https://www.occitanica.eu/files/original/fee93523a7ee047488b58c10869b0362.jpg 93fc52949fd40abac106aba789348f35 https://www.occitanica.eu/files/original/762c5b3d85ffe3c59b07d6018ae99ece.pdf da7cbdab9525fe1f1a0cb28f85f7dad6 PDF Text Text �VIURE RE VIST A OCCIT AN A SOMARI TRIMESTRALA Escalier C., Lo Vacarès, Camin de Generac, NIMES Director • Viure, • Comitat de Redaccion COLLOQUIS SOCIALISTAS SUS LA p. 3. BRIVA, PARIS, — : — J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, per • Felip GARDY, Gui MARTIN, Ives ROQUETA. per • • Estrangièr an :15 F. numéro : Estrangièr C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. Estampariá BARNIER, Nimes. Lo Gerent Felip Gardy, Joan-Pau BRENGUIER p. VIDA 13. : Raconte de Joan B. • (seguida) 11. LO DIMENGE D'UN SEMBLA NIC BIT- Seguy. CALENDARI Eer LéonJoan Cordas, J.-L. Joan Guin, Michel, Robert afont, Larzac, Ives : p. Creacion a Tolosa de Joan Larzac, p. 24. 4 F. • R. Perineau, Lo Campanier e lei Topins de Joan Ives Royer, p. 22. — 30 F. 5 F. (60 ptes). Gaston Basalgas. POEMAS — Lo 8. LA CULTURA E LA 17 F. (210 ptes). : 5. p. p. L'AVIACION A TOLOSA per Abonamenl per un Sosten 1. Viure, ® J. LARZAC, p. REGION ALIZACION R. LAFONT. : LA GUÈRRA N. B. — Roqueta, Los nos agotats. p. 32. 1, 2, 6, 7 de Viure son �GUÈRRA MANQUÈREM guèrra internacionala, nos podiá tombar d'aver sul cap. laMas d'autres, se la faguèron, los Israëlians a pas cessât e los Arabs, e mai sai que entre eles lo fuòc d'à plen. dins lo mond que vivèm, nos cal denonciar pervèrsa. Aquò's nòstre rôtie de consciéncia Dins aquò, una satisfaccion esvelhada. lo mortalatge, e mai qu'una reaccion vitala ; es una escapa. Perque, fin finala, qui es que faguèt aquel casus belli permanent en Orient, senon Eurôpa que porregetèt son drama ? D'aquestas oras, ne vesèm d'antisemits convençuts, que i a gaire de temps avián d'autres tomban dins sèm sauves. L'egoïsme es Satisfaccion que los d'Eurôpa, ne l'òdi dels Jusiòls, e qu'escàmbian tôt contents son antisémi¬ Israël, lo mataire d'Arabs. E la victôria del Sinaï, perque lo Sinaï los revenja dels Aurès. Los Arabs educats al racisme, qui es que los eduquèt ? L'Islam o Eurôpa ? E lo tisme per un autre, e celèbran mai de gents en França que cantan nacionalisme ebrieu, ont son sas Cal se origins ? gardar l'esperit clar dins aquel désordre de pas¬ Primièr, naturalament, reconôisser als Jusiôls de lestina lo drèch degut a tôt ôme de se sentir la tèrra jols ses, aprèp tant de malauranças e de trevanças. sions. Pa- pas¬ Mas aquel drèch lèva res a l'escàndol istoric que foguèt l'utilizacion del malastre jusiôl per l'imperialisme occidental : cavilhat en plena tèrra ont los Arabs avián costuma e d'èsser en çô sieu. Reconôisser lo succès istoric, nosautres nos tôca mai qu'a degun, d'una lenga e reviudadas. Mas aquel succès lèva res a aquel Estât drèch contemporanèu deculturacion. qu'a d'una cultura l'aprefondiment dels Arabs dins lo jos-desvolopament e la �E mai los Israëlians eomençan de comprene los biaisses l'imperialisme, que d'eles faguèt una esplècha. I aviá pr'aquò un bèl exemple anterior : aquela populacion transportada en Argeria, mantenguda pel ben de la colonizacion, associada a la colonizacion, e, lo jorn vengut que se vei l'engana istorica, se repara l'engana en levant als Europèus d'Africa la patria que cresián que la lor avián donada. Consi que vire l'afar, l'encés que l'imperialisme dels de bons sentiments se crema a el cobrirà l'odor vertadièra d'aquela guèrra : odor de misèria mantenguda, de prat batalhièr e de petròli. Mas nosautres aici pensam que detràs l'eissorbiment de las consciéncias, i benlèu a un mond futur de patz : una internacionalament garentida contra los nacionalismes e los imperialismes. Tanben l'afar aquel nos fa pas doblidar que totes los matins al Vietnam, e tôt perfeccionant los metòdes artisanals que foguèron los de l'armada francesa, l'armada dels U.S.A. recomença un genocidi scientific. Que Dieu renda la terra als seus fisèls amants. Dieu, o patz en Orient la justicia dels òmes. VIURE. Robert LAFONT Coll. (un vol. ★ : IDEES, Gallimard 3 F. dins totas las librariás) Pèr parèisser en octobre : del metèis autor Prefaci de J. MADAULE, Gallimard, ed. �soei Cottoctuìs sus la regionalîzacîon crebèt baranhas LOprimièr régionalisme un còp ennòu, 1965,revolucionari, amb la preséncia de militants occitans, corses, bretons, totes d'acòrdi sus un programa, dins la Convencion de las Institucions Republicanas. Pel primièr còp un agropament politic francés que se plantajava a l'esquèrra adoptava lo principi d'una pro larga autonomia regionala. Gui Martin a la Tribuna del Palais d'Orsay podiá butar una analisi economica nòstra e Robèrt Lafont podiá far mètre dins la mocion finala l'essencial d'aquela pensada. Despuèi, coma se sap, la Convencion intrèt dins la batalha electorala e dins la F.G.D.S. Sos objectius s'alun- regionalista. Mas sem¬ siá abandonat. En 66 Morvan-Lebesque dins un acamp parisenc poguèt aparar vigorosament, e amb succès, las lengas e las culturas regionalas. Sus l'acamp recent de Rennes quichèt força lo militan¬ chèron per un temps de la prospectiva bla pas que res del programa de 1965 tisme breton. se dobrissiá una autra rega. Los organizaisocialista de Grenoble avián decidit que lo problèma de la regionalizacion democratica seriá estudiat en collôquis de régions. L'estudi començava amb la publicacion d'un rapòrt del parisenc M. Rocard : Décoloniser la pro¬ vince. Anava començar una batèsta d'opinion dins una part de l'esquèrra francesa ont un pensament tecnician e de vièlhs reflèxes se mesclavan, ont los regionalistas anavan rescontrar los socialistas per una discussion al fons. Saint-Brieuc, primièr, en novembre : un grand succès, una progression sensacionala de la pensada de cap a nosautres, dins un acamp nombrós e representatiu del mond païsan e del mond obrièr. L'organizaire-mèstre es nòstre amie Philipponeau, e lo rapòrt sus las questions culturalas es de Keravel. La premsa res Mas en 1966 del Collòqui francesa fa avis. Lo C.O.E.A. es représentât Los prejutjats començan de tombar. per Tornariâ. 3 �Puèi la seguida, contrastada, animosa. A sada tecniciana arriba d'esperela a concèbre Lion una pende poders re- gionals autonôms. A Marselha, una pensada parièra, mas gelada que sembla, se tusta a la preséncia massiva dels occi- lor radicalisme cultuconvèrsas, las comessions ; a la tribuna dins l'acamp final, entre Ives Roqueta e M. Rocard. La premsa tòrna a son atencion. A Morrencs, tôt se passa lis, e la mocion finala parla de supression dels prefèctes, d'assembladas e d'exeeutius regionals. A Briva, l'occitanisme intra mai en débat. Lo progrès contunha. A Pa¬ ris, enfin, es lo moment final de vertat, ont se vei clar consi cadun a avançat, s'es enduresit, lo camin fach e lo camin que demòra de far. tanistas, de lor jovenesa vesedoira, de ral. Lo débat es de pertot, dins las important d'aqueles collòquis serà estât de dins la mobilizacion progressiva de las consciéncias que s'operèt en sièis o sèt meses. De cap a novembre passât, se pòt dire que lo tèma de la decolonizacion del territòri francés pareissiá a l'esquèrra un « biais de dire ». Força qu'èran pas d'acôrdi al fons, quitavan dire. Mas lèu l'interés s'esvelhèt, la discussion se nosèt. E del còp la consciéncia regionala se meteguèt de parlar, anant mai luènh que çt> pensàvem. Es important d'avalorar per exemple çô que se passèt dins la région dicha de Lengadòc-Mediterranèa. Aquela région èra concernida pel Collôqui de Marselha, mai aviá pas donat, en décembre a Marselha, de signe de despertar, puslèu un atissament tecnocratic a respièch de l'occitanisme. Mas, quora lo P.S.U., lo 7 de mai passât acampèt a Montpelhièr los re¬ présentants dels sendicats, dels agropaments divèrses, se veguèt lo camin fach : très còps mai de présents que se n'esperava, de rapòrts plan fâches e orientais, una pojada de L'efièch mai segur consciéncia vertadièrament occitana. rendut-compte de cadun dels collòquis, aici sus dos d'entre eles que prenguèt Gaston Basalgas. Nòstres legèires i traparàn lo resson dels prepaus, dels incidents de sesilhas. Rès d'una proclamacion ; son que Fauta d'un donam las lo dessenh notas d'una marcha que contunha, dificila e apas- sionanta. VTURE. 4 �BRIVA DONARAI l'acamp de Briva lsi de», rapôrt, pas de ne soi gaire socialista capable. Sera puslèuunaun anal « flash que se ditz en francès, sus lo debanatge e l'ambient cada coma d'aquelas doas jor- nadas lemosinas. Marselha, dirai qu'a Briva i aguèt çò que manconsciéncia regionala. Tomberiam al pais de Gelu sus una manada de franchimands que pauc a pauquet s'adralhavan devers nosautres amb un vam de morgueta cuolsarrada. L'intervencion de l'Ives Roqueta arrestèt lo pauc d'evolucion lentarassa d'aquels sabentós de la bòna, mas aguèt lo meriti de pausar clarament lo proComa èri tanben a ailabàs cava : una blèma. A Briva, i aviá subretot dins la sala io r apical que fautava a brava delegacion del C.N.J.A. La pre- Marselha. I aviá d'obrièrs e una trabalh, cam¬ paracion materiala èra bona : salas de conferéncia e de bra, mangiscla. Cada despartiment aviá mandat un rapôrt sus agricultura e vida economica. Duberta la sesilha, s'ausiguèron los rapôrts de Vincens la seuna GAUMER Miquel LARDENEKER l'agricultura, Renat PETIT sus lo torisme e la cultura, DY sus los espitals de Lemôtge, e lo rapôrt principal de G. : Face à l'étouffement du centre ouest, objectifs clairs, solutions neu¬ ves ». Dins aquèl trabalh, lo menaire P.S.U. de Briva, per luchar contra la fugida de populacions e la régression economica se ditz francament per l'autonomia regionala e fai un ensag de creacion de finanças localas CC.R.IP.E. : Caisse Régionale pour et le plein emploi). sus « del Lemosin, l'investissement montèt en cadièra e diguèt que « èra paura, del mai la preparacion de l'acamp èra a Saint Brieuc i aguèt una presa de consciéncia coilectiva e séria çô meteis ». Sortiguèt de la pocha los « Principis » cadun dins la sala avié un exemplari jos lo nas — e de Puèi Michel ROCARD del mai bòna ; que qu'a Briva del C.O.E.A. la région seguir : dels amies occitans e n ai que dos reproches de lor faire : un territòri de la dogana e una zòna monetària son de causas qu'existisson e, dins una région, faire las des¬ pensas en fonccion de l'acamp de sous mena al caôs ». Lo reproche èra pas grandaràs, e foguèt una bôna propaganda per nosautres, que cadun prenguèt e legiguèt los « Principis ». Alara Rocard expausèt lo seu rapôrt. M'es vejaire que sa parladispetava mens qu'a Marselha, e donèt pas las direccions de recerca qu'avié balhadas en Provença : descopatge régional, assemblada elegida, poders de la région, finàncias, articulacion de la région e del plan, politica culturala regionala, las entrepresas publicas regionalas... De nuèch trabalhèt una comission per cada rapôrt, e mai per lo de Rocard, ont anèri. Aqui èrem pas gaire, una quinzenada sus 200, e — « se trabalharà pas sus aque! document sa 5 �pausèri la primièra question : « d'acòrdi per vôstres reproches, mai avèm totjorn dich que lo nôstre problèma se pausava en termes francés. Solament, coma anatz faire per lo Pais Base, asclat en dos per una frontièra que se ditz naturala ? ». s un trabuc », çò faguèt e de seguir : « cal dire per França ten darrier ela uèch sègles de centralizacion, e qu'es ara força malaisit de cambiar aquela orientacion. Aquò dich, coma socialista e democrata, es a dire en favor de la vertat e de la discutida entre electors e elegits, soi per lo manteniment de las culturas regionalas qu'an una dimension vertadièra : Pais Base, Bretanha e Alsaça. Cal lor faire una plaça correcta dins l'ensenhament ». Oblidava de lengas e subretot l'occitan, que per el èra una lenga quasiment mòrta. Faguèri ben tôt çô que poguèri per li mostrar lo contrari, mai capitèri pas alara. Per los bases, me donèt pas la responsa a la ques¬ tion pausada, e me diguèt solament qu'aviá escrich son rapòrt amb un amie base e qu'èra el qu'aviá insistit per i metre lo trôç sus las lengas — « Aquo acomençar que regionalas. l'assemblada regionala. Rocard pensa qu'aquela segondària, e que las revindicacions essencialas son economicas e, de mai, per el, cal téner compte de constrenchas institucionalas e monetàrias. Aquò fai que dins de régions Se passèt puèi assemblada i aura sàrias. es una a revindicacion de vertadièras assembladas, e dins d'autras, semblan Mai subretot Rocard a un fotral de paur de veire sembladas tombar al poder de la pas neces- aquelas as¬ drecha. Aqui quauqu'un pausèt la question de l'ensenhament de l'economia regionala, e demandèri çô que pensava de l'universitat regionala. Res¬ ponsa : « soi en favor de la decentralizacion de l'ensenhament e de l'universitat per faire una diferenciacion regionala dels programas mai, per acomençar, cal decentralizar la F.E.N., violar la « Société des Agré¬ gés » e democratizar lo S.N.I. ». Me sembla qu'es aqui que diguèt qu'èra a la C.F.D.T., e insistiguèt sus l'ensenhament de l'economia re¬ gionala. decentra¬ cal decentralizar un cicle industrial amb poder de décision dins la région, e parlèt de l'aviacion qu'es pas pron decentralizada a Tolosa. Coma li fasiái arremarcar que mancàvem de mejans de comunicacions orientats levant-ponent, diguèt que caliá desvolopar çô que i aviá, e faire quicôm de novèl per lo LemoPassèrent a d'autras lizacion industriala. Rocard questions coma lo problèma de la pensa que sin. L'endeman, cada comession presentèt lo seu trabalh. S'acomencèt l'agricultura. Ai retengut subretot que caliá desseparar la nocion del trabalh de la tèrra de la proprietat, e cercar de solucions per liberar l'agricultor del pes del foncièr, ara que la bèria vai passar de 15 a 50 ectaras. La discutida portèt sus très ponchs : creacion d'una societat foncièra, espandiment dins lo quadre de la S.A.F.E.R., nacionalizacion. Tôt lo mond foguèron d'acèrdi per refusar los sous estrangièrs e condemnar la S.A.F.E.R., que fai pas conéisser sos trabalhs al public. per 6 �aqui naisson las de grans ; e se vendon atal pichòtas a la région parisenca. Aquò fai que lo Lemosin a pas d'industrias de la carn : tuadors, conservas. Sergi MALLET assegurèt que caliá laissar a la région parisenca la produccion de carn de consomacion correnta, e faire dins Lemosin de carn de nauta qualitat amb un sistèma de cooperativas qu'aguèsson un especialista dels proSe parlèt de temps del gros problèma lemosin : bèstias, mai se pòdon pas engraissar, que i a pas pron blèmas de la comercializacion. l'agricultura sautèrem al torisme e a la cultura. Aqueles d'aqui èran un pauc trop dins las nivols, amb de bons sentiments. Demandèri la paraula per dire que m'estonavi que lo problèma de las lengas regionalas foguèsse pas estât estudiat e tanben lo de la decentralizacion e de la democratizacion de l'ensenhament e de l'informacion. Me sem¬ bla que foguèri pro aplaudit, e l'autor del raport cultural me venguèt dire a la fin qu'èra d'acòrdi amb nosautres per las lengas regionalas e la creacion d'universitats regionalas. De Venguèt alara la comession Deneker. I aguèt un fotral de batesta los qu'èran en favor de la C.R.I.P.E. e Lardy, qu'èra de contra, que la C.R.I.P.E., a son vejaire, èra pas un quicôm de socialista. Ro¬ card adobèt tôt lo mond quora diguèt que la C.R.I.P.E. « teniá compte d'un contèxt capitalista e qu'èra una transicion sus lo camin d'una entre solucion socialista ». de la comession Rocard, se legiguèt çè que Faguèri çè que poguèri per metre l'occitan al nivel de las autras lengas, mas me sembla que mon intervencion foguèt gaire bona. Un mèstre d'escòla diguèt qu'èra contra, que comprenguèri pas gaire per de qué. Alara un jove professor de drech de Lemôtge montèt en cadièra, e de dire : « coneissi pas trop lo problèma de las lengas regionalas, mai sabi qu'existisson. Adonc aquè deu èstre l'afar de la senèstra puslèu que de la drecha e del cléricalisme ». Foguèt força aplaudit. Per claure lo trabalh d'aquela comession, Rocard diguèt qu'èra pas encara segur de l'implantacion de l'occitan coma lenga. L'arrestèri, e li demandèri de faire una enquista dins la sala. Trapèt 20 personas qu'aviàn après lo francés a l'escèla, e 6 teniàn mens de 30 ans. Fo¬ guèt força susprès, e meteguèt l'occitan al nivèl de las autras lengas regionalas. L'acamp socialista de Briva s'acabèt sus una lònga parladissa de Sergi MALLET, que portèt pas grand causa de novèl ; pasmens nos aprenguèt qu'a Paris, un côp debanadas las eleccions, i auriá un acamp sus Euròpa amb los socialistas dels pais europencs : autra escasença per pausar lo problèma del régionalisme e de las nòstras lengas. A mon vejaire, aquel acamp foguèt bon dins son ensèms. Ça que la manquèt una bona mocion finala, mai una letra de Mendès-France pausèt clarament lo problèma de la decentralizacion vertadièra e condemnèt la deconcentracion autoritària del gaullisme, tôt aquè dins Per lo rendut-còmpte vos ai dich. l'encastre nacional francès. 7 �PARIS 1AGUET pasl'entorn a Parisdelslo 3collòquis de e lo 4 regionalistas, de junh un vertadièr acamp mas puslèu un ressintèsi contre de a familha, sens e convidacion de la premsa, entre de Grenoble e de cada région. publicitat los menaires de las jornadas Força n'esperàvem d'aquelas doas jornadas parisencas mas, coma d'òmes que tombavan pel primièr còp dins un acamp atal, qu'èran mas tecnocratas que socialistas (lo tecnocrata trapa dins lo so¬ cialisme çò que li agrada, un plan, e desoblida lo demai), e que calguèt tôt lor aprendre, se butèt pas pro luènh dins la recerca e l'aprigondiment tecnic dels mejans de regionalizacion. Cal dire tanben que cada P.S.U. aviá dins la clòsca los problèmas d'orientacion del seu partit. Pasmens los regionalistas èrem los mas nombroses amb cada delegacion del C.O.E.A., del Club Breton, des Bonnets rouges e del Fronte Regionalista Corsu. Solament, coma totjorn, aviàm pas apreparat de tèxt de mocion de faire discutir e manquèrent de còps de pedai aviá gogia. questionari pro simple que i cadubertura de la sesilha, M. Rocard i A cadun de nosautres se balhèt un lià metre de òc de pertot e, a la apondeguèt lo problèma de las comunas sionala en França. Lo e primièr de prendre la paraula foguèt de l'organizacion profes- Salomon, que la balhèt Rocard. L'autor del raport Décoloniser la province tornèt dire la débuta de son intervencion de Briva, que del mai la région es paura, del mai i a una consciéncia regionala e qu'atal, de totis los coilòquis lèu lèu a el segiguèt, lo de Briva foguèt lo melhor e lo de Marselha lo pus Mai çò qu'ai lo mai arremarcat, aquò's que jamai parlât de constrenchas institucionalas, de doganas e de zònas monetàrias. Cresi que la preparacion d'un acamp socialista consagrat a Euròpa, dins lo quadre de las jornadas de Grenoble, a fach passar las recèrcas regio¬ nalistas del P.S.U. a un nivèl supra-nacional. Aquò se veguèt plan dins de Paris foguèt partatjat en la comession institucionala (lo trabalh 3 comessions : institucionala, economica e culturala) que legissèm dins que marrit. lo seu me que raport final : « La commission des institutions régionales affir¬ la nation n'est pas le cadre exclusif et suffisant. Il convient de quelles délégations de pouvoir elle devra plan infra-national comme sur le plan supra-national ». dterminer concéder sur le Aquela comession, ont i avià Phlipponeau, Lafont, Person, S. Malfoguèt la melhora. Podèm dire que las idèas del C.O.E.A. i serviguèron de piasons. Un còp condemnada la C.O.D.E.R. « instrument destiné à couvrir les décisions imposées par le pouvoir central », s'estudièron los mejans progressius de passar a l'autonomia regionala. Per acomençar, dins cada région actuala, caldrà fargar « un conseil let... 8 �plan qui se substituera régionale du cinquième plan actuel, étudiera les problè¬ mes économiques et sociaux, répartira les investissements et informera l'opinion en contrôlant les stations de l'O.R.T.F. et en ayant à sa dis¬ position des moyens d'information par la presse ». économique et social qui préparera un nouveau à la tranche mettra en place de nouvelles structures financiè¬ les moyens et les responsabilités de réaliser les programmes qu'elles auront définis et on étudiera le découpage des régions et celui des circonscriptions de niveau inférieur dont les ca¬ ractères pourront varier selon la structure géographique et les fonc¬ tions économiques de la région ». Aquel consèlh res » donnant aux régions un còp acabat aquel moment de transiclon, per las régions lo voldriân, « il serait créé un conseil économique régional et une assemblée élue au suffrage universel, ayant un pouvoir politique ». ...le conseil économique régional est constitué par les représentants des diverses organisations professionnelles et sociales. Il prépare le plan en accord avec les organismes nationaux et participe notamement grâce à une Caisse régionale publique d'investissement, à un et à l'animation de l'économie régionale »... « Ce système permet aux organisations syndicales de conserver leur pouvoir de contestation. L'assemblée régionale, élue au suffrage universel, adopte le plan et le budget régional et contrôle toutes les affaires de la compétence région »... Un executiu régional es elegit per l'Assemblada e dirigis i'administracion de totis los afars de la competéncia région. Puèi, que se « contrôle de la regionala de la dins aqueia comession los ligams de crear I'administracion nacionala : <• auprès de chaque ré¬ commissaire de la République est désigné par le gouverne¬ est responsable devant lui. Son rôle consiste à faire respecter est le délégué de l'Etat devant l'assemblée et le Conseil éco¬ régional. Il dirige les services administratifs de la compétence Per acabar s'estudièron entre la région e gion, un ment. Il la loi. Il nomique de l'Etat ». économies foguèt bon, amb la partici¬ Bidegain, e tanben Rocard, lo temps que demorèt. Es el que faguèt petar l'exagon quora diguèt que Lille èra una creacion nacionalista francesa e que la vertadièra capitala regionala èra Bruxel¬ les. Amb aquè Rocard faguèt sieu lo descopatge régional d'Occitània de Gui Martin (Principis del C.O.E.A., 1966) e prenguèt Agen coma capitala de la région Aquitània Tolosa-Bordeu. D'aquel biais, los regionalistas d'aquela comession, ont èri amb Gui Martin, Santoni e un amie breton, aguèrem ren de dire, e pensàvem que l'afaire èra ganhat. Mai lo raportaire, e subretot lo président d'aquela Comession, Inchauspé, sens nòstre vejaire, farguèron un rapòrt final que i trapam pas grand causa de la recèrca d'ordre économie que faguèrem, e ont apondeguèron d'idèas d'aquela mena « la commission souligne la priorité chronologique de l'économie sur les institutions... Il est nécessaire de Lo trabalh de la comession pation de Salomon, 9 �susciter une nouvelle entrepreneurs ». Coma l'assegurèt qu'òm acostuma de trobar dins la boca des race S. Mallet, vaqui un vocabulari de Giscard d'Estaing... Aquel Inchauspé, l'arrecomandi als amies del collôqui de Morencs. melhora de totis los La mocion finala que donèron aqui es de segur la acamps, e compreni pas que se siá mandat Paris aquel tecnocrata a C.F.D.T., format als Estats Units d'America, e que te dona coma refemade in U.S.A. que son pas brica socialistas. De mai t'assegura que los bascos son gaire qu'aquò's degut a la lenga que pardevon èstre desliurats d'aquel pes. réneias d'autors lo tip perfiech de l'alienat e saberuts dins las matematicas, e es lan, e que Dins la discutida finala, sion cultural de et cultures saert, que el que meteguèt d'embolh. La comesprésident, tornèt prendre lo rapôrt Saint Brieuc e las idèas del Mouvement laïque des langues régionales. Un còp de mai aqui calguèt tôt aprendre a Fosparla flamand, e que trabalha amb la revista Esprit. culturala amb Keravel es coma Inchauspé bramèt tôt çò que poguèt contra las résultas fachas a l'entorn de Keravel. Es dins aquela comession que manquèrem un pauc de pedagogia. Aurià calgut, a costat de l'ensenhament de las lengas regionalas, parlar de la formacion tecnica e economica e de la democratizacion e decentralizacion dels sendicats d'ensenhalres. Avèm de côps un biais infantil de nacionalistas dins las nôstras revindicacions, que mancam de trop de réalisme e de simpatia per los que s'adralhan amb nosautres. Aurosament que Tornarié deu mandar a Rocard d'entresenhas per adobar lo rapôrt de la comession culturala, se se manda a la premsa. Doncas discutida finala pro marrida. Calguèt que Lafont faguèsse psicô-drama, que se diguèsse descoratjat per la manca de progrès que fasiàm dins la recèrca e insistiguèsse sus la nécessitât d'apre parar un projècte de lei de pausar sus lo burèu de l'Assemblada nacionala. Aquela idèa, Rocard la faguèt sieuna, e, ara que ven de passar secretari général del P.S.U., podèm esperar força causas d'el. Benlèu que soi demorat fins ara trop dur per l'acamp de Paris. S. Mal¬ let e Rocard, qu'acabèt la vesprada amb nosautres, vôlon butar mai luènh lo trabalh acomençat, e los que seguisson pas, avèm pas que de los mandar al diable, coma benlèu los de Briva, que donèron en Lemosin lo melhor trabalh e que semblan ara recular, çô que podèm explicar per lor engatjament en favor de las tèsis de Martinet dins lo P.S.U., mentre que los menaires de Marselha vôlon tornar ganhar lo temps perdut. de Gaston 10 BASALGAS. �L'AVIACION A TOLOSA (SEGUIDA) cambiaments que dins son laestats TOTentrepreses lo mond sabon meses darrièrs pel Govèrn pendentloslos importants Direstructura de l'industria d'aviacion reccion e : digam-los tornar ça la. que Presidents-Directors Générais de las Societats A la fin de 1966 los General Puget e lo Sénher Cahende mai èra Président de l'Union Sendicala de las Industrias d'Aviacion) foguèron « desmessionats » e remplaçais respectivament per un General de l'Armada de Tèrra e per un ancian Prefècte de Policia. D'enterin, foguèt anonciat oficialament que las activitats d'aicestas doas Societats seriàn « regropadas » lo trabalh d'avions del Nòrd sérié donat a Sud e lo trebalh d'engenhs de Sud a Nòrd, los noms de las doas societats estant cambiats en « France Aviation » e Nacionalas Nòrd e Sud-Aviacion, lo Salvador (que « France engins ». de las Armadas faguèt saber al de Breguet Aviacion, que li agradarié qu'aicesta Societat se mesclès amb la dels Avions Dassault, lèu lèu se pos¬ sible. Lo sénher Floirat, que vòl pas cap de rambalh amb Menistres e qu'a pas jamai vist dins una entrepresa quicôm mai qu'una maniera de far d'argent, comencèt sul pic de negociar amb lo sénher Dassault per li carvendre sa part, majoritària, de las accions de Breguet, qu'aquò es un plenponh de milions (de francs nòus). Lo negòci durèt longtemps e s'acabèt pas abans lo mes de mai. Al début de 1967, lo Menistre sénher Floirat, Président Malgrat lo biais criticable d'aver de las « desmessionat » los Présidents l'ensemble d'aicestas décisions concentrant entrepresas pòt parèisser savi per luchar melhor contra la concur- Nòrd e Sud-Aviacion, réncia americana ; maniera tan pauc degun dels que lor aflaquiràn aicesta industria'mai que l'afortiran malastrosament decididas d'una pòt, sens consultar democratica e tecnica coma se caldrà las mètre en òbra, pas. Que : primièr, juxtapausar es pas concentrar, mens encara reorganiaicestes mescladisses largs provocaràn de désordres e de de- — zar : galhadisses pendent d'annadas. Es tant évident que lo Menistre elmetèis se'n trachèt : dempuèi lo mes de genièr las décisions de fusion de Nord e Sud foguèron quitament pas començadas d'aplicar ; indispensable cada (Sud), puèi, l'emulacion, qu'es un factor de progrès quand en França i aurà pas mai qu'una entrepresa per tip d'activitat : avions militars (Dassault), avions de passatgièrs engenhs (Nord) ; — desfaltarà — quant poderès lo sénher reorganizacion », ôm es escandalizat puèi encara, quand se sap ja èra davant aicesta « Dassault de vèire 11 �quinas facilitats nòvas li son donadas per senhorejar sens cap al prètz que voldrà sul mercat avions militars en França ; de marga e enfin, la venda de Breguet a Dassault arrisoa de far cabussar francò-anglesa que duscas ara anèt fort plan, la Jaguar, e de mètre al caumatge una part granda dels trabalhaires tolosans de Breguet. D'efièit, lo Sénher Dassault es pas tan cobés — operacion de cooperacion una de se recuperar los crédits reservats per la tièra d'avions de caça de dos motors Jaguar », que foguèt estada comendada a Breguet en cooperacion amb l'entrepresa anglesa B.A.C. Dassault ensagèt per totis los mejans d'empachar aicesta comanda, mas capitèt pas que, per un còp, los mi¬ litars sabián çò que volián. Per la fin, bastiguèt amb son argent un prototip d'un autre avion de caça que bategèt FI, e ara, fasent sem¬ blant de se far pregar per comprar Breguet, i mèt la condicion que lo Govèrn li comande d'abòrd un centenal de FI : atal, que pôsca despolhar la tièra dels Jaguars de sos crédits e los far virar per mai de FI, o que pôsca pas, e qu'el bastiga los Jaguars, ganharà d'argent a ronfle. Mas los autris avions que Breguet bastis ara (Atlantic, Br 941) l'interèssan pas brica, e i a grand perilh de caumatge per los 1600 de comprar Breguet coma l'Armada de l'Aire per aquesir « obrièrs e dels talhèrs tolosans de Breguet. tecnicians d'aviacion, que nosaus Tolosans avèm far capitar, e dont tan sovent avèm ausit los re¬ présentants del Govèrn dire que la ciutat nèstra es, per França, la capitala, avèm pas cap de drèit sus ela : nos noiriguèt duscas ara mas contunharà o pas segon çô que sera decidit per de Monsens de Paris, Doncas industria aicesta trabalhat per la tant lo Sénher Fioirat o Dassault, de Menistres o lors tecnocratas. E mai lo Govèrn désirés vertadierament veire l'arroînar sens o voler, per l'intermediari de sos fonccionaris qu'an un poder de contrarètle sus totis los estudis e los trabalhs que son faits amb de crédits de l'Estat (sol Dassault se permèt de bastir de prototips a son idèa, se sabent pro poderôs per los se far comprar a posteriori, çô que lo dispensa de tôt contrarètle pendent que sos burèus d'estudis e sos talhèrs trabalhan). Aquô es pas tôt. capitar aicesta industria, pot cèp de mai que nos cal pas aver fisança dins desvolopament économie de assegurar lo nôstra région : d'aicesta industria es a Tolosa, es pas tolosana. Quand lo Sénher Fioirat li calguèt alargar sos talhèrs per bastir la tièra dels Atlantics, se causiguèt d'o far a Tolosa, foguèt per tocar d'argent de la decentralizacion » e tanben perque la man d'ôbra es pagada mens car a Tolosa qu'a Paris. Lo jorn que li agrada de vendre Breguet al Sénher Dassault, se'n maina pian de çô que resultarà per los paures nècis que trabalhèron per el I Tôt aquô môstra l'industria d'aviacion un per « Aquô môstra mai que mai que sola l'espelida d'una democracia regionalizada amb un poder de décision e un buget prôpris poirà inversar lo procès que, se contunha coma ara, aprèp colonizar Occitània, lèu ne farà un desèrt. R. 12 PERINEAU. �CULTURA E LA VIDA. TAM en un de camin nosautres, que tèmps que s'i : se'n parla, e parla de cultura a cada força se'n parla plan. E perdequé dison, òc —, li sauvaires pas tanben ? Question question de mort. Per quant a la força ben. E per çô qu'es de la mòrt, non siám — d'uni de la cultura occitana, ne de vida, parèis, e benlèu, o parlariàm vida, aquò vai, e es l'ora de se'n mainar, estent que siám vius, que ne bra- men. Adonc, parlent de cultura occitana. Per lo plaser de toti. la cultura d'òc, quau de nosautres, en un mo¬ ment ò un autre, n'a pas vougut èstre l'aparaire, l'òme providenciau, sènsa parlar di mantenèires de toti menas que se pòdon descubrir i cantons d'un poëma ò d'una pagina de pròsa engimbrada a la ne-vòs-ne-vaquí ? Pèr amòr que « A la bona nosta mèstes d'escblas ! » MITOLOGIAS Aristocratica, dau temps di trobadors (sai qu'es un pauc simplificar li causas de parlar coma aquò, mai me sembla pas d'à fons messorguier de prononciar lo mot d'aristocracia), la cultura occitana -— se ne manlevam li quauqui gran¬ dis òbras revolucionàrias de l'Edat Mejana — pense subretot a la Cançon de la Crosada e tanben i sirventès de Pèire Cardenal es venguda puèi una cultura aristocraticòfolclorizada : una cultura tôt çô que i a de reaccionari, dins son fons tan coma dins son expression formala. Avèm pas — 13 �de balhar un côp d'uelh sus lo debanament de la cultura qu'a uei per nos mainar d'aquô. Sai que se poiriá dire la metèissa causa d'un molon de culturas autras, qu'eli tanben foguèron per lo mai grand de son istòria li victimas que nôstra fins desconscièntas d'una alienacion fonsa, que perli biais de viure e li biais de culturalizar lo viure. mai ò mens tocava e Mai m'es pasmens nament sus istoric, vejaire es un que modèl nôstra cultura, dins son deba¬ pron remirable d'aqueu proces¬ d'alienacion. La cultura occitana, aquô es estât remarcat sovènti côps, foguèt primier çô que se sôna, amb una poncha de mespretz trufaire plan justificada, una cultura fargada per d'intellectuaus. Fins en aqui, ren d'anormau. Mai, fargada per d'intellectuaus, foguèt tanben intellectualizada de fons a cima de son espandiment. En una paraula, la nôstra cultura, d'à fons desseparada de la vida — e mai foguèsse pus près, dins gaireben toti li sègles, d'aquela vida que o foguèt, per prene un exèmple que lo coneissèm, la cultura francesa — ne balhèt pas jamai qu'un rebat faus, preciós pasmens, estènt que foguèt lo sol image — ô a pauc près — de nosautres que nos foguèt laissât. D'aqueu ponch de vista, seriá de tôt segur apassionant per nosautres d'estudiar lo sègle detz-e-uech de la creacion occitana, que s'i poiriá benlèu définir amb una précision ensenharèla a l'encôp li motius e li processus en prigondor d'aquela alienacion qu'ara ne sofrissèm mai que mai. Dins la metèissa amira, lo période « mistralenc » de la cultura occitana, amb toti li sieus esperlongaments fins qu'a uei, estudiat e comprés coma culturalizacion progressiva de la cultura vertadiera de l'airau occitan, nos aprendriá tan¬ ben força causas. Devèm plan vèire d'efiech que l'ensag mis¬ tralenc, puèi felibrenc, de renaissènça non foguèt pas jamai quicôm d'autre que la temptacion, normala en aquesta pontannada, avèm pas que de tornar considerar li movements di nacioilalismes dins Eurôpa tota, d'aristocratizar, ô, per emplegar un vocabulari mai asaptat au sègle, d'emborgesir la cultura potenciala dau païs occitan. Es a dire que tôt çô revolucionari que podiá se trobar dins la cultura nôstra foguèt mes de caire, au sol profiech d'una entrepresa borgesa de fargament d'una cultura borgesa. Cultura borgesa que ne siám lis eiretiers. Aquela mitologia, que foguèt la de occitana, se se pot encara parlar de vida, viscuts, e, malastrosament, sèmbla que ne 14 la vida culturala n'avèm sèmpre vivem que mai. �benlèu necessari d'uei d'ensajar de comprene çò qu'aquela culturizacion borgesa dau viure nòstre vòu dire, e li mejans de se'n desempegar. Seriá UN UMANISME OCCITAN ? mond ne parlan, e finisli lausenjas, cadun segon son biais pas jamai de'n cantar de pensar o de vèire li causas. Desempuèi lo temps astruc di trobadors fins qu'a la granda soscadissa liberala dau Mistrau de Calendau, se pòt, segurament, destriar una volontat prigonda d'umanizar lo viure per la cultura. Mai la question es de saber de quin viure e de quina cultura se tracha. Es aqui que tôt vèn mai complicat per nosautres, e, a l'encòp, mai greu per la nòstra « bòna consciéncia ». Seriá aisit, aquel umanisme occitan es pas crese, de mostrar que tôt qu'una bodofla, estènt qu'acaba pas d'èstre un umanisme de borgés, amb tôt çò que pòt i aver de marrit dins la filosofia culturala de la borgesiá, occitana ò autra. Podèm pas negar, pasmens, çò positiu que caup lo debanament istoric de la cultura occitana ; mai s'arremarca aitanlèu que l'umanisme occitan non possedis aquela valor de positivitat que dins li périodes revolucionaris de son istôria : dau temps de la crosada albigesa, dins li poësias de Pèire Cardenal, e dins quauquis autris òbras esparpalhadas de sègle en sègle, jamai pron numerosas per s'impausar, mai que demôran la nòstra força mai granda. D'un umanisme occitan, tôt lo son Es aqui, çô pense, que se poirián vertadièras d'un umanisme occitan que trobar li fondamentas seriá quicòm d'autre lo desgaunhament sistematic de la flaquesa borgesa que nos enfècta encara tôt lo sant-clame dau jorn a l'ora que siám. Umanisme occitan que sa chabènça li es donada un còp de mai au moment de vida qu'es lo nôstre, e que la devèm pas laissar escapar, que que siá lo sien pretz. Vertat es que l'epòca d'ara es mai que mai una epòca de revolucion prigonda dins lo viure dis ômes, que benlèu la cultura occi¬ tana poiriá n'èstre un catalizaire di primiers. A la condicion unenca qu'aquela cultura venguèsse pas, çô que nos ametant d'aulras, amb son naça, una cultura borgesa demest especificitat prôpria, pas mai. Es aquô que nos fau crénher que mai que tôt, aquela possibilitat totjorn présenta d'un emborde la cultura occitana, que li manlela sien potencialilat revolucionàrias, per lo dedins variá la sieu força e gesiment 15 �demòran prigondas. Se vèi que lo pretzfach nòstre es que li temptacions son grandas de faire de la cultura occitana una cultura borgesa, es a dire d'ensajar de li tornar balhar la sieu vida son que dins un quadre borgés, sensa se mainar de la traïcion qu'aquò signifieariá per nosautres toti. Lo perilh qu'es a l'auçada de l'entrepresa. que malaisit, estent Faudriá pas, pasmens, creire que tôt, fin finala, se pòt una vesion politica, au sens mai larg dau mot. Estènt que nos enfangariàm dins una fraseologia vueja, que resòuver dins qu'un engana-la-fam de mai, coma n'avem conegut foguèsson lis ideologias que n'asseguravan li fondamèntas. Se se parla d'uei de cultura e de vida, tôt sotalinhant la ligason indefugibla qu'existis entre li doas paraulas, aquò's pas Soncament per astre, ò per l'escasènça d'un rescòntre fruchós ; aquí, d'efiech, se tracha de quicòm d'essenciau, tant pèr la cultura coma per la vida dau pòble que fai aquela cultura. Çò important, es aquel accent mes sus lo faire, e, mai especialament, sus lo faire collectiu. Pèr amòr qque d'ara enabans, se pòt pas pus parlar de cultura sens aitanlèu nomenar lo sieu correlatiu : la collectivitat. Lo tèmps nòstre e, a mon vejaire, amb una prigondor di gran¬ das, lo pojada malaisida de l'occitanisme dempuèi la Guerra passada, an benlèu arroïnat per dau bon aquela cresença bofeta en la possibilitat d'una cultura en defòra dau tragic de la vida. E quora parle de tragic, que li causas sián plan claras : se tracha pas brica aici d'aqueu tragic borgés que ne siám empobolats, pèr l'encausa d'una tradicion que ne vivèm, ai las, encara, lo mai bèu de nòstra vida. Aqueu tra¬ gic, que lo caracterizan un mespretz fondamentau de la vi¬ da jornadièra e un sentit aristocratie dau viure e de la cul¬ tura (dins sa debanada estetica), n'avèm de segur pas rèn de faire. Au beu encontrari, demòra desconeguda aquela enconseriá pas força, que que trada de la vida la mai autentica ont se tragic, que d'uni, dins l'istòria luencha comprés l'importança. situis lo vertadier ò presènta, n'an TRAGEDIA E MESSORGA N'i plànher dau ton de la produccion literària la caracterizan subretot un mespretz totau di convencions e una set quasi religiosa — seriá benlèu melhor de dire ascetica de vida. Basta de legir li darrièris òbras de Bodon, de Lafònt ò, benlèu, de Manciet, per la occitana a per se d'ara, que — 16 �de J.-B. Seguin ò de Suberròcas per la poësia, per d'aquela especificitat fonsa de la paraula occitana moderna, e tanben di perilhs que quitan pas de l'amenaçar dins son autenticitat pròpria. Especificitat primier dins lo dire, ò, mai fonsament, dins lo biais non pas de dire, mai de non-dire, de laissar lo lengatge viure en eu-metèis d'aquela vida lucida ont tôt se cala. Li cançons de Seguin, carcinòlas, o de Suberrôcas, gasconas, servan la libertat di mots e di frasas ont lo poëta — lo legèire puèi ■— s'envesca e moris a cada rega. Lo « torisme en Carcin », de Seguin, lo vese coma la preséncia poëtica miraclosa de la votz, a-temporala e pasmens d'à fons enrasigada dins un presènt dolorôs, coma la descuberta per délai dau lirisme, de l'encontrada tragica dau viure simple. Aquela descuberta, la trobam tanben dins la maja part de la pròsa occitana d'ara. Pense aicí subretot i Camins de la saba, de Lafônt, que s'es ja dich tôt çô malaisit que podiá i aver dins aquela cronica, cronica dau lengatge un còp de mai viseut dins son indefugibla preséncia que la podèm jamai mestrejar, e que, ribon ribanha nos liura au voler de la paraula, tragèdia e messòrga. Amb Lafônt, m'es vejaire, prenèm una nauta consciéncia de la valor de la ventura occitana dau temps nòstre, tôt bèu just mercés aqueu malaise de la paraula que lo titol es ja plan significatiu — nos ne balhan li Camins l'experiéncia a l'encòp la mai sencèra e mai ensenharèla que pròsa, aver e la sentida , — se pòt soscar. grands jorns nos pòrja la metracha tanben d'una cronica, d'un viatge, d'un itinerari de l'òme desparaulat. es a dire de l'òme comolat d'en plen per lo grand voide dau lengatge. Contes, cançons, sansònhas dau jornadier... trobam tôt aquò dins l'ôbra de Bodon, mai li Grands jorns servan la mira¬ closa libertat de la cronica, aquela disponibilitat di mots e di causas, sènsa jamai l'embarrar dintre la preson escanaira d'una estetica o d'una morala, que siâ politica, economica, metafisica o sociala. Lo Libre dels grands jorns demôra tôt de son long — ò a pauc près —- una òbra duberta, que ne finis pas de se situir en dejora de tota sistematizacion, de quina mena que siá, e que, antau, se planteja d'intrada au mai fons dau viure, au mai fons de la tragèdia, per délai de Lo Bodon dau Libre dels tèissa vesion dau viure : se la messòrga. Se vei lo d'ara ; pari pari sus sempre la messòrga nòu de la literatura vençuda, pari sus lo occitana lengatge 17 �çò di literaturas. Non pas benlèu victòria sus lo silènci, mai puslèu Vic¬ toria sus lo dire despulhat de la sieu autenticitat que nega tôt dins sa neutralesa espessa. Aqueu pari, es en cada mo¬ ment amenaçat per la sistematizacion (voie dire la mesa en sistëma) : sistematizacion qu'es d'ordinari la fondamenta de tota literatura de la messòrga. Dins sa conquista d'un viure libérât de la paraula personala, pari, fin finala, sus tôt artificiau, farlabicat, que caracteriza la maja part desenclavat de tota cadena formala ò retorica — au sens mai la cultura occitana a entamenat una lucha malaisida, d'abòrd que demòran grandas li temptacions di formas e dis estructuras que dònan l'aparéncia d'un sens, mai que, au verai, ne son vuejas. Fau tornar parlar aici di Camins de la saba, de Lafònt, ont avèm, d'un cert biais, tota la faula d'aquela lucha. Se tracha pas soncament per l'escrivan d'escriure un libre, mai de fugir tota tecnica embarraira. Se tra¬ cha de faire petar li formas a priori de la creacion que la podèm sonar borgesa, en oposicion d'amb lo fons tragic dau jornadier. Dins aquesta amira, lo Libre de Catoia, de Bodon preferisse de dire Catoia, simplament, pèr amòr que lo libre i ven un artifici d'estil aparèis coma una nòva calarg — — — suda dins lo mond de l'estetica barrada, ò, benlèu, coma un esperfòrç mancat per i escapar. Amb Catoia, tornam dins aquela civilizacion de la faula, dau cònte, mai destacats de tôt çò que fa sa valor de liberacion. Catoia es l'istòria, la faula d'un embarrament, d'una desfacha, dolorosament sentida, mai indefugibla. Se présenta un pauc coma la transcripcion esteticò-metafisica d'aquel embarrament, e sembla, en gros, d'estre consent en aquela preson artistament fargada. LO V1ELH SILENCI Seriá sai que neçessari de faire una sociologia de l'escri- occitana, que de segur nos ensenhariá força causas. De biais, son pas tant li résultas qu'an d'importança que lo tura tôt debanament di problèmas. faire la pròva qu'aqueu silènci dis escrivans foguèt puslèu una bòna qu'una marrida causa per nosautres. Estènt que foguèt tôt primier lo silènci d'òmes que non podián sosténer de tèmps amb lo coratge dise simplament lo coratge fisic — neçessari la lucha enAquô per occitans, fins ara, — tamenada amb lis 18 estructuras e li formas embarrairas dau �lengafge e dau viure. De segur, aquela esterilitat nos tenguèt aluenchats de tota vida literària dins lo sens ordinari dau mot, mai ne vène de me demandar se, a la perfin, i avem pas gasanhat força. E primier, la dispareguda de tota aquela ideologia borgesa de la literatura e de la cultura, que ne son, segur, que la negacion. La dispareguda tanben de toti li quadres faus de la pensada e de la creacion, que s'esperlôngan dins l'engimbrament de çò que sònan de politicas culturalas, que son pas que l'expression aguda d'un impé¬ rialisme baug — e desconsciènt — en toti li nivèus. Aqueu silenci, çô pense, deu èstre la débuta d'una nòva liberacion aqui la sieu utililat. Deu èstre lo signe posisus li sistèmas, sus l'esperit de sistèma. Aquò's benlèu una question de naissènça, ò, puslèu, de creacion per lo dintre : la literatura nòstra vèn una litera¬ tura de camins, d'encaminament, per parlar coma Saurat ; mai aquel encaminament, desseparat de tota motivacion intellectuala ò estetica estrangiera, es a cada moment conquista e creacion d'una encontrada non-ausida, e non- per tiu nosautres : d'una victôria — — dicha. La nòstra cultura deu èstre primier una escota : creaire a perdut tôt drech a la paraula, s'aquela lo paraula es pas collectiva. es a dire desliurada de son ambiènt mentau tradicionau, e mai aquela tradicion se diguèsse revolucionària. D'efiech non pòt i aver de vertadiera cultura digna d'aqueu nom que dins una compreneson totala dau dire traspassament dis empachas formalas : non se pòt par¬ coma lar d'una vida culturala dins un pretz ambiènt revolucionari qu'au d'un renegament fons dis estructuras Cultura collectiva, adonc, quinas que sián. deu èstre comprés coma refús de tôt sistèma, coma ensag de creacion en déféra de l'art tra¬ d'uni dirián borgés, mai se pòt concebre un art dicionau tradicionau que seriá pas borgés — çô que vôu pas pasmens en defôra de la tradicion populària o istorica passada, — dire s'aqueli tradjcions se son luenh di sistematizacions queta, sa prefàcia la preséncia dins arremarca desenvolopadas dins lo jornadier, escanairas de la cultura. Max Ro- i Contes de Gasconha, dins aqueli contes « de Bladèr, d'una libertat qu'a romput tota cadena, e que sens empachas, pren per son ben lo mond, la terra e l'eternitat... un mond ont tôt es pos¬ sible a l'orne ». Dins li mai grands di contes reculhits per Bladèr, es de notar subretot aquela disponibilitat totala au viure, es a dire a la jôia e a la sofréncia collectiva, en defôra de tota convencion, estetica, morala o autra. Se « tôt es pos19 �sible » cultura çò de Bladèr, es benlèu per çò que la paraula, la puèi, i an conquistat tre la débuta sa libertat, son en Me prene de soscar, tôt legissènt lo Agraulas o lo Gojat e la Grand bèstia dau cap d'orne, en aquela autra faula dau viure jornadier, qu'es lo Bon de la nuòch. Au bèu encontrari de çò que d'uni n'an dich, pènse qu'aquela seguida prigondament liura de racon¬ tes es, fin finala, la part mai importanta per nosautres dau primier volum de Verd Paradis : i atrobam a l'encòp un autonomia interiora. Rei de las inacaba- refus de tota sistematizacion dau viure e bla — d'una enembarraira. Fau tor- — e per aquò maubiaissuda contrada alunchada de nar tota a una cerca de moments estructura legir li darrièri paginas daù Bon de la nuòcli per resqu'ôm se'n mainèsse, aqueu zéro de la paraula contrar, sens e de la forma, ont vènon nàisser toti Vautra, aval, mond de pèira li bruchs de la vida sabiâ pas pus ont èra, sol drech dins un e de lutz, a cridar fins qu'a s'escanar lo nom d'un can que son cbs se refregissiâ ditis l'ombra d'una figuièra, sol endrech dau mond, amb las tom¬ bas, ont la luna aviá pas lo drech d'anar nistar ». jornadiera : « e que FIN D'UN TEMPS ? Lo temps Antau s'acaba una ne finis pas de tornar viure : trèva desconsciènta que s'amaga au còr di causas e di paraulas, e que sa descuberta vèn cada còp trebolar la bela fisança di sistèmas. Trèva movedissa, que tôt ne moririá s'ela èra subran coneguda o embarrada (òm pòt se remembrai- la font petrificanta di Grands jorns, e l'ironia greva de Bodon : i a de tôt dins aquela font de pèira, de cats, de crocodils, de topinas ; e per de que i auriá pas d'òmes tanben ? Mai non : « aquela estatua seriâ pas ieu... per la mia mort, es lo meu cos, ieu tôt entier que m'agradariâi d'èsser cambiat en pèira... Bracejeriái e levariâi lo pè. Felibre per l'eternitat... »). Borgés per l'eternitat. O escrivan. O pintre. O mercant de saussissas « pur porc » per l'eternitat. Fin d'un temps ? benlèu. E, de tôt segur, aquô's de desirar : que se barrèsse la porta dau musèu. Mai sabèm Ionesco nos o tornèt dire un còp de mai dins Amédée ou Comment s'en débarrasser —, que, di cadavres, es malaisit de se'n desempegar. E puèi, la porta tancada, i aurà sai que totjorn quauqu'un per ne trobar la clau. Fin d'un tèmps. pasmens ? Fin d'una nuech grisa pnt lis òmes se mòstran e « di — 20 de Sauvaire a passât ». pròsas de Verd Paradis. Mai lo tèmps �disparèisson sènsa qu'òm saupèsse tròp per de que : seriá pas d'afons ridicul de crèire en un jorn que seriàm nosautres lis ombras blavejantas que s'espandisson de vèspre sus li pendis di còlas ? Que seriàm nosautres tanben li monacas de la Santa Estèla. de Bodon ? Jogar a s'empoisonar, coma dins lo Gojat de novémer dau Manciet ? Malautejar per de verai, per saber au mens un còp çò que nos perseguís, çò que nos envesca e que i atrobam de fes que i a de plaser ? Aquò's benlèu tanben l'encausa d'aqueu silenci dis de questions, n'i aguèsse pas pus ges. E ne finisson pas jamai, eli tanben, de morir, bòrd qu'an pas encara trobat lo mejan de se suicidar autrament qu'en idèa, per lo plaser mai, o per la publicitat (e s'es per la publicitat, ieu, siâu d'acôrdi, pensatz...). De tôt biais, seriâ trop bèstia de dire de non : puslèu cantar sus l'estrada, coma lo baug-condemnat de Bodon, e son merlhaton. 0 seguir sa pròpria enterrada : mai i pensèt pas, quora marchava darrier l'ataxic de son grand, lo fonccionari dau escrivans occitans. Vôlon morir, per que publics di Camins de la Saba. Pòt ben dins son maset. Nosautres, Antonin, Menistèri di Trabalhs sorire, l'Antonin, coneissèm pas. Felip GARDY. ACABA DE PAREISSER FRANCES PELLOS (de Niça) COMPENDION DE Tractat matematic publicat per occitan R. Lafont e Gui Un vol. : 35 F. de 1492, Tournerie �LO _ 1 Son milanta lei quatre _ camins. Pas una dralha, estrada que non i passe. Mai la telaranha malauteja. De tôt caire li tiran de nèrvis. Ara un dralhòu, ara un carrairon. Ara puèi leis estradas mai largas. Totjorn mai tirassan, escartairan, desgrunan. Dins son ruscle de'n acabar per un bon còp aduson d'engenhs : tôt çò quòm pòu trobar que lève ò que tire. Toteis ensems bandisson lei motors. Tenduda a se copar la telaranha tèn bon. Mai,, dau còp, se desraba tota e vòla per lei crocs dei maquinas. A son endrech, atan luènh coma se pòu vèire, una crosada de flumes, de rius, de ribieras, raja a plen de coradas. pas una — 2 — La primièra porta de verai n'es pas una : clavelada entre doas bigas, au mièg d'un camp de bordilhas, una pancarta marcada « porta » ensenha l'endrechiera d'una avenguda tirada entremitan de caissetas de bugadas miraclosas dei noms espectaclós. I passa carriera una mena de francés que pavo- neja ufanós. Maucorat, ò puslèu desmemoriat, eu vira d'esquina. 3 Se pensa d'aver capitat en picant de morre sus una pòrta bêla velhosa de tant cava coma fa lo lindau una qu'es gròssa. Dintra mai que ne tantei n'i conduda darrièr 22 a. fais L'intrada de dau brancas mai aquò es pas un afaire, enluèc, e torna sortir. pas ; pas un que pèira mera- es pas qu'una sosterren, mòrtas, benlèu la es- vèi menava �E LEI TOPINS porta tresena es lo portau dau palais dei reis de lo mirar sus de cartas postalas ò d'anar faire la vesita de Perpinhan. En saup La de Malhòrca. Avètz que pas se'n de qué ne'n far. Très còps lo torn va dei muralhas e mai. giscladas d'aiga que se cròsan dins un pèira barròc, tan daurat coma voudretz, fan la porta quatre. La passa sensa se banhar ; mai leï carrièras talament polidas que venon après (de faciadas escaupradas e de fònts tant e puèi mai) dessenhan un esmarrador que lo tòrna menar a son ponch de partença. Doas encastre de 6 — Espeta dau rire davant la porta d'après : una gatoniera. Un fum de mond espèran davant en fila lònga. Degun es jamai passât : lo primier esta encara dedins, la tèsta e una espatla d'un costat, lo demai de l'autre, e de se bidorsar tant coma pou. Eu duèrp simplament la porta ont es cavat lo trauc, sola barrada a cadaula. Lo mond agachan sens comprene e la contunhan son espéra. Torna sarrar. Darrîèr l'èrme s'espandis. Joan Ives ROYER. 23 �V coma victòria V coma la V V coma republica V coma Vietnam viet d'ase U. S. go home ornes a gogo US ES MOS TALENS ornes de ficha perforada qu'aval pissan la sang lo matin que se lima que se suis calhaus de la platja que entre los caissals se lava las dents poiririá la carn Los òmes de la gara passèjan amb de drapèls roges sai que sera de las reformas socialas se Siátz lo tren jamai contents pas pensàvetz als autres Aqueles assassins d'americans V coma U. S. go Ai près saupèri V victòria home coma Vietnam US ES MOS TALENS lo drapèl roge a l'òme de la gara ont lo quilhar pas Al còr de mon enfança parapluòja dins lo cèl se balançan sus un prat de cotèlas sus un prat de rosèlas sus mon espaci-temps se semblatz de para-davala ? Rècs de papièr d'argent, se semblatz las esquadrilhas que chaspa lo solelh ? flors 24 en �a Tolosa Rais de solelh, se semblatz las canavèras, las plancas de [clavèls Quai sap se va caler sèt segles pèr atudar lo darrièr fogal de la resisténcia dels purs? V COMA OCCITANIA de nadal traire bonze que las flamas de asagafz-me lo fuòc amb de sermons quane mantèl pèr tu mon [Montsegur asagatz-me lo fuòc amb de gazòli amb de lagremas d'enciclicas escrichas anam en francés legidas en confèti de tirar la corta palha de ton la meuna V coma qu'a de milions de quilocicles V coma vinha Vietnam tu la soca e gazòli uòlh degalhada los sirments los autres podats dins lo verd Lo Jésus se primièr jorn de la setmana trapèt al mitan del blockaus V COMA e OCCITANIA diguèt LA PATZ SIA AMB VOSAUTRES la patz. Joan LARZAC. 25 �Lo dimenge d'un sembla bit-nie Raconte de Joan B. SEGUIN I calguèt orada una d'escriure. Lo café abans ont que s'èra se metès arrestat en èra camin comol de S'entendiá rire e dire gadalesas de pertot. La santat d'aquel mond rajava a gôts badants dins l'espetar de las mans sus las espatlas de las filhas, e los punhs que retronisgents. sián sus lo marme de las taulas. aire d'un l'agachava coma un uôu abans qu'ôm se l'engòla. El non se'n mainava. Se tirava la lenga. Se banhava las labras. Fasiá molinar sa pluma Bic al cap de sa man drecha, mal acostumada a l'exercici literari. Lo papièr, davant el, semblava que se vergonhès, per avança, de çò qu'i metriá dessus. Aquesta matèria bruta e blanca, amb sas faiçons, lo descorèt. Daissèt son Bic de caire. L'òme a costat ne foguèt dessauput, qu'auriá tant aimat de legir, de son sèti, aquesta letra ipoQue se metiá en camin, aquò sériés monhe. Son vesin o deviá se coneissiá mercar, a son d'abord que tetica. Dintravan de gents, plan vestidas, qu'èra dimenge de sortián tanben. La fumada veniá espessa dins lo cafè. Los miralhs rebatián un neon sus-realista, tôt enneblat, que trabucava coma un òme bandat. E lo mond, del mai bevián, del mai disián gadalesas e se risián. La vida lor èra vèspre ; ne brava. D'uèlhs e de gredons Bic, virolejant coma las rôdas e los animais del vièlh Ezequiel, e un vent sanglaçat. Un frèg d'ivèrn gelât. E los uèlhs, los uèlhs, dins un silenci d'Apoca- lipsi, e una borrèia de plumas Bic. Benlèu aviá dormit, e mai somiat ? Se sentiá la cara mofla e lo còs desnusat. L'ôme, a costat, lo gaitava amb la coa de l'uèlh, en suçar son cigarro. Era l'ora de far a las cartas. Los cridals dels jogaires traucavan la paret de fumada desseparava cadun de son vesin. S'i vesiá aitant coma « smôg » a Londras. Pr'aquò lusiá l'uèlh del servicial, en pè al ras de la porta, coma un calèlh dins un celièr. I aviá quant de temps qu'èra aqui ? Li caliâ comandar quicôm mai se voliá pas se far getar defôra. —- « Un café », diguèt. — « Ça vous réveillera », li faguèt lo garçon, que un 26 matin de �accent de Roergue. L'ôme a costat li soriguèt, coma malaut que se fèbre li s'acaba. E li ofriguèt un cigaramb un aire de complicitat. Lo dròlle virèt sa tèsta. amb un un a ro dormiá, amb lo Bic, sus la taula. Perdequé benlèu. Aviá volgut escriure. Puslèu, auriá calgut qu'escriguès a sa maire. Dins lo temps, las sòrres de l'escòla li o fasián far cada dimenge, abans vèspras. De qué podiá racontar ? Parièr cada còp, probable. Que se portava plan, qu'èra pas pro brave a l'estudi, que l'avián punit... o benlèu pas ; o qu'aviá recoltada qualqua malaudiá dels enfants... De tôt biais de qué fasiá ? E de qué fariá qu'escriguès enquèra o qu'escriguès pas mai ? O per li dire de qué que la poguès interessar, aquesta femna ? De qué li fariá, que li debanès, per exemple, ço qu'aviá fach dins la jornada que s'acabava ? Lo papièr se los desrevelhar ? Somiavan, • La jornada, Tôt s'èra metut l'aviá començada la velha, en camin amb lo papièr de qualque biais. graissés trapat jos mièja nuèch, en tornar d'un amie. — « Ton paire » —. Aquò arribava un cop cada annada, totjorn al mes de novembre. Fasiá qualque temps que viviá pas pus amb sa maire lo dròlle ; pr'aquò se rapelava consi las causas se passavan d'aquel costat. Un brave jorn la femna recebiá una letra, d'une escritura malbiaissuda, amb de majusculas abondosas e pretenciosas. « Tal dimenge vendrai de Tours prene lo Dròlle per la jornada, segon lo drèch que la Lei me balha. Mercatz, Madama, qu'o poiriái far pus sovent. Mas vôli pas entrepachar l'òbra d'educacion que fasètz amb nòstre filh, e que mon avocat me ditz qu'i fasètz miranda, etc... » sa porta a te farà visita deman — Aqueste cop caldriá s'atencionar a pas daissar veire que mai ensems, eles tanben. Non poiriá pas remarcar, lo paire, que son filh fasiâ al bit-nic, al sembla bit-nic, al mens. Benlèu diriá pas res. Disiá jamai pas res. E parlava pas de la maire. Lo matin s'èran trobats a glèisa, a sortir de la grand messa. Coma o fasián totjorn. L'òme teniá a la bona educacion, e la que se balha a glèisa, se fa pas del ben, fa pas del mal. Alavètz caliá que lo drôlle anès a messa. E mancava pas d'i passar lo jorn de son rescontre annadièr amb son la maire paire. e lo dròlle vivián pas 27 �D'onze oras a passai miègjorn s'èran passejats sens tòca, o, per tôt dire, en s'aluènchant del barri ont viviá la maire. Puèi èran dintrats dins un restaurant. D'ont per carrièra, que passèsson, tombavan tôt còp sus tura es aquela auberja. La na- plena de finalitat ! L'òme s'èra carrat dins sa cadièra. — « Te vau pagar aviá dich. 0 disiá atal cada jornada. Relucava la carta pendent cinc minutas, coma n'espepissonès cada mot. Puèi anonciava gloriosament : — « Rillettes du Mans, beefsteak-frites, salade. Anirem bèure lo café dins un autre endrèch », ajustava. Quand lo servicial levava la taula, mièja ora après, pagavan e se n'anavan al café d'à costat. « Era bon ! », fasiá lo paire, afirmatiu. Un còp begut son « express » lo dròlle s'adormiá sus son bancal. D'aquel temps, l'òme escriviá una letra sus un papièr plegat en quatre que tirava de sa pòcha amb un aire de satisfaccion. A quai, a quala escriviá ? Perdequé o fasiá parièr a cada rescontre ? Aquesta après-miègjorn, lo dròlle s'èra desrevelhat abans la correspondéncia acabada. Amb sos uèlhs pas qu'a mitât duberts, vesiá l'òme davant el. Semblava un d'aquelses bravasses qu'an totjorn rason. Probable que dins son temps aviá ganhada la guèrra de 40 ! Sa fàcia espessa e sos uèlhs gòbis disián la seguretat de la bestiesa quora agacha quicòm de bon », — lo mond e lo refà amb de cordeladas de « cal ». Li lusiá un anèl d'aur a la man esquèrra, pausada sul papièr e que lo teniá. Rajava de tôt el una mena d'espessor e d'incapacitat del pensar. L'òme, quand veguèt son filh sortit de son penequèt, sas conflament d'importància. Li fasiá besonh, aquò, de semblar èstre qualqu'un, e voliá que son dròlle, e mai se veguèsson pas sovent, se rendès compte qu'aviá un paire que comptava. Sul pic, las mans faguèron a quai sap de que, e l'adreça s'escriguèt coma d'esperela sus l'envelopa. Lo Bic remolinèt abans de se tornar pausar sus la tau¬ la : puèi anèt se jaire dins la pòcha de l'òme. — « Aquò va ? Era bon lo café ! » diguèt lo paire. Cansat per son esfòrç faguèt pas qu'un signe a l'enfant, que lo seguès defòra. Davant la caissa levèt son capèl tirolian, amb aquel biais dels policièrs de la « segreta », al cinéma, quora sòrton d'un en¬ drèch public. Defòra pleviá e bufava un ventolèt fresquèt. « S'as besonh de quicòm, m'o cal escriure », cridèt lo paire. Puèi s'engolèt dins lo metrò, per anar prene son tren. gautas prenguèron un — 28 �maire, de saber tôt aquò ? Se senquilomètres aprep quitar son paire. Aviá manjat dempuèi miègjorn, e begut trop de café ! E aquel òme, aqui, que l'agachava de contunh amb sos uèlhs de vaca amorosida, dins la fumada de son cigarro. Paguèt. Sortiguèt. Pleviá totjorn. Li agradèt de sentir l'aiga li degolinar sus las mans. Se dintrèt la tèsta dins las espatlas, e en seguent las parets, s'adralhèt cap a sa cambra. Li veniá l'enveja de cantar. Prenguèt un carrieron. Aqui era solet. L'electricitat pintrava de redons al pè de cada lampa, e la pluèja s'i dançava al buf del vent. De fuèlhas passidas, vengudas d'arbres invisibles, de las carrièras ricas, probable, fasián prodèl als glops d'aiga del cel. A la pluèja, a la lutz, a las fuèlhas, la vida lor èra brava tanben. De que li fariá a sa tiá las. Aviá marchât de Montèt. Cinc plans, dins un escalièr sens gaire lum. Las parets pudián totas las odors qu'un nas se pòt inventar. L'escalièr de las servicialas. Al cinquen butèt una porta qu'èra estada blava. Aluquèt pas la lampa. Lo fenèstron balhava pro de clartat. De reclamas de neon, ajocadas sus un ostal vesin, banhavan la cambra d'ersas coloriadas, jaunas, puèi rojas e blavas. Vertat, èra aquò la sola fantasia dins aquela cafornha. Lo drôlle se jaguèt sul lièch. Sentiguèt sul pic que la pluèja empegava cada causa. Lo matalàs èra frèg ; lo sac de dormir pausat dessús, èra pas mens. Sul plafon l'aiga, que li arribava de pissar de la teulada, aviá dessenhada una geografia per de rire. De còps, amb un uèlh mièg barrat, lo dròlle i viatjava. De côps s'i enfonsava los dos uèlhs, se se pot dire, e los badalhs electrics de la reclama s'engulhavan en el, amb los continents inconeguts. Podiá demorar atal d'oradas, sens veire amb son côs, e mai lo sentiment qu'existès. Alavètz navigava sus de mars sens èilas e sens batèls. Lo cel n'èra mirgalhat e cambiadís. I aviá totjorn una tempesta la fin, tanben, e s'acabava coma una comptât e rebatut, valiá la pena, pr'aquô, a cachavièlha. Tôt perque abans lo fracatge immancable i aviá aqueles moments d oblit e d il¬ lusion. Rapelava al drôlle lo côp qu'amb d autres sembla bit-nics, s'èra assadolat de « hashish », donat per un policièr libanés en vacanças dins la « metropôli ». E la fin durava pas gaire. Se sabiá que vendriá. Coma sabèm que cal morir ; ça que la vivèm volontièrs. 29 �Anuèch la mapa del plafon restava reclamas la balajavan rabiosament. Lo del gip malnet. Las miralh vièlh penjat sus la paret, tôt bel just al cabés del lièch, ulhauçava a cada secoduda de l'electricitat comerciala. La tèsta passada entre las barras de la colca, lo dròlle se torciá lo còl, per tal de culhir qualquas estèlas d'aquela pirotecnica. La remarcava pel primièr còp. Quora n'aguèt pro, tornèt gaitar los conti¬ nents d'amont. Ara se bolegavan ; semblava que balèsson, e se capvirèsson totes a massa, dins una banhadura de lums e de colors. I rajavan de doses d'estèlas. Om se seriá pensât a las « Folies Bergères », quand s'acaba la fèsta, e s'entend sus totas las rengadas de cadièras un mormolh de remiracion, e que totas las mans pican a s'ensordar. Auriá volgut far parièr, lo dròlle, auriá pas pogut. Los membres, se los governava pas pus. L'espectacle èra per s'acabar ; o sentiá. Voliá se levar, pr'amor de se desemmascar... De bada. Lo tenián un côp mai las fadas de la nuèch. Lo clavavan sul lièch. Las estèlas ara l'enrodavan, e viravan sens fin, coma a la farandôla, al torn d'el. Vertat es que sorisián e cantavan una musica doça. L'agachavan totas amb bontat, tendrament. Puèi l'una aprep l'autra se cambièron en uèlhs, d'uèlhs bons per puèi marrits, atal, sens avisar. E dançavan borrèia, e lo prautissián coma vendémia. Un vent sanglaçat li dintrava de pertot dins lo còs. Las estèlas li tirassavan sos pels de bit-nic, te lo morniflavan... Un a un li levavan sos vestits negres de velós. Voliá se cubrir, qu'èra nus, aqui, e la freg s'engulhava dins sas mesolhas. Mas podiá pas que de se sentir pas, e de se veire, preda de las fadas-estèlas, estacat en defòra de si metèis. Tampaissava, despoderat, vergonhós, enrodat d'aquels uèlhs venguts abelhas, que vonvonejan, e començar, lors fissons lor sortián dels uèlhs... Espetèt una tronadissa. Los uèlhs se n'anèron ; e fasiá freg, nuèch, vergonha. Ara l'agachavan d'òmes e de femnas impassibles e lo volián getar sul soi. Poguèt se virar un brieu, se cambiar l'esquina de plaça. Un potz se durbiguèt al ras d'el. De lagremas li venguèron a la parpela, mas poguèt pas plorar, ni mai cridar. Sentiguèt que la tèsta li veniá pesanD'un rire raufelós, l'amie Crestian lo desrevelhèt. Se a costat d'el ; una filha vestida amb de cauças verdas. bitaniea de cap en pè, lo polonejava a bêlas goladas e li sarrava la talha. ta... teniá — fas 30 una « Orne, tira-te d'aqui, tèsta ! » e va dormir endacòm mai... Ne �Lo dròlle se levèt, a palpas ; la cabeça li doliá. Tombèt sul plancat, contra la porta. Eran acostumats atal. Lo al mai fortunat ! L'amie Crestian li passèt una cuberta, s'apoderèt la filha cabussar sus e lièch puèi s'enrambolhèron l'un dins l'autre en la colca. La nuèch lor seriá brava. o dison los Alemands. lo dròlle, en s'estirar l'esquina sul plancat, voliá ben qu'aguèsson pas tòrt. Pel fenestron puntejava l'alba, malneta, prensa de pluèjas avenidoiras. L'amie dormiá contra sa filha. S'entendiá pas que lor alenar dins lo frescum de la cambra. Al plafon, la geografia pissosa senhorejava d'un aire descorat. Miaulèt un cat dins lo corredor. Gimbava coma un enfant perdut que sôna sa maire. Semblèt al dròlle, mièg adormit enquèra, que de centenats de coas de cats li ensarrèsson lo pitre. Volguèt i portar la man ; de bada. Li tornava a l'idèa son somi de la nuèch, aprèp jaire contra la porta. Era vengut arbre. Un arbre sens nom, e magrinèl, de las brancas tòrtas. Aviá pas cap de fuèllias, mas d'uèlhs de pertot, e marrits coma cotèls. Una cordelada de letras virolejavan pel soi ; de letras escrichas, e mai se poguèsson pas legir. Volastejavan a son entorn, ausèls sens alas ni cap de tèsta. Perdequé podiá pas se bolegar ? Era un jorn novèl, ara ! E aquel ôme nus, talament ôrre, que corriá après aquesta femna nuda, e fasián pas abans ni Tòrna far jorn cada matin. Benlèu qu'an rason, ataben. E Atal l'un ni l'autre ? Las letras se levèron de per tèrra, totas amassa. Bufava pas ges de vent, pr'aquô. Las brancas sarrèron lo pitre un autre còp. E los uèlhs de tiravan e lo menaçavan amb lors cotèls. Una paret, a costat, li l'arbre lo pel- tèrra-tremol. Un cat miaulèt, plancat èra freg. puèi se botèt en Getèt sa cuberta sul Secotèt pè. lièch. los amoroses d'una nuèch. Durbiron pas qu'un uèlh. Se penchenèt davant lo se fendesclèt, coma dins un tornarmai. Fasiá jorn per de bon, ara. Lo Lo dròlle se tirèt l'esquina pel darrièr cop, miralh. En sortent bombèt la porta. Per carrièra degun passava pas enquèra. lombs, aqui, que picoravan sul trepador, e se ciosetats. La jornada seriá brava, probable. riguèt, escotèt lo ramalh guèt sens tôca, en fiular. del metrò jos sos I aviá dos co- fasián de graLo dròlle lor pès, puèi parti31 �CALENDARI FANJAUS 1966. pèrd LO l'agach fuòc crema pasDomenge. pus ontLosevent de Sant a balajat l'istòria darrèr ia palastracha e las grasilhas negras. Quatre muralhas. Très fustas cussonadas. Çò que demôra del Lo castèl. castèl ont Simon nisava de Montfôrt. Siám molon un Chiminèa lo de de torn la taula. Taula toalhada de venià dormir Domenge, capelan de Fanjaus. Aquò auriá pas fach negra blanc. Aicí n'a suja. sièis ans, qu'èran erètges al castèl : Cavalhièrs, Ramon Rogièr de Fois, aquel Guilabèrt de Castras, avèsque pa- Dòna e ensenhàvem aital l'un a l'autre. Son paire çai es vengut pèr lo collôqui — Session d'Histoire Religieuse du Midi de la France. Son paire es professor a la Sorbonne. Ten, vesi lo burèu de Joan-Baptista Se¬ guin, a Boulogne. Quora ieu, quora l'Anatôli, qu'es vengut tanben a Fanjaus, I anàvem passar quauques jorns, a charrar d'istòria religiosa occitana, e de poësia : Aiga de Nil i preniá vam, a nous estatges en dessus de Sèina. Aqueste cèp. parlàvem justament d'un estudi sus la vida reli¬ giosa al sègle XIV. L'autor trapava pas ren d'autre a citar, pèr Occitània, qu'una tarin ara a Lavaur, que i teniá son ostal perfièchas. Un vèspre, l'esperavan dins revirada de de d'obras escanador. nuals classics, Ara, amb lo novèl comte, Fanjaus es vengut lo centre de la Crosada, negotium Christi, e Domenge i trapa un l'Elucidarium. Seguin, De las desenas citadas occitanas dins los maInutil de dire que J.-B. ren. recanton ont apalhar sa carcassa, e de picalhons pèr son mostièr de monjas, a Prolhas, dins la plana : son ostal de per¬ fièchas a el recaptava los sous que ben- moca pas amb los dets quand s'agis de sciéncias sociò-istoricas, i aviá réglât son compte dins los Annals de Sociologia de las Religions. Tornavi a Seguin son rendut-compte : « Mollat... esperatz... Sai que sérié pas lo paire d'un lèu abans amie un anavan erètges l'autre a los bens dels : als Franceses, e los Frana la religion una part de çè van ceses tornan la Glèisa. Guilhem de Claret, Martèl, lo catar conver¬ tit. Etienne de Mètz, qu'èra crosat : fran¬ devon que de a Pàmias. Pèire castelhans, ceses, occitans tits, çè que compta mas ont van. Amb es dels pas l'avèsque Marselha, estipulan de fondar Innocent III, lo presicaires. encara plan d'acòrdi, Lo pan tu », fau Bernard a 32 se a mas parteja. - Bernard, Mollat. far la messa, Es el quora a dos d'ont venon, Folquet de un papa, aquò ordre de es en pas vendrà. La Patz sié que par- amb franchimand. m'ensenhava Sant Sulpici nos que meu Deviéi Mollat a ? se ». far la conoissença Fanjaus. del vengut Era Sénher per nos portar la Bona Novèla parisenca. Se mainèt aie! que sabié pas ren, que calié trabalhar tanben comprene los tèxtes occitans, pèr aquel pais. Aquè's lo fraire Durieu que m'a donada la Patz. Amb tota la suavor de Sant Francés e un dins los vici ne uôlhs tira èsser lausada, e prés. Benaurat es : un « Gràcia tira Gràcia autre. vici non aquel vol qui gracia, non esser ama, e vol re¬ non vol ni désira èsser amat ». Aquelas paraulas de Fraire Gili, aquè's el, lo fraire Durieu, francescan coma Gili, lo savi paï- �sanàs, que las nos Dieu faguèt conóisser, dins i se es enganat. Los seus èran pas tanplan los pas aquel numéro dels Armais de l'I.E.O. que mon amie Anatòli distribuis judiciosament als sessionistas que li semblan un pauc mai * dubèrts » que los autres... Auriàn plan besonh ça que la de legir totes e de soscar sus lo liminari del numéro, que Seguin i espeluca <■ possibilitats e problèmas d'una istôria religiosa occitana ». I traparián quauques principis metodologics, aqueles saberuts venguts parlar a Fanjaus del Miègjorn, o del Lengadòc, o del pais de Sant Domenge, sabon pas plan... aquò's segon... que se o pensavan. aital, Mollat, Durieu, Delaruelle, Fornier Sèta, de QuentinLatour lo sorbonagre, Paillard de Suèda, Nos embraçam de Estornet Serinhan, abans de comuniar la cambra de Sant Domenge, lo Côs de Crist a près un côp de rance, amb l'lstòria. Mas, coma ditz fraire Gili, encar « puritat de cor vetz Dieu, e devocion lo manja ». Avèm pas sol un a d'autre pan. Dins pan. L'ANATOMIA D'UN MUT Delaruelle, doctor e agrégat sabi pas quant de côps, a engolit de travèrs : ara, dins los Armais, te dison pas que i aurà, a costat de l'occitan, d'articles en lengas del defòra, coma lo francés, pèr exemple ? Dins la revista de l'I.E.O., lo franchimand quita de senhorejar. L'italian del Professor Manselli i rauba un pauc mai de plaça : « Spirituali e Beghini nel Mezzogiorno délia Francia ». Lo Paire Durieu m'aviá passât los estudis de Man¬ selli, pèr un trabalh meu sus aqueles « espirituals » que son un moment occitan de l'istòria de la Glèisa, al sègle XIV. Me mainavi pas alara qu'aniriái, un jorn d'estiu, escalar lo puòg de Montsegur amb pèr davant lo Pr. Gonnet, especialista dels Valdeses, ardit e barbut coma una cabra, e per darrèr lo paure digne Manselli, que susava tôt çò qu'aviá fach susar sos estudiants ; en arpatejant dins lo camp dels cremats ont, segon Yves Dossat ten, aqui n'as un autre qu'avèm pogut veire aici de pus près — i aguèt benlèu pas un erètge de rostit. Mas aquò's un Lo canonge — autre concili afar auriá pas coma n'i caliá creire Dossat, lo Sant Félix de Caraman se ; Catar de Tissa d'espepissaire, : s'es pas a Sant Félix, s' es pas a Montsegur, foguèt endacòm mai, e lo fons del problèma es pas cambiat. Pas mai que quora Delaruelle prèva qu'Arnaud Amalric diguèt pas jamai sa agut luòc. a frasa consi que força a famosa sià, los la session al sèti tuèron de plan Besièrs : totes, e La filha de de Joan l'Inquisicion coma D'aquel se deu. novèl Guiraud, l'especialista miègjornala E ordre es dominicana parisenca, en civil. nos aculhis a que mai cariqu'a l'ostalariá : es que cal pagar lo viatge e lo sejorn dels professors ven¬ guts de luònh, amb los sous dels cercaires locals ». Joan Guiraud èra occitan. Sa filha ven de trapar dins sa veitura un tract que li a tôt explicat : la colonizacion, lo desèrt occitan, lo torisme. Me'n parla, dins las carrièras ont escambi très mots en ôc amb l'indigèn. L'an passât, al collôqui, se demandèron en quina lenga parlava sant Domenge. Rità Lejeune, una bèlga qu'estudièt la lenga d'oc dins los libres, fasiâ remarcar que « las diferéneias son tan grandas entre lo castelhan e l'oc¬ citan que se conois cap de revirada de tèxt literari del castelhan al lengadocian ». Foguèsse venguda dins l'Erau, la Rita auriá ça que la parlât mai sovent en ôc amb de castelhans qu'amb d'occitans. Mas dins los collôquis, se parla, se par¬ la... Un vèspre que justament los dos occitans » del collôqui, Anatoli e ieu, èrem partits a Pàmias, parlèron de l'abséneia de cultura en pais d'oc del temps de Sant Domenge. Pel Paire Vicaire, i avià pas d'escôlas teologicas, donc pas ren. Calguèt Manselli, Gonnet e un suis pèr aparar la civilizacion occitana. Ne parlèrem tornar sus las torres del castèl l'Amirador amb son ospitalitat venda <■ « 33 �de Fois, amb io Paire Vicaire. Eri al collôqui coma « écrivain occitan ». Aqueia qualitat, espillada sul revèrs de ma vèsta lo tafurava dempuèi un brieu. « Aqueia poësia que passava son temps a espepissar los sentiments e a copar los pels en quatre sul sicut del fin amor, aquò podiá pas durar. La Crosada tuèt pas que çò qu'espertesissiá ben tôt sol ». Lo mond s'atropelavan. Demandèri al dominican ont aviá legit aquelas colhonadas. Sabiá pas quitament que venián d'un marrit libre de Belperron. « E puèi, sai que, avètz pas agut lo temps entre dos libres de teologia de fulhetar Petrarca, Ronsard, Racine, Stendhal Coma Prost ? o siàtz servit ! » espepissaires, Mas èra pas la pena de li far comprene que dins çò sieu, aviá la literatura doc, mòrta noirit l'Occident pen¬ dent dètz sègles de roman d'analisi e de poësia lirica. Anatz parlar d'amor a un inquisitor ! Es una lenga que comprén pas mai que la lenga doc. La « Segonde Ses¬ sion d'Histoire religieuse du Midi de la France contunha d'ignorar que per desbarjar pas sul « Senhador » en confondent amb sagnador » valdriá benlèu lo còp de comprar lo diccionari d'Alibèrt, o de demandar a un indigèn de Fanjaus : ■< Lo senhador? ten, es una capèla ! ». Mas se » « contunha de trabalhar l'anatomia d'un mut. Al collôqui de l'an passât aprenguèrem que i avià Occitan, sus cra un una un vida de Sant ritual dominican occitan, de paginas quinzenat lo sant professor Manning en lengas vulgaras, l'aumòrna gros de doas estudi déisme sus linhas lo Lengadoc en Domenge que mas, consa¬ las vidas del i fa solament (1). E dins son a Catharisme « en et Val- (pèr pas nomar Occitània pèr son nom, quand i parla de Provença e de Catalonha i), Dòna Thou» zellier oblida coma a bèl esprèssi los trabalhs de Renat Nelli, e sembla qu'ignora la Cena segreta, lo ritual occitan e la pre- gària catara qu'es coma la « tèxte tant important Manifestatio Haeresis », d'Erun mengaud de Beziers dels mits albigeses, 34 pèr me la conoissença sembla ! Se pot pas mai de mancar profesgranda in- consciencia O viure dins sionala. una pus consciéncia. Ges de cultura en Occitània ? Es segur, cristianizada de longtemps, avià pas per ela aquel fum de mostièrs necessaris a l'evangelizacion mai recenta de França, e qu'afavorissiàn una cultura de clèrgues dins lo Nòrd. Mas es vertat tanben qu'Occitània demorèt pas en defòra dels movements de pensada que trabalhèron l'Edat Mejana. Sens parlar de las escòlas rabinicas, que fasiàn raionar sus tôt l'Occi¬ dent una sciéncia josieva estipuiada en Occitània, sens parlar de l'obertura sus la que, cultura araba, i a l'escòla de Chartres. Chartres es a l'ubac de Lèira. Mas Guilhem IX lo trobador ne faguèt venir a Peitieu lo mèstre italian (gaireben coma França n'es bavar¬ da, quand son pas d'Escècia o d'Alemanha !) Fulbèrt, puèi Hildegari son discipol (italian tanben), e Gilabèrt de la Porrèia, que finiguèt avèsque de Peitieus. Tôt aquò, nos o rapèla C. Camprós dins lo numéro dels Annals que parlavi, e nos aprén e mai qu'aquel filosèf platonizaire dins lo biais dels trobadors de còps que i a, aguèt de discipols a l'autre cap d'Occitània, coma aquel autor d'un Liber Verae Philosophiœ que trevava los canonges de los totes Sant Ruf sautat mèstres en que Avenhon. l'uôlh, ieu La causa m'avià veniài justament de trapar traças de « porretanisme » dins las obras occitanas de Guilhem Augièr de Novella, dins VEvangèli de l'Enfança e la Cançon de la Crosada. N'aviài fach un article en francés, que la Revue de Langue et de Littérature d'Oc pren pas ren en occitan e i ajustavi i'influéncia a que — — del « modalisme Concas sus G. de quauques trobadors, e de Roscelin sus Cerverin del » d'Abelard e de triteisme » de Girona. Amb aquò i a ges de cultura en Occitània. Dins un pais ont revoluman las doctrinas mai divèrsas ! Consi que sià, pel Paire Vicaire, cal que se pense pas, aicl, abans Sant Domenge, qu'èra pas ça que la grand mèstre : los catars podiàn « �pas o bolegar d'imaginacions popularas que de mits tuboses, e caidrà mostrar cèste çò que cèste qu'un Durand d'Osca a tôt après un cèp convertit ! del Reguitni. Farián lèu pèble occitan Aurosament l'lves d'illetrats. Dossat mès- qu'en espepissant los actes d'Inquisise pot veire consí borgeses e mai lo mond pus traça, tôt aquò legissiá força. Obratges profans e religioses en 1274 tra cion Baranhon, consulara, latins e occitans : Novèl de Sant Brandan, èbras Bernât Ramon mondina e mai de vièlha soca liura sos libres Testament, vida de Guilhèm Figuèira. Es pas lo sol. Los béguins çèmetèis legiràn força libriihons de teologia ascetica e biblica, coma los de Joan Oliu. Esperit, dels bonsèmes de Gramont miegjornala de la refor¬ ma menada al Nord pèr Sant Bernard, mas en Occitània pus radicala en çè que tèca la pauretat e la responsabilitat dels laïcs quicòm qu'anóncia al sègle XI los espirituals del sègle XIV i Ai citât forraborra. Donarai encara, per mostrar aquela Sant tamben, la forma — interferéneia los dels diverses exemple que qu'aicí, luènh dels cen¬ de França, la teologia se discutis pas tan dins los convents que pèr carrièras. Tôt lo mond vol dire son Çè que i a, es tres internacionals mot. Valdesisme, movement catarisme, espiritual » son de bolegadissas popularas, amb de presicaires laies, se comprén pas facils de contrarotlar : que pel Bernât de Fontcauda (prep de Besièrs) dins son Contra Caldenses, lo verus catholicus, lo bon crestian, sià lo qu'obeïs e se cala ! Per bolegar, bolegan ! Un cèp son de problèmas dogmatics, d'autres cèps de problèmas socials, e tôt aquè se mèscla dins lo movement dels encapaironats » egalitaristas que dins del Puèi asondan sus Occitània e Borgonha, menats pèr un - òme devôt tant coma se pot pèr un laïc » (aqui mai lo clérica¬ lisme que nasèja !). Tôt aquè se mescla dins la révolta dels pastorèls » que pas¬ sant pèr Tolosa amenaçarà l'Avenhon dels papas, o dins lo movement que levèt Joan franciscan « « •> de Rocatalhada. fondacions E mai dins lo vent de las de Robèrt d'Arbrissel, de son discipol peirigord Geraud de Salas, predicator hirsutus presicaire espelofit ! —, dels que bufa sus Occitània — — mercedaris, dels trinitaris e de l'èrdre del socials dins occitans, un baila Delaruelle dins un nos Sant Ramond Guerard, de Sant Sernin imaginèt d'ajudar los paures en lor donant de trabalh, e se faguèt entreprenèire de ponts seu la « sus expausat fabrica » : de Durença. fa melhor comprene las capitèron melhor en çè nèstre, dominicans e franciscans : son idéal de vida apostolica (lo biais de viure dels apèstols, anant dos per dos, e discipols paures del Crist paure » segon lo mot d'Innocent III}, totes aqueles movements entendon plan o viure. Las diferéncias pèrtan sus l'oportunitat de trabalhar Aquel tablèu doas fondacions SET SEGLES ABANS VATICAN II corrents reformismes que « o de mendicar d'aver un autre mandat contestacions doxia deses tegar paure — prevòst que son que paure —, de presicar aital, sens son baptisme. E aquelas o interioras tant a l'orto- als grops dissidents : los vallos mendicants pèdon plan repo- coma e contra los elèrgues poirits per la los mendicaires, los elèrgues e los catars se revirar contra los valdeses qu'an pas la succession apostolica coma eles que se veson davalar en drecha linha dels apostols ; los valdeses reguitnar contra aqueles profechaires de patarins, e los catars i rebifar que cal trabalhar pèr viure, d'acèrdi sus aquè amb los clergues e los mendicants quand s'agis dels autres, cadun a dins lo seus progressistas e integristas. Tôt aquè foguèsse plan enregat, pecunha ; val- auriàm pogut aver una Glèisa catolica desa en Occitània, amb l'ajuda del papa qu'embracèt Pèire Valdès a Lion e que faguèt cabirolar los avèsques occitans qu'aviám afamat son pèble d'Evangèli. Una glèisa paura, coma lo mond l'aima aici, a 35 �l'exemple de santa Fe que « per Dieu se mes en granda pauretat », e de Sant Amador, qu'aguèt pas a se far paure, estent lo varlet de Familha abans de Veronica. Una glèisa Santa la maridar la serviciala segon l'Escritura que ditz : « Siátz pèble de prèires » (pòble se ditz en grec laos ; laìcòs, l'òme del pòble). Una laîca, un coma dison uòi. Los sègle XIII an pas esperat la setmana parisenca dels intellectuals catolics pèr dialogar amb los marxistas d'alara, e los collòquis fasián flòri : a Pàmias, en 1207, Mèstre Arnaud de Campranhan, elegit pels dos partits arbitra las passas que se fan valdeses e catolics e mai los autres erètges » de la cronica, los catars. Glèisa qu'aurià degut nàisser en aquel jorn de setembre, amb la constatacion ont ne venguèron l'arbitre e l'erètge Durand d'Osca qu'èran d'acòrdi amb de catolics coma Diègo d'Osma — aiceste èra un sant, çò qu'arrenga tôt. Durand lo roergàs (Osca es en Roèrgue, nos probèt Dossat, e non pas en Espanha) contunhèt alara coma paure catolic » çò qu'avià començat « paure de Lion ». E sos companhs de l'Institut d'Elne, cauçats e pas glèisa en conversa Occitans del « « pus ensabatats « guèsson mandatats », e mai fo- laïcs, aquô èra l'accion catolica d'un sègle qu'aguèt tanben sos avèsques obrièrs I pas que Luòga d'aiçò, avèm eiretat de l'InquisiContra cion. aital : « Plan Dona Thouzellier abans qu'escriu l'institucion oficiala de l'Inquisicion, pèr Gregòri IX (1233), lo zèl aboriu d'un inquisitor fa cap de dobte en cè del fraire Domenge », lo Paire Vi¬ caire es partit en guèrra. E prova que cap de document sant de creire aie! Constan¬ d'Orvieto, lo sol qu'impliquèsse — e tin mai sériés contemporanèu del permet pas tardièr — lo sant dins jament. Al contra, un afar de jut- Domenge refusèt de ve¬ nir avèsque (èra lo temps de l'Inquisicion dicha episcopala) pèr se consacrar pas qu'a Vai la presicacion, plan. Mas consi d orientacion I 36 E consi « ceteris l'ordre lo papa omissis cambièt ». lèu passèt lèu de la de Sant Domenge persuasion a la força, dels mejans als de Pèire II, rèi d'Aragon, que cremava los erètges, e de l'emperaire Enric VI, que voliá levar contra eles lo glasi temporal pèr ajudar lo papa : lo conselh foguèt retengut, mas malaurosament es al rèi de França que lo pontife deviá demandar son ajuda. Per l'unitat sauvar demandava en mava una nacion senhorejar division Crestiantat, la lo papa l'arbitratge de l'Emperaire dessus de las nacions, mas ar- qu'es lent de pas de contra suis la autra. una Crestiantat E vo¬ fargava la senhors, favorizant en l'imperialisme d'un Estât manjaire de pébles, d'una nacion qu'a se préne per lo Bon Dieu (gesta Dei pèr Francos) se relèu virariá la contra amb Felip lo Bèl, paire Combas. libertat de en la Glèisa, esperant lo pichét OCCITAN, E CATOLiC... « Domine 1966. Avèm crais lo non sum totes dignus entre los Fanjaus ». dets consa¬ indivisible, leu lo pus jove. Un an a pro pena qu'aqueles dets onchuts de l'éli sant èran bandelats pèr que res de profan los toquèsse pas. Mas aqueia purificacion i imprimiguèt lo sang d'autras victimas. Amb aquel sang que devèm oferir lo sacrifici de lo que volguèt morir pèr se pas gardar sa vida. « Siài pas digna » ditz la Santa Glèisa. Siài pas Santa ni Glèisa. O alara m'apelèsses aital, encara, e venguèssi, en m'amagant. M'ape¬ lèsses pas pus ton filh, mas Pas-Aimat, mas Pas-Mon-Péble. Mangèssi pas aquel pan a la taula dels enfants, mas las carrébias amb los porcèls ! pan Non, dirai pas que lo sègle èra aital, barbar, e que la Glèisa foguèt de son sègle quora aurià degut èsser lo levam dins la pasta. Los valdeses èran ferotge contra e la pena de mort, conéisser mens l'objeccion de pèr eles. D'autres parisenc Petrus Cantor cion dels catars. Perqué, e faguèron consciéncia coma lo reau mèstre reprévan l'execua causir, calguèt �Alanus de Insulis, que se'n tirava escapa : « aquô's pas lo jutge que tua, mas la lèi ? ». « Dieu a pas man¬ dat son Enfant pèr jutjar lo mond, mas pèr lo sauvar » : lo miralh de l'Evangèli èra donc tombât de las mans de la Glèisa pèr se brigalhar entre los dets dels erèt- segre amb ges una ? de Dieu que siàm la Glèisa, me demèra encara en travèrs dins la garganta, coma un vomit que monta, o un sanglut, l'avoament mai vergonhable. « Se te revén que ton fraire te sap mal de quicòm, daissa aqul ton ofrenda davant l'autar, e comença de t'anar botar d'acôrdi amb ton fraire e puèi ven¬ dras aparar ton ofrenda ». E se mon fraire anava pas me perdonar ? Se calià daissar aqul la messa en plan, en espé¬ rant que la Glèisa e lo Mond tèmen ligar Abans de comuniar al Còs convèrsa ? de remplaçar « los erètges faidits pèr d'abitants catolics, auroses de servir Dieu son govèrn e la fe ortodèxa ». Dieu m'ajude ! me va caler dire tanben çô mai vergonhable : lo papa faguèt amb la crosada son melhor afar financièr. E foguèt un nimesenc, Pèire Marc, que deguèt ras- jos telar las dels dardenas contribuables oc¬ citans ! Dins venon la cambra de Sant Domenge, d'atudar las candèlas. Las grasilhas de fèrre mordisson lo lum gris, palle, que Totes avèm pas comuniat. Lo Paire Vicaire qu'aviá dicha sa messa a sèt oras. Mon amie lo Pastor de nos de déféra. ven la Facultat de teologia de Montpelhièr. Seige. Manselli. Gonnet. Los valdeses... Quai sap s'aquô ven pas del sang de fraires sus las mans ? nôstres Siàm a dire la messa ont nisava Montfôrt. Condemnats a i convidar los ornes de nèstre temps, s'accèptan de se veire, amb nosautres, pecadors. condemnats Simon de Oc, aquô's pas lo rèi de França que volguèt raubar Occitània. Lo libre de Dona Thouzellier o amaga pas, es lo papa que lo quichèt de confiscar totes los bens de totes los comtes, barons, ciutadans qu'entrepachavan la repression. Felip August se pensava, el„ que lo drech feudal èra pas dins la juridiccion del pontife. Mas In¬ nocent III se contenta pas d'aquela « exposicion en preda » del terraire occitan. I apond un programa vertadièr de « trans¬ fert de populacions », donant ordre al rei De « qu'as fach de ton fraire ? davant Tu fraire ? O se mon ». cal presentar Dieu, aimi mon Es que amb son pais mai la tèrra ? Mas a causir entre ton Côs e mon pais, vèli perdre ma lenga. Ta Glèisa m'a tuat lo pals, e ara te cal lo païs. Çô qu'ai fach de mon fraire ? Pas ren. Es a la porta que vol pas dintrar. I que res sus vau. Lo vau cercar. Joan LAFIZAC. ECONOMIA POLITICA, ASSISES REGIONALISTES DE LA JEUNE CORSE. A •'X CORTE, lo 31 de julh de 66 s'acampavan sus la convida del « Fronti Regiu- centenals de joves dels problèmas del jos-desvolopament e de la colonizacion economica de l'illa per lo capital exterior. Nos caldrà d'ara-en-abans far avis a çô que se passa ailà, ont una analisi partida nalista Corsu », unes militants per discutir d'Occitània (la del C.O.E.A.) ven fruchosa, de se menar, mescladls de contunh amb lo combat occi¬ tan. A Corte, C. Santôni a mandat d'idèas que sos ressons dempuèi s'esperlongan : Il y a longtemps que l'on a montré que les droits inscrits dans les Codes restent formels et creux sans la participation au ont un combat comença « 37 �pouvoir économique. Ce qu'il faut consi¬ dérer, c'est la réalité et non les apparen¬ Or la réalité, ces. quelle est-elle pour la Corse ? ciation C'est la « niale, réalité d'une génératrice d'une situation colo¬ sclérose des sociales, sclérose qui favorise et entretient le féodalisme, lequel récipro¬ quement épaule le colonialisme. structures Oui, « il faut bien celle est corse du voir que schéma qui prend appui tout autant qu'il en favo¬ le maintien sur une classe dirigeante rétrograde. Colonialisme féodalisme, tels sont développement. Ils sont les causes premières de la situation corse. S'en prendre à la TRANSAT, à la S.O.M.I.V.A.C. (Societat de mesa en valor de Corsa), au Ministère de l'Education Nationale qui ferme nos écoles, c'est soi¬ gner la fièvre. Ce n'est pas entamer le processus de lutte contre le mal pour aller les deux au la guérison. vers ' et obstacles Il faut dénoncer d'abord et colonialisme qui opprime la nous avant tout ce Corse... PANORAMA DE LA FRANCE. La laquelle dans psychologique surtout, c'est ble encore sous-estimation est vrai tous les se mesure par Notons « à leur égard, et pire, par une vérita¬ d'eux-mêmes, tant il l'idéologie d'une classe do¬ adopter dans une large les classes dirigées... que minante la réalité colonialiste rise « L'ignorance - Corses sont tenus de leur passé, de leur culture, se solde par une véritable dépré¬ fait ces dépréciation faite par le deux constantes psychologique du dans la colonisé colonisateur : sa paresse et ou sa perversité... C'est cette image du colonisé imposée de façon de plus en plus obsédante qui sert d'alibi à la spoliation... criminalité sa Lutte pour la régionalisation démocra¬ « tique, contre le féodalisme et le colonialis¬ me, tel doit être à mon avis l'objectil d'un nécessaire mouvement de rénovation corse... La victoire « corse est l'affaire de notre génération. Nous voulons en faire en mê¬ me temps la victoire de la France dans une démocratie régionale retrouvée. Nous n'avons pas le droit d'échouer. » Documentation Française, 31, Quai Voltaire, Paris, 7me, 1966. 11N libràs ^ duèrp per lo retrat del Republica ; una pregenerala de la prosperitat naque se Président de sentacion cionala, de segur de tors 100 la ; una universitaris, cola de collabora- exactament, noms organizaires ofioials économies o e escrlvans nòstre es de jutjar, ta| per Léo que a Hamon. se ensems. frasas 38 (per l'istòria religiosa i trobam amie J.-B. Seguin). La direccion la Caldriá tôt véser per pot pas far mesprètz d'un Per ara part levam simplament de geografica (organizada P. George). Se i veirà consi la reali- tat occitana s'impausa a una pensada ofi- ciala (aquò èra impossible fa cinc ans) e consi aquela pensada cèrca de maridar nôstra realitat amb, ribon-ribanha, un apichoniment, una « balkanizacion » : « Va¬ riété des terres occitanes entre l'Espagne et l'Italie. Le Midi français se développe près d'un millier de kilomètres de la basque à Vintimille, frontière italien¬ ne. Il serait étonnant que, dans un ensem¬ ble géographique aussi diversifié que la France, seul il présente une unité. Il y a en réalité, en France, des Midi et non pas sur côte �la langue, de tena¬ historiques, opposent l'en¬ semble du Midi aux pays du nord de la France. Mais la centralisation, en affaiblis¬ sant que politique, et occupé par une catégorie d'économie. La France départementale de l'Empire (aquè's plan dich) est uniformisée dans le lacis d'une articulation menue de sa vie politique et sant administrative. tiples unités régionales de ce Midi — en fait très hétérogène par ses conditions naturelles ». (P. 22). industriels, un Etat profondément contrasté où d'impor¬ tants problèmes sont posés par les désé¬ quilibres de développement des diverses parties du Territoire (p. 31 ». « L'organisa¬ Midi. un Assurément, souvenirs ces le régionalisme méridional, en impo¬ la langue du nord, a facilité la libé¬ ration des virtualités particulières des mul¬ aquesta conclusion del capitol nos bona « La France provinciale des XVIIme et XVIIlme siècles était un pays Mas sembla historiquement et entièrement même autorité tant écono¬ administrativement varié, culturellement divers, couvert par une mais mique même La France tous les est, comme tion du territoire dans du XXme siècle pays sa totalité reste un objectif. Les disparités et les discontinui¬ tés régionales de fait appellent instam¬ ment la réalisation de cet objectif (p. 47) ». R. L. LITERATURA Joari Bodon : LO LIBRE DE CATOIA, prosa d'uei, Lo libre occitan, 1966 VAQUI liun consentiments. libre, sèmbla, que recampa L'occitanisme pas estât esmogut d'assistir a l'engruna- de la tripa ne d'aquelis estructuras pacanas e religiosas que revertan tant remirablament perfeccion nèstra toti plora, a l'estèta abramat de formala fai gaug, lo psicològ trefolís de poder tafurar dins l'arma enviscada de Catòia, lo filosòf i tròba una figuracion vertadiera de la solesa contemporanèa, lo malaut d'esoterisme desembolha amb voluptat l'istòria sosterrana de la pichòta glèisa, au jovènt qu'intra dins lo militantisme occitan permèt d'afortir qu'existís una pròsa d'Oc, de valor universala e pasmens enrasigada, occitana en plen. Çô bèu, es qu'an toti rason. Ne plorar? E perqué pas. Ont es l'occique non se sentis pertocat per aqueu raconte, que retròba pas dins lo ghetto vuege ont Catèia es embarrat un image fidèu de la situacion nòstra ? Quau demèst nosautres s'es pas sentit de cèps Catèia, es-a-dire una mena de baug consciènt d'èstre macat ? Ont es lo qu'es tanista ment Occitània Trobar lo desglesida ? libre formalament perfiech 7 Quau podrié dire de non ? Li presicanças a gratis sus la lenga d'Oc qu'endecavan lo Libre de/s Grands Jorns an disparegut ,• lo destin d'Amans e de la pichèta glèisa miralha amb una fidelitat remirabla lo de l'orne occitan e dau movement qu'es coma pas vèire clara, qu'aquela frasa corta, qu'aqueli capltols sarrats s'endevènon amb la realitat freja, linda d'aqueu mond ont l'environa di cèlas senhala la càrcer d'un orne e de sa comunitat. E mentre aquè l'escrive, tota una tiera d'images me vèn, toti s'enserisson perfiechament pèr esclargir lo libre (portau trop bas de l'ostau, iscla enrodada de bartàs). Segur, aquè's una èbra d'una pernèstre. D'una autra amira, qu'aquela lenga 39 �feccion lo classica. cap d'òbra escrivèire un libre un de L'istòria vincut un vincuda. Aqueu libre es pèr dau Bodon e lo Bodon grand, mai aqueu libre ara es es mort. d'Amans es d'un òme la qu'es perque viu dins una comunitat Ges d'avenidor pèr eu, ges de viatge que mena endacôm, ges de possibilitat de sabor la tastar de la vida vi- danta. L'entrepresa granda de sa vida (son viatge en Gasconha) li desvela, encara un còp, que pòt pas comunicar amb lis autres e que la glèisa s'es petrificada musèu. en Se la lenga d'Oc amb morir Mirèlha de la mar, dins ras e l'occitanisme dins un sulpician, amb Catòia la anavan sansoira, i ra- esbleugiment sant- son morts dins una La grandor de l'òme occitan de uei es qu'es fotut. Amb una matèria tala, quora ôm se ditz Bodon, òm fai lo libre grand que n'avèm parlât. Es pas d'aquò que m'escalustre. Puslèu li legèires m'espantan. Coma ? Aquelis occitanistas que vivon pas que pèr e dins la bude saber tada de la retirada pèr consciéncia la « aurián occitana delectatio morosa » sa ont s'emmascarián de mòrt ? Serién pas finde mistralencs uganaudizats ? Coma ? Aquelis escrivèires d'Oc consirôs d'una matèria e d'una forma que diga lo mond de uei serién pivelats pèr un libre ont li problèmas de uei son volontàriament evitats (tèmps coma lengatge) ? O benlèu m'engane ; la monodia desesperada dau Bodon es benlèu aquò nòstre pre- finala que sènt. cambra escrincelada dau Musèu Arlatenc. S'es esvalida la farfantèla de la mante- nènça, lo pépin mantenié, Amans pot pas que sofrir d'aquela mantenènça impausada que lo fai estrangier demèst lis ornes de tèmps. son La d'èstre consciènt consciéncia sènsa e grandor d'Amans es dire aqueia nos de crida ; amb vòtz apasi- mada, puslèu amb vòtz mòrta. Mòrta per l'enonciacion, mòrta bòrd que nos ditz un passât que figura li darriers badalhs d'una civilizacion. La veritat es pas tan simpla. L'autra grandor dau Libre de Catàia es de s'inserir au cèntre en plen de nôstre estrifament. Per aquò, aqueia vòtz d'enfança e de mòrt nos pertòca, per aquò tanben, a segond de nòstra causida nos desrevelha o nos aclapa. Aqueu testimòni de nòstra alienacion es grand, necit, mai ara es vengut lo temps de bastir nòstra istòria, sèns oblidar lo passât, sènsa vele, ensèms. que pi- nos GUIN. Joan-Loïs ŒUVRES POETIQUES de MISTRAL, t. 1, per P. Rollet, Ed. « Ramoun Berenguié, Ais-de-Provènça. /níerés : l'òbra de Mistral. Presentacion vièlha, pesugassa (3 kgs), e 150 cara : (mai de faire (1). Conclusion : daumatge ! S'aquò's serà deman ! uei, pas F.). Grafia : Mistralenca. Lo tèxt : pèr Pèire Rollet sus lis edicions originalas. Amb fòrça bòna volontat nos explica qu'existis una <■ literatura provengala e de lenga d'oc » (sic !). Fai de Mis¬ Joan MICHEL. adobat tral una çalitat, incarnacion viscuda de la un gèni en defòra de tôt lo provenmove- culturau (1) Quora? l'I.E.O. avié tiers i an 22 marrits demandas cion 40 qu'aperabans. Una vertadiera occitana de Mistral es encara edide un dise de poësias de amb la vista que Mistral, l'òbra dau poëta èra dins lo domèni public. Lis eire- dau sègle XIX, etc... Amb aquò lo tèxt e la revirada son pas pus ment Gard de Seccion dau La tirât de mai fach lo procès. lo Tribunau de En data Granda dau Instàn- cia de Nimes vèn de li desbotar de toti si justicia. e de li condemnar i fres de Viure. �MAIRES D'ANGUILAS, Ll roman FOGUERI dur, finalament, Me caldriá pels Camins la Saba. ésser de ara tendre de trop per aquestas Maires d'anguilas, mas aquò me serà malaisit. pas es un roman que trapi E puèi perque ai la sentida qu'amb aqueste libre s'engatja per la pròsa occitana una batalha qu'a pas lo drech de pèrdre. D'una perque força bon. de Robèrt Lafònt (I.E.O., 1966). cadun de biais, sortiguèron Mas amb un retard de dètz ans. Mas venguts d'ornes qu'èran pas los companhs de lucha de Lafont quand escriviá son libre. Dètz ans e d'autres òmes : aquò sufis per mesurar lo malaise d'una literatura que sus eia pesa sempre lo metèis amatorisme. messa, d'aquel teunhe son roman. • Cresi pas de defugir los problèmas que leva lo darrièr libre de Lafont per aqueste segonda batalha. Una primièira foguèt la del Soan Larsinhac. E aquela d'aqui la ganhèrem pas qu'a mitât. Pas per la fauta de Lafont. Aviá fach çò que caliá. Sa novèla engatjava las letras d'òc sus un doble camin : presa en carga del temps e modernitat d'esoritura, doas causas que fasiàn terriblament sofracha encara a una pròsa d'òc mal sortida de l'enfança. Amb aquel libre la pròsa d'òc s'èra donat un estil e un voler. Semblava clar que dins la traucada aital facha tota una generacion podiá passar que butariá en ôc una pròsa sens complèxe. La Mas Dels d'aquela generacion ren finalament venguèt pas. Cap de roman e de novèlas gaire, levât un ensag dins son temps prometèire de Max Allier, l'Emperau. Sol un òme estrangièr a la generacion de 1945 (que deviá rejónher que de cap a 1952) Joan Bodon, foguèt capable de comprene tôt çò que prometià de renovament la votz blanca e retenguda de Joan Larsinhac e responguèt, experiéncia contra experiéncia, al libre de Lafont. Foguèt la Grava suI camin, per quai Bodon se desfinalament res, se passèt. ornes liurèt dels enganaments roergasses e co- mencèt de bon Larsinhac a que de melhor libre dels sa vida d'escrivan. Car es devèm çò que nòstra pròsa : Lo gojat de novémer, Lo grands jòrns, l'òbra de Pessa- rapèl d'una istèria recenta. Mai encara qu'una retissida estetica, ça que la incontestabla, çô que pausèt Lafont al cen¬ tre e a la cima de la literatura d'òc dempuèi la guèrra, foguèt d'aver fach traças en pagant de son exemple. D'aver fach tra¬ ças e de contunhar. Vòli dire d'aver man¬ dat son Larsinhac al sens contra de tota la pròsa d'òc, Max Roqueta comprés, de pausar l'ambicion de la Loba contra lo teatre de Bossac e de Cordas, de se batre sus d'un dos sol vam punts, l'Ora e l'Estrangièra, volontés e lucid al moment la poësia nèstra n'es a marchar dins pesadas e ara de butar, mai, la prèsa una autra traucada. Non pas a cèps de que sas a polidas declaracions, mas a còps dobras, còp, de las Maires d'anguilas, ara. cada • per la presa en carga ditemps que siám a viure. D'au¬ tres, coma Bodon mai que mai, an causit de faire dels malastres del temps una relacion diferida, jos la forma de parabòlas, E rècta en primièr del vertat es que la tragèdia de l'òme d'aqueste temps, òme d'òc o òme tôt simplament, aquò's del costat dels Grands jorns, del Gojat de novémer, de Catôia, que la nos cal anar cercar. Lafont, el, s'emponha amb lo sègle en dirècte d'un biais qu'es a l'encòp mai romanèsc d'un sens e mai francament realista. Dins las e 41 �Maires d'Anguilas, cha l'òbra matèria ressòrt del e lo quite temps seràn roman ont es escri- O.A.S. e Camarga del ris dos aspèctes de la colonizacion maridats amb una granda soplesa, sens Dins un pais e dins cap de didactisme. un temps acceptats sens bestorns, en Ca¬ marga per de bon e en 1960 per de bon, es aqui que se va nosar en cèrcles de concentrics l'istôria Nadina, granda proprietària d'ectaras e d'ectaras de cul- avatars : dos e tura, e de son ôme Abèl, oficièr de DienBien-Phu d'aqueles e ornes l'entorn de Nadina virar de désir de e sa que van a marrida dança mort. daissèt, de enfant que lo coneguèt Nadina, espiada, esdel désir de tant d'ornes. Un personatge e un cor per li donar sa plena talha, al tombant del des¬ tin, al moment que lo présent pot pas pus èsser que definitiu dins la mesura que tôt lo passât s'i enforna, trocejat, refractat, empeirat. Pensi a la situacion de Pepe ( 1) qu'es una de las situacions-claus de l'univèrs de Lafônt, tôt entièr plaçât jol signe de la tragèdia e donc del retorn en arrèr, del monolôg intèrna, del cabûs dins la mort. Ai pas ara ni lo temps ni la força de m'acarar a tôt aquô. Senhali solament. son Aital ara de pionada, nascuda pas. • • Se pòt lo legèire siá mai que sensible al nôu de aici Lafònt. Aurà pas per tuissent dins biais al raconte nòstras contar mai ensajat tòrt. En substilineari qu'es encara letras lo de que biais mai istòria que acostumat desvolza e una longa tièra de contrapunts discrèts, explotant largament totes los passatges possibles entre un raconte objectiu, sens personatge privilégiât e los monològs interiors a l'agrat d'un autor omni-present finalament, Lafònt ven de fargar un repertòri tecnic d'una granda importància, ven encara de traçar un cacontar, una s'envertolha en min de sanissa se modernitat. • Sérié s'enganar aquesta òbra lèu de que Grillet, un la que roman pensar Faulkner bastarié, coma o foguèri de tornar legir l'ôbra passada de Lafònt per se mainar consi lo raconte de o a las Maires d'anguilas s'escriu dins lo- una gica de sentida del temps e d'apreciacion dels personatges que Lafônt carrèja amb el es dempuèi totjorn. Lo personatge central totjorn una re-creacion : es un autre o pus lèu son los autres que lo fargan. Nais de l'agach, de la mementa dels autres. Aital Larsinhac prenent pauc a pauc son caratge de las paraulas de Rogièr, de la quista del 42 narrator, personatge, totes los personatges e tragèdia naisson d'un temps récupérât e que s'empèira. N'es aital del païs dins las Maires d'Anguilas. La Ca¬ marga d'aqueste roman pren côs (amb una força d'evocacion nova en cô de La¬ fônt per quai lo decôr, coma al teatre, demôra mai que mai abstrach) a tôcas minusculas segon l'estricta logica narratid'un va de las paginas que raconte que barra se sus son centre coma l'aiga e la sôrra a l'entorn de çô que s'es aprefondit. Es a passar d'un personatge a l'autre, de Bajôca a Ponge, del Mut al pichonàs, sens fin, a l'azard dels de vèire dins expérimental. Pus al Sollers o al Robbe ça Lo donc la quita eveniments del e remembre, es a sègre cadun dins son passât e son pré¬ sent que lo païsatge se bastls o puslèu que Lafônt lo bastls amb una paciéncia, una lentor, una disponibilitat a l'eveniment sens precedent aie! : d'una frasa aqui, d'una autre alai, la Camarga s'impausa. Lo mas, en primièr, ont tôt drama s'escond darrèr las d'un ostal cortinas borgés e tiradas, lo silenci defôra l'autre mond, vinha e palun, sanhas e ris, lo dels pauobrièrs agricôls, copaires de sanhas, caumaires mai o mens volontaris, la vila res, (1) Titol occitan de la ges, publicada en revirada la Revue Théâtrale, n° 28. peça Personna¬ francesa per �pròcha, Montpelhièr, Palavàs... Ren de préméditât. Es a cima del raconte qu'ôm l'istòria deu talament maina coma se Lafônt conois l'arquitecturar. pais que besonh de • Aquel tròç d'article lo vòli pas clavar sens dire qu'aqueia istôria es bêla. Amara lo temps, los vint ans d'istòria que devián menar Nadina a son reinatge e sa solesa, desfatant son amor, tôt amor. Per liuçadas e totjorn jol signe de la guèrra ont s'arroïna tôt, ont tôt finis que se poiris : l'amor de Nadina e de Bajòca jols bombardaments se compausa d'Arle, lo de Nadina e d'Abèl d'Indochina, la consciéncia de Ponget pei desastre argerian, lo fragil equilibri de Nadina dins las darrièiras reguitnadas de l'O.A.S. Un me¬ pendent la guerra tèis movement d'enviscament, puèi de libepòrta tota l'istòria, los personatges, endrèches, los moments. Tôt es ligat racion los Léon Cordas Tôt pròva qu'en prôsa segura. pas e Del metèis biais man Lafònt pot ara escriure çò que vòl. a un qu'a tant d'una bêla. Just al derisòri. Encara nivèl de l'òme, Es pas mens de question la de tornar immense e lo contar. montar coma faguèron los mercants a la Lola Montes d'Ophuls. Mai encara qu'un tròç de vida ai cresegut ieu d'i legir una interrogacion apassionada de Lafônt sus la femna, sul misteri absolut de l'autra, una granda soscadissa dançada a l'entorn d'una femna que nais lo jorn que causls d'èsser desliura e pura. Ela, enfin « sens saber plus ges se i auriá un deman » mas en comunitat, dins sa solesa, amb la tèrra e çô tôt que Un i viu. roman e lo cèl nocturn, somiat, e desliurat e que ven t'aténher de front. Ives ROQUETA. LA FONT DE BONES GRACIES. : Pròleg, traducció de Xavier Fàbregas (éditorial Occitania, Barcelona, 1967). LOd'Oc melhor que pôsca de arribar al teatre als teatre autors — es — de rescontrar lo public. E, dins la mesura qu'aquel rescontre amb un public de lenga d'ôc es pas benlèu interdich mas de mai en per o mai — Cordas e es pagat saber, que ven de veire abocar pel moment a malaisit paîses projècte son Lodèva —, de Festival occitan basta lo côp capite dins de amies, coma es lo cas per Cata- lonha. Tôt butar dins d'una novetat pot una domèni d'experiéneias granda, la critica que se'n pas passar mai de temps sens perilh : critica desprovincializada. Pel aqueste coma per tôt es de confronqu'avèm de besonh mai que mai, Dieu faga donc qu'aquesta peça, que Xa¬ vier Fàbregas a rason de plaçar dins sa prefàcia demèst las primièiras del teatre occitan de uòi, sié lèu-lèu montada, jogada, jutjada. teatre tacion comptât e rebatut i avèm pas ren L'autor prendrià aital sa plaça vertadièira, d'un band per que sérié enfin donada dins despetegat litat a pèrdre. las pas balh aici de e d'el coma rié, a vila acostumada me que son en scèna, tratrop sovent lo cas puèi per que tôt môstra que trapaBarcelona per exemple, dins una seunas d'actor, ; responsabilitats europenc a en : mesa es se prestar al modernis¬ matèria de teatre e a La revirada que Fàbregas n'a facha, per pôsca ieu la jutjar, es una lenga prôcha de la de Cordas, mas sens cap de facil. Lo prefaci trapa lo mejan aitant rèse ser que rura- pinto- d'ès¬ documentât, ensemble tôt bona, just, nôstre teatre. Las dificultats que li sabèm, sa riquesa en nombre e sa pauretat en ôbras grandas amistôs son e critic indicadas per sens partit près, sens or43 �désir évident d'ajuda fraireque noiris tôt lo drama de Miquèl e de Maria, Fàbregas a plan vist consi va al sens contra dels alibis morals acostumats de la pensada idealista e utopica dels Felibres : « No hi ha bàlsams màgics contra els estralls guèlh, amb nala de la un umiia. La pensada e guerra amb remeis la : imaginaris voluntat, seva guerra A prepaus per del només l'home, la : sobreviure, a per a de vèncer pas Daudet jamai pogut veire escarraunhat de sens dedins. en Una trobat que, brave un per me colhaud faire ben, siàs content E ben non, soi de plaser, ara ?... coneissença m'a dit : « E ». content. Non !... E pas a força de cada côp me gratar lo prusir, m'a calgut analizar — quand seriá que per la patz de mon arma — ont aquela escarraunhada me doliá. Es estât lèu fait, aquò rai, la consciença nat vesiá « toute conformisme mesura. la occitana despuèi lo conformisme festival Sus Provence talentuós mesura dins » de que aquel Provença sus precisament. E pas a d'un èime, d'una cultura, de la mesura rason la d'èsser d'una entitat retròba a mesura d'una terra travèrs l'autre mesclats, son e umana cant d'un apariats, que prigond, pôble, divins se a la un e coma un parelh qu'a plan fait l'amor... Mesura subjectiva, autentica. Mas suspòrta solament la « province la mesa » en d'una mesura despartison autra condicion la a « de province çô que » que d'una dins siàm. Mesura objectiva ont çô que siàm existis que per rapôrt a una rason d'èsser que lo supèra per l'acaptar, que lo suspôrta sola44 occitano-catalan provar L'eveniment mai. de teatre Ives ». endimenjat devocion per- d'espèr per ROQUETA. portaire es totes. ment nos far lo punt e de nos enriquesir de metià a per anar Paris faire coma di- a sembla-religion sa — Bodon... riá Aquô's pas rebufada, una es cons- una tatacion. Amb Daudet, aquô's grèu. lo nivèl ne val la pena, e que tocam lo fons nosautris la colonizacion morala Grèu per a son nivèl d'aquela la engana, enganaira e la pus manjadoira jol semblant lo mai bufèc. La qu'endormis, demesls dins l'orne liure sus tôt pacte — coma collecticament tota consciença per mètre a la plaça una consciença acceptabla dins — pus — « la condicion » auràn de viure cami- a badaud o Gràcia a l'onestetat rigorosa de Xavier Fàbregas, lo legèire catalan, los òmes de teatre catalans pòdon ara dintrar de plan pe dins la peça de Cordas. Es quicôm d'important en esperant lo jorn que un d'aquelas escarraunhadas que meton de temps a se tampar e dont la prusor demôra ; secretosa e rosegaira. De mai, cada côp — e l'ai vista de bravis còps l'Arté¬ sienne : jogada, cantada, filmada... — s'es la llarga, a ». REMOULEUR DE VENTABREN « qu'an SOI d'aquelis l'Artésienne n'èsser pòt guarir-se no refer-se, pòt vèncer Aladonc lo ont e òmes de drama bona provençal. Un o collectivitat pensar. dins l'Artésienne es vol « faire » Provença ablacada, côp aqui lo « produch de remplaçament ». To i fa provençal : las passions, los ca¬ ractère, la lenga. A un nivèl ont semblarià, un côp de mai, que l'occitanitat siá que, » consciença, en » onorada per tant de vertut literària capi- tada. D'aquela umanitat pretèxt tôt es estereotipat, despuèi la convencion liniforma de cadun dels caractère (aquô's aquô los provençals) fins al mimétisme de la lenga. D'un pauc mai se volèm demorar occitans sens traïr la comunitat francesa nos demorarià qu'a nos'n occitan o panholesca m'o an dit. tèner francés — inventi a régional pas res, un franco- a l'escala n'i a que �Aquí çò que m'escarraunha dins aquel d'ôbra que voldriá aprovar, que, per tant que me rasone, tinda fais a mos ausidors. Aqui mai qu'ai parlât totara de la sembla-sinceritat » de Daudet. L'expres¬ cap « passa pas ma pensada. estât d'afons sincèr, auriá sion èra Se Daudet escrit sa provençala en provençal — a tanlenga e, de mai, res l'empachava pas de ne far una adaptacion francesa qu'auriá agut, del tôt segur, lo suc¬ cès de la pèça que coneissèm. Auriá deslargat, aquè fasent, de personatges natu¬ rels dins son cada jorn, de provençals qu'avián pas a se conflar, a s'enreddesir en petetas « folcloricas per provar sa naissença, ni los ornes ni lo dialòg podián pas alavetz — e mai dins la revirada refofar d'aquela provençalitat pesuga, encombranta que n'i a per creire qu'an totis, aquital, engolit la « bonne mère » !... Mas sembla pus lèu que Daudet aja mesat sus aquel folclorisme, cachat sus l'exotisme a tôt prètz d'un provençalisme de consomacion parisenca. Estèc, literari o pas qu'a d'alhors trobat tant e tant d'imitators de tota mena d'aqui a sa darrièra conquista a la T.V. : « Le rémouleur pèça ben escrit la — de Ventabrèn es çò qu'aquel pòble son èime èime. o Pas ne aquel èime son Car la culture d'un pèble ». fons per que trèba a partir de vol « èsser » aquel far lo semblant » es sens » lo forçar seu. e per que mas Çè sens que se trai de forçar a partir d'una consciença espelida a son ora al buf de l'esperit. La fruta que l'arbre a noirit de la saba tirada de sa tèrra, amadurada a son solelh, e pas le pasta de fruta vestida de papièr d'argent retipant la forma primièra que se penja al sapin de Nadal per faire badar un pèble lets. Un pèble de drollets que tans, sèm pas o sèm pas pus. de drollos occi¬ Un cèp de mai aquè's pas una rebufada polemica, son que una constatacion en prolèg a tôt dialèg sus una T.V. occitana Mas èri partit per de Ventabren e aqui lât que parlar del Rémouleur lèu-lèu qu'aurià par¬ de l'Artésienne. Es vertat qu'a la T.V. veguèt se mada granda Artésienne fil- una abans nèstre Amolaire. E mai es aquè que m'a forçat a l'anallsi, qu'acabèri de comprene amb l'autre çè qu'avià ja sentit amb lo primièr. Ja sentit a pauc temps l'accent travèrs marselhés del capitani gonfle boufigue » — aie! sèm mai los provençals !... S'aviàtz un estèri coma aquè dins la familha se sap atal que seriàtz pro nèci per li tirer lo capèl. L'ac¬ cent ponchut de sas cosinas del mas qu'i donan la repiica e l'accent « neutre » de Ch. Vanèl. Oc, a travèrs aquela dobla engana de convencions : èime e parladura tôt tinda fais e ponchèja lo drama d'una « alienacion la a dimension de la culture. culture volguda, dirigida dins sa vocacion, ajustada coma un arnesc d'ocasion, de la culture que, coma Racine, fa De la dire gra en Madame « als » erès romans, s'inté¬ pel galis tôt çè que li passa a pèrt, oposicion a l'espelida d'una pensada de nascuda engenh ans si, son Cal dire, per tôt dire, que Vanel fisicament es mon grand. Ai cion e m'en son mila per desaisi un dins aqui, Ch. pastre plantât coma aquel actor d'admirapas. Mas Franc Fer- es bon dins lo rôtie de los personatges que l'enmens de naturel dins lo mestièr, tanben nandel l'amolaire. rèdan per occitans, d'Oc. literatura de armonizada nosautris, per — an l'ensemble scèna, e, Se es alispat coma la mesa en dins l'Artésienne, los coma de Provença encantaires mai Enfin ai d'ajustar que coneissi pas l'èbra de basi e son que de nom l'autor Jean Candole, del Rémouleur de païsatges que mai. mas i a un polit subjècte a mon semblarià pro un conte popular — Ventabren, idèa — subjècte lorcian se l'amolaire avià fin sa mestressa d'una nuèit. Pasmens anatz comparer l'umanitat incarnada de Lorca e las petetas en vestit régional de Candèla en venda dins totis los burèus de tabat jos una cèfa de celofana ! Me faràn, tôt just, que lo cotèl « qu'es fait per tuar un per copar de pan e pas orne » escarta la tèsi lorciana, se l'anar un finala tuat 45 �del conte pro ; exprimir tota filosofia populara ont s'es recaptat lo una sentit del e una occitan raconte a sa a ieu lo copan public, que quand de bon. per Aquô entendut, i me copan a sembla de pan de notar qu'a Venta- es unitat d'accent a remembra mesurièra, mesura d'òmes vertadièrs que travèrs bren lo nos de mai per rason méridional « De ». bon drèit La aquela forma retorcida d'inqui- (2). sicion luciditat d'abord. Per las e lenguisticas dins tota Europa exceptât França — « Ici commen¬ ce le Pays de la Liberté » — e l'Espanha franquista, la justicia es reconeguda dins son principi e revertada dins los faits justicia minoritats es etnicas notar per l'istòria. Per çô qu'es de ieu ne fau pas una question de principi, l'ac¬ cent, quand se parla francés, es son afar d'aquel mond, la diccion occitana me pausa sos problèmas e n'i a pro per me divertir. Mas es aqui lo picar de la dalha (1). Allòc d'èsser coma la pèça de Daudet, l'adaptacion a la T.V. d'un cap d'òbra de las letras « émission d'una aie! d'una émission sicut ont primièr, cultural. dins aqui i bona una lo Disi plan a francesas, « » culturel e colonizacion una tracha se regionala ». Donc faire régional es lo grand principi uman e consciença en uman que donant car se fa aquelis a estrangièrs de dedins, a aquela umanitat marginala d'Occitans Franceses que començan de boiegar sa pèça d'occitanitat. E aqui disi non ! Non, non e non !... Non ! fau e rampèl a l'intelligentzia fran- al respièit que se deu a Ela en pri¬ mièr. Car se vergonha i a dins aquela encesa, gana, Serà la vergonha es pas per nosautris. vosautris qu'avètz en França la responsabilitat de la culture e del drèit a la culture, se siátz consents a aquela frustracion que gausa pas dins son nom. per Car creire podètz que per pas (1) Lo picar de la melhor dire... Ai pro que vos parli, far semblant lo salve de França e dalha, se es pòt de de pas tengut de dalhas, ieu aquel Ventabren estran- (2) Al moment ont escriviá aiçè a la T.V. l'émission conscience », Daurios L'afar de P. Dumayet convencion laire, mas se passa Aquelis occitans existissìán qu'en franceses d'una Picardia espandida a tôt l'exagèn. En 1848 dins l'Oit e Garona quant de païsans, podiàn rebecar d'aqquel biais e coneissián quicòm mai que la lenga d'Oc ? Quai pot dire « En son âme et conscience que la personalitat dels inculpats e la de qualquis testique » mènis sus tôt pacte es estrictament l'autre Mas Molière : cela ». vèlas. 46 Per un coma avons lo mètge de changé tout temps novèl, tecnicas no- res- peitada ? Encara lo vielh Dominici, fa pas tant de temps qu'aquè, defendiá mai se que mai en provençal ! Aqui la vertat isto¬ rica. Cèrqui pas brègas al Sénher Du¬ mayet qu'a fait de segur que revertar lo dorsier de! procès. D'aquel D'acèrdi. moment es segur que los magistrats sabián l'occitan, ne podié pas èsser d'autre biais sul plan lo mai practic e i a aqui una tradicion, es de pensar mai que lo grafièr revirava per a mesura. Me diràn tanben que per la compreneson del public francés... D'acèrdi mai. Mas aquela tornudar. benlèu, : en gida. tant convencion Nous passava âme et èra lo contra de la de l'amo¬ la vertat istorica totjorn desfu- personalitat vertadièra del procès. « votre « L'Affaire 1848 a las assisas d'Olt e Garona. Cinc inculpats del païs i parlan aquel francés ponchut e vulgar que « fa » paîsan : païsan de Picardia o d'endacèm mai cap amont... La ». ge ont los dalhaires allée de las picar pèrtan sa dalha a l'amolaire m'a fait es- En « E ieu, occitan, que venon milha... coma me « vol dels » inhorar la protagonistas sembla davant aquô d'assasinar qualqu'un de la fa- �Mas la condicion de justlcia en França dins l'opinion. Alamestier aici, coma pertot en tanben fa son seriá donc d'émissions Euròpa, das camin pensadas e realiza- partir de nòstras entitats etnicas e a lenguisticas pasmens pro conegudas. Quand se parlèt de doas mièjoras d'émis¬ sions occitanas per mes suis postes regionals, foguèrem auroses d'aquei gèst que semblava onèst per un ensag. Mas, se mas informacions son bonas, se diguèt puèi que dins « l'esperit » d'aquei ensag èra entendut qu'aquestas émissions seriàn despartidas en très minutas en Oc e lo demai aquò francés. Très minutas ! en Sérié coihonar?... Très minutas? Lo temps d'una comunicacion telefonica cada quinze jorns per dotze milhons d'Occitans quand dos milhons de galeses an 6 oras sens setmana per èsser la la a mai T.V. que del seriosa passa mond per : la B.B.C. ! Caldrié pas trop cachari... Me voldrié gardar de faire de comentaris èrnhoses car ça que la se sap pro de pertot, a Pa¬ ris coma endacôm mai, que lo mesprètz sona lo mesprètz e tota inquisicion porta sa fruta enverenada. Demai, es un 0 tôt, es una l'émission es unitat una émission vertat del domèni tecnic. en trencada entièr en Oc o son d'émission que tènga ni que valga, vòli dire ont autors e realizators pòscan faire un trabalh linde. Es pas als responsables, es pas als tecnicians de l'O.R.T.F. qu'ensenharai aquela vertat primièra. Contentem-nos de dire dins l'espéra que, per l'onor de la T.V. francesa coma per lo dels Occitans, la solucion de dignitat, l'émission occitana integrala, sembla la sola qu'es de discutir (3). E es s'aquò èra e i a pas réglât ?... Aie! vôli res- pondre a un comentari d'Ives Roqueta dins una conferença faita a Montpelhièr 1 ivèrn passât. « Se sap d'alhors, faguèt I Ives, ne que se nos donavan vois, aqui n'as, seriàm respondre a la demanda la pas en »... T.V. aqui estât de Aqui t'arrèsti, Es atal que se fan las opinions sembla dins lo còp, mas coneis pas vertadièrament la question bandis sus aquela question un jutjament total, assucador. Te'n farié pas un te deurié afar puslèu mercejar de faire qu'aquò sié dit publicament — s'aviés pas fait que tornar dire, atal-atal, un dels lòcs comuns que servisson d'opi¬ nion a tôt çò que vòl pas reconéisser los occitans per d'òmes a la mesura dels problèmas d'aqueste temps. Reflèxe vièlh que liga tota vida occitana al destin d'una civilizacion pastorala d'un band — pas per tu mas per trop d'autris que son un grand public — e de l'autre accepta la dispariamie. mon falsas quand qualqu'un : que — d'una cion cultura, contentant se del fait folcloric. timòni de tes- Per m'èsser batut de temps per l'actualizacion de plan del teatre mai que mai, pòdi portar contra aquel reflèxe un testimèni conscient. Dire qu'avèm totjorn trenta ans nôstra cultura sul las cartas dins la las jogar, se man lo jòc ne sèm prestes a e val la pena. provat çè Las resèrvas de la lenga son pas agotadas ni dins lo fons popular, ni dins sa relèva de joventut, ni dins lo fons, inconegut fòra de qualquis especialistas sus aquel sicut dels Una que sabié mitans son tissi son ban vent e mai Pais provar. franceses ont los occitans numeroses coma », calié que artistics los reaccions mon m'a experiença recenta « « en proporcion. De faire vôli quicèm A la plaça ont soi per me sen- responsable de la lenga dels meus » responsas que sovent nos tom- de de naut. Dins totis los cases pro per afortir que, un so¬ finançament nor- (3) En mièjora se pot donar un especcomplet : teatre, adaptacion d'una ôbra coma la T.V. ne fa força dont lo biais e lo succès son pas de contestar aquô dit sens faire de l'espectacle complet la régla generala. Lo Rémouleur de Ventabren dont ai dit mai que faunhavi pas sas qualitats tecnicas e son unitat pot èsser vist, a partir d'un postulat oc¬ tacle — citan, coma un prototip. 47 �mal e poiriá mètre en plaça çò que se crei despuèi regionalas de tôt biais fins assegurat, lèu fait pus las réservas als mitans franceses actuals artistics demest los P.S. se que melhors — e çò Pas — brolhas risme qu'un diguèri : siám ont normala ni mai mot foguèsse pus sat per nosautris que nòstre amie prenga T.V. realitats. — télévision de una Se tracha occitana. dins aqui d'una basi que deu èsser apariada als genres, programas, oras de temps dont serià mestièr, entendut que per establir los progra¬ la tanben mas cultura dins especialistas d'Oc trobariá una sos occitana qu'espéra que l'ora de justicia per existir bêlis a E presença uèlhs vesents. pausarai un principi condiciona que temps de i'amatorisme desinteressat per nos-autris es acabat. Tèner lo còp es pas una solucion de presença vertadièra, las lealizacions a vista de nas tanpauc. A la T.V. en premier I'amatorisme de longa acceptable pels organizators, auadaptators, metèires en scèna, actors, conselhièrs tecnics, especialistas de la lenga e de la cultura d'Oc, etc... E mai pels raportatges quai que siá pot pas improvisar qu'es que siá. La presença occi¬ tana deu respondre a de critèris de coneissença e de qualitat que l'O.R.T.F. e lo public mai que mai es son drèit de es pas tors, l'exigir. Per contracòp aquel principi nançament onèst segon segond a lo finon origin de totis los que seràn Sona lo contrapés financièr que son l'ôbra. donarà sona son servici e lo temps los mejans e a una es- pecializacion. que sas prepausa e lo que dispausa, pren responsabilitats. Per ieu occitans i es a qu'una basi prenèm nòstras de dialòg. Los responsabilitats. CORDAS. paur de per vida. sa son o de de comercializacion la sempre en francés que i ganhan De l'autre perque los occitanis- d'amators. E çò encara, sempre, val per la tele, la cançon, lo cinemà, que lo teatre val tanben per la literatura pel quite ensenhament de l'occitan. o Tôt aiçò vòl o dire ni que de profes¬ agradèsse pas de trabalhar en lenga d'ôc pro que i ganhèsson la sopa ni que i aja pas, aqui e aqui, de sionals dins los pas fach li mitans de occitanistas mond ca¬ pables de venir de professionals del jornalisme, de la telè, del cinemà, del teatre de la o A literatura. Montpelhièr char ment e en facha a la D'individualitats. volguèri aquela sus résulta gles, èrem de la prèstes pas solament evidéneia nòstra cultura que quitecnica- situacion qu'es dempuèi de sèa assegurar de responsabilitats que, normalament, las deuriàm assumir. I Es a pas aqui una per question de personas. una d'ambient, d'estructuras. question nosautres, creators e res¬ ponsables d'una cultura d'ôc, l'ocasion de trapar poiriàm volontat dobla una conóisser coma soscar tecnicament, Léon 48 fabricacion Es tanben Aquel principi pausat, tôt es possible, tôt es possible car tota realizacion respond a un esquèma tecnic ont cadun, lo désirs sos Perque, enfin, s'èrem tirats de I'amato¬ auriàm de professionals. E de professionals sabèm ben pro que n'avèm pas. D'un band perque los Occitans que se trapan engatjats dins los circuits de tas Lo acabat, ai plan es risme cultura tôt. situacion una fòrta rason que nos poguèsse sauvar. Precisi plan pr'aquò : ont siám. Car quora Léon Cordas nos ditz que lo temps de I'amatorisme desinteres¬ a que pòt dequalitat. Aquel sicut demandariá un long comentari. Siá dit uèi solament qu'aquelas pré¬ cisions sèm prèstes a las botar al dorsièr mandar d'emI'amato¬ pas e jamai que pas qu'un jorn als nos siám e la e : non de trabalhs la de nos pas coma nos nos apreparar, de professionals tombarián dessus se, poli- ticament, capitàvem nòstra traucada. Ives ROQUETA. �VIURE — — Ostal de la la Premsa, Bd., V. Hugo, Nimes. Lacour-Devoisin, Bd Amiral-Courbet librariá » — — » — » — «l'Ane Bouisson, Avenue Maréchal Foch » de la Ciutat, 43 C. J. — — Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, Canebiera, a Marselha, la librariá Courty, C. La Maison de — la librariá L. — Sauvages a Alès, Comtat, C. Pau Manivet en Avenhon, las librariás la — — » — » » — « la « des Poilus Viven, C. E. Vaillant A la Sorbonne », 23 C. Juliette Récamier, 31 (Buoux, 84). La Terra acampassida Béluga de l'Infèrti .... . . « pas : 7 F. I.E.O. 75 Bd Carnôt Tolosa (31) J. Bodon. Lo libre dels grands joms 6 F. Postes des a » Niça Peirigús, de la Caritat B. Manciet. Novémer 3 F. 5 F. Hôtel a Lion. a OCCITANAS... R. J.B. Favre. Lo Sèti de Cadarossa 3 F. Gl. Barsòti. Lo Lop en Occitània 3,5 F. A. Ward. Cançonièr d'Oc. 3 F. Movement de la Joventut Occitanista. Escòla Edgar Quinet, Besiers. 34. J.-M. Petit. Respondi de. F. Gardy. L'Ora de Paciéncia. J.-L. Guin. I a d'endrech. Cada volum C. Aubanha, a Decazevila, Bitard, C. de la Republica Occitanas. Lei Seguins. Pessamessa. a Laffitte, 156, e La Ciutat, a » Presse, 9 C. de la Republica NOVETATS Edicions P. Carcassona. Romanilha, C. St Agricol, Avenhon. » — Besièrs, a a Racine, Q. de Lattre de Tassigny a Sèta, dau » — Clémenceau, Roustan, 2 C. » — d'Or», C. de l'Argentariá, Montpelhier. Vallat, Pl. Chabaneau, Montpelhier. » — Nîmes, a Teissier, C. Regala a Nimes, òauramps, C. St-Guilhem a Montpelhièr, » — ES EN VENDA A Lafont. la Saba J. I. Lo Gojat de 6 F. Li Carnins de 12 F. Chausida Rebol. . . Rocjueta. La Paciéncia (en soscripcion) . . . 7 F. 10 F. Seccion del Gard de l'I.E.O., 67 car. de Barcelona. Nimes. 30 Dises Omenatge (33 a e 45 torns) Bigot . . . 10 F. Aubanel 13 F. Mistral 13 F. Gui Broglia canta la terra d'Oc 15 F. — .... R. Lafont Li : Maires d'Anguilas. 15 F. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 03, n° 09, 1967 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 03, n° 09, 1967 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1967 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/fee93523a7ee047488b58c10869b0362.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22569 CIRDOC_D3-1967-09 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Bazalgues, Gaston Perineau, René Gardy, Philippe Larzac, Jean Royer, Jean-Yves Seguin, Joan-Baptista (1925-2007) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme