets que pareissián puei dins l'Armanac verai, l'Armanac Provençau dau Felibritge solaç e passatèmps de tôt lo pòble dau Miegjorn. Es lo jorn coma e que aquè, dins son ostau, que Maria-Laura veguèt respirèt l'èr onhut d'autoritat e d'alhòli, dieu v �mercés se manjava l'alhòli cada divèndres. Era ansin esta- da aparada di nombrosi cativiás dau mond, aviá tastat di boni causas de l'educacion ; e tant qu'èra passada tôt drech dins lo liech de Félix, tota d'alongada, per fin que trobèsse una femna intelligènta. Auriá jamai cresegut, lo paire malaurós, que sa filha cougèsse amb un joine atalentat de poësia, caponàs de musa provençala, de fes que i a ! Mai cadun saup a aqueli desprepaus que lo talent a jamai excusât la fauta e que per jamai se perdre dins la fauta, vau mieus que i aga ges de talent ; lo còp que Daniel-Rops escriga, nos en balha una préva que tuba. E mai, se es permés dins la poësia romantica classica e autra, de cantar sa dòmna d'amor e lis voluptats de la passion, de segur dins la vida, lo contrari es puslèu prescrich e fau respechar la femna e de sacàs de valors essencialas. E maugrat que lo paire donèsse lo vam a la margarideta esfuelhada e a l'amor ardènt e pacan, aviá comprés coma aquò que li mots fan pas petar li correjas e qu'an gens de significacion quora dintran en conflicte amb li la causas morala, que galeja pas, bastis la societat. que se ne es a dire la fe dont ven Aquela societat, lo paure Ludovic de la testa espelofida l'aguèt en òdi, dins la setmana que venguèt, una òdi bassa, tilhosa e marriasa, que lo bofigava, la nuèch de preferéncia. E bòrd que, lo jorn, se voliá pas cadaular dins son ostau, anava sus lo cors, faguèt aqui dos o très rescòntres de Félix e de Maria-Laura. Leugierament enfectat, deguèt s'assetar amb eli a la terraça d'un café. Aquelis oras li ocasionavan de reflexions qu'èran pas de peses gromands lo mercat, la filha aviá l'èr de lo Ne barbelava puèi e se figura va que de rescontrar son amie acoblat amb aquela femna li donèsse un sentiment d'inferioritat. E aqueu sentiment foguèsse mesclat d'enveja, qu'aquò l'auriá pas abord espantat. E quora se retrobava solet, bandit sus lo Cors Mirabèu, coma una formiga au mitan di bots d'erba, grandissiá en una femna que foguèsse pariera a eu l'idèa de se faire Maria-Laura, senon ela. Lo caminament de sa pensada lo que, per dessùs relucar de garapachon. per eu, badar e desempuèi aquela descuberta noiriguèt l'espèr secrèt que benlèu un jorn se passaria quauqua ren que, tant, se podriá la desentramblar de son amie e que laissava pas �la granolha... Per còp mai, se presentatantalòri alassant e esquintant : una vision d'amor carnau. La Maria-Laura que se radassava dins un liech. De lònguis oras que se potonavan, que se chaspavan, que se traucavan e que se fasián de mau, lo mai que podián, de bèli seradas que se quitavan pas d'un pam e que la vesiá, que tombava e cha pauc toti si vièstits, coma o fan veire au cinemà. Gromandejava d'una nusetat clara e fernissènta. Mai la realitat, las ! s'enveniá lèu quora anuech passava dins la carriera Cardinala. Podiá pas s'emmetriá la va entre man eu sus un pachar d'auçar son regard amondaut devèrs la darrièra fenèstra. Li ridèus baissats, se fasiá lume dau dedins e aqueu lume rapòrt a eu, lo paure rasclet, semblava pas que vou- guèsse s'amoçar un jorn. D'aqueu temps la prima se passissiá pauc a cha pauc Ais de Provènça, e l'aire s'endrudissiá de sentors d'estiu. Sus lo Cors se descubrián li primieri veituras estrangieras, a e olandesas e li passejadas se faguèron mai espessas, quora la pausa apasimava lo clarebrun. Un festenau de musica èra aqui que se preparava, faliá que lo englesas, alemandas picalhon estrangier venguèsse balhar i cafés e i restaurants una pintura nòva e de colors frescas, faliá qu'Ais se mostrèsse vila d'aiga e vila d'elegança, e que dessús si passe¬ jadas perfumadas barrutlèsse lo gros pèis de la mondanitat e que la peissalha, coma de rabalat, virèsson polits. Anava se jogar abord d'operas e de sinfònias e li mai grands orquèstras èran a mand de faire espetar de musicassa li pla¬ ças publicas e li vièlhs monuments. Avián logats au pretz dau cauletflòri quauqui chambretas estrechas e embrutidas. Ludovic, laissât solet, contunhèt de viure dins una moconvèn pas força au raconte sec e vertadier. A onze oras, se revelhava dins son ostau, beviá lo lach que sa maire li teniá servit e encara qu'aclapat di fums dau sòm, anava pitar l'alen de la vila, qu'una minuta de mai a l'ostau l'auriá sagatat pèr d'oras. E dau temps que lo pòble se passejavan, que tôt aquò se bolegava familharament, rèn li peçugava mieus lo pitre qu'aquela sensacion d'aqui, que se trobava en fàcia d'una languison bizarra, unica au mond e que son esperit virava gòbi. L'estiu, lo festenau, una bêla femna, un veire de pastis, d'aquò fasiá pron per que lo rendèsse sadol lo matin. D'après miegjorn, li causas se melhoravan, de còps que i a. notonia que �Anava banhar nedar aiga clara amb una estuaprès lo civòlha e de lipar li bregas e chaspar li mamèus e qu'aviá una paur de mongeta, i aguèsse agut un amor verai coma aqueu que ligava MariaLaura au poëta Félix ! E Ludovic jutjava aquela civilizacion ont l'estudi e lo saber son totjorn vincuts per la bestialitat de la societat, coma un merle pòt jutjar un perdigau. Aquela estudianta li trepèt leu li agacins, tant que foguèt forçat de l'emmandar a d'autris amors. Una occasion de mai perduda e un espèr que fugissiá ! se e en dianta pron polida. Aquela, se la potonava mai nemà maugrat que si potons manquèsson de gaug. Una d'aqueli que se laissa va soncament totjorn en cerca de l'amor, en cerca d'un rèn de farfantèla ? Que li fasiá aqueu còs joine, aquela pèu bruna e sènsa rugas, aqueli cambas bèn fachas coma li cambas d'una actritz de cinemà, en que li serviá qu'aguèsse una cabeladura flame negra, d'uelhs de brasa e la tristesa estampada sus sa cara ? Perqué podiá jogar de si dets, de si botèus, de si cuèissas, perqué podiá s'esquichar en dos e sautar de força, tôt galavard e bèn escullat qu'èra ? En qué abenariá totis aqueli pichoni particularitats qu'auriá pogut n'èstre pro orgulhós ? Perqué finalament, aver un còs sobre aquesta surfàcia redona d'aqui que li dison la tèrra, que vira a l'entorn dau solèu, un solèu au mitan dis estèlas e di milionàs d'astres incarnats de nèbla infinida ? En qué serviriá la jogalha, en que serviriá aquel esqueleta, aquel agolopament d'òsses, de carn e de sang que lo constituissián e que se borravan a pena ? Aviá lo mau per aquest còp, lo mau vertadier. Si gents veguèron ren, manca pas una soleta béluga, de si pensadas enfuocadas e sènsa espèr. De jornadas, restava dins sa chambra a espinchar li telaranhas ; li libres a mitât legits embarravan sa vista e gisclavan davant la taula de nuech. Coma li dos o très reproduccions de tablèus célébrés qu'aviá comprat per faire mòda e potringar la nusetat di parets, pendolejavan de guingòi, vouguèt mai que son liech foguèsse tanben desvirat dau plan drech e se coujava, li cambas dessus la palhassa per mieus devistar l'ôbra de Picasso « Guernica » que curbiá un bon pam de muralha e donava dins l'uèlh de tôt visitor. Qué brandava, eu, de la femna, en cerca Félix venguèt de si còlas de Vauclusa e agotèron una jornada a se contar li lònguis oras passadas Un bèu jorn, �separats. Li n'èra arribat, de causas que tubavan, au bèu e per començar aquela filha de Paris, venguda en campanha se refaire la santat. Una bòna jornada, mai gaire lònga. Lo poëta Félix bòrd qu'aviá una paur esconduda de l'amaresa despintada sus la cara de son amie, s'enanèt amb si sovenirs e sis aventuras de femna. Ludovic, solet, se laissèt dormir. I aviá plus rèn, ara, qu'una ponhedura que l'arrancava eu e si tripas. Félix Dos coma jorns après, vouguèt plus manjar amb si gènts, d'acostumada. Madama Silvèstre, mai que suspresa d'aqueu còp de tèsta e d'aquela décision cridèt la mitât d'un après-miegjorn, tremolant dau corrós e se plorant de la dolor. Monsen Silvestre foguèt mens espantat, se taisèt e anèt lechetar son jardin : « Laissa lo se macar lis artèus, a sa molher diguèt, es la jovènça. Aquò passarà coma lo mistrau ! » E lo fiu misteriós, d'aqui en fòra mangèt tôt solet dins sa chambra, coma un d'aqueli presoniers perilhós que sérton pas de la cauna. L'auton s'anoncièt lo 21 de setèmbre. Era un dimarç e li odor tilhosa e calorènta, de la chavana tombada après-miègjorn. Lo solèu s'enintrava e la vila s'entenebrava dins un èr boscassier. Li filhas anavan totjorn passejar après-dinnar sus lo Cors Mirabèu e li cafés s'escarrabilhavan de pòble e de vétz. Benlèu qu'a aquesta ora Félix, lo fin coneissèire, culbissiá ailalin un poton sus li bocas d'una parisenca. Ludovic, qu'aviá virât lo mirau sus la muralha de sa chambra, per plus gens se vèire, esperava la mièjanuech, coma aviá plus rèn a abenar. Aquelis ostaus e aqueli lûmes d'una vila garnissián abòrd tôt çò qu'entendiá e percebiá. De femnas brunas e blondas dançavan luenh, a jorn falit. Mai qu'èran luenh de sa comprenura, qu'èran afrejolidas e mecanicas, aqueli femnassas que poblavan Provènça, que poblavan França, que poblavan l'Univèrs ! La question venguèt mai volastrejar : quora levarián la marteliera, quora l'aiga raiariá a plen bornèu, quora li champs de son desfèci serián arrosats ? Gens de responsa, de pròchi e de luenh e Ludovic restava mut coma un rabassaire. D'assetons sus lo bòrd de la fenèstra, lo bram de l'amor lo sonava e lo peçugava amb tant d'aspresa e d'enràbia que li colas devinadas dins la sornura se tremudavan en objèctes d'amaresa e d'enmascatge. « Ah ! paure ieu, Ludovic se diguèt un darrier còp, sabe plus cò que vau faire, ont me vau amorrar per la darrièra fes. Siáu malaut platanas esposcavan una �la malanconiá me desbonda lo còr. Coma vai que ieu, mesquin, aga que lo pauc de désir, soncament un solet, pichonet, tan pichonet désir de potonar una femna coma au cinemà e de l'amar coma dins la vida e que lo pòsca pas realizar ? Una femna, mon Dieu, e qué que siá ! Mai siáu una machôta, un cerca-malaur, un paure nèci que floteja coma una fuelha seca. Ne me tròbe gens. Comprene pas, poirai jamai o comprene, aquò, que siá tan malastrat e emmascat ! Ont se fai l'amor, sus terra ? Ont ? qué sauvatjon me deve monstrar, qué tip bedigàs e bestiàs qu'auriá pas de viure ! Un molon de ravanilha. Pron que ja me desbardanava seriosament, mai ara vese plus qu'una causa, que voie plus patir tota ma vida d'aqueu malatir que sèmbla créât per ieu exprès. Li valors son neientidas, ai plus d'auròras nòvas a saludar, me vau anar tuar, òc ! me suicidar, es aquò ! » E agachava lo ceu tranquillàs d'estèlas e ausissiá lo bofe quasi inausible di campas mesclat au tutejament familhar de la vila. Qu'èra una bèn polida nuech e suicidar, l'entendián repetir suicidar, òc, aquò es lo melhor, me suicidar ! » E aqueli dos mots foguejavan en ressons fantastics, que s'envolavan fins qu'au Venturi, fins qu'i quilaments di chauchababis li plus aluenchats ». Es polit, es gentiu, tôt aquò, disiá. Se suicidar, ieu, Ludovic, fiu de mon paire lechetaire de jardin e de ma maire que sabe pas coma li dire. Me vau tuar. E perdequé ? Per una femna que la pòde pas tirassar dins mon liech, que la pòde pas aver en mascle sus li broquilhas di bòscs. Perqué ai gens de femna, tan bèu e jove que siáu ? Non pòde plus viure dins aquela serpatiera ; siáu tròp violènt e caud, sènte que me fau amar, la babeta e l'embraçada es mon pantais de tostemps e dins la tomba sentirai plus ren. Aqueu malaiir i a gens de rasons que s'acabe un jorn, tan coma dura de mes ! Me faudriá lo còs d'una pichòta bèn facha o bèn facha moralament, que me diguèsse a vòtz tèndra : « Ludo¬ vic, sas, t'ame, te voie e siám bèn, toti dos, restem ensèms !» A ! una femna me diguèsse aquè, que viuriáu d'abondància e de gaug triomfanta. Mai me diràn jamai ansin, perqué an paur que siá un salèp e que li laisse tombar après. La morala di claustras li pica sus li dets en gingolant. Una voudra jamai donc aver tant de boni pensadas e se destacar d'aquela vida agroada dins la mediocritat. Degun, degun manca li pofiassas que fan l'amor amb toti, vèlon me caucar una nuech dins mi lençòus ! Siáu solet e d'auton coma en un Provença. « Me clavèu que pican, me �perqué viure sa crotz ? Perqué pas amar lo còp de viech eternau. Tôt se vai entremesclar dins l'escuresina e la sorniera d'una fruchalha de mòrt, de poiridier e de neient. Tôt vai rintrar mai dins la solombrosa filosofia di causas. Me suicidar, vau me suicidar e que tôt mistralege en chavanas e que d'ondadas infernalas curbigan la bêla comèdia que foguèt la vida restarai solet tota ma vida. Adonc, mieuna acabada ! » L'endeman, partiguèt de l'ostau sensa rèn dire a si parènts, amb l'idèa de pas s'entornar, escanant dètz mila francs dins li tiradors de son paire. Tota la jornada la pas¬ sât a Ais, sus lo cors Mirabèu, a beure d'aigardènts e de conhacs e a se clavelar en tèsta li mots bacelats e enamorats de son suicidi. Sus lo cors Mirabèu, que veguèt passar tan de mond aquest jorn, faguèron lume a sèt oras e mieja e Ludovic se capitèt completament empegat. A uèch oras, rescontrèt l'aviá tant cercada e coma una blonda que i a très mes aquò sènsa que i aguèsse d'es- fòrç e de discors, a l'espantament di vièlhi logicas las, anèron se passejar e faire l'amor dau costat de un prat qu'aviá de nègri prefondors de tombèu. naturaLar sus Pèire PESSAMESSA. �VOLONTARIS VOLONTARIS Fraire, per my brother, de qué as paur dis òmes que tustan a la porta ? Pourquoi ? Ditz-o : Tu peur as que siàm sols e ieu paur e : toti. il y a le ciel et ses promesses Ditz-o. Mai te fau dubrir la porta. You must. Dubrir la porta. Et toutes les maisons. Dubrir, the sky. Li tuaires vendràn deman. Sempre deman. You must, e mai lo còs te faga mau. Il corpo. Avem pas lo temps d'esperar. Siáu volontari. Siàm. Volontaris per viure. Un jour. Due giorni. Milanta jorns. As paur. Avem toti paur, mai Pren lo fusiu. nos'n totem. Il faut. « When the Saints... » E puèi canta : Canta. Chanter, cantare, cantar. Lo fusiu l'espatla. E puèi mai lo mond. sus The world. Il mondo. Sus l'espatla. Avem pas lo temps d'esperar. Sonque lo temps de viure. Nôstre. Paire Nôstre sensa Cèu. l'espatla. In the streets. Le chemin, tôt drech, dins toti li carrièras dau mond. Avem pas lo temps. Nous sommes là. I serem. I siàm. Lo fusiu sus Oggi, domani, oggi. Podem pas requîular. Qu'avem causit de viure. Causit. Cridarem fins Aurem paur. a nos escanar. Il piccolo giuoco ! La farem, la jôga, sens nos mainar de l'ora. Coma de baugs Sîmplament. Sans relâche. Plan simplament. Felip GARDY �LA CAÇA DE Ai perduda la miá guèrra Blanc de dòl es ma color Se me ganhan la miá tèrra Mascaran la miá dolor. Còps de caps per una porta Los falords a l'espital Una chucada pro fòrta Per casco lo Sant Grasal. La caça de Res non val la Quimèra l'electrò-chòc Coma lo mal de la tèrra Escupissi sang e fuòc... SER DE FIEIRA Dins una aubèrga vièlha demandèrem de vin. vin de trelha d'aquel qu'es trop canin Mas de vin franc de soca del terrador d'aici Ni per pinton ni pauca ne volèm un blechin Non pas de E volèm la patrona per nos melhor servir. Solament una copa beurem cadun son torn Aital moris la fîèîra quand s'acaba lo jorn. patrona te pastègi d'amor encara per nos portar calor. I a lo can jos la taula que lofa son sadol Per lo sacar déféra un còp de pè al cuol. Sus la pòrta trantòli me truqui pels verrolhs. Patrona la patrona perqué nos daissar sols ? Rantèlas sens aranhas son las tèlas del ser. Patrona la Sarra-te mai potons a la copa gardam lo nòstre esper. çò que nos demòra voler e non poder Campanas sens relòtge que clòcan sens saber. Patrona la patrona la clau per nos dobrîr Pren aqui ta moneda nos cal anar cobrir. Una estèla blanquèja dins lo cèl del matin. Comptam los corbatasses tôt lo long del camin. Per la fièira novèla demandarem de vin. Dos Tôt �QUIMÈRA LA MISERIA Dîns una cort plena de fems Un droite cargava lo carri. Me soveni d'aquel ostal Tôt fendasclat de fons a cima Entre io potz e la fenial Oras prudentas de la trima. Una femna negra pelharda Brandissiá quauque pairolet Una truèja maire bocharda De longa fasiá pissolet. Clamor de l'autan per las planas Espandiment dels castanhièrs... Perqué sonavan las campanas Per quai se quilhan los cloquièrs ? Dîns una cort plena de fems Un dròlle cargava lo carri. LA FILHA DE PERPINHAN LO GALERIAN A Tu Perpinhan aquela filha Dins una Perqué carrièira d'amor me pren tras la grasilha Per una nuèch de grand calor ? La nòstra farda s'escampilha Aital comença la doçor. Déféra s'ausis la Sardana Davant la Létja de la Mar Una musica que m'engana... Perqué gardavas ton colar ? Redolam sul tapis de lana Un flaujél se plora trop clar. Mas perqué nos cercam encara Ara que la carn es al viu Pot contra pot la lenga amara De las doas mans al recaliu... Qu'estufle lo trèn a la gara ! Ni per Diable ni per Bon Dieu. Mas perqué nos cercam encara Una autra nuèch un autre estiu ? me cridas tu m'espéras Galerian de las galèras Dins la vila de Tolon de totas las guèrras Escapat del gorg prigond. Dempuèi mîegjorn siás desliure Térnas començar de viure As comprat un cotèl bèl N'as talhat un tap de siure... Te menarai al bordèl. Nafrat ramèla pus fricauda far niflar la fauda L'alîsas darrèr lo col La Te ven Te pren dins la cambra cauda Li dénas tôt çé que vol. Fanga de salmoira férta sus l'aiga mérta Quand s'escantis lo solelh leu deméri sus la porta Me cal téner lo calèlh. Joan BODON. Galèra �L'AMOR FOL Quand montèrem l'escalîèr te coneissiái pas encara freja la mens cara. clavar la porta Lo primîer poton crentiu una braçada pus fòrta. Ara tôt es permès la tiá cotilha leugièra E lo meu mantèl espès sus una sola cadièira Correjons darrièr lo còl cambaligas e cordèlas Una cambra papièr la sens Nos agachèrem un brieu pus sens gausar Nuèch defòra lum dedins téner lo temps que s'escapa Començava l'amor fòl lo jòc de las parabèlas. Coma doas grums de rasims doas vilas sus una mapa Clavèls negres de dos sens... Perlongar l'estrementida Apariar los nòstres bens. Mas la flor èra culhida. T'agacharai pas un Un poton per un Trobaràs sus un brieu la miá man tòrna pus fòrta adieu. Daissarai tustar la porta. papièr una mòstra pas trop cara. Davalarai l'escalièr. Me penedrai pas encara. Joan BODON. �CALENDARI E ECONOMIA POLITICA Gaston Defferre, UN NOUVEL HORIZON, Coll. Idées, Gallimard. grand merit de Gaston Defferre dins ensag de dintrar a l'Elisèu, es Lo cortet son d'aver butât benlèu rèisser aquel los editors a far pa- obratge, ont pel primièrcòp trapam un ton vertadierament nòu, resson portât al grand public d'una bolegadissa dins las idèas de politica economica de l'ora d'ara. E se per lo moment semblan pas trapar lo biais de capitar rapòrt a un conservatisme estrèch (ont la gerontocracia i es pas per tôt) segur finiràn per portar frucha, que son « las pas intuicions que ditz que » d'un ôme solet, per tan perspicaç foguès, mas de tota una cola, nos lo prefaci, al dintre de « Horizon 80 », podèm pensar plantejada dins lo concret qu'es que de la vida economica se politics, tudis e sociala, e e sai que estrangièra a las idèas pas farguèron dins los diferents clubs e tanben al Comitat Occitan d'Esd'Accion (1). Nécessitât de bastir democracia una far Euròvaquí çò que nos prepausa una po¬ litica ont dignitat de l'orne e eficacitat economica seràn ligadas a totes los eseconomica, pa que — es tanben — calons de la vida collectiva : la ciutat, la région, la nacion. Per aiçô, los mejans realizadors son d'evidéncia per lo que al mens « côp un congestion » a pensât lo problèma de la dins l'escòla, la vila, l'ad- menistracicn. L'escòla prioritat a : dobertura l'Educacion a tan tots, en donar Nacionala ; es una a coma una contribu- la formacion d'un vertadièr esperit démocratie, basi de la dignitat umana. Las : cional urbanizar, donat qu'aqui rès de rae de sériés es estât d'especular. L'admenistracion fach, son que la mètre al servici de la vida democratica fargada e non d'un poder politic. : Puòi organizar un Plan, orientar lo bulo crédit, los investiments en fonccion dels objectius del Plan, integrar mai los sendicats a la vida politica... Alara la get, vida democratica serà dièra, dins la vida jorna- dona de bon a las vilas, a las régions, puéi a Eurèpa los mejans de realizar aquel programa. se Sabrem se grat a Defferre d'ensajar de constructiu, e de pas far a de Gaulle lo procès d'una ambicion al servici del capitalisme personala (qu'aquò tôt lo mond o sap) : porgiriá pas rès a l'elaborar de la democracia eco¬ nomica qu'es de bastir. Mas a cercat una solucion de cambi, aplicadissa e eficaça, per « una majoritat d'accion » e « dins l'aligança de l'esper proletarian amb de nous metèdes de gestion », perque, çé ditz : Quand la seule ambition des hommes nouveaux est de prendre la place des anciens, il ne faut pas longtemps pour qu'ils goûtent avec la même avidité que certains de leurs prédécesseurs aux déli¬ ces et aux poisons du pouvoir oligarchi¬ portar quicém de « que ». puòi, ensajé de desenclavar la passidel partit comunista : non se tracha d'impausar lo socialisme per la violéneia, per crear a l'après una bureucracia qu'escrachès l'economia ; se tracha de lo plaçar davant una opeion reala entre la proE politica rendadissa cion vilas vitat �la participacion activa tèsta inopérants e la transformacion a necessita'ts polar las cions de la claras. en fondre Cal societat, extra¬ fonccion d'op- d'un biais pro- gressista los vielhs partits. Apondrem que desinterés per la vi¬ los partits prometon tôt e sempre lo melhor : d'unes son per » a priori e aquò lor porta pas rès, d'autres son contra a priori tanben e pas rès convenceràn : « Régime néfaste des partis ». Trapam aquesta constatacion s'es de constatar da politica, es un que « « amara : « » En théorie le choix entre une les électeurs demi-douzaine grammes de gouvernement. ils ne décidaient même pas générale à donner à la politique de tion leur pays... » Se poiriá repotegar que Defferre quita en rèire de problèmas que venon d'amplor coma la reconversion, la reparticion geografica de la populacion, lo de la re¬ gionalizacion del plan que se destrian en filigrana. Mas de legir aquel libre centrât sus una politica de besonhs, òm pèrd l'impression qu'es correnta l'ôme viu : per produire. Aqul produis per viure. De biais tôt es de pro¬ En pratique, de l'orienta- l'elector de a Joan-Pau avaient (1) Es causir. BRENGUIER. 1962 que las analisis e pro¬ d'accion del COEA pareguèron « Principes ». en posions jol titol : EUROPA E REGIONS Per lo mostrar biais las idèas de que regionalizacion democratica tualitat, donam d'ac- venon aie! quauques trôces del rapòrt que faguèt a Roma lo Sr Bertrand Motte, vici-president del Conselh Nacionai Cfrancès) de las economias regiona- las, al congrès 3 e que lo 6 de mai debanèt entre lo se d'aquest d'aquestas economias pensada europenca : e an, sus dins un lo tèma relarg de Il » quelle Lorsqu'il y a excès de centralisation, assiste, et la France a souvent mon¬ le danger, au phénomène suivant : un Etat centralisé et autoritaire n'arbitre pas, tré il décide et à déterminer il a ses une tendance décisions et inéluctable choix en l'élan de critè¬ ; ils aboutissent fréquemment à scléroser l'action économique régionale, qui est, elle, par définition, adaptation aux circonstances Pour et adaptation exister aux hommes... pleinement, la région ne caractéristiques pu¬ rement économiques et sociales. Elle doit s'exprimer également dans des institutions politiques... » peut se contenter de que soit le de son bénéficie ca¬ de qui lui est ré¬ institutionnel de cette autorité politico-admi¬ le pays, doit décision nom langage être à la fois un <■ centre c'est-à-dire disposer de la présence d'un responsable — fonctionnai¬ ou re lieu ces mission, humaine... nistrative des nationaux, sa du dans chaque lumière des hommes venu servé les critères soit la nouveauté de et Quel économique et sociale à la seule ignorant la diversité des situations et que, dans toute la la région moderne, passé et de la tradition ; si cette tradition existe, elle apporte à la région : une précieuse habitude de cohé¬ sion interne et, sans doute, le moyen le plus sûr de constituer une véritable col¬ matière res possible, que ractère •> « du lectivité on souhaitable est mesure les — », élu, selon les constitutions nationa¬ et un « Centre de délibération », d'expression des volontés régiona¬ ». De siàm luenh encara aqul de la regionala, e d'autre costat las proposicions del Sr Motte son pas prèp d'intrar en aplicacion. Mas se vei consi se dessenha una pensada modèrna ont la granda Région (que poiriá èsser Occitània) capita un avenir. Dins aquô los Occi¬ tans qu'o vôlon pas semblan comprene segur Revolucion antedilovians. J.-P. BRENGUIER. �ISTORIA L'ASSEMBLADA DE Aqueste de sari automne se l'Assemblada TOLOGES, NOU CENTS ANS FA. célébra de l'anniverTrèva la de Dieu que se tenguèt dins lo prat de Tologes, al Rosselhon, pèp d'EIna en 1065, pèr lo tresen côp. En junh èra l'omenatge organizat per nòstre amie, lo Dr J.-M. Batista i Roca, e rendut per lo Parlament Britanic a aquela antica instituoion cata- lanò-occitana. catalan Ara francès, s'alestis un omenatge Perpinhan. a Eveniment força luènh de nosautres, se dirà. Luènh e vesin alencòp. Per lo com- plan, lo cal plantejar aqul ont foguèt, sus aquel pendis montant de la civilizacion nòstra que se constituls. Sèm al moment que rès encara a pas desseparat los Catalans e los Occitans dins lo fargament de son ésser istoric. L'art roprene manic dels dos consciéncia de bands sas del virtuts Pirenèu de pren creacion, arquitectura e pintura. S'escrivon primièras òbras literàrias nòstras, Boecis e aquela Cançon de Santa nascuda benièu, 1033 las lo Fe, 1066, al arabica sit (1), ne saupèt mèstre coma de pro per èstre cau- de l'Em- matematica peraire Oton I, abans d'anar sèire de cadièra Sant d'angoissas conjurar la del viure un sus butada concili al s'establis un un lo de la uman, umanista, Dins sistèma de la nascut per relarg al guerra de de sus aquel temps movement èra paur Primièra patz. la Pèire. e mens de la consciéncia Lemòtge (994) manteniment de fa sagrament, laïcs e clerde respechar lo drèch d'asil, los patz gues, luècs se ; consagrats e se cerca ja una patz fondada en Dieu. universala, Mas l'an mil. L'Eurèpa cresPasmens lo projècte patz universala es abandonat. pas de Ven se passa alena tiana la d'aise. matèria (1003). Alara Concili del de Peitieus la cara granda de l'Abat Oliba, Abat de Ripoll, de Sant Mar¬ tin del Canigó, de Sant Martin de Cuixà, Avesque de Vie, fondator del monastièr de aparèis Montserrat. El, en 1021 e 1027, fa s'enauçan al nivèl de la sobeiranelas populacions urbanas establisson un drèch nòu. Tôt aquò jos lo signe d'una lenga nòva admenistrativa : occitan e catalan aparèisson dins las cartas latinas ; Ramon Berenguer l promulga los Usatges de Barcelona entre 1058 e 1062. Se ven de superar la granda paur de l'an mil e lo mit del finimond. Aquò o faguèt la glèisa dirigida per un papa oc¬ citan, Silvèstre II. Aquel monge d'Orlhac. la Patz de Dieu, idéal en tira de venir mitic, al nivèl practic d'una trèva de Dieu : ordona que degun poirà atacarson enemic dau dissabte al vèspre fins al diluns al matin. L'idèa foguèt enantida dins las annadas puèi : l'assemblada de Niça (1041), presidida per l'arcivesque Rimbald d'Arle, fa començar la trèva al vespre del dimecres ; lo concili provincial de Narbona (1043), es tengut en preséneia d'Oliba ; un autre, a Narbona (1054) ajusta las trèvas de las festas religiosas. Aital arribam a Tologes (1065) ont un esfèrç cap a l'establiment de las basis juridicas de la patz porta frucha. Aquela Gerbèrt del nom, estudièt a Vie de de la sciéncia ailà aquesida frucha de encara, entre e ponch d'articulacion de tôt l'ensèms etnic que del comença de s'acarar al mond, al pè Canigó. Politicament las familhas feu- dalas tat e Catalonha, al contacte sieu e la civilizacion ispanè- passar na es de l'arbre de la de de pas per civilizacion occita- desoblidar. Nos pertèca tôt çè que foguèt inven- �poiitic dins l'escasenNarbona en 1054 s'afortiguèt que la propietat de lome del pôble èra inalienabla tan coma la del noble (cavalièr), e se menacèt d'escomenge los qu'atacavan los mercadièrs. Aquelas formas primitivas d'habeas corpus dessenhan ja un libéralis¬ tat de ça : modernisme a me. Del ponch d'amira catalan, lo fach a importància. En 1068 lo poder (Ramon Berenguier) convôca una as- autra una civil semblada de Patz Trèva e en ; 1131 Ra¬ ne convocarà una autra Aquela laïcizacion signi¬ fies la naissença d'una assemblada del pais, — çò que seràn las Corts de Catalonha mai tard, — Corts de Lleida en 1214. Se nos referissèm a aquela darrièra data, vesèm que lo parlament catalan es mai antic que lo d'Anglaterra, 1265 (2). mon Berenguer III dins son (1) D'unes (Lavallée) pretendon qu'anèt estudiar. Es possible, es pas sea gur. Lis istòrias di provincias son generalapèr una manca absoluda d'esperit quand, en de sintèsi sèns contrari, s'abandonan pas a un biais que retipa, ò se i ensaja, li metôdes de l'istôria pas de i endecadas centralista trôba recampat. Mai ensenhaire, l'estudi de d'Occitània li oficiala. Pasmens son de neglegir, au mens coma esplechs trabalh, e pèr l'ensèms di fachs que se de sciéncia libre de de locala. que Lis i a, es istorians referir, e mai quand vodan pòrtan lo l'amatorisme puslèu que de la istorica, coma se n'avisam pèr lo Noël Marmottan, que pasmens lo an publicacions senh de cèps l'istòria mespresarem se que i se i pas. Que lo destin dau Pònt Sant Beneset rebat pro fidelament lo destin dau pòbie occitan, coma la matèria d'aqueu trabalh, enfortir devián Sicilia en jos Frédéric d'Aragon. Dins l'encastre occitan, cal senhalar las pachas de vesimança qu'enfortissián patz e trèva, tre lo sègle XI en Aquitània. D'aqui provenon las Lias de Patz pirenencas, que son de tractats federatius vertadièrs. N'avèm de còps la redaccion occitana. Es l'origin del fédéralisme cata¬ lan e Bearn de las vièlhas constitucions, independènt, la qu'es encara la de viva Andòrra. en Un bèl idéal, lo de la Patz sus tèrra, projeccion realista e juridica dins lo viure costumièr, consi pas vèire dins l'anniversari de 1965 lo signe d'una occitanitat que voldriàm n'ésser los fisèls ? una Robèrt LAFONT. (2) J.-M. Batista i Roca fa remarcar pèr aquò : posterior al parlament d'Islàndia (938) e de l'illa de Man. MARMOTTAN. Le Pont d'Avignon, Avinhon, Noël ment Catalans Palais. fins aquela pensada parlamentària que los Es — e non sa 1964. letra — nos n'assabenta. Long dis edats vesèm que l'edifici famôs a conegut quatre périodes principaus : Lo période consolar. Rica e flòria, Republica d'Avinhon entamena en 1177 l'edificacion d'un pont magistrau a travèrs d'un Rose mai larg que uei. Aqueu pònt religava enfin au Lengadôc lo domèni provençau dau Comte de Tolosa, au terme d'una lònga pontannada que lis erdau Rose amenaçavan a tôt còp la sas seguresa dau trafec di barcatiers. A l'acabament d'aquesta òbra contribuïguèron lo tresaur consolar, li donas d'ornes ries coma lo Viguier Berenguier de Sada e la frucha di questas levadas pèr li fraires dau Pònt, bailejats pèr Sant Beneset. Aqueli fraires, mejançant la percepcion d'un drech de pesatge e la culhida di donas de cadun, foguèron encargats de — la �manténer ò govèrn rit l'obratge en son estât, sot io la contarròtle dau Consolât. Lo période di Papas. Lo poder pontificau e li Cònsols conjugan si ressorças e sis esfòrç pèr entreténer lo pònt, que l'enauçan de 1292 a 1362. Lo comèrci avinhonenc n'aprofecha e li messatgerias de la vila s'adralhan cap a la perfeccion que Peiresc la lausenjarà au sègle e — XVI. En substituis 1410 l'autoritat la frairiá dau a consolara 6e gaire, edifican de pro Pèr en latz a l'entretèn de l'obratge, mai sis intervencions an pèr ré¬ essenciala d'entraupar l'accion di Cònsols, que se tròban de mai en mai desprovesits davant li gasts d'un flume desoabestrat. Cap a 1680, lo Consolât se vèi enebir definitivament la percepcion de tôt drech de pesatge. Manca de crédits, sulta lis ornes d'Avinhon abandonan la batèsta, lis aigas faràn desgrunar lo pont arca pèr arca. D'ara enlà e fins qu'en 1819, se passarà pus lo flume autrament qu'en e barca. au pònt modèrn convenènt pèr la vilèta amb encara buïsson latz besonhs a de qu'èra ven- reiala d'una ciutat que seguit, e se'n man¬ pas remarcar Avinhon cau, a lis coma que, domèni pontifi¬ l'empresa pas conegut autri ciutats occitanas. tèmps, es estada escàpia e flôria. Long de l'ancian regim, si teissèires ediun ficaràn industria una Mai, cap Lion barra frontiera la lis entre ufanosas. Colbert pèr afavorizar 1680, a comtadina. A la dogana, de taussas grevas seràn desenant percebudas e l'exportacion dau vé¬ los avinhonenc movement ensucada, n'es obradors dis e amb lo l'economia de la ciutat tota. Antau, dins contes d'un cionala. nefica. que se'n li l'entrevescament discutible interés i a, se evolucion. E fruchas l'ajuda d'Eurôpa, Avinhon se bastiguèt un pònt que se parlèt de son audàcia. Paris edifica un paure pònt de fusta, que li fauguèt obrar de 1808 a 1819 pèr lo poder dubrir i viatjaires. Palle rebat de la glòria d'un còp èra, i'Avinhon d'aqueu tèmps participa pas, sabem, que crèis demografic. son Avèm que Amb li economia Lo période modèrn. Siám dins un tèmps que se constituïs la nocion de servici public, a l'escala nacionala e interna— pònt nèu, assortit d'un drech Mai esperarem 1910 pèr un guda Avinhon e que, de pèr sa tecnica, es pas de comparar a l'ereg dau sègle XII. Ja vesèm qu'aqueu pònt s'endevèn ca, de pretzfach. Aqueu marpas. De 1841 a 1845 n'arribar Lo période di Rèis. Avinhon quitarà pas d'èstre un domèni pontificau fins qu'a la Revolucion. Mai li Rèis de França revindincan la propietat dau Pònt. Contri— aqueu resistirà pesatge. son Pònt. a trabalh desvèlan li grandi destriam résultas un de ra¬ de còps regas d'una mai a si subordinacion pauc d'una qu'es beMarmottan avisa pas. E son testimèni, tôt brasèns pensament de revindicacion ò d'uni De ne pantaissan tôt segur, vet, de demonstracion, n'es que mai ne encara Noël mòstra que mai, e crudèu. Enric ESPIEUT. ISTORIA DE L'ART PFerre CABANES, Le Midi dës^Peintres., Hachette, 1964. art, un pretzfach pro pensât, estructurat, que reprenga, en çò que Esperam de nèstre amie Robèrt Mesuaquela istòria de l'art occitana qu'en¬ tre toti, es mai armat, mai qualificat pèr nòstra l'entreprene qu'avèm assajat de li définir de long de nèstra introduccion a l'istòria d'Occitània. ret Que nos e es l'acabar. de besonh l'istòria de pro ne subsistirà, li regas d'evolucion �Una sintèsi antau, trobar (fran- cès, castilhans e italians) que pôrtan sus l'istòria de l'art, e mai lis estudis sus li provincias locaus. mai que, pèr nos li régions, e e documènts Li mai li trabalhs son numéros e pèr un occitanista, ne sián pas parèisser d'à fons convenènts. Amb lo quasèrn de Pèire Cabanas, pèr côp benlèu, se trobam drech a una estapa primiera sus li dralhas de la sintèsi que volèm. lo primier » de Occitània tota. Sa matèria s'espandis dempuèi Niça, passa pèr Avinhon e Carcassona, pèr pas anar De mai es pas enlà de tractament, tuni lo segur, l'autor se miegjorn di pintors encara Ceret. ne son « Pasmens, creba li parets dich de li dins son que manténer man- entre la Comtat niçarda, Provènça, Nauta-Provènça, Lengadòc e Rosselhon. D'autri parets cridan puèi sa destrau, mai lo primier pas es agut estât fach. A aqueu titol, l'album considérât nos acontenta mai que I' « Art de Provènça » de Villard, que cadun ne saup dempuèi quauqui detz ans coma es intelligènt, e sa beutat. D'un autre latz, aqueu Miegjorn di Pintors acomença amb l'escôla d'Avinhon dau sègle XIV. Neglegidas son lis òbras qu'an precedit, li mosaïcas romanas, li frescas romanicas, e li miniaturas di manescrichs qu'an subreviscut a l'Inquisicion e a la Revolucion. Pasmens avèm de ludar aqueu recèns torèsca occitana sa- de la produccion pinlo coma s'aperlongar tan conscientament primier a a travèrs di temporas. Quand Elisabèu Poulain définis, dun ne sèrva duberta ma a la memòria, tota aura, a e ca¬ Occitània co¬ toti li vènts de l'esperit, a toti li passatges, e tanbèn co¬ lo recapte de toti li tradicions, de to¬ ma ti li que ritat côp definicion sieuna la renfortisson tanti trachs de la veconservatisme, occitana, mai la aqui-la relevada. que la En fondamen- si entre tas, nos es vejaire que i deuriàm lis obratges generaus ò nacionaus veirem un lis toti edats, ò de d'artistas rescontram autoctôns, embarrats dins l'univèrs de sa provincia, occitans de la còsta plena ò d'adopcion, coma Tornier, Basili, Lobon, Cesana o Monticèlli. Son pas li mens afavorizats sus lo plan de ciutat sa l'art. E rescontram tanbèn l'espelida de grands fogaus cosmopolitas — de quitas «novae» que recampan Occitans, Francès, e estrangiers. Parlarem de doas escolas di grandas, entre d'autri mens conegudas, l'Escôla d'Avinhon e l'Escôla — de L'Escôla Paris. d'Avinhon lòng di sègles XIV lis ôbras — l'illustran e XV. Froment de tan coma fan Li e a fach flôri noms — e de Miralhet mantuni pintors borguinhons, italians ô flamencs. Pèr quant a l'Escôla de Paris, Pèire Cabanas ne ditz : Lis artistas neglegisson de mai en mai la capitala (Paris, deve precid'abord qu'aquelis artistas son pas sar, toti franchimans, se'n manca força) reducha au reng de taulier de môstra au profiech dau Miegjorn ont s'aplanta I' « Escôla de Paris Tant que la poiriàm escaissar Escôla d'Occitània » aquela Es« ». <■ côla de Paris. noir fan pas que passar, Se Courbet, Matisse ô Re¬ ni mai ni mens lo Fragonard de Grassa, vesèm Manolo, Picasso e Brayer s'enrasigar dins lo Miegjorn, que i vivon, que i crean e que i môron (dins la carn ô dins l'espe¬ rit) coma Vincèns Van Gogh ò Nicolau que de Staël. Aquelis indicas, lis avèm pas trobadas expremidas a bèl exprèssi dins lo tèxt que ne parlam. Non pôdon gaire aparèisdins evidéncia ser son pèr un que qu'aplega i consideramentas un pauquet de desbardanadas cion a de Elizabèu tria. Cabanas que l'intui- la devèm Poulain. Classificam miera Pèire confirmada lônga sènsa Mai i a mai, e pèr una pri¬ d'autri critèris, de tôt E, s'avèm de tôt conèisser dau avèm de conèisser primier çô qu'es especific de l'ensèms d'Occitàsegur. fach occitan, �Aquela de l'art pariestivatge dins lo relarg mediterranenc. Pasmens, lo movement se generaliza dins tôt lo Miegjorn e, en fòra dau ròdol que i crèis l'oliu, vesèm pèr exèmple a Aubuçon, Lurçat qu'es pintor sus lana. Es pas a nosautres d'entamenat una sintèsi qu'avèm de la fisar is especialistas. Pèr lo moment nòstra meditacion es pas fondada que sus un li¬ bre unie, que nos limita, d'abòrd qu'es nia. senca limitât occitanizaoion d'abord es avèm coma rèn que de l'art. tracta tôt La un notacion vist, d'abòrd e de la pintura, qu'es originala d'aqueste mai que pas lo es- tudi, la trobarem dins una distinccion. Pèr l'autor, lo miegjornau, perqu'es ensenhat di poders de la lutz, s'estaca mai que mai a l'ombra, entre lo nordic, esbar- lugat de solèu coma un pèis pèr lo lam¬ l'esbalausiment e de paro s'abandona a còps que i a, n'es ensucat coma Van Gogh. Antau, de long di platjas de carns trop blondas se rabinan entre que Provençaus e Lengadocians arboran l'uscle fons qu'es sieu e que ganhan dins la me¬ sura, una tota mesura De tôt biais luenh de la mediterranenca. trabalh sociologia de l'art. bèn L'autor nos parla dis ornes e mai que mai dis òbras. De pèr si paginas li legèires trobarà, de bèli reproduccions (mai pas totjorn acoloridas) e un comentari sensible. L'esaqueu sènsa tetisme cròia de es l'escritura nos càmbia agradivament de l'escuresa s'espompls long di regas de trop que de critics. Enric ESPIEUT. LITERATURA L'ENRASIGAMENT DINS L'OBRA DE PAVESE. encara dèca, de veire que dempuèi detz ans tor- legisson e te reviran aqueli que fugissiàs quora caminavas per li dralhas de nòstra vida vidanta. Volguères morir l'an que te balhèron lo prèmi STREGA. De que fariàs ara ? T'aprefondiriàs dins un potz de Santo Stefano de veire li sòus que pòdon faire amb ta paura mort de viatjaire que saupèt jamai pausar si cauçaduras dins l'armari de la lo metèis libre amb lo sòbre aqueu paubre Nuto qué li mancava, de qué te mancava ? De que s'avisa de pas poder s'enrasigar. De segur pas l'amor de la terra que ti co¬ Paure uèi Cesare ! Turin, a ditz se coma te grand. Ne fan de libres ! Parlan de ton enrasigament dins li còlas dau Piémont e se delanhan que te siàs tuat de veire qu'aqueu mond era tan marrit. Sabon qu'en literatura la marrida consciéncia s'es totjorn naudi, pro cresiàu venduda. Osca, crida Eipas vendèsse tant. Pasmens se i'a Ihar i ri a tieuna. la questo siàs cadavre se O darrièra fa mort començar metèis una òbra que pot ba- as escrich pagina schifo, non que n'aviàs dins ton dia- Basta, tutto scriverò più ». E de veire ta pro : « planh amor tristàs mai lis Siàs un american qu'a revirat en italian dau Piémont son régio¬ nalisme. Dise en italian dau Piémont, qu'es un biais de balhar patz a ton ombra : las lis aimes d'un amas revirada. en perqué fin-finala, ta lenga trantalheja dabans de na deliurar de la sintaxi america- se ton e demôra dins Piémont la maja part de ton òbra : « un paesaggio di ma¬ niera, la quarantanovesima repubblica letteraria americana Tant legeires la consciéncia pausadissa la es qu'aqueu navas mieus, » que (Russo). dins ton Piémont de que podiàs agachar? Segur l'istòria di negres cavaucaires de Savôia totjorn pres¬ tes a la crosada per balhar i « terroni » i la lutz de saup au la existis Nòrd de civilizacion pas que Roma. que coma se dins lis encontradas Mancavan lis ornes, lo �pòble, e lo sabes, lo pòble a Turin es pas pimontès, es de la « bassa ». Antau ta còla de Santo Strefano, a cha mai auras l'ufanosa cola de sabem qu'alenèron nautas de l'Esperit. Mai de Sion-Vaudemont lis de s'avesinèt pauc, ont qué dise ! Tu dau costat de d'Annunzio, tu que fasiàs lo cuou de galina amb la senestra ! E pasmens se pensam que toti lis estetismes e toti li decadéncias se semblan... per aquò, per tôt aquò, Cesare, que grandmercejam, que nos fas comprene l'importáncia de i'enrasigament vertadièr, Es aqueu que laissa lis endrechs ont bofa l'esperit per voler li mots e la lenga d'un pòble colonizat. Nos fas mieus comprene lo pretz d'una terra qu'a pas besonh d'estre revirada en pâtés panholenc o chabrolenc per parlar, una terra que nos balha se la volem sonar l'intelligéncia dis estructuras dau mond e l'explicacion di contestas secularas, una lenga que se la volem nòstra nos apara de l'estetisme mort e nos duerp cada jorn la dralha de deman. te FRITZ PETER KIRSCH, Studien zur GUIN. Joan-Loïs languedokischen und gaskonischen Wïlhelm Braumiiller, 1965, herausgegeben von C. Th. LHeratur der Gegenwart, Viena (Austria), VI11-174 p. (Wiener Romanistische Arbeiten Gossen, n° IV). Peter Kirsch, assistent a la Facultat de las Letras de Viena, ten força amies al L'autor son expremls clarament Collègi d'Occitània e a l'Institut d'Estudis Occitans dempuèi qu'en 1962-63 demorèt uèit meses a Tolosa. L'an passât, tanben, nos tornèt per l'Estagi d'estiu de l'I.E.O., a La Sala (Avairon). Abans de legir sa tèsi, que nos es ara presentada dins la tièra bailejada pel Professor Gossen, de Viena, conneissiàm donc ja l'òme e l'exigéncia pregonda de clartat e de compreneson que bôta dins tôt çò que fa. Estonarem pas degun s'afortissèm d'entrada que totas aquelas qualitats son de trapar dins son trabalh sus nòstra literatura contemporanèa de Lengadòc e de Gasconha. Apondrai encara que son floquet de critica literària nos nòl del mai que nos parla un « lengatge estranh » galreben poetic dins lo passar continués de l'alemand a l'occitan (per las citacions), al francés tanben de còps (per d'autras citacions). Sèm pas acostumats a aquel biais de critica qu'emplèga las aisinas de la poësia d'Ezra Pound. Lo primièr merit del Kirsch aquò's de nos des- inventari complèt lengadocian e en paisar avenidor tras en letras. nos contant l'aventura de nòs- ribar a se far tòca dins dins un produccion en Vol pus lèu ar- S'embarca introduccion. de la gascon. idèa de la una sa pas significacion d'aquesta literatura pel mejan de l'analisi detalhada de li semblan de ébras las pus lo mèna de e dels autors que Aquel pre- remarca. dobla investigacion, sociologica e etnopsicologica d'autra man. Coma o nota amb força justesa, la tradicion de las letras occitanas es a plèc comparabla amb la de qualque autre paîs que siá ; pr'aquò, lor destinada es ligada amb la d'una lenga qu'a pas d'existéneia coma tala dins l'es¬ perit dels que l'emplègan cada jorn. D'aqul una tension entre l'escrivèire e son pòble qu'es especifica de la literatura ocpaus a una literària d'un latz, citana e définis un metéde de recèrca que èstre merament estetic o literari. D'aquel punt de partença venon los capítols I, IV, VI e VII del Kirsch, ont 6e tracta de l'autor occitan, de sa lenga, del teatre e de sos problèmas, del public pot « pas latent » de la literatura d'òc e de son fonccion del destin prevesible de la lenga. Los autres capítols (II, III, V) en �son avodats dels autors ma l'istòria dels movements, de las òbras retenguts co¬ a e lenga significatius. Lo capítol V lèva la 1'« esséncia » de la literatura (das Wesen der okzitanischen lor e question de Saurat occitana Me demandi Literatur). trabalh del Kirsch dessenhar, podriá parèisser perfiècha. Lo compès, ça que la, es pas totjorn tengut entre l'analisi venèm de la coma literària los elements non literaris, e d'un còp, semblan ajustais sul pic e coma pel bon compte. Mai que pus lo ligam entre las doas menas d'elee aquels, mai arriba ments que li manca qualques fils la teissatura sià solida a plec. Pr'aquò l'autor avié devistada l'especificitat de son domèni e saput définir lo bon metòde, mas es estât geinat, çò m'es avis, per una concepcion idealista dels rapàrts entre lo psicô-sociologic e lo literari. Aquô parèis clarament quora emplèga de descripcions etnòpsicologicas per per tal que elucidar çò que ditz 1'« esséncia » de la literatura occitana Començant amb la XX, l'analisi del Kirsch torn dels gudas noms e de débuta del desvôlza se las òbras ja l'en- reten- l'Antologia de Dòna Lafont (per lo Lengadòc e la Gasconha). Cubaynes e Mouly son los sols escrivans citats aici per qu'èran pas nomenat. ça es de trapar dins lo recuèlh Josèp-Sebastian Pons, me sembla. sonar sus- Coma dins aquel tanben, la pla¬ facha larga a l'influéncia de e aquò's condrèch. Sérié pas força util d'espepislas vistas porgidas a prepaus simplament que lo Kirsch s'es assabentat près los quites es¬ crivans, que los a vists e visitais (los que son vivents), e donc son informacion es bona e posada a las fonts melhoras. Vòli pas que joslinhar lo plaser qu'aguèri en legir las paginas avodadas al Cubaynes, que lo Kirsch l'a comprés prigondament crèsi, e mai auriéi esperat que parlés de sas Georgicas e de son Novèl Testament un pauc mai de longa, d'abord que lor de sus cada autor. Disèm pas lo Kirsch se avodadas al reussidas. s'es pas daissat trop Saurat, que se trufava de si-metèis e mai se trufès gaireben totjorn de son mond. Vertat es que son pas òbra vòl menar entre a los la « vertat dels contes », del pôble e lo dire del Saurat i a una experiéncia dins lo domèni de la parapsicologia e una quista de Vertat dins e per lo mejan dels simbèls d'aquesta experiéncia. Per o comprene son de legir de libres francés de l'autor que lo Kirsch sembla pas conèisser (son Histoire des Religions per començar). Se lo catarisme del Saurat es rencontre pas qu'un catarisme de (per parlar segon i'istôria), lo camin que vol mas ensenhar dins es contes lo d'una iniciacion autentica la règa d'una tradicion teosofica, e aqui dedins los contes del pòble jègan pas qu'un rôtie fin finala pro segondari A mon idèa al mens, e malgrat çô que pot semblar a vista de nas. sègle a d'espereles paginas semblan me al jôc del prene L'arquitectura del atal valon prepaus d'un estampèl. Per encontra las mai Parièrament dintrat me demandi se lo Kirsch dins l'ôbra del Boudou. L'analisi que ne fa, m'es avis que demôra al ras del parèisser. Afortir coma o fa a prepaus de La Grava sul Camin que son autor vôi pas ensenhar una tèsi mas simplament restituir un trôç de « vi¬ da vidanta (en occitan dins lo tèxt I), rend pas compte, a mon vejaire, de la realitat. Crèsi que i a dins Boudou un prepaus totjorn présent de demostrar (e mai sens far l'escôla) e d'analizar la situacion occitana. Que lo Boudou metèis n'aguès pas consciéncia a son començament empacha pas, en definitiva, qu'aquô sià la significacion d'aquela ôbra màger es completament » ont lo réalisme realisme qu'es que desboca dins descriu. prigondament la tèsi Mai Kirsch me un subre- la frucha de las alienacions sembla generala del contestabla, o, puslèu, digna de discutida, çô qu'es pas un reprovier mas la prôva de son interés. En- �saja de religar las èbras estudiadas a la Kirsch geografia dels païses e als rapòrts que ne sorgentan entre l'òme e son environa. N'arriba a la conclusion que l'inspiracion miègterrana (Nelli, |y|ax Roqueta, Cordas, Allier, Ives Roqueta), caracterizada per la ge recerca re- tical, valent bòrd del en grop los massls » lo entre campestre e del sud del Lengadòc. platèus de calce del tral dire, segon la definicion miègterran. Mas es pas impossible tanben que l'orizontalitat e la verticalitat s'i tenon companha. Alavètz ? del alvernhat, amb lor abitat escampilhat produisson Kirsch, te ostal autors, trôba sas rasons de viure dins la josmession (e mai penosa) a l'autoritat, als poders del cèl o del pais, sens ensajar de s'escapar dins la natura per i cercar l'experiéncia e lo solaç d'una comunion a l'armonia cosmica. Aquesta mentaverticala conha, ont encara al caractèrizarià lo « defôra benefici de » la tanben Gas- ments bar- pòt tèsi son pas de mespresar. Mai d'una (Max Roqueta, Renat Nelli, per exemple) demoraràn coma d'exemples d'un metòde. Pr'aquò entre elas e las conclusions ôm vei pas lo ligam contrenhent que permetrià d'afortirde rapòrts genetics. Soi d'acòrdi a plec amb las per provar sa analisis e las definicions de mentali lor qualificacions (orizontala, verti¬ cala). Mas l'influéncia de la geografia me e sembla pas evidenta d'un biais univôc. Las dificultats de son sistèma lo Kirsch n'a devistadas qualquas unas. Per exem¬ ple, Perbòsc es mai « miègterran » dins inspiracion que non pas « vertical ». Lo gascon Pic tanben ; lo Mancièt enfin se respond per qualques costats de son son òbra es a mai la verticalitat gascona supausada, an pas tengut per comp¬ element important, la formacion l'apartenéncia sociala dels que la praxis literària occitana e e benlèu aqui de l'ostal isolât d'ambient patriarcal. Las analisis tematicas e estilisticas fachas las analisis prepausadas austriac de pus de pes que non pas lo paîsatge. Vôli pas negar la possibilitat d'una geopoëtica, mas me sembla que son influéncia pot pas èstre immediata. Pertal que siá explicativa la cal far dintrar dins la garba de totes los condicionaes communitat rada pel Kirsch d'un intellectuala refusât es critic nostre a non Crèsi que de concepcions verticalas de la vida (Mouly, Cubaynes, Boudou). Aquí, l'òme s'acantona dins son tats per orizontala), pan-ica « relacion encontra, litat Gasconha en lo d'Aubanel, es orizontal o verti¬ o cal ? A primièra vista pensariài qu'es ver¬ la e felibrenc, na- l'abitacion Per dicionalisme exemple. Tôt aquô existls ; mas ieu me demandi quicòm. Lo mond poëtic del Mis¬ de la fusion de i'òme dins la (posicion tura vèrta nos parla d'influéncias del Felibritprovençal, o de luchas contra la tra- de la Aital situacion. Saurat lo se pas comprene en defôra del desraigament de tota sa vida. Lo paîsatge que compta amb el es lo de la recerca intel¬ lectuala anglesa e non pas lo d'Arièja. E rescontre amb Sully-Andrieu Peyre lo marquèt plus dins lo domèni de l'orizon¬ talitat que non pas las qualquas influéncias de la mar miègtèrrana dins qualques recantons de la micrò-climatica d'Arièja ont visquèt pas jamai. Tôt parièr la concepcion verticala de l'existéncia en çè son del Boudou l'esclaira e l'eslucida sa for¬ de macion regent, etc... Lo Kirsch sembla qu'aga vist consi son déterminisme pas geografic univòc aniriá duscas a negar la possibilitat d'una literatura de protestacion sociala l'arc miègterran. Mas sabèm Gelu èra de Marselha ! De tota faiçon èm pèt se demandar se sérié pos¬ sus lo que sible de ratura menar occitana un estudi de tota lia contemporanèa segon lite¬ los révoltât. Lo condicionament sociò-geografic de son encastre de vida o renèga en lo fasent simbolica- principis del Kirsch nant mai que pus al Lengadèc e Lemosin. En s'acantoa Gasconha, l'autor ment s'es benlèu lo que pus un espetar. Pr'amor d'explicar aquelas dissonàncias ça e preneson barrat en i aculhent Proven- camin d'una vertadièrament globala. com- �Qu'una analisi fonsa de nòstra literatupassés per l'investigacion sociologica, aquò se vei dins un dels capitols d'aquel trabalh, que dòna, ai las ! l'impression d'èstre de sobra per rapòrt al demai, lo capítol IV, sul teatre. Aqui lo Kirsch môstra a eu vol gaitar que orizontalitat o pas las peças de teatre en lenga d'oc son per pas èstre jogadas. I a pas cap de municipi dins los païses nôstres per subvencionar una tropa occitana. Alavetz consi va que i a d'autors per avodar de temps a compausar pel teatre ? La question es aquela, e aimariàm saber encara ont se trapa sòciologicament e psicologicament lo public que fa viure l'edicion occitana. aquel public que s'es nombrôs. pas pr'aquô es pus que « latent ». Al luòc de respondre a aquelas interrogacions lo Kirsch a mai estimât d'escriure son Capi¬ ra tol V sus Aici tras. Etwas » l'« esséneia nos (un quicòm de las letras » d'un conta dins las literàrias. côms ai qu'ajan qualqua patès que sía. E giga aquel « quicôm » e de nos- besonderes de particular) l'òbra occitana triomfa totjorn influéneias « Mas los que sus « qui- de nom en que la lenga porque siá un biais possedir lo mond adòba pas la situa- cion. » paur Voldrià dire desalienanta que pas tota creacion es qu'es escricha en occi¬ tan. Paures ! Ne sèm pas aquí ! Es de plànher que lo Kirsch s'esconde lo cap atal jol saile d'un psicologisme qu'acranca tota possibilitat de recerca. Es capable de melhor far. Aguès entamenat son trabalh amb son capital VI, sul public « latent » de la literatura d'òc, cresi qu'aurià seguit d'autres camins per sas analisis. Aquela partida de sa tèsi, e mai a mon idèa mal titolada mas (s'agis d'efièch de son public ipo- dins tetic i'avenidor), es tanben corteta, l'enquista proche los escolans de l'ensenhament segondari e superior foguèt malaisida. Mas lèva las questions perque que valon lo còp : perdequé nòstra lite¬ a pas de public, etc... ratura Las responsas encorar obtengudas las occitanistas, pas son per los esclairar. Segon lo Kirsch, e degun l'encreparà pas, l'informacion del public (mai que pus dels joves) va de l'indiferéncia cortesa a l'inhorància compléta en pas¬ sant per un gost mal informat per las causas vielhas e sens importància. Pr'aquô mas per i tornam —, i a una litera¬ contemporanèa. Es aquel escàndol segon lo mot de Joan Larzac un côp dins Esprit — que s'amerita qu'i tura — d'ôc — Aici sosquem. se nôsan e desnôsan se los problèmas nôstres al nivèl dels indivi¬ dus e dels grops, de las causidas intellectualas e esteticas, perque en fin de compte, dins aquel èsser-sens-èsser avèm las rasons que fan l'escrivan occitan, e tanben literaris. las de motivacions A primièra vista en vida, nôstras letras sos biaisses defôra de la lo rebat d'una sila projeccion psicosociologica d'una societat. De tôt aquô la tèsi de Peter Kirsch nos pré¬ senta qualques membra disjecta, mas pas la sintèsi ni mai un retrach complèt. Mercegèm-lo, pr'aquô, de nos donar, amb una informacion de bona qualitat, un son tuacion, d'un pais e de sos ômes, abans gost e d'elements per una recerca qu'es de contunhar e se poirà pas far sens referéneia a aquel trabalh qu'es lo d'un iniciador dins pels quites un domèni pauc trevat intéressais. Joan-B. SEGUIN. �ESPERO DOU VENT, poëmas de Caries Galtier, Li Caièr de Pouësio, « GEP, 1965. Pas Lo rèn de nôu poëta, aquel que paure « bèu solèu dis avis. au Caries Galtier. demòra segon orne que « saup pas » e sounjo » repapiant dins la pèl de poëta • provençal de uèi, de ièr, bon tôt ièr delà, de Li pantai quau Non cal crèire, ço que remenon a ne ? Galtier Cqu'aima força aquel tona pas pus radié de » bèu qu'el (sa) confondre a e verb) meno « es- qualques que poësia tan- moligassa. s'aca- » que e tèma latin. Petit Ives ROQUETA. Petit (Sirventès, M.J.O., 1965). de vint-e-dos les joves que sabem e que fan l'aprendis- ; un jorn de tu aquò's cinquanta labras que tendra cinquanta bocas cinquanta uèlhs cin[quanta mans e tu sola saupràs aquel jorn s'ai ieu encara d'uèlhs per [vèire. Es clar pr'aquò que tôt lo libre, ni mai Caprès veiràs ai levât un vers a bon compte ont l'aimada espelis dins lo secret dels miralhs e lo poëma aital començat s'acaba amb una frasa que farà mal o pietat als amants) ten pas tôt de long aquela tendra e jove violéncia ni aquela força d'intrada. Maladrech de côps, mas en cèrca totjorn d'un viure e d'un dire sens messòrga ni aprestatge, letania sa pas e coma tòrne Lo niston que naisserà « saup que lo Movement de la publicar de libres dins aquela colleccion Sirventès qu'aviàm dubèrta, fa ja temps, amb Sèrgi Bec. E mai m'agrada qu'aquò siá amb lo libre de lo aqueles plus dont farcis, clausulas, prician DE..., poëmas de J.-M. M'agrada força tôt de tas pòu, se Galtier ni mai, jutjar per totes aqueles Joventut Occitana Maria tant rapello ieu, de segur. RESPONDI Joan s'en « dóu soulèu saup pas seecula sasculorum. in belèu, poëma poëtic » aqul donc Joan Maria Petit, poëta ans. Jove. Jove, coma aque¬ satge de l'amor dins l'espéra d'un enfant e amb coma la de paur ber pas pus mençan, mal « d'aquel enfant enfància son ». Joves que a ne ven sa- ont lo passât e lo futur cosegurs d'èsser sortits per de bon d'una vida ont avián pas ni fuòc ni tèrra e qu'en plen mitan del bonaiir ne parlan al futur (una cassada de semèla de carn raiada / /os spaghetti plat del jorn / /os genolt>s de las dròllas I que crèsan las cambas en signe de refus 1 Diras un mot a un companh que t'aurà vist J e te'n tornaràs dins la nuèch). encara mongetas / una Dins los poëmas de Petit lo quotidian los mots. Es bon signe. Que Petit doblide definitivament sas lecturas amb çò que d'unes li an après dels poders evocatius de qualques mots « ma¬ gies » e son dire, dont poirem pas pus nos passar, l'aurà pas luònh. pesa mai que Ives ROQUETA. �NÓVAS EDICIONS OCCITANAS... A las EDICIONS OCCITANAS Buòus, — LA TERRA par (P. Pessamessa, Lei Seguins, Bonieus, Vaucluse) ACAMPASSIDA, Novèla de Pèire Pessamessa — LO SETI DE J.-B. — 3 F. CADAROSSA, epopèa burlèsca de Fabre LO LOP EN 3 F. OCCITANIA, estudi de Glaudi Bar- sòtti — 3,5 F. PETIT A las CANÇON1ER D'OC, d'Alan Ward EDICIONS DEL MOVEMENT DE LA 3 F. . . JOVENTUT CCCITANISTA, Bssièrs (Erau), Escòla de la Dulaga Colleccion — — Sirventès RESPONDI DE, de Joan-Maria Petit L'ORA DE 7 F. PACIENCIA, de Felip Gardy A las EDICIONS DE LA SECCION DAU GARD de 64, — — — car. Colleccion de dises 1. — 2. — 3. — 7 F. ... l'I.E.O., de Barcelona, Nîmes « POETAS D'OC » OMENATGE A BIGOT (45 torns) AUBANEL (33 torns) : .... MISTRAL (33 torns) 12 F. Ven de parèisser : 4 — CANÇONS OCCITANAS D'ARA, Musica e interpretacion de Gui Broglia, paraulas de Robèrt Lafont LI CAMINS DE LA SABA, cronica de Robèrt Lafont. 1 Volum A — — A las 12 F. 12 F. L'ESPIEUT, 72, Bd d'Estrasborg, Tolon FALïEUSTA, tròbas d'E. Espieut OSCA 10 F. 12 F. MANOSCA, tròbas d'E Espieut Edicions de l'I.E.O., 75, 3 F. 3 F. Bd Carnot, Tolosa Darrièrs Volums — Joan Bodon, LO LIBRE DELS GRANDS JORNS, roman -- 6 F. Bernât Manciet, LO GOJAT DE NOVEMER, ro¬ man 6 F �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 01, n° 03, automne de 1965 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 01, n° 03, automne de 1965 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1965 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-27 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/8a5d6410e1d1a88f243c58a85d9989b6.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (non paginé [52 p.]) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22552 CIRDOC_D3-1965-03 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Bodon, Joan (1920-1975) Pessemesse, Pierre (1931-2018) Gardy, Philippe Espieux, Henri (1923-1971) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme