https://www.occitanica.eu/files/original/20fa227a6f5ba7259fef3bfee7a77d92.jpg a8dea3dcdd3951e558028e7435c6911b https://www.occitanica.eu/files/original/523edb625680b0ffb013ba3210c9ad60.pdf a4d9f7eab32c0fe4b373421e45dbb2f6 PDF Text Text �VIURE REV1STA OCCITANA SOMARI TRIMESTRALA • Escalier C., Lo Vacarès, Camin de Generac, NIMES Viure, • Director : • : — Estrangièr Lo numéro — : Estrangièr an : 15 F. ® REALITAT OCCITANA E CRESTIA: SE DIEU ERA PAS QU'UN OME : • • Estampariá BARNIER, UUNIC E L'ESCALA : : CALENDARI: per F. Gardy, J.-L. Guin, J. Lafon, R. Lafont, J. Larzac, J.-M. Michel, J.-M. Petit, E. Richard, J.-I. Roier, 1. Nimes. loan-Pau BRENGUIER 21. Conte de Pèire Bec, p. 22. 5 F. (60 ptes). 1566-54, Montpellier. POEMAS DE JOAN MARIA PETIT, p. 30 F. 4 F. C.C.P. BR1NGUIER, Lo Gerent PEN- Joan Carbonnel, p. 18. 17 F. (210 ptes). : DE : Joan Larzac, p. 13. Gui MARTIN, Ives ROQUETA. Abonament per un Sosten 3. p. FAMILHAS OCCITANAS NISME Felip GARDY, J. LARZAC, QUEBEC ! 1. Roqueta, SADA J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, p. A BESIERS, 1.500 CAUMAIRES..., I. R. LAFONT. Comitat de Redaccion VIURE AL N. B. Roqueta, Sparfel. — Los nos agotats. 1, 2, 6, 7 de Viure son �VIURE AL QUEBEC ! T7IVÈTZ al * Quebec. Patissètz canadian, sentètz vòstres filhs a d'armas : sètz dins una l'escòla ensenha vòstra fants ; dins del colonialisme interior l'alienacion etnica que buta abandonar lo francés pèr d'un relenquiment çats montar un l'englés, sètz amenasocial e économie. Pr'aquò avètz societat que s'es pas jamai trencada ; lenga obligatòriament a vòstres en¬ Estât fédéral avètz vòstre govèrn e vòstre président. Amb concrèta, una aquelas armas cinc e un désir grand de liberacion lo pendis istoric. Bastissètz economia modèrna. Avètz globalament lo tresen nivèl en ans remontatz de vida del mond. Sus aquò arriba un Président de la Republica francesa que crida amb vosautres : « Vive le Québec libre ! » al nas dels Canadians engleses e que se plantèja amb son crédit internacional a la poncha extrèma de vòstra revindicacion. Fa bon de viure al Quebec ! Fa bon, per bascos, De pas mas parlai- exactament de pas èsser occitans, o bretons, o corses... o guadelopean, per exemple. èsser las sobras d'una etnia vençuda dins l'istôria, o la continuacion d'una temps per Es per populacion transportada l'imperialisme francés. a passât al grand mira¬ pòbles, e jos lo grand happe¬ ning politic de de Gaulle, coratjós que coratjôs, denonciarem l'ambiguitat, en fasent arremarcar : aquò que nosautres cridarem pas cle istoric de la liberacion dels �1) qu'una mobilizacion aviá començat temps entre los intellectuals franceses « fraires separats ». Se vei pas I jogava qu'a respièch de demistificat. Al estât sens al amies un quauques rôtie lo sentiment nacional. aquel sentiment siá contra veguèrem pro que lo gros son nosautres afar èra de destriar los Canadians franceses Occitans. fa servici d'aqueles dels Franceses Perque nosautres, coma o escriu a un de nôstres novelista francés, provençal de naissença, « avèm lo drèch de parlar francés ! » ; 2) qu'aquela liberacion volguda pels Canadians s'escriu politica imperialista de la francofonia. Tant i a qu'ôm se pot demandar s'amb los quebequeses e los walons, dins la lo nacionalisme francés 3) a pas trapat enfin sos Sudetes ; Tajuda arriba al quite moment que lo progrès pot pas ignorar, al Quebec. De Gaulle diguèt plan que veniá saludar un esfôrç capilat. Aquô daissa res a esperar als que lo josdesvolopament los escana tant qu'an que économie se pas encara encontrat lo camin que monta ; 4) que dins lo jôc de la politica francesa los Quebequepôrtan una seguritat politica, dins l'ensems que son, plan utila. Amb aquô la senèstra ailà s'associa amb una vista ses reaccionària de l'istòria per mai. e amb una populacion reaccionària grandmercejar de Gaulle. Sublim embolh ! Foguèssem nôstres amies quebequeses, nos mesfisariàm La desalienacion passa pas forçadament pel « Camin del Rèi ». VIURE. 2 ^ �UN EXEMPLE BESIÈRS/ A pausan 1500 caumaires clar lo problèma del colonialisme interior. Lo colonialisme interior ditz qu'avèm pas contra. Un finit d'estudiar Laròsa, ni de es deure un tôt, luchar te mainas que las riquesas del païs Testât de produches bruts, que las darrièiras industrias son a petar, Fouga, Es¬ caut e companhiá. E l'an d'apuèi aquò's lo Cònsol. Te l'an triât. Amont. As pas pus que de lo subir. Çò que nos manca encara, es un estatut de l'indîgenat, mas nos'n sarram, ajatz pas lagui. an fugisson lo païs a ★ ClAM Besiers. Un dimècres d'octobre de 1967. Dins la sala d'un a convent de Franciscans redactors Monde, ont s'acampa dempuèi ara la a un an revista socialista Frères du lo grop d'Estudis Socialistas local. Anuòch èra un comunista, Marcèl Timsit, professor al licèu e coll'equipa de geografia de Raymond Dugrand, que presentava un rapòrt « Le Biterrois, zone critique. Economie et emploi dans une région du bas-Languedoc occidental ». Lo titol es académie. Lo contengut es esfraiós. I tornarem totara. De comunistas dins la sala n'i a encara un parelhat o très. I a tanben de membres del P.S.U. : aquel Laròsa que ven de parlar e qu'es mètge, e quauques amies seunes. De membres de la Federacion, convencionals la S.F.I.O. seguis : laborator de los trabalhs, C.G.T. F.E.N. e de Un Aquela sonal s'es mas la de luònh. C.F.D.T., aderent al De sendicalistas : obrièrs de la païsan recampada d'esquèrra nosada tanben del C.N.J.A., de professors de la C.O.E.A., ieu. E dos paires franciscans. un dins lo trabalh que : cadun l'estudi regionala dins totes los sectors, la mesa publica dels estudis menats en comession en e i de participa la a situacion titol Per¬ locala e circulacion dins l'opinion en grop. CAPITALA DE L'EMBOTELHATGE ROTIER E la situacion ne finis pas de venir marridassa. Siám a Besièrs. Capitala del vin, dison las plancartas. Capitala del caumatge, dison los servici oficials qu'an relevât mai de 1500 caumaires pendent tota la �de l'an 1967. Capitala dels embotelhatges rotièrs coma o sadempuèi d'annadas totes los vacancièrs de França e d'Euròpa en camin cap a Perpinhan e Espanha. Doas a quatre oras de traversada al mes d'agost, las torres de Sant-Nazari pels uòlhs, fins al vomit, de la montada dels noguièrs fins al pont esteguit sus Orb, a te levar l'envèja per totjorn de metre lo pè dins la vila, ni per totas sas glèisas romanas, ni per totes sos musèus, ni per sa piscina olimpica, ni per ren, trop auroses que son lo mond de se'n èsser poguts tirar. Besièrs, un cercle de dos centimètres sus las mapas oficialas dels Ponts et Chaussées, del Ministèri dels Traspòrts. Dos articles sus Paris-Match. Una tropa de vendèires de glacets, de bièras e d'esquimaux remontant sens jamai arrestar tôt julh e tôt agost una fila de milièirats de veituras. Los sols que profièchan un briconèl la situacion. durada bon Una autòrota de desgatjament ? Un autre pont per sautar Orb ? pas confondre. A Besièrs. Pas a Paris. Es una causa que doblidan los paures farsejaires que dison : « Basta lo pont petèsse. Serián plan obiigats de nos'n faire un per de bon ! ». A Agde, son pont s'es escrancat. Fa dos ans. E entre Agde e Viàs sus la nacionala, un autre amenaçava talament roïna que son a lo tornarfar. Estequit qu'es una vergonha. L'auràn pas acabat que respondrà ja pas pus als besonhs. A Sèta fa dos o très ans qu'un batèu fol emportât lo pont fàcia a la gara : dempuèi lo canal se sauta pas qu'a pè sus una passarèla. Besièrs es pas Paris. E lo Pont sus Orb es pas lo de l'Aima ont lo zoava, cada còp que se banha los pès, la França tota ne tremòla. Jos lo pont Mirabèu cal que passe Sèina et nos amours. Sus lo pont d'Orb a Besièrs es pas talament la pena que los marrits franceses se'n anant esmerçar son argent en Espanha, pòscan passar d'aise. An lo temps d'i pensar en amont. Coma per l'autèrota. En Itàlia lo Plan prevèi de tròces d'autòrotas repartits de tal biais que cap de région sià pas de trop en retard sus Siàm a Besièrs. Cas las autras entre : los tròces d'autèrota, en esperant l'acabament dels las nacionalas asseguran lo relais. En França, non. Lo que dèu passar quauque jorn per aici se trigèça pel moment a las portas de Montpelhièr, cap a Nimes e al Rose. Lo ligason se farà doçamenet. axes, L'urgéncia, matèria de comunicacions, parèis que passa pas dins ligason est-oest, de Vintimiglia a Bordèu. Tôt aquô èra bon del temps dels Romans, de la Via Domiciana, o encara tanplan en lo Miègjorn per una a l'epòca de Riquet Nord cat : e de son canal. Finit. Marselha, Estrasbourg, Alemanha e Ara tôt vai del Sud al Paris. Progrès obliga. Mer- Capitalisme. Leadership del gros Paris sus l'Eurèpa en gesomegà de la politica gaullista en matèria europenca. Pom¬ pidou o diguèt a la Cambra. Se i a una autòrota de Montpelhièr a Avinhon sera una bretèla Besièrs, aquò's tròp luònh. Esperarà. França Cquana França ? Es qu'aici çai seriàm pas ?) a pas cap d'interès, del temps que se sagna per sa Florida parèis que sera dicha « oc¬ citans apelacion trapada per un gratapapièr de Besièrs, benlèu profetic, benlèu pas — França donc a pas cap d'argent a pèrdre per sa¬ comun. tacion, alfà e « ». — » tisfaire 4 los besonhs de 90.000 abitants permanents. �BAUCITA E CAM1N DE FER La de fugida traçada. La décision es presa. Er conegut. mai. Aquò's çò que me ditz un responsable caminòt C.G.T. a perpaus de la linha de camin de fèr Montpelhièr-SantPonç-Castras que se parla de mai en mai de suprimir. Suprimir benièu pas, me ditz el. Amainatjar, coma dison ara. E l'amainatjament passarà per d'estapas. Barradura del tròç Sant-PonçMontpelhièr. Çò que vol dire que cal faire la crotz sus una reanimacion possibla de la zòna montanhòla. Una de las darrièiras fabricas d'enamont a tampat aqueste an : de Falguièra, a Premian. L'avielhiment de la populacion, o as vist dins /os estudis del M.O.D.E.F. e del C.N.J.A., dins lo sector agricôl as arribat a un ponch de non-retorn sens que degun ensage ren aqui contra. Tôt lo contrari. La liquidacion del ca¬ min de fèr farà pas qu'acabar lo processus en tren. Enfin va plan : van barrar. Solament, entre Montpelhièr e Sant-Ponç i a Vilaveirac... rega Cap al Nòrd es e sempre que — E Vilaveirac — es la baucita. Espèra-te. Vas veire. E la baucita dison que se trapa, justament, /os la gara de Vilaveirac. La cal tirar d'aqul per que se'n ane d'aise. Pas question d'enlevar los ralhs entre Vilaveirac e Montpelhièr. Pas question ni mai d'organizar lo tractament sus plaça. Es pas que manque d'electricitat : los barratges son pas luôntes. Ni d'aiga, ara, amb lo canal. Ni de man d'òbra : d'obrièrs del fèr se poiriá far aisidament sus plaça, d'obrièrs de l'alú. Es que la vocacion de la baucita, aquô's de viatjar. Cap als Aups, a la Soissa, a la Norvèja, sabi, via Montpelhièr — — e Marselha. Alara es pas complicat : çò que se ditz es que van desplaçar Vilaveirac e que lo tren se cargarà, sul tròç conservât, d'or¬ ganizar la fugida. As de pròvas ? Quand quicòm se prépara, lo sabes aital e aital, per d'indiscrecions. Lo poder publica pas ren, deves saber. Simplament, çô que pòdi te dire, es que Tinformacion es pas en Tèr. — la gara a — — DEUTSCH MIT UNS ? NEIN la logica. E los desmentits oficials i cambiaràn abans que tampèsson Fouga, lo quasèrn de comandas èra comol, lo prefècte jurava sos bons Dieus que ren riscava pas ren. E aital foguèt per l'I.N.E.U.R.C.O. E aital per tôt. Dempuèi un an e fins que se tuèsse dins un accident de la rota, avèm vist Claparèda, lo senator-cònsol, très còps per setmana en fotò dins lo jornal, escrutant de plans e de cartas, entornat de mond tôt plen plan vestits. A cada côp Besièrs èra sauvat. Un cèp èra d'Alemands que venián esEn tôt pas ren. cas Dos es dins meses tablir de fabricas magnificas, un cèp èra de Bèlgas que li caliá trapar côp los Americans, un autre los Parisians, un autre la Cameron. Una municipalitat modernista veniá de trasformar l'Ostal del Pèple en Palais de las Exposicions : gara a çô qu'anàvem vèire ! Avèm vist. De flors, de maquinas a lavar, de postes 200 o 2.000 obrièrs. Un autre 5 �E la zòna industriala totjorn voida que mai. Alemands, Bèlgas, la Florida, mas per arrèsta pas de montar. Lo CamePetrò-Fouga embaucha al compta-gotas. La de telè. Americans venon, manjan, bevon, n'i las fabricas, tin-tin. E lo caumatge a que crompan ron que ven de crompar politica de la municipalitat («Tôt va plan. Pas de bruch. Se volètz quicôm, pas de bruch au mens. Los capitalistas s'instalan pas en çò dels repotegaires ») s'es revelada inopérants. L'ARGENT COLONIAL A PAS FACH Lo rapôrt présentât per Timsit es sus aquel sicut d'una clartat indefugibla. Se, dins l'arrondiment la balança demografica a pas un solde negatiu entre 1936 e 1964, se la taussa locala s'es mesa a montar redde entre 1961 e 1964, abans de s'estabilizar, lo conflament dels se servicis e la pojada del bastiment an pogut amagar per un temps la crisi de l'emplèc, aquô ten mai que mai a l'arribada invesibla, puèi dels colonials massissa Mas 18.000 entre : aquela arribada 1962 e 1964. pas estada sufisenta per provocar una Economicament parlant la région es mai maL'argent colonial es pas vengut una força economica. S'es pas plaçât en bens de produccion. Las unitats de produccion mesas en plaça pels pès-negres periclitan ja. Los negòcis aletèjan. E aqui que pren tôt son sens l'avertiment de Raymond Dugrand : E, qu'au mens, òm se daisse pas enganar per quauques moments fugidisses de methor-èsser, per quauques signes esparpalhats de respelida. Totas las malautiás, e mai las pus mortalas an necessàriament sos moments de remission. Mas aqueles d'aqui significan pas brica que lo perilh s'aluònche. Sols se i pòdon daissar agantar /os ignorants e los parents de la victima ». Dins un pais dintrat dempuèi mai de 60 ans en una fasi d'intensa degenerescéncia » l'arribada dels pès-negres serà pas estât qu'un episôdi sens efièch e sens lendeman. A pas inver¬ sât cap dels procèsses de desestructuracion economica. es nòva partença economica. lauta en 1967 qu'en 1961. « « La fach de reduccion de la la populacion rurala concentracion contunha e s'accelèra del foncièira, de la modernizacion de las tecni- de l'urbanizacion del negòci. Entre 1954 e 1962 i'agricultura a peremplècs. L'avielhiment ganha. Ja dins tôt lo sector montanhòl lo remplaçament dels caps d'explotacion poirà pas pus èsser assegurat sus plaça. Dins lo vinhal de la plana — los vilatges e los borgs — la diminucion de la populacion jove, entre 0 e 24 ans es la résulta tôt ensemble de la crisi viticòla d'abans-guèrra e de la partença dels cas dut 5.500 joves. Vers Besièrs primièr qu'es la sola ciutat a tornar trapar e desnivèl de populacion de 1936. Las autras vilas son reculada. Aquô's la résulta normala de l'escrancament definitiu de passar en en 1962 l'economia de las subsistença industrias tradicionalas manufacturièiras 6 en son a e : mai que mai de la liquidacion en cors de carbonièira dins lo bacin de Graissessac, Bedarrius, textila a Sant Ponç. DE PICHONS �Besiers, el, del movement a : ganhat. Mas lo crèis de la vila rend compte del tôt 800 menaires a Graissessac, 240 obrièrs licen- a la Fournaise a Pesenàs, las falhidas en séria dins lo textil sant-poncenc, 15.000 personas qu'an quitada la viticultura, replegament ciats d'entrepresas campanhôlas, arribada de retirais, venguda de quadres estrangièrs e de 18.000 pès-negres, montada de la joventut. L'urbanizacion de Besièrs, s'es vertat qu'a fach son profièch de totas aquelas crisis, s'es pas engrandida de tant, plan que se'n manca. LA VILA PARASITARIA Tôt indica al contrari que ni per grandir, malautèja. Lo replega¬ la vila, luòga d'èsser un fenomèn sanis coma sérié lo cas se la ciutat en fasent d'apèls de man d'òbra provocava l'exilh campanhòl, es la simpla résulta d'un malaise, qu'a força de se sarrar de la vila a finit per l'investir. Totas proporcions gardadas, ôm se trapa davant un procès que revèrta lo de las colonias exterioras : lo conflament urban es largament parasitari. N'arriba non pas a un crèis del sector productiu, mas si ben a un conflament abusiu del terment de la campanha sus ciari. Aquò ressortis clarament de las estadisticas presentadas pel Grop e 1962 la vila a pas ganhat que 1.200 emplècs, los ganhs équilibrant a grand pena las pèrdias dins lo sector industrial, e l'essencial dels emplècs novèls essent fornit per las categorias d'emplegats e de professions liberalas que ganhan a eles solas 900 e 250 emplècs caduna dins l'arrondiment tôt. L'enquista estadistica menada dempuèi lo recensament mòstra que lo movement s'es pas brica arrestat : l'artisanat a encara perdut 20 % de son efectius, l'industria, en grèssa majoritat ciutadana a perdut al total 1.803 emplècs (763 per la metalurgia ; 184 per la quimia ; 379 dins l'alimentacion ; 373 dins lo tèisser e lo cuèr ; 64 dins las matèrias plasticas) pèrdias que son pas compensadas per mitât per las creacions d'emplècs dins los sectors del vèire, del lach, de la conservarié, de l'amoblament e de la cauçadura. d'Estudis socialistas. Entre 1954 "S Entre 1962 e 1967, ditz Timsit, çô que s'es liquidât son d'en¬ trepresas grandas, d'assèti régional. Çô qu'avèm vist se crear al sens — son d'entrepresas d'impôrtancia pichona, menaçadas pel fach la conjonctura locala es marrida. Dins los cases melhors l'iniciativa es extra-regionala. Es lo cas per la conservarié d'Agde e per las fabricas de cauçadura de Besièrs e de Bedarrius. contra que Un autre dira : dels procès ses cumulatiu s necesla desestructuracion industriala s'accelèra. AieI coma de pertot dirts la région, la politica seguida pels elegits locals e que revèrta força la de l'Houphouet Boigny : « Capitalis¬ tes, venètz a Besièrs, vos fasèm totes los avantatges, e la man d'ôbra i es pas cara » a finalament pas donat ren. Ni las plorinejariés al pri— saris a Non solament vesèm pas cap una represa començar, mas mièr ministre. Pas ren. 7 �LOS AMAGA-MISERIA Lo punt de la situacion es aisit de lo far : 1.500 caumaires, dins sola vila de Besièrs, 5.200 jos-emplegats dont 3.700 joves e un la de 13.000 personas susceptiblas de prene un emplèc, pro que ne trapèsson, dins l'arrondiment. Dont ven alara que la situacion sià pas mai explosiva ? total La responsa 7. Fins tor. Revue a 1965 a parallèl ai en très punts ont Méridionale los butletins enregistran suau-estar constatât « : jogat pendent d'annadas exactament d'Economie truccion lièr pòt èsser donada Lo bastiment — rôtie d'estabilizade la aplant » de la consun de un « dins lo conjonctura mercat de l'inmobi- Lo caumatge aparèis dins un sector fins alara a l'abric e qu'aviâ pas quitat de progredlr (aviá ganhat 1.300 emplècs entre 1954 e 1962 e enregistrât una expansion de 53,2 %). Aioi encara l'arrlbada dels pèsnegres, ajustada a una politica nacionala d'ajuda, avìá donat un côp de foet. Las cotizacions sendicalas de las entrepresas de bastiment s'èran meses a uflar en 62-63, lo temps que los pès-negres trapen a se lotjar, per començar una prompta davalada a partir de 1963-1964, e aviá perlo reclassament d'una part dels obrièrs agricôls « liberats » pel mes progrès tecnic. Mas tanlèu que la crisi afecta lo bastiment, l'emplèc ». entièr tôt trials per 1961 13.200 a révéla se en Lo malaut. tôt l'arrondiment, nombre dels salariats indus- bastiment comprés, passa de 14.500 en 1966 per las entrepresas emplegant mai de 9 sala¬ e riats ! 2. — Lo comèrci e los servicis emplèc. Aquel sector, dich terciari, milièirat de novèls entre 1954 e 1966 : e 1962 1.200 salariats de mai dont part del jos760 emplècs sul a contunhat sa pojada entre 1962 1053 per Besièrs tôt sol. an espongat qu'aviâ una ganhat Rouzier, de l'Economie Méridionale, Interrogat per pants a las caracteristicas — que dels partici¬ Mas es que lo fenomèn, aici, es au una de mens en mens mens. Mas las questions sanis 7 Qué pensar d'una vila, d'una région produis de es essencialas de l'evolucion moderna de las societats. Aquò rai. Es vertat. Globalament parlant bordèlan, espés : — un l'acampada senhala qu'aquel conflament del terciari que consoma mai, mas ? Quin es lo rapôrt, al plan nacional, entre l'emplèc industrial e l'emplèc dins los servicis ? Es que la situation es semblants a la nôstra ? Dugrand ja en 7962 senhalava lo perilh constituit dins la région tota per aquel conflament del terciari ? — — A quin pretz se fa l'evolucion ? A las chifras de Timsit succedisson los fâches. Los salaris de misèria e las condicions de trabalh dins los magazins, las botigas. L'ex- plotacion sistematica de las aprendritz. Lo jos-emplèc. Al Supermarché an embauchât aicí-siám. (Benlèu pas los centenats de femnas que se presentèron tanlèu publicada l'anència d'èfre d'emplèc al moment Casino 8 �que la man d'òbra enregistrava que 12 demandas femininas, mas enfin; pagan rasonablament). Mas per 32 oras per setmana, çò que permet d'aver una massa d'oras suplementàrias per parar a totas las embrolhas. Al metèis Casino lo jovent que te ditz « Bonjour Monsieur, e Bonjour Madame » e t'avança ta carriòla a dins la pòcha de son vestit dessinator industrial. Es son professor que o de groom son brevet de ditz. I a tanben aqueles jovents que garatge per aprene l'electricitat autò, son censats trabalhar dins un aprenditz, que son titularis de son C.A.P. de mecanician e fan pas que de mecanica per 20 francs la setmana, donat que son patron, l'electricitat-autò la fa pas. A costat de las chifras de falhidas e de liquidacions ; e tôt aquel molon de comèrci pichonèls qu'an pas tampat, mas que son en venda en cò dels agents immobilière. Los proprietaris s'i arrapan, coma d'ustras a un flòc de terra, en esperant de ne poder partir. Dins las esplicacions de la bona tenguda relativa de la taussa locala, es que cal pas faire in¬ tervenir, coma o suggerls Marty, l'endeutament païsan que pren, en Lengadôc, de proporcions delirantas ? I a la dança dels comèrcis. La metèissa botiga es uòi lavariá, l'an passât, èra antiquitats, l'an de là espeçariá. I a la dança dels gerents. I a la mesa en plaça, sus la roïna del negòci local dels gigants del comèrci, de capital exterior : Mono¬ prix, Nouvelles Galeries, Casino e Supermarché Casino, Manufrance. Començan a se demandar se los Docks Méridionaux, societat besièrenca o poirà tèner longtemps. La batalha del mercat del vin es perduda ja pels négociants de Besièrs. Jàrdi Sutrà o es vengut demostrar al grop l'an passât. E ongan avèm vist la Littorale, vièlh ostal besièirenc de fabrica d'engrais èsser comprat pel segond trust quimic american en rason de sa « bona organizacion comerciala » rapèla encara Timsit qu'escriu dins son rapòrt : — La région, en perdent sas coma principalas sorças d'acumulacion solament una bona part del produch de son trabalh, mas tanben lo poder de decidir e de metre en òbra un desvolopament armoniôs que sola la preséncia dels responsables e sa conoissença del mitan — aptituds e ressorças — pòdon assegurar. dels capitals, perd 3. — pas Mas ni lo conflament del terciari, ni los petaçatges interven- bastat per explicar que i aja a Besièrs pas que la chifra escandalosa de 1.542 caumaires en març de 1967 e 1.500 ara. Lo tresen e lo pus grèu dels amaga-misèria es l'exportacion de la populacion. Se i a pas mai de caumaires, es que lo mond an partit. La situacion s'es « assanida » sul voide. guts dins l'industria auriàn pas En dich junh de 1967 los servicis de l'Inspeccion del Trabalh m'aviàn : — Es pas complicat : siám en Còrsa. En octobre las chifras començan a provar la vertat del diagnostic . 1954 e 1964. Sus aquel nombre mai de 50 % se son tornats classar dins lo sector public e mièg-public. L'escòla es aqui per ajudar al movement. Prepa10.569 trabalhaires an quitat la région de Besièrs entre 9 �A/OW&as 33£ je t^^H33ti A £>'s/*7 y>i£c s 5 «p S o 0 © F*U*fHs p * <r% fc y ■ ■" * S «/1 tNùfct • C, V 2\ » I 5 *• b'QcT/V/rflr 1 je* ar\sT>nenT .... �ra la cervèla, produch finit, per l'exportacion cap al nòrd, dins lo foncen tôt genre coma o rapelava justament i a pas gaire un ex¬ cionariat cellent article de Pau Baqué dins la Midi Libre. Aquela partença es malaisida a chifrar. Cadun la conois ça que la, per experiéncia. Dins cada quartièr se parla d'enfants partits a la posta, dins l'ensenhament, l'electricitat, la justicia, la policia, et cetera... Mas es vengut lo moment d'un examen clinic. Sera fach. Serà un dels nòstres trabalhs. LA BONHOLIZACION ES EN MARCHA Mas tôt aquò empacha pas qu'a costat dels 1.500 caumaires, dels de 20 ans que quitan lo pais, dels 1.500 trabalhaires que cada an se'n van, ne demòran 11.000 que se mantenon sus plaça en posicion de non-emplèc. Om sap consl l'urbanizacion en Africa e dins tôt lo tèrç mond s'es facha e se fai, noirida del parasitisme dels paures. Situacion coloniala encara. Totjorn. Al vendèire de tapis cor¬ respond lo plaçaire d'esquimaux sus la nacionala 113. Aie! tanben una familha aprén a viure sul salari de l'enfant e sus l'alocacion de caumatge arredonida pel trabalh negre, la desbrolha, lo sistèma D. Los assistents dònan d'exemples. Lo mot de « bonholizacion » esclata un pauc de pertot e degun se'n escandaliza pas, perque la vertat es aqui. joves de mens Pauperizacion, baissa del militantisme obrièr renduda comprehen- sibla tant la caça als responsables es venguda aisida, paur panica dels trabalhaires d'èsser tornar licenciats, sentida de la vanitat de l'accion, la bonholizacion del pais, Laròsa aviá benlèu rason totara de pensar qu'arrlbava Brousse, e d'una a tôt poirir, fins a las consciéncias. Lo cônsol-novèl, Pierre amb la complicitat d'una part de l'esquèrra locala comença drecha que vòl pas dire son nom una carrièira d'òme politic per d'estats-majors nacionals. Lo colonialisme interior es pas afaire de drecha, solament. Fa de temps dins lo canton que sabèm delegat un la colèra populara e la causida democratica del pais son tanben de bons mejans pels estats-majors de l'esqu'èrra de casar son aparelh dont nòrd voliá pas. Blum a Narbona, Moch a Sèta, Brousse a Besièrs. I a de mond que semblan fâches per servir e d'autres per o èsser. Es que l'òme dont la bèla-maire veniá passar son congiàts a Valràs, es l'orfanèl en lagremas que lo paure Claparèda quitèt a sa bona ciutat, ara que l'an encenchat de tricolôr, mandat al Conselh General en esperant la Cambra, va venir Besièirenc per de bon ? Se pot e se pot que non pas. Es que gausarà tèner a sa populacion lo lengatge de la vertat? Es que serà qu'un colonialista de mai, ocupat a tirar son espiila, personala o d'òme de partit, d'una misèria qu'arresta pas de que que créisser ? 11 �A cada dre pas qu'es fach, butam sus lo colonialisme. El sol pot ren¬ compte de la situacion. (coma o fa la comission de Timsit anuôch : cal crear tre ara per ne finir amb lo caumatge, e 1.800, cada an, per conténer la montada dels joves, mètre l'accent sus la nécessitât d'investiments d'infrastructura (rotas, ponts, aerodròmas, et cetera) o sus la nécessitât d'una politica volontarista del poder en matèria d'implantacions industrialas, insistir sus la preséncia de riquesas a portada de man e dont la transformacion sus plaça podriá èsser una de las fondamentas mai sanissas d'una nòva partença economica, mètre en relèu la situacion privilegiada de la vila de Besièrs sul grand axe Marselha-Tolosa o se mainar de la mesa en plaça d'un immense noMas définir d'objectius 2.000 emplècs man's-land que industrial entre Pesenàs e Carcassona, entre Leucata e aquô mena pas qu'a se trucar totjorn a un doble problèma : l'arroïnament d'una part del païs pel capitalisme e la manca absoluda d'estructuras politicas capablas de manifestar los problèmas a son nivèl uman exacte e de prene en mans una politica d'investiments rasonables, capables, a cort e mai que mai a long tèrme, d'inversar l'evolucion. Socialisme e régionalisme, passatge de la marrana e del desespèr localista a una vista d'ensemble dels problèmas, refus de la stagnacion demografica, economica e sociala. Aqul las questions essencialas que s'i trapan acarats los socialistas en Occitània. E son pas a Castras au Besièrs solament. mens, tôt L'abandon de l'economia a l'economia sérié pura folié. Es una eviqu'es utila de rapelar a los que Maurici Verdièr, dins La Mar¬ seillaise apelava los « doctors tan melhor » de nôstra economia. déncia Ives LO SEGOND DISC DE ROQUETA. CANÇONS OCCITANAS ES AGOTAT, La Seccion dau Gard de l'I.E.O. n alestis un tresen �FAMILHAS OCCITANAS DE PENSADA : REALITAT OCCITANA E CRESTIANISME UN MANIFEST Davant l'afirmacion fòrta cada jorn d'Occitània coma fach Club Realitat Occitana e Crestianisme convidan los crestians a estudiar la situacion generala del Miègjorn e a prene posicion amb eles. « sociologie, los fondators pus del Occitània es estada totjorn considerada coma una realitat culturala, qu'es lo luòc de creacion d'una literatura en lenga del pais. S'es apareguda tanben coma una realitat istorica — un dels avatars del colonia¬ lisme interior francés —, l'afirmacion sudista de sos darrièrs votes, la naissença de movements revisionistas e mai separatistas ne môstran uôi la realitat politica, ligada a una situacion economica marcada pel jos-desvolopament e la despopulacion. Davant aquò, lo crestian pòt pas demorar sens pas ren far. Crestianisme se dona aquela tôca de porgir un d'escambis als crestians de dialôg e de progrès resolguts, dins la dralha de Vatican II e del movement ecumenic, a s'acarar amb aquela realitat reconeguda dins son especificitat etnica, istorica, culturala, economica e politica, e que se dison plan de veire pas son occitanisme coma una tissa de mai, mas ne vôlon far una especificacion de totes sos engatjaments e de son viure. Realitat occitana e luòc de recampatge e Las consequéncias de la situacion particulara de son paîs sa reflexion tant dins l'économie e lo politic coma dins lo deman- pasto¬ Realitat Occitana e Crestianisme » serà donc mai que mai un centre de reflexion. Mas compta plan tanben se metre al servici de totes los crestians d'Occitània, pel biais d'un centre de do¬ cumentation. E per lo mond, crestian o pas, se vòl — sens pr aquò engatjar la Gièisa, mas sos membres coma crestians — una votz que portèsse, un grop d'opinion ». dan ral e lo teologic. « Lo tèxte èra signât d'un jornalista, de professors, d'un metge, d'un engenhaire, d'un istorian, d'un sociològ, d'un conservador de musèu, d'estudiants, de prèires. Un desenat de vilas èran representadas, Montpelhièr, Avinhon, Tolosa, Pàmias, Sèta, Besièrs, Auch, Lo Vigan, Paris. 13 �DE REACCIONS léser d'o legir dins son jorQuai aviá acceptât de publicar lo manifèst ? La Dépêche, que li faguèt la part bêla, e mai la Croix du Midi, dins sas diversas edicions regionalas. Paris demorèt mut. Ni Le Monde, ni La Croix, ni Témoignage Chrétien volguèron pas i far resson. Le Midi Libre, ara sabèm qu'es entre las mans de nordistas, ne donèt pas qu'un tròç, mal plaçât. La conclusion es clara : Es pas de Paris que cal ara esperar una atencion a nòstra situacion. Lo nacionalisme i es viscut coma un chauvinisme metropolitan. E aqui los diaris catolics son de metre dins la metèissa saca que los autres. E mai los que se dison d'esquèrra. Lo Paire Cardonnel, collaboraire de T.C., capitèt pas mai que ieu qu'o siài de La Croix, a far inserir un tèxte que n'èra signatari. De totas las letras mandadas a la redaccion, ges de novèlas. E pr'aquò, jos la rubrica : » D'accord ou non, dites-le nous », aquela afirmacion : « publicam totjorn au mens un tròç de totas las letras que nos son mandadas ». Dins un jornal que denoncièt tot¬ jorn l'intoxicacion e qu'es per la vertat, qué que ne còste ! Aquel manifèst, tôt lo mond aguèt pas nal. E cal dire qu'aviàm aqui una primièra responsa. sent Mas Paris una letra del intoxicat. Paire Riguèrem ben, Bruno Ribes, R.O.C., en legisdirector d'Etudes : l'avenidor de Lenga- un jorn, jesuita, e a liurason venenta, mostrarem quai es aquel avenidor, cal que los lengadocians o prengan en carga per un suplement d'arma, d'energia, d'ambicion. Cal que los lengado¬ cians s'impausen per sa competéncia, son audàcia, son voler-viure, au¬ trement seràn de fach reduches a l'estat de menors Perqué donc los quadres lengadocians demòran pas dins sa provincia ? Perqué s'especializan pas dins las industrias que prenon vam localament ? Vau èstre encara mai sens pietat : perqué an pas provesit sa provincia e daissèron als autres lo suenh de fargar sa région e de i portar sos capitals... ». Aquela letra, coma plan d'autres reaccions nos mòstra ignorància dels tecnocratas qu'un bel jorn te van dire quai es l'aveni¬ dor de ton pais ont son pas jamai estats : « En l'escasença, l'acusacion de colonialisme, s'es istoricament vertadièra, pòt pas esser sostenguda sens quauque simplisme : Lo Lengadoc a pas res, uôi, d'una encontrada vassala. Me sembla, tôt lo contrari, que dins l'encastre de l'amainatjament del territòri, de trabalhs d'una importança extrèma son en tira (cf. sus aquel sicut, un article per parèisser dins nòstre no de març)... ». « Dins es una dôc. Mas « ». Aquela reaccion, l'ai tornada trapar, çò qu'es mai grèu, cò de mon pròpri avèsque, que posa son informacion sus sa région a las metèissas sorgas parisencas : amassada dels avèsques de França, revistas nacionalas, prefèctura que mai o mens considéra el a l'auçada de l'avescat coma admenistracion nacionala d'asagatge local. Dempuèi quauques meses, mas idèas revestidas, jos la signature de R. Lafont, de l'estampilha d'una colleccion parisenca, son vengudas mai intelligentas. O calié saber. 14 �OCCITAN, E CATOLIC ? Un autre tip de reaccion, la trapam dins una letra que nos foguèt tre la parucion de nòstre manifèst « Tal : coma se mòstra dins vòstre papièr, vòstre movement es especificament catolic. Coneis mandada pas las Glèisas dessompartidas « pro » nombrosas en Occitània, la dela greva taca catolicizacion de las régions miègjornalas, e mai que mai de sang que pesa del fait de la persecucion atròça dels catars per la ensenhaments de Jèsus-Crist. Se uèi la fe risca d'avalir dins nòstras régions, l'origina tira d'aquelas persecucions. La Glèisa Romana s'es aliénât per sempre força familhas. E pensi pas que la Papautat n'aja jamai demandât perdon pro clarament al pè de la Crotz. Atanben, pensi que vôstre movement aura pas jamai presa sus las frapas. Mai que mai se se mainan de son caractèr religiós ». Glèisa romana, al mespretz dels Dins una acampada tolosenca, un occitanista trompetaire pensava parièr : « Cal far passar l'occitanisme de pertot, disià en substància, que los socialistas lo fagan passar als socialistas, los reaccionaris als reaccionaris, los atèus, e nosautres dins nòstre mitan catolic... ». pas Las l'autre es una doas reaccions finalament esplecha, que se semblan. I a d'un band e de Occitan, e puèi catolic. La religion lo primièr trapa marrida, e lo segond utila. Totjorn primautat de l'occitanisme : Maurràs. CRESTIAN, AICI Primautat blèma es Dins mal de l'Occitanisme, primautat del Crestianisme ? Lo pro- pausat. los mitans crestians, intoxicats pro generalament per de biais qu'an pas res a veire amb lo messatge d'Evangèli, e avent pas entrevist lo fach occitan que d'azard e per un pichon trauc, òm demòra temptat de veire la realitat occitana que coma marginala, segondària, omamentala e mai folklorica ben. D'aqul lo septicisme davant una realitat occitana qu'ôm ne sap pas lo caractèr especific, la suspi¬ cion davant las recèrca d'ordre économie, politic, cultural, a pus fòrta rason pastoral e teologic menadas per d'occitanistas crestians, e l'esitacion quand s'agls de sensibilizar l'opinion crestiana a de problèmas d'una novetat que se sap pas ont pot menar. Se vei pas lo ligam consi que siá entre l'occitanisme e la religion. Quora s'agls pas d'un replèc integrista sus l'espiritual pur e lo refus d'un « orizontalisme » e d una religion trop « umana » Ccotra s'òm podiá jamai èsser trop uman dins la logica de l'incarnacion), i a au mens una fugida en abans qu accèpta plan una preséneia al mond, mas que siá lo terç-mond, ont per definicion òm es pas. Es mai facil, a Besièrs, d'estre revolucionari al nom de l'Evangèli per Haïti que per Besièrs. Lo crestian mai que degun es sovent portât a èsser victima d'un reflèxe de generositat : Cal èsser dins lo còp, cal èsser ont se fa lo trabalh, e un telhardisme sai que mal comprés porta a creire que tôt anirà melhor dont mai anirem cap de pensar 15 �a una « mega-sintèsi » universala. Mas tôt çò question una sintèsi d'enganats e d'enganaires coma opium (mai subtil) del pôble... poiriá metre en éludât : la religion que es occitanistas, i a la temptacion tanben d'amerd'esperit e las diferentas vesions del mond entre d'ornes qu'afraira la batèsta. Se pot que lo servici de las metèissas valors nos mene totes d'un biais o de l'autre al metèis punt ont l'aspècte parcellari de nòstre vesion de cadun s'enriquesirà sens ges de contradiccion del positiu de l'autre. Mas ne siám pas aqul, e caldrià pas donar l'impression que, sul terren de l'occitanisme cadun fa gasanhar pels autres sa batèsta e mena sos companhs per aquel camin Mas dins los mar a las la lucha de Cal ben mitans diferéncias las classas o a la vida espirituala o a una autra praxis. la justificacion autonôma de l'engatjament occitan, sa laicitat, s'òm pot dire, son « non-confessionalisme » religiós o politic : Siám occitans, e n'i a pro per èsser occitanistas. Solament, atencion, la laicitat quita de n'èsser una quora se vòl èstre la suprèma justifica¬ cion, la primièra valor e lo fondamental de l'òme. Ai pausat l'autonomia de l'occitanisme per rapòrt als sistèmas, l'ai pas mes en déféra, ni al dessus. E la temptacion sérié de far de l'occitanitat (per un occi¬ tan) la valor pus nauta que relegarié a l'insignificança las opausicions de sistèma : Occitans de totes los partits e de totas las confessions, unissètz-vos I L'occitanisme ten pas la metèissa plaça ni la metèissa importança dins lo sistèma de vesion Personal d'un espiritualista e d'un materialista, d'un profechaire e d'un revolucionari. Cal saber quina plaça ten, mas non pas far coma s'avié la primièra (perilh nacionalista). pausar « ». E ara, quina es la plaça de l'occitanisme dins la vida d'un cresparallèl, ni al dessus ni al dejós de l'engatjament crestian, n'es tôt simplament la condicion, coma o es de tôt engatjament d'un occitan que non sié aliénât : - Lo Club Realitat Occitana e Crestianisme se pensa pas d'aver vocacion a amassar tôt çô qu'es crestian en Occitània, ni mai tôt çô qu'es occitan çò dels crestians, — fòra de tota consideracion de nombre o d'eficacitat pretenduda, s'adreiça als Occitans resolguts d'anar a cima de son occitanisme en l'intégrant dins un cres¬ tianisme totalizaire (e non pas totalitarista I). A aqueles, que devon estre lo motor del club, desiram que sién engatjats dins la Glèisa (accion catolica), dins la societat (partit, sendicat...), dins l'occitanisme (C.O.E.A., P.N.O., I.E.O., etc...) cadun segon sas opcions a el ». tian ? Ni A Fa R.O.C. marcha, e marcha plan. En relacions amb de correspondents dins tôt lo pais d'òc, i a doas équipas al trabalh, que s'acampan pro regularament, una a Tolosa, en cô dels francescans, l'autra a Montpelhièr, en cô dels dominicans. A cada côp, una còla a ara préparât un una an que mena de rapôrt sus un tèma o un autre que, discutit e confiât lo temps de la réunion o mai apuèi, vendrà un jorn la matèria d'un bulletin escampat gratuitament dins los mitans qu'o pagarién pas, e 16 que ça que la an de besonh d'aquela informacion, coma per exemple LOBRA �los avescats. Ja très documents de la declaracion nat de geografica viure pilhat a : ». e Montpelhièr dins vista « Per una lectura occitana la question sociala : « A A l'ora A Tolosa s'estûdia de societats sa sortits, », « Un trentela situacion d'ara », una presa de posicion tract sus la doctrina de la Glèisa fàcia a la mobili- sus vos de causir, entre la deportacion e lo drech de qu'escrivi pôdi pas dire se se'n sera força escamla porta de las glèisas. Mas i a d'autres documents en prepa- aie! racion a son avèsques cartas per comprene la guerra, e un sus tat dels un d'una mai » la civilizacion de consomacion destrusèira d'ela-metèissa », « las valors sensiblas als occitans »; parla de « l'enrasigament e l'universal », de la « Glèi¬ païs d'esquèrra », de « l'ajuda als païses jos-desvolopats région d'infra-desvolopament », etc... se Nôstra reflexion doas direccions dont mai va, dont mai la vesèm sonada cap a prigondor. Extension, e aquô prova que siám pas fòra del còp, mas en plen dins lo movement que trabalha la societat mondiala del sègle vint. Per exemple, quora a prepaus de la baucita, Pechiney fa saber que la nos prenent, nos fa la caritat, quora nos mainam que n'es aital solament a causa del minerai o de la manôbra que paga encara mens en Abissinia, nos disèm que nôstra batèsta a un front en Africa. S'ailal sèm crebats, tendrem pas aici. Çô metèis pels estatges de jos-desvolopament e de colonizacion necessaris per qu'un portugués remplace en Lengadôc un lengadocian, e qu'aquel lengadocian ane a Paris prene un emplèc abandonat per un parlsian qu'a près lo camin d'una » promocion » pus nauta, etc... : extension, e prigondor, avèm de descubrir las exigéneias de pensada e de mondiala) amenaçada, de l'autre una comunitat revelada nos prepausan : 1 a una desapropriacion fondamentala, condicion de salvament d'un mond possedit en comunitat, indivisiblament, qu'es un signe del temps en direccion de l'Evangèli, e dins l'Evangèli quicôm que buta al radicalisme e qu'empacha de s'arrestar, en metent l'absolut al dintre del movement de la pensada e de la vida. En vida que d'un band una comunitat (tant occitana coma Joan LARZAC. ★ * * 17 �SE DIEU ERA PAS QU'UN ÒME LOlomond a acostumat dede pausar las questions jos biais libéral de la coexisténcia las concessions recipròe Fa quauques desenats d'ans, professors, òmes de Glèisa cèrcan l'estil que podriá conciliar educators, l'autoritat necessària e la libertat, la persona e la comunitat, l'òme e l'Estat. Tanplan aquô's aquela empencha, aquela butada de l'abitud que nos aviá menats sul sicut A'Occitània e Crestianisme. Mas nos siám lèu mainats que nôstre vam nos butava plan mai enlà : Consi viure una fraternitat universala que siá pas susvòl de la condicion umana ? cas. La fraternitat universala, vòl pas ren dire, se demòra dins la rega dels principis e tòca pas jamai tèrra. La Crestiantat, e mai pus largament lo crestianisme coma reconstitucion en forma conceptuala d'un fach istoric se son engulhats dins la via de l'universal abstrach. La caritat universala, aquò d'aimar tôt lo mond, sembla qu'òm i poiriá la reduccion s'endevenir, dels òmes a l'òme-en-se. pas arribar Vòli dire que per que per capitar, se ligar, s'aimar, èstre fraires, los ômes se deurián abstraire, copar e desinteressar de çò que me fai dire : « i a quauqu'un », o « i a quicôm », — de çô que nos fai colorats, en relèu, imaginaires, expressius, de sa condicion istorica, de son enresigament, de son incarnacion. Per venir l'òme de totes, caldriá esser l'òme de pas enlòc. I auriá d'universal qu'a la favor d'una desincarnacion. Ma lenga poiriá pas èsser ausida del grand nombre que dins son progrès deus totjorn mai de neutralitat, d'insignificança. En quichant, lo tip del lengatge universal, del terren d'ententa, seriá lo de las cancelariás, lo vocabulari diplomatie, e totes sabem que dissòlv dins los termes générais l'arèsta, lo talh de la question vertadièra. se Fin finala, siám a la recèrca de l'universal qu'a pas ges de punt comun amb la generalitat. Per ieu èstre ligat amb lo mond tôt, amb tota l'umanitat, me cal èsser prigondament d'una tèrra, d'un climat, d'un pòble. A aquel titol, nôstres rescontres dont mai anaràn, se deurián despulhar de tôt ca18 �ractèr confessional per interessar los que vòlon descubrir son pas d'occitans estacats a far se juntar son enrasigament d'òmes amb l'ortodoxia crestiana. Per nosautres, èstre crestian a la partença ten pas cap de significacion. Las « vertats crestianas » nos son estadas distribuidas, ensenhadas dins son universalitat abstracha, dins un estil réservât a l'òme-en-se, al pur de l'òme, a l'òme sens rasic, a l'òme sens istôria. Lo malastre piéger de l'òme-en-se, aquò's qu'existis pas. L'ensenhament oficial s'adreiça a d'òmes e a de femnas sens sexualitat, sens afectivitat, sens amor, sens lo mendre enrasigament, sens istôria. E seriá dins sa reduccion a una arma individuala que l'òme deuriá ultima rasic d'òme. rescontrar son Siám Dieu. Mon amie Andrieu Vial, dins sa remirabla Fe d'un Pai- escriu que las dificultats de totes los qu'an subida una formacion universitària, conceptuala, se ramènan a aquela : consi viure çô qu'an après ? Or, per l'ôme d'una tèrra, per l'ôme d'una experiéneia, l'anar es invèrs : l'ôme d'un can¬ san ton d'umanitat, l'ôme istoric cèrca lo côp, es pas indiferent que lo omogèn a çô que vivon los ômes. viu. Del siá sens sens ultim de çô de son que existéneia temps, ôme de 1967, miègjornal, li fai besonh d'un dire colorât e que tuste, lo sens de ma vida m'es estât dich nantora. A pas jamai pegat al sol qu'ai jos lo pè, a la tèrra, la causa, los ligams que me dônan cara, centre d'interés, mejans d'expres¬ sion. Quand Dieu nos es dich, ensenhat abans las experiéncias correspondentas, s'agis del Dieu de la diccion, del Dieu vengut carn, non pas. Partirem pas del Dieu dich, del Dieu prononciat dins l'universal abstrach per li sometre de creaturas domèjas e despulhadas de son umanitat veraia. I a pas que lo partejar de la vida dels ômes respechats dins sos li¬ gams, son enrasigament, per poder descubrir son sens total : non pas un Dieu en defôra, un Dieu-en-se, mas un Dieu qu'a pas d'en-se, Dieu liurat sens resèrva, — Dieu, ôme de fons Per ieu, ôme de ôme del a solelh, ôme mon que cima. E puèi... Se Dieu èra pas que... disi pas 1 ôme universal, ôme, pas qu'un ôme, qu'en el totes reconoisson lo fraire universal, donat qu'es d'una tèrra, d'una causa plan non, mas un précisa, d'un moment, d'una istôria, non pas l'ensenhaire l'ôme, mas lo dépendent, lo discipol dels ômes, lo Filh de de l'Orne. Joan CARDONNEL. 19 �UN TEXT DE R.O.C. « REALITE pouvant loin par OCCITANE ET CHRISTIANISME, a été annoncé oublier que le napalm d'Hanoï les bûchers de Montségur, ne de dénonce le génocide du peuple vietnamien dont est responsable la nation américaine avec la complicité des puis¬ sances occidentales qui lui ont largement préparé le terrain, « « nien le projet de génocide des peuples israélien et palesti¬ le couvert de la stratégie des grandes nations, sous « et tout anéantissement de peuple par une nation domi¬ nante. Exige qu'au principe anachronique des souverainetés et de la non-ingérence dans les affaires intérieures Etat soit substitué, non la super-Nation, mais la communauté internationale des peuples. « nationales de chaque « meurt Rappelle que l'Evangile dit par l'épée », : « Celui qui manie l'épée et dénonce la prétention de défendre par les armes la Chrétienté, l'Occident chrétien, voire l'Eglise ou Dieu lui- même, « la réapparition de tendances inquisitoriales et de la mentalité de Croisade dont les interventions du Cardinal Spellman demeurent un exemple scandaleux, le fait pour les Eglises nationales de ruiner leur catho¬ licité « en admettant les guerres, laissant à l'Eglise de Rome le soin de les déplorer ». « -¥• 20 �Poemas de Joan Maria Petit I a una flor dins un vas granda flor que nòl. Una puta es a la porta que s'es vestida de dòl. una Te n'auriá contât l'istòria que me'n soveni tôt còp. Mas ai las la puta es mòrta i a pas pus de flor que nòl Un trepador lusent de grais banc de bôsc lo verd passif. un Lo relôtge vièlh fonccionari la via agra e mai lo crît de la rôda darrièr solelh. L'un es montât l'autre demôra ni mocador ni plor ni Costal barra la carrièira L'amor se'n vaî d'una abséncia de tendrum tanplan e la man. Se'n anarà tôt sol defôra. a que sera porta n'es tan bassa i vei pas de lum. que se cent a l'ora mort deman. ★ V ★ Quand parlèf la seuna lenga quifèron de l'escotar. Dins de la nuèit se ploravan sens vergonha un pauc d'erba en biais de lèit e la paur al ras de l'ombra. Un poton es un anèl que vòl pas pus dire encara. un Un cotèl pargue es un adieu dins lo còr fa sisclada. Los trobèron totes nuds que emplastrats de sang e d'aiga. de ròsa enlòc dins lo cèl cap de presagi. Quand los menèron al clôt foguèt entre dos gendarmas. I aviá cap ★ De sa boca la malicia sus l'estomac. davalèt Una de lenga per la fam manjar la siá mangiscla mai s'es marrif lo pan e de las mans que Avèm drèît de lo lo pastam partir. Una lenga sens argent dos braces molins de vent un — e ème se esclapat. te fa tant de podèm e morre Emmerdam la tiá mîsèrîa copar mal la tîá lenga la botar al musèu. ★ 21 �L'UNIC E I CONTE MATIN de claretat absoluta. Un d'aqueths abrius que non sabes se son dens tu o hòra de tu tant la lindetat deu cèu n'es pas sonque la perlongada d'ua fremida d'anma qui li deu son aviada. La balançada d'un arbre, au ritme deu qu'estanca tota metafisica, la puressa de las linhas qu'esclau tota ambiguïtat, la leugeressa de l'aire tôt estacament. Prima d'aiciu e d'aquiu, d'ièr e de deman, pomèrs florits de Normandia o estampas japonesas, prima trobadorenca o de las romanças a la mòda : l'Unie ja non sabèva. « Que huja tota luciditat, çò digoc, ja que l'òme es bèstia e sentimentau ! Deishem-nos anar com un gat qui s'estira ». E l'Unie que's botèc a caminar, lo long de las florejadas, au chorròt de las aigas timidas qui s'escorrèvan au hons deus varats. Qu'anava au rescontre de la crumèra, qui lo vent e caçava en lòc mes. Lo blau deu cèu que's pareishèva màver, eslissant-se entre las primèras huèlhas, d'un mon, verd innocent. Lo vilatge ja s'apropiava. Que's destriava ja sa tor hauta deu segle XII, que sa machacoladura e mossegava l'azur, e los ostaus tôt a l'entorn, poëma intemporau de tra- dicions e de reculhiment. L'Unie que's sentiscoc enrasigat tôt d'un còp e sa caminada li pareishoc ua quista : un luenhène de transcendéncia ja s'apropriava a cada pas, e que guasanhava pòc a pòc un repaus de l'èste que'n sentiva ja l'aisança. Au costat de la tor, la glèisa. Absida romana. Façada deu segle XVIII. Orre a ne vomir. Tôt au ras, lo presbitèri, dab son tet de lausas, sas hièstras dab mainèus e l'intimitat de son èdra. Apuish, la panisseria, dab son audor familièra de pan caud (lo panissèr qu'es un òme de trenta-cinc ans dab mostacha, e sa molhèr que sembla ua verge de Rafaèl. Eth que beu e que la truca, de còps que i a, au diser deus vesins). L'Unie marcha tostemps, sens esdebu22 DE I �L'ESC ALA PEIRE BEC rada. Cants d'escolèrs que d'enfantessa luenhenca que se'n venguen cap a eth, cants s'i barreja ua flaiita. Un vièlh paisan que'u saluda. Uu carreta que passa, un car que croishish. La votz deu regent que's hè de mes en mes clara (la hièstra de l'escòla qu'es aubrida, la de man esquerra, ja que la de man dreta es condemnada). Que parla la votz : leiçon de geografia, a prepaus deu Massiu Centrau. L'Unie ja sauneja au Massiu Centrau, de quan èra drollet : aquera taca negra dens la verdor de l'exagòn... Lo sol vertader, au hons, qui torna jónher Clovis e Carlemagne dens l'arsenau deus mits de la mainadèra. Com es repausanta aquera votz deu regent, luenhenca e pròcha tot-un, e quantas ne larga de meravelhas !... Apuish que parla d'istòria, de la Revolucion francesa, de l'orribletat de l'Edat Mejana, deu Progrès, de la luta contra l'ignorància e los prejutjats, las supersticions, que te sabi jo ! De còps, que gaha la bisquèra, lo re¬ gent, e crida e repotega : l'encantament que n'es un drin romput. Lo vilatge encara que s'apròpia. Que's pòt diser qu'es aciu, adara. Que verdeja leugèrament au primèr solelh. Un aute paisan que'u saluda : votz clara e coma musclada. Que parèish benaurat de viver. Coma tôt es simpàs, auei ! Lo lo L'Unie qu'arriba en vista deus primèrs ostalasses. deu Cònsol que's destria de luenh, coma lo mes gran e mes beròi (la sua façada es deu segle XV, mès perbocat d'un biais malaganhôs dempuish l'an darrèr). D'alhors, que s'i trabalha encara. Un empontament que l'amaga, ua escala que s'i quilha. Cònsol e la Que'n vei Un doç bençò digoc. L'Unie qu'es adara tôt au ras de l'ostau deu pròpia casa n'es pas mes sonqu'a dus passes. ja la cheminèia a humar, en torciròlas claras. estar que l'envadish : « Pegàs, mès vertader », sua 23 �Camps e pèças que son adara acabats. Que camina sus lo quitran e gaha lo primèr trepador, lo qui bordeja l'ostau deu Cònsol. Un reflèxe vièlh, de son temps de mainat, de la cauçada, medish dens un vilatge : la qu'avèva paur que vedosse pas las veituras. Qui l'empara uèi lo dia, de la malaurança ? Degun. Degun. Perqué ? Tristàs. Lo trepador qu'es hèit de pèças. En principi, l'Unie non marcha pas jamès sus las junturas : qu'es nèci, mès qu'es atau ! 0 ben, que reagish en bèth ca¬ minar tôt esprès dessus : qu'es encara mes pèc ! Mès que volètz ? N'es pas la sua fauta, ça que la, se lo trepador e n'a, junturas ! pas caminar sua mair tostemps sus Ara que va passar davant l'ostau deu Cènsol. Dens segondas, ja lo va tocar. En primèr, la hièstra grana deu plan-pè (hièstra deu segle XV, qu'an estupidament alarguida) ; apuish, la porta, curiosa, en casse pesuc, borrada de claus grosses, dab un martèth qui représenta un cap de leon. quauques Tôt d'un cèp, au quite moment on va passar davant la hièstra, com ac a hèit de centenats de còps, que t'espia l'escala, l'escala deus murralhaires, qui va deu sèu cap au teulat (l'ostau qu'a dus estatges). L'Unie n'a pas cap de rason de devarar deu trepador qui coneish e hora dempuish qu'èra nenet. Que seguish donc sa caminada e s'apresta a passar devath l'escala. Quan, sobtament, un malaisèr que'u gaha, e un truc, un truc espantador, aquiu, au nivèu deu cor, que l'estanca l'avançada. Lo vent que's lèva e l'escala que's bota a bandolejar leugèrament, tôt dar en la tornièla quan l'espiatz. Tanplan que poiré càder. Bonas rasons... L'Unie que hauça las espatlas e seguish son camin. La consciéncia que se l'entruma, quauquarren de parièr a la paur que'u gaha a la gargamèra. E ben, que i a ? Ua escala ! Oc ben, ua escala ! Qu'està hèita entà que s'i esgarrapete, mès non pas entà que s'i passe devath. Evidentament. Coma se't volèvas passejar sus un plafons, lo cap en baish, o devarar un escalèr d'arreculas, pr'amor de la tornièla. Que eau èste logic dens la vita. Mès tot-un que i a escadenças que l'escala es mau fixada... e que cai, pesugament, d'un biais imprévisible, coma l'amorrèr sus un tropèth de oelhas. De vertat, aquè que seré trop pèc ! E l'Unie, avisadament, que hè un vira-plèc tà evitar l'escala. Of ! L'aureta qu'es doça, e porta la primèra aulorejada deu lilac, lo cèu qu'es tostemps blau, blau entre las joenas huè24 �lhas. Arren n'es cambiat : tôt qu'es tan simplàs dens aques0 puslèu, tôt que seré simplàs, sens l'escala aquera, escala de mala-hèita, aquera inévitable escala, qui poiré te mon. plan non pas existir. Quantas n'i a, de façadas sens escalas au vilatge ! Dètz, vint, cent, cinc cents benlèu. Com es de rider tôt aquó ! L'aluenhament que càmbia las causas. Las causas son çò que son sonque vistas de près ; l'ignorància qu'es ua marrida perspectiva, Diu ua invencion de gents qui veden trop luènh L'angoissa ua escartadura entre se e los èstes ! Un sol còr, ua anma sola, au ras de las causas !... tornèc a l'ensentish a ce¬ rnent sec e a ua barrejada de husta anonima e de sudor umana. Desplasent). Apuish que l'espia de haut en baish e de baish en haut, ne conta los barrèus : un, dus, très..., dètz, vint benlèu ! Nombre par ! Quauque nosèth dens la husta que'n guasta un drin la linha. Daumatge. Qu'es beròi tot-un, ua escala, simbèu de pujada au cèu, de transcendéncia, d'envolada, de psiquisme ascencionau. L'Unie que's desfroncish, sorrid e s'avia francament devath l'escala. L'Unie que's sentiscoc vénguer pèc e que darrèr. Peguèc son nas contra l'escala (que Mès a pena que l'agoc trespassada, un estranh adirèr que'u torna gahar, shord, lancejant, incomprensible. Que's revira entà guaitar l'escala e prèst a l'ahrontar. Lo houre vesin que truca e canta, e ritma la sua canta d'ua clara marterejada ; ua paisana que passa, dab suu cap ua desca de pan. L'Unie que s'envergonhish e seguish la sua caminada coma s'èra pas arren. Que s'ahana un bricalh, sens trop ne saber lo perqué. Se hugiva ? Benlèu. Mès l'adirèr aqueste no'u dèisha pas anar e l'empega per tota la jornada. La nuèit, que sauneja qu'es empresoat dens ua tor hauta e qu'ua escala, tôt d'un còp, e's desplega miraclosament deu cèu, passa davant lo hiestron de la sala e devara cap a la tèrra. L'Unie qu'esgarrapeta sus la hièstra, que gaha l'es¬ cala, hica lo pè entre dus barrèus e, bruscament, que s'esbrigalha en mila tròces : e eth que cai, pendent d'oradas entà s'espotir finaument sus lo sòu, dens ua trucada shorda. L'Unie que's desperta. Qu'es ja l'esguit deu dia e lo solelh que joga dens las persianas : regas d'ombra, regas de lutz. L'Unie ja comprén. Tôt qu'es simplàs. que's lèva e que s'esdejoa, de bona umor. Mès s'avisa adarron qu'acaba d'aubrir las persianas abans s'esdejoar : çò que non hè pas jamès. Curiós, çò digoc. L'Unie que de 25 �Après l'esdejoar, l'Unie que se'n va hèr la sua passejada de cada dia. Mès a mesura que camina, la malaisança de ièr que'u torna prénguer, insidiosament, furtiva com un lairon. Que trantalha lo cap e qu'espia lo cèu. Blau coma l'onda, sens un crum, absolut. Tôt qu'es simplàs, çò's pen¬ sée. Mès la malaisança que demòra, que'u sarra la ganitèra, qu'aharta son pensament, ne caça tota auta idèa ; que's passaja apuish, d'aciu e d'aquiu, dens tôt son còs, que l'estanca lo còr, l'estomaga e finalament que l'apesantish las camas qui'u refusan lo caminar. En un mot, la sua passejada que n'estoc guastada. Arribat a l'entrada deu vilatge, que vedoc la plaça, l'ostalàs deu Cònsol, dab sa façada deu segle XV, qu'ua perbocada malaganhosa e avèva matrassada. L'escala qu'i es encara mès aculhenta, sens ronha ni agressivitat, coma ua bona petita escalonha qui volèva èste. L'Unie que's botèc a rider. Tôt qu'es simplas, çò digoc. Tot-un que passée sus l'aute trepador... Que hascoc quauques passes, s'esluenhèc deus darrèrs deu vilatge. La plena campanha ja s'apropiava, lo camin que probejava au solelh : non pensava pas mes a ostaus l'escala. barralha qu'avèva dens l'esla i tornèc hicar en memòria. Que's brembèc que l'avèva evitada, sens saber lo perqué e, en bèth hauçar las espatlas, que tornèc entau vilatge. « Quin pèc que hèu ! », çò digoc, « e com se hè qu'un esperit liure a racionau e posca èste la preda de peguejadas parièras ! Per quina rason èi évitât l'escala totara ? Avèvi pas qu'a passar devath, sens pensament ni complicacion. Que vau hèr jo deus prejutjats deu comun ? Oc ben, mès se n'existivan pas, n'i auri pas pensât e la question no's seré pas pausada... » Mès tôt sobte, ça que la, ua piada que Que'u gahèc alavetz la corrèra, e de córrer, de córrer, mecanica, sens s'avisar deus paisans qui l'aguaitavan, estabornits. Que torna arribar près de l'escala, com un descabestrat, l'espia ua estona, la tòca de la man esquerra e, finalament, i passa devath cinc o sièis còps, la tornejant com un esquirèu dens ua gàbia. Apuish, que se n'aluenha de quauques métrés, lo còr regaudit, l'esperit liure, en tôt espiar-la d'un uèlh trufandèr. Qu'èra tostemps aquiu, zé¬ coma ua brant lo cèu blau e tremolanta a la fremida de las huèihas. En aqueth temps, un obrèr e la devarava gaujosament, un pòt de pintura dens la 26 man. L'Unie qu'estèc aurós de véder �l'escala e n'avèva pas ua vita sonque entà lo tesicar, qu'avèva la sua utilitat, qu'un òme ja se'n serviva, la sarrava de près com ua aimadora. L'òme qu'èra joven e que cantava. « Quin pèc que hèu ! » çò's pensée l'Unie. Mès tôt d'un còp, lo pè de l'obrèr que s'eslurrèc sens que se'n veja la rason. Que hascoc un marrit movement e, entà s'esparnhar la caduda, que deishèc anar lo pòt de pintura qui cadoc peu sòu, au ras de l'Unie, dab ua trucada shorda : ua color roja viu qui hascoc sobtament sagnar la terra « Plan que se m'escad, çò digoc ; ja l'èi escapada bèra ! ». E que larguée ua bona carcalhejada. que .. un pressentiment que'u vengoc estenalhar las Que prengoc consciéncia deu perilh passât : e la cadena de las causas que l'apareishoc dens tota sa crudèla logica. Qu'es pr'amor qu'èra passât devath l'escala (e esprés encara !) qu'un gran malastre se li manquèc escàder. Qu'èra de segur un avertiment e Diu ja l'avèva plan inspirât de l'i hèr passar devath sonque un, sol còp. Senon que n'èra hèit de sa vita ! e que's vedèva, lo cap esglahat devath ua onda de pintura sagnosa... Tot-un, entralhas. Que'u vengoc ua estrementida : « Quina peguejada ! », çò's pensée, « deishèm estar tôt adirèr ! ». Mès qu'avèva bèth que rasonà's, e demorava cossirós deu son pròpi cossirèr : un cossirèr sens cap de rason qui podosse comprénguer e qui'u semblava sens fin ni cap. « En brac, çò digoc, non soi pas liure en fàcia deu prejutjat. Quina asolèra ! ». E que haucèc las espatlas un còp de mes. Mès tot-un non podoc pas estujar lo son malaise. L'endeman, lo còr reviscolat per la doçaina de la nuèit, passée per esprès lo mes proche possible de l'escala. Que l'espièc de baish en haut e de haut en baish, sens cos¬ sirèr, trufandèr e plan assegurat tanben que hascoc deu boha-l'aire : tôt qu'èra tan simplàs ! Mès tôt d'un còp, que's botèc a tremolar : l'escala qu'avèva bolegat d'un move¬ ment sornarut, indemorat, guaireben imperceptible L'Unie que levée los uèlhs : un obrèr la tornava botar en plaça, dempuish lo tet, entà devarar. Peguejada ! E l'Unie que se n'angoc hèr la sua passejada de cada dia. que Ua estonada après, quan se'n revén, que't destria l'es¬ cala de luenh, tostemps a la medisha plaça, qui'u demòra, de segur. Ja qué pot hèr ua escala, senon demorar ? Demorar que la pugen, que la devaren, que la càmbien de plaça, l'alonguen, que l'abraquen, que l'estremen, que la sor- que 27 �qu'es la demòra medisha ! Mès perqué e'u demòra a eth ? E l'Unie que's tornèc trobar mau. Qu'anèc tot-un au son rescontre, coratjosament. tiscan... Tôt brac, ua escala Mès cop-sec, au moment medish qu'i va passar davant, floreja lo nas e que's romp per tèrra en très o quatre tròces. « Bon Diu ! » çò digoc l'Unie, dab duas fremesons dens l'esquia. Alavetz que s'atura e que's bota a rasonar : « E la caduda deus còs ? Que'n hèu jo alavetz ? Los còs que son hèits entà càder. Se non cadèvan, ja seré terrible. Sosquem ua sola segonda d'ua pèira qui demorèsse entre dus aires, atau, o d'un escopit teula que cad deu teulat, li ua qui demorèsse penjat dens lo void, com un coton leugèr. Non, jamès aquò ! ». L'Unie qu'agoc un gran hasti mès que's sentiscoc reviscolat e que larguée un risolet : « Tôt qu'es tan simplàs ! ». Ua segonda teula, ça que la, mes grèssa que la primèra, baricolegèc d'en haut e que l'esgarraupièc lo talon. « Bogre ! » çè digoc, « Aqueste còp, pas mes de dobte ! Ja¬ mès dus sens très : l'escala aquera qu'es maudita e lo còp tresau qu'i passi. Mès coma non seré pas maudita ? Que pòt la rason contra l'irrasonable ? Que eau plan qu'existisca aqueth Irrasonable, senon la Rason e n'existiré pas. Tot-un, la Rason qu'existish : que eau plan qu'existisca, era tanben ! Senon, tôt que seré irrasonable ! ». Mès au hons, qui l'a dit ? La souris. Quelle souris ? Sous le lit. Que'n i de's tornar pirèu. L'Unie que holeja e que's sentish los pòts banhats d'escuma. La hrèbe que'u gaha pèc a pòc, que'u gaha tanben la tremolèra per las camas. Lo gran cèu blau que l'ahàstia e lo son cap que vira, vira, e los mots qu'i dançan, dançan sens seguida : escala, escalas, ESCALAS ! Escala deus murralhaires, escala deus sons, escalas de las temperaturas, escala sociala, escala mobila, escala de Jacèb, escala logaritmica, escala cromatica, escala de termomètre, corta escala, escala deu Levant e de Barbaria, escala de corda, escala de horcas. Ara, qu'i èm ! la corda, la corda deu penjat. J'ac sabèvi plan que l'escala aquera qu'èra maudita... e — •— Ua panquèra passée. « Panquèra mòrta, guarda ta por¬ ta ! L'animalèt, espaventat, que s'eslurrèc devath l'escala s'amaguèc dens lo sòto. Marrit presagi ! E l'Unie que's tornèc brembar d'aqueris dits de son mainadèr, qui's botèn a virolejar, virolejar, despuish tant de temps desoblidats, dens lo void deu son praube cap : e 28 ». que �Panquèra bèra, bèra, qu'as pan enà taulèra, hormatge enà 'scudèra e La lèit enà caudèra. l'escapèc e la formuleta hòla que s'esmedisha, que's repetiscoc, centenats e centenats de còps, trufandèra e canturlejaire. Lo mon entièr n'èra pas qu'era : los paisans a l'entorn, lo hornèr près deu son horn, lo haure dens sa harga, los murralhaires suu teulat, totis que cantavan, cridavan, bramavan en còr : rason carniscoc que se era Panquèra bèra, bèra, qu'a pan enà taulèra... Au cap d'ua estona, la canta que s'arrestèc. Lo vent bohar e l'escala longa qu'agoc ua fremida. Ua tresava teula que cadoc ; au medish temps un herrat que devarèc deu teulat, estacat a ua còrda, ua còrda gròssa de cambe, qui floregèc l'Unie de sas rugositats... Alavetz n'i tengoc pas mes, que prengoc son aviada e, d'un gran còp d'espatla, que capvirèc l'escala qui s'espatarrèc peu sòu dens ua grana tarrabastada. L'Unie alavetz que s'envergonhèc e gahèc lo córrer, sens arrevirà's. que's botèc Lo a murralhaire, estomagat, que clinèc lo cap. Aturant-se tanlèu de getar los brigalhs de teula, que sortiscoc son « mégot » deus pòts entà parlar mes clar : Monsieur ! Monsieur ! Je vous en prie ! Que soi sol haut, aciu, suu teulat e non pòdi pas devarar. Que vos vau estorbar, j'ac sabi, que semblatz tant ahanat. Mès l'es¬ cala, l'escala ! Tornatz-la-me botar en plaça : non serà pas — en Je vous en prie. Monsieur, l'escala, l'escala !... gran causa. Monsieur ! L'escala, Pèire BEC. 29 �CALENDARI ECONOMIA E POLITICA LES DAMNES DE LA Frantz Fanon, A QUI e mai, Io classic del Tèrç çò dison, d'una part Mond, deis Nègres americans, ments explica nos que individuals collectius e comporta: Fanon èra psicoiòg e ideològ al côp. Fa seguida a la Sociologie d'une Révolution » (1959) e a « Pour la révolution africaine » (1964). « Cregam-ne El Mojahid : « Les damnés de les colonisés, victi¬ mes de l'exploitation et du racisme, luttant encore plus durement pour la construc¬ tion du pays après l'indépendance. Ce li¬ vre concerne tous les pays africains et les pays du tiers monde. Fanon veut cons¬ la c'est terre, truire Una nos nous, théorie une de teoria intéressa de la mai la décolonisation descolonizacion, que ». aquò tôt ! UN PROGRAMME DE DESORDRE - ABSOLU » Primièr, i peuple Les tion. aquô per admetre simplificacion d'istèria que porta de pertot la descolonizacion efectiva. Que lo nacionalisme argerian se siá trobat d'acèrdi fin finala amb lo nacionalisme francés per lo sacrifici d'una argeria poli-etnica e per la liquidacion dels Pès-Negres. Que lo » negro power » aja per tèca non pas l'integracion, mai lo remplaçament dels Blancs pels Nègres. Cal primièr comprene la Luòga a la violéncia. La violéncia e débarrasse le colonisé d'infériorité, de de ses son com¬ attitudes rasonable, dins la descoloniza¬ cion cabls una desrason e un désordre absoluts. La rason e l'ordre vendràn puèi, quora la violéncia pandi que descolonizacion La dins lo nacions la presa fa se al nom : de la ment me Fanon sotmesas. una Son definicion de donadas dins populara. Son s'apastura existencialisme politic, que curiosase farga de contunh un essencialis- viscudas. d'un de libre las ou 30 serà manjat tôt l'es- Mas de qu'es la nacion ? Un abso¬ lut dins los actes. Se cercarié de badas de « se porgit. es nacion. sola désespérées ». Es la desalienacion activa : Illuminée par la violence, la conscience i NACIONALISME TANT ABSOLUT UN contemplatives esplècha los ideolègs pacifies cercan que ordre un justlcla, es çò parièr. Lo colonizat vòl pas d'un adobament amb lo colonizaire que salvarià la justlcia. La justlcia se salva pas jamai. S'impausa. L'adobament existls pas. Çô que vol lo colonizat es d'èsser a la plaça del colonizaire. Totalament. Es una justicia a la gròssa. Lo detalh, es de sentimentalisme, una tralcion borgesa dels pôbles. La violéncia es la sola praxis revolucionària : <■ Au niveau des individus, la violence désintoxique. plexe se rebelle contre toute pacifica¬ démagogues, les opportunistes, les magiciens ont désormais la tâche dif¬ ficile. La praxis qui les a jetés dans un corps à corps désespéré confère aux masses un goût vorace du concret. L'en¬ treprise de mystification devient, à long terme, pratiquement impossible. » du : la Elle TERRE, Maspéro, Paris, 1966. de consciéncia La descolonizacion de referéneias. �Aquò's la definicion d'un misticisme que de] mond occidental. rior demorar dins lo réalisme istoric pro¬ clamât. Doble : d'un costat io misticisme biais pas tant évident lisi que Fanton baila de la comunion populara. Fanon tòrna traexpérimenta un romantisme dau pòble, una immersion dins la massa pacana : « Quand il milite (l'intellectual) au sein du peuple il va d'émerveillement en cion de par, colonizaire, ven e Il émerveillement. littéralement désar¬ est la bonne foi et par l'honnêteté du peuple ». De l'autre costat una condemmé par de tota nacion al varietat indiferenciat. I nom del còs african que jacobinisme fa del dialectalisme, del régio¬ nalisme tribalisme, nacional un aligat coma un de nacion. la del Se a un denonciat aitanlèu colonialisme enemic creiriá d'ausir Barèra o l'abat Grégoire. Lo istoric es traïcions de de Significa tanplan que i a de cultura nacionala senon dins la las encara totas vistas matissadas nacion. plus ges aquel moviment. Es dificil del Biblia del rectificacion dona exactament a lo conoissèm. nôstre cas occitan nacionalisme occitan Fa de temps que pensi que es la doctrina afortida per lo PNO doctrina de Tèrç Mond. D'alhors una los tenents Saber se, ne son consents. maugrat sa situacion de jos de colonizacion, Occie desvolopament tània dins lo Tèrç Mond. Pèr ieu, non ; quantitativa, e d'aquô qualitativa l'oposicion dialectica dels nivèus de desvolopament nos situls que non pas sus lo front del Tèrç Mond, mas a l'intees la diferéncia : es l'egalitat civica, plaça una aqui ont i a dins lo colonia¬ classic tampadura. comunicacion lisme Aquela pas barrar Tèrç Mond, que podèm sentir son urgéncia e sa legitimitat. Avèm lo drech, mens que degun, situacion deu nos los uèlhs davant la butada del de rambar nos amb los ancians mèstres de la tèrra que, coma o jorn o dever môstra Fanon, un l'autre deuràn pagar. Mas avèm lo de portar nôstra analisi especifica una S/ recèrca d'ensèms. voulons Escriu Fanon : l'humanité avance d'un cran, si nous voulons la porter à un niveau différent de celui où l'Europe l'a manifestée, alors, il faut inventer, il faut découvrir Apondèm nosautres qu'en Eurôpa quitament i a de fondamentas per aquela invencion, e que ne cal tenir « nous que ». Robèrt de prene sas distàncias a reslibre de Fanon, aquela sens lo de la del apeonat sus : josdesvolopats, vesèm que consi se prôva sa vertat. Es dificil de pas i reconôisser d'analisis que nos pôdon èsser utilas (1). Quicôm, dins aquela logica, me pren per l'uèlh l'aplicacion : coma e sembla pas que valga per que lo colonialisme interior, me compte. £ NOSAUTRES ? pièch l'univers del colonizat nosautres, dins d'aquesta amira una simplificacion. La montada de las massas Csubretot ruralas) a lor rôtie istoric significa la denonciacion coma moviment Es tanplan d'un estructurala : l'anade la non-penetra- LAFONT. (1) Aquesta per exemple : « On sait aujourd'hui que dans la première phase de saie la lutte de tionale nationale, désamorcer en faisant de le colonialisme revendication l'économisme ». la es¬ na¬ Es lo sospartiment de l'éco¬ nomie e del cultural, que vivèm nosautres, ajuda al manten e mai al progrès del co¬ lonialisme. Se consideram lo problèma économie en se, nos trapam aligats a las forças estatalas e capitalistas que fan mi¬ na de resòlver globalament nôstre jos des¬ volopament. Es son que en ajustant renaissença culturala e desvolopament éco¬ nomie que pausam lo destin d'un pôble, adonc qu'intram dins una perspectiva de descolonizacion. D'aqui justament la né¬ cessitât d'una entrepresa la de coma plan vertat que Viure. 31 �DIFFICILE, LE SOCIALISME par André Gorz, Ed. du Seuil, 1967. DINS aquel libre, Gorz mòstragrelhan mai que los problèmas tre mai que parla dau passatge dau capitalis¬ me au socialisme e qu'es pas facil de trobar de solucions perfièchas sul côp, qu'es de besonh de cambiar, de virar, de radobar. Quina que sià, la dralha causida, reformas o revolucion, las dificultats s'amolonan quora volètz voë encaminar dins la realitat de cada jorn. Tan i a que sortissètz dau libre un pauc mai assabentats sai que, mas amb un esperit critic que que se fai vos encara mesfisar de mai trencadas las solu¬ dels mai la fâches de colonizacion mai ; que dobtariâ de la liberacion regionala per sola solucion Adonc, que restar dins de naut son meriti i'actualitat Il est e es a tanben la fes de de veire devenu impossible de séparer la lutte syndicale de la lutte po¬ litique... » ; : « C'est des « lieux doit nécessairement Du vrière, ce » « production que prendre son point de » ; point de vue de la condition ou¬ la démocratie est restée un far¬ ; centres de démocratie faisant place à de larges autono¬ locales et à l'auto-gestion... lutter pour une 32 démocratie articulée et décentra- aquò tôt : s'acontenta espectaclosas leurs pas analisi una « formulas l'esfòrç per pareis de trop de d'auto-gestion fonsa mai conegut. Oc, Fai mesfisar de tôt çò que se simplet. A parlât liaisons ». es voidas. e des communes, verticales... dire Gorz mas. balha mas » ; lector au lo mejan de veire qu'aquel sistèma es pas totjorn facil de se'n servir. Mòstra evidentament que : L'auto-gestion « réconcilie ne pas auto¬ matiquement le producteur et le consom¬ mateur, l'individu social et l'individu pri¬ vé ». E al capital Il « n'y pouvoir non de pour les et différence une souverain d'auto-déterminer conditions : mouve¬ fonda¬ des tra¬ eux-mêmes les sociale, collaboration leur » les formations social- centristes ou le : vailleurs des améliorations quantitati¬ par un état néo-capitaliste mieux des intérêts de tous ». octroyées ves agissant au Vint sèm un titol que coneisLe colonialisme au-dedans et paginas sota ben : « dehors au Réforme et révolution socialistes, mentale et « pas entre a démocrates ments : » monopole ; Le colonialisme n'est pas « du c'est d'abord pratique une capitalisme externe une de pratique in¬ terne... Il - existe intérêts et les convergence entre les luttes des peuples sous- une développés et développés... Le « nationalisme qui est la réaction spontanée à cette situation de dépendan¬ ce, Construire des directe mies Podètz de départ le mouvement de lutte... « horizontales et en e pruson, coopératives, des usines, des régions, avec politica d'independéncia. primièr, qualitat fonsa, un li¬ bre ont se tròba de vistas personalas. Segur, Gorz es marxista, mas tanben orne estacat a una capèla. Los titols ne non son una pròva : Crise de la démocratie représentative ; syndicalisme et politique ; socialistes et réformistes ; l'auto-gestion n'est pas une panacée ; le socialisme audedans et au-dehors.. Se vei lèu que Gorz laissa pas de costat los problèmas que les communautés de ba¬ sur des d'un côp. Encara un libre que n'auriá de besonh lo nacionalista oc¬ citan : i tocariâ dau det la complexitat cions Usée, fondée se n'est évidemment pas une réponse fisante, ni surtout La une suf¬ réponse adaptée. » del programa. Dins lo temps d'ara, dire que la volontat socialista question revolucionària pre-existis pas a la lu- �la volontat socialista se bastis la lucha en vista d'objectius possibles, que tòcan l'experiéncia, los besonhs, las envejas dels trabalhaires, aquò me sembla plan realista. Mas Gorz adoba aquela remarca d'una autra que i fai contra-pes : los objectius devon ésser ar¬ cha, que nosautres, dins e segur per ticulais eles entre segon una tegica, s'engatjar mai fons, « vista estraviser à rom¬ l'équilibre du système ». Es a dire Gorz nos balha aici, se faire se pòt, possibilitat d'un réformisme dins las es- pre que la tructuras estant de actualas vertat e M'avise E que E per industrializats, mostrar la part d'error dins que ordenat. re la maximalistas trinas tot. d'Estats fai esfòrç que part las doc- d'ara. mon es gai- pique un pauc de perlaisse de costat força causas que importantas. Rai d'aquò, se vos ai donat lo gost de legir aquel libre. Encara un còp, trobaretz pas un catéchisme, mas d'esquèrra onèsta, que porta sa contribucion personala dins la recerca que tafura ara cadun de nosautres. Es pas lo solet interès que pòt presentar un estudi d'aquela mena per nosautres, occitanistas. Me sembla que melhor vau un libre coma aquel, que cerca los ponches que pruson puslèu que de dire que tôt se pòt melhorar dins lo temps que sèm. Me sembla que res non serà fach per nosautres dins lo sistèma de uèi, e que lo meriti de i òme un Gorz det, es de nos lo faire veire, tocar dau volguèsse, ei, parlar a d'oc¬ en citans qualitat d'occitans. L'autoi, d'efièch s'adreiça a pas la populacion miegjornala, s'adreiça als ornes que pensan. Es tôt. Mai ne podèm faire profièch. Ne podèm tirar un biais de trapar los sens ornes, que que, dins lo mond de uèi, serién de bona ajuda. Es tôt lo problema de l'orientacion de amb los movements d'ara que s'encaminan dins nòstres esfòrces, de nòstras ligasons una lèu dralha vertadièrament sociala, socialista. Segur abandonar dins o devèm pas aquelas ligasons, que objectius pus¬ nos que, d'objectius personals : devèm faire comprene aquels nòstres amies. Mas, devèm naut, clar, que sèm d'acòrdi amb las gents que dison : tanben « aux a dire L'enjeu de l'action choses que l'Etat haut individus aux peut être réduit dispenserait d'en ne dans maintenus leur dispersion et dans leur impuissance sur le processus de production ». Es aqui, sus aquel ponch primièr que devèm saber faire lo partatge entre nostre companhs, e los notables, conselhièrs générais e au¬ tres, deputats e fonccionaris, que lors fonccions las rendut-compte avèm que lors e cobertas abituds de de luchas se peutirar cia impôrtanmaja, i fan oblidar l'enssencial : viu- re, ésser, non trabalhar, coma ornes liures e devèm o faire, devèm sarrar los li- amb los ornes de metèissa bona vo¬ que la nòstra, e l'accent ponchut gams lontat aici, fai l'afar. a res Senon, d'intellectuals, capeleta una sens subjèctes. coma Mai en solets, dins sens poder vertadièr, levats los cèrcles coneguts e reconeguts de nòstras amistats, podèm restar d'aqul dins rats a las la fin dels temps, embar- nòstras virolhadas, que nos faire conéisser. S'agis pas de se dire menaire d'un pôble que se coneis pas, el. Podètz pas desalienar un ensemble aliénât, per de paraulas e d'escriches que lo mond non las entendon e non los legisson. Aquel pôble se tirarà de pena quora aurà agut, caldrià coma milanta soma ans d'ômes, d'ésser, quora aurà balh. Alara, benlèu pèr nos los mejans de viure, conquistat son tra- desliurat dins que, aquel primièr temps de tota la carga que l'esclafa ara, se pot que l'òme d'ôc sentiga çô que fai son originalitat, çô que son sos besonhs vertadièrs, çô que fai qu'es coma los autres e diferent dels autres, çô que se pot alara sonar : consciéncia. En fòra d'aquô, en fora d'aquela nécessitât de ligar nòstres esfôrces amb los esforces dels autres, dins pais e fora lo pais, dins la nacion e la nacion, ieu, non vese venir lo fora lo temps de 33 �l'orizont l'òme d'òc vèm lar esclargit. Segur que non nos deligar per un « ligam estructural ParisProvincia que sérié expremit clarament coma un ligam de complementaritat dins la dependéncia ». Mas segur tanben, me sembla vanitat de parlar espeliment de UN FUTURO PARA ESPANA Col. Ebro, Le Globe, Paris, de l'exterior d'Espanha (de- coma coma es normal). Un esanalisar condrechament l'evolucion del regim franquista e prepausar una solucion de cambi, que sià la via démo¬ craties del socialisme, acceptada quitament per la part progressista de la Glèisa catolica e apeonada de l'acôrdi dels comunistas. Çò que nos intéressa mai a fòrç anonims, per nosautres lo biais de s'acarar amb los es Catalonha, se pòt pas dire qu'a passât temps i aguèsse una pensada sens entramble, aqui tocant, dins l'Esquèrra espanhôla. Lo rescontre del problèmas nacionals, d'Euzkadi de e socialisme del e malaisidament, lonha, ments mai que una rica, a o se fasié reconóisson, per prene plan clara : « La via de la problema nacional en Espaôa estrechamente, como lo la propria experiencia históla instauraciôn de la democracia y ya desarrollo D'aqui que « tan pronto Espafia disfrute de libertades democréticas su ». se restablezcan los Estatuos de autono- mia de Cataluôa y Euzkadi, extendiéndose a Galicia e| derecho a su Estatuto corres- pondiente » e que « el Estado espańol deberia proclamar en su nueva Constituciôn que Espaôa es un Estado multinacional » e concéder a Cataluna, Euzkadi y Galicia « el derecho 34 a dins pas Enric par¬ RICHARD. Aquò's simple réalisme, acceptation dels nacionals que jògan un rôtie tan grand dins la resisténeia al franquisme. existents la autodeterminacion ». analisi Tanben condrècha, aqueles existents cia culturala. luènh idèa Mas de veire los autors d'un biais mai modèrn e de democracia de las dins capital de democra¬ un sociala, mai van : segon lor alibera- un sul plan Lo centralisme autoritari espanhôl es un fach colonizaire que ne patis l'ensèms del territôri. Cal doncas far d'Espanha un Estât totalament ment institucional nacions basta decentralizat, fins comunala. I a aqui sotmesas pas. a una mena d'autonomia biais de jogar l'ave¬ nir sus l'iniciativa regionala que nos sem¬ bla una novetat importants, capabla de desgelar totes les nacionaiismes. en amira vinculada confirma nacionalisme Cata¬ jos la butada dels esdevenidins una seguresa de doctrina. solucion del esté de D'efièch dins la guèrra, Los autors d'ara eles los Galicia. sens 1967. reflexion morats d'ara, la Democracia económica y poliiica. : la UN libre quede comptarà. pensaires Degut politicsa de l'interior dins lo mond primièr de la liberacion en général, lo mond en général, perde que sèm l'embonrilh del mond. en un Naturalament, autors, se tracha d'Espanha. Los de formacion classica encara, pèn- que l'existéncia de nacions divèrsas Espanha uèi es deguda a ia manca d'una revolucion borgesa al sègle XIX. Semblan dire implicitament qu'aquô's pas la situacion francesa. Pensi qu'an rason d'un biais, e degun negarà pas que lo na¬ cionalisme catalan es primièr un fach borgés a sa naissença. Mas i a encara aqui san en confusion de destin nalisme. Nos parèis nacional e de nacio¬ lo traspassament de l'epòca alencôp borgesa e nacionalista mena a prene consciéncia autrament del problèma. Aquô se farà segur en Espanha coma en França. Lo camin idéologie es ara dobèrt, que i pot passar lo movement dels pôbles desenant en progrès de que �consciéncia. Un camin ont la reconoissen- de Catalonha ça sera pas implicita d'Occitània. cion la condemna- Per panha los Espanhòls an de besonh de perdre sa timiditat a respièch de França. Es- pensar Robert LAFONT. ELOGI DEL TRIBALISME, per Manuel Bridier, «Tribune socialiste», 342 (5 oct. 1967), 54, Bd. Garibaldi, Paris XVme. n° LOS eveniments Nigeria Manuèl tragics Bridièr, del membre del bailan a central comitat P.S.U., del l'ocasion de dins l'organ d'aquel partit, totas las consequéncias qu'una solucion « jacobina de l'Estat congrèa e falsa dins aquela part d'Africa Negra. precisar, » Los perilhs e los malastres d'un « fédé¬ qu'es son que una caricatura, son analizats e aquela concepcion abstracha del poder, mòstra que fa pagar plan car als pòbles e a las etnias nigerianas aquela non-reconeissença de las rearalisme litats » etnicas tribalas. e Tôt l'article seriá de citar, de meditar. Los militants de l'idèa legir trobaràn mai França dins fòrça païses d'Euròpa mond de e regionala aqui totes los factors qu'en e del fan que l'esquichament e l'explotae cion de son tôt cion francesa las minoritats, e sos patiments, escriches dins la concep¬ drech e jacobina « » del poder. experiéncias sanguinosas d'Africa Negra, de Congo a Nigeria, totas tenon lor sorga dins la mesfisença que los caps eiretada an dels colonizaires : Pastats de las estructuras mentalas, admi¬ nistratives cians economicas e mèstres, concèbre comunitats un an una biais etnicas fargadas pels cas, an- impoténcia totala a de rapòrts entre e tribalas diferentas lo admetián d'estructuras — solament de subdivisions territoen fasent ça que la son possible I a pus mai son autonomia d'Estats que son anats luènh qu'an pogut dins aquel ca¬ la representacion comunala, e fisant a de governaires l'administracion de las grandas ciutats. » pus min, supremissent Parivas construccions juridicas son de barratges plan pauc solids contra la realitat. Ignorât o negat per lo drech, lo fach tribal, la diversitat de las originas etnicas tornan banejar dins la vi¬ da dels cada jorns, amb tant mai de for¬ ça e d'un biais tant mai negatiu, que res èra pas fach — tôt lo contrari — per n'assegurar l'expression normala e i'integra« pasmens cion dins I un Estât modèrn. pas força païses d'Africa qu'ajan conogut dempuèi lor independéncia de conflictes racials. N'i a pas força, que tengan pas en suspicion l'una o l'autra de lors minoritats racialas. N'i a pas força rii mai ont lo tribalisme triomfe pas del biais mai perilhós e mai ipocrit, jol vestit del centralisme jacobin ! a pas las eleccions, la causida dels menisfonccionaris, tantas de manifestacions d'un tribalisme qu'es una ver« zaire. per « mas administrative. tres a quora de demenir lo per las rasics l'egalitat dels dreches d'aqueles gropes. Manuel Bridièr expausa que la concepcion del tri¬ balisme partatjada tant per la borgesiá nacionala coma pel militants progressistas es totalament de rebocar : per eles, lo sol encastre es l'Estat jacobin » e centrali- qu'establiguèsse mai rialas « Las d'Estat E « d'aparéncia federala, un Estât coma aquel podiá pas reconéisser las diversitats etni¬ Las e dels gonha. Los cament sus forçats, qualquas fonccions de las tribus vesinas, garda militària es fornida, te'n fagas, de mond de lor pròpria raça ! disson, als lor caps d'Estat s'apièjan publilor mitan d'origina, e se conce- plan representents 35 �La negacion lo refus de « tribala, d'un tribalisme cia oficiala de la realitat reconéisser l'existéndonar de li e una omogèna, mas a l'egemonia d'una las autras, a la forma mai nosenquite tribalisme. » nacion sus del ta Dins del « la Manuèl dins « part de tribalisme Bridièr vilas las s'ôm assistis article que tracta son lucha de las e expausa plan grandas, dins l'aboliment a classas del tribalis¬ me, òm assistis tanben a per tribú, de subre-tribalizasolda las mas¬ a mena una un regropament cion, que, oprimit coma es, sas notables, luènh d'afaconstitucion d'una classa sociala tribalas la vorir a lors modèrna. « alara tribalisme ven que lo quite tribalisme, sus la dralha d'una diferenciacion sociala qu'es la condicion de tota economica e politica futura. avança E a Manuel Bridièr » espandis aquela vista d'autras situacions concrètas e actualas : pas dels obrièrs blancs lo contra metèis ex- plotaire. Pèdes afortir que lo Canadà se compausa de borgeses e de proletaris e non de « franceses » e d'« anglopas saxons Pèdes totjorn declarar que la ». consciéncia d'èsser jusiu es una misti- ficacion. « E Manuèl « nam pas economica, que l'opression poli¬ culturala e d'una minori- tat congrèa naturalament de fenomèns de solidarizacion que direm tribalas per anar pus simple —, e que lo desvolopa— ment de las luchas d'aquelas minoritats lor reconeissença bla coma talas. e e socialas al dintre mai, aquè suspausa d'una autra reconeissença seguis aital de- sa : D'ont mai dins los liberacion la Bridièr monstracion d'ont mai anam, nos industrials, paises de l'orne es mai- que la fenomèn global, un aspèctes politics, économies, soson indissolubles. Ne sor¬ forçadament que la liberacion de l'in¬ dont los cials, culturals tis dividu ela es e dels mai indissolubla de la li¬ qu'un òme sauprià pas se realizar plenament, s'apartén a un grop que li refusèsson l'égalitat de desvolopament ; se parla una lenga, s'es eiritièr d'una cultura que son pas admesas sul plan d'egalitat amb las autras lengas, las autras culturas, dins un biais novèl de federacion, o puslèu de confederacion regionala. Los « lo grops, movements de liberacion, coma pèdon pas ignorar aquela dimension del problèma. Devon assumir las aspiracions de las minoritats socialista, movement tribalas A e nacionalas al lèc aquel nivèl solament de las cren- juntan l'internacionalisme e la reconeissença dels dreches dels pèbles — dins la perspectiva d'una civilizacion umana, diversa dins sa forma, unica e socialista dins son tar. contengut. Empacharàs tica, 36 dels Es aqui una observacion que se pot solament en Africa, mas dins lo mond tôt. Pòdes totjorn clamar que los obrièrs negres americans son solidaris « far, luchas de tanben drech beracion La negacion juridica del obstacle pus grèu un e del pèbles a dispausar d'eles pot uèi permètre de faire un pas de mai. Lo despassament del tribalisme passa per la reconeissença de las autonomias e non per la negacion juridica abstracha. » Sola mena. -, clar consi los pòrts, nacionala de las podiá dubrir lo camin de novèlas contradiccions re¬ présentation normala, tôt aquò mena pas lo mens del mond a la formacion d'una tribu Sola, l'independéncia « colonias Sai que pels « es nèstres evocairas se de pas mestièr de transpausar militants aquelas frasas tan la batèsta que menam nosau- la reconeissença de las realitats etnicas, linguisticas e economicas de la França de 1967, e d'Eurèpa. tres per Dins lor liberacion prealade la la rega frairetat de la solidaritat umana e universala, la concepcion i. �re- Fa las lor plen cesa socialista autentica porta dins ela la coneissença de drech, e de fach, de régions e mena a la batèsta per espandiment. gaug de veire dins l'esquèrra frand'analisis fonsas e clarvesentas co¬ aquela. A nosautres de li donar una batèsta es la de l'orne. ma seguida. Nòstra SPARFEL. ECOIMOMIA E TORISIME TRESORS DU MONDE OCCITAN, edit. « Les Cahiers du Sud « ». Imprimé à la demande de la Délégation à l'Aménagement du Territoire », 1967. Se las volum que n'es râmes paures. la aqueste còp, a la direccion de marselhesa, que totes n'avèm pas, revista plangut la disparicion, sens pr'aquò nos'n pas mai qu'aital : la demonstracion èra facha que i aviá ges de vida literària provinciala » possibla dins nòstra doça França. estonar « Ai dich çô que, abans aquel recuèih postum de tèxtes pareguts jol titol de « Lettres d'Occitanie » del « n° 381 pas tresaur dedins sus », per al n° 391, la revista marselhesa sembla toric còp aqueste « diterranéen que se son siá mainada d'aquel camp. Un numéro is- Le Génie d'Oc et l'homme mé¬ fronton suis barròcs oc¬ citans, un autre suis Trobadors, totes très indispensables dins una bibliotèca occitana, aquò compensa pas l'abséncia generala de nôstres liurasons tras e un », : una escrivans cronica dins magra las autras las le- sus d'ôc, très poëmas de Delavoët, Allan Rapin sus quauques centenats de numé¬ sèmblan causits per donar de ia produccion nòstra l'image d'una poësia e ornamentala «• cantarèla », enfin, fôraros, e que tèxte-dins la presentacion, aquelas « lettres d'Occitanie » per passatèmps... Les Cahiers du Sud aviàn Sud ». Mas causit l'ase aviá d'èsser « banlieue qu'òm lo creguèsse mort per reguitnar : aital acampadas, aquelas cronicas qu'avién pas mi¬ na de ren perdudas dins lo flume francés (qu'es encara Sèina dins lo Rose) finisson per faire son pes. esperat l'aur, cal per la cosina fan encrepar de mai los collabo¬ La Mession interministeria- occitans. la finalament cruscas pas qu'aqueles S' AVIAM seriàm plan Mas tresaurs, la fauta l'amainatjament toristic LengadocRosselhon podié pas melhor desirar : i a bolna, la ; folklore, lo lo ca- çô que calià de la saussa per nosautres èsser manjats per l'estivant de en mal tipic ». Me sembla qu'aurién pogut demandar quicôm mai a Robèrt Lafont que de cronicas occitanò-rotièras dins tarisme e tôt « lo biais de Maurici O Chauvet. demandar quauqu'un mai qu'a la Cr. Burucoa parlar de las Festivitats en Lengadòc. arrestar pas al neolitic la passejada Maurici Lois per Occitània a travèrs a de O de lo temps. Solament i un a òs. E sai que la Dele- gacion a l'Amainatjament l'a encara en tra¬ dins la gargamèla. Tota aquela bopas de remarcas d'aquel ispre : « la falsificacion administrativa, prudenta e ganèla, a fach de la lenga d'Oc lo Lengadoc » (Lafont), o « Ai-je vu le dernier occitan » (Delteil) ? E puèi aquela implacabla analisi de Mesuret, que mèstra consi « L'Ecole Française » rauba vèrs Ihaca t'amagava a l'art occitan sos mai noms illustres, li rafatum : n'est fran¬ çaise que par le droit administratif, la Provence retire Fragonard, Vernet et Cé¬ zanne, le Languedoc Ingres, Gros, Bazille et Lautrec, la Catalogne Rigaud, la Gas¬ cogne Redon, l'Alsace Grunewald, le Haiquitant « naut que çô que pensa Si de cette école, qui pas Watteau et Pader, il ne de reste que 37 �ou des élèves ». E aquela de Maurici Lois : « La guèrra del Nòrd contra lo Miegjorn enlevarà al Lengadoc l'essencial de sa personalitat e l'originalitat de sa cultura en la getant dins des imitateurs pica crusòl lo « Los unificaire occitans », del Les francés. » Nelli, « tôt de resistiguèron totjorn enrega long de son istòria a l'opression ». » reiaume collaborateurs du présent ouvrage l'a terminant, las a manténer faiblesse, tout défaut de perti¬ la part des centres promoteurs de culture, ou bien toute partialité seront « Toute nence de jugés par l'élite autochtone. Le central devra veiller au respect des traditions locales et à leur intégrité. Le monde occitan est très susceptible à l'égard de son passé heureux ou malheu¬ reux ; il a toujours eu l'impression que la fonction publique téléguidée de Paris pe¬ sait de manière rigoureuse pour le main¬ tenir au vasselage. Il est d'un intérêt pri¬ mordial pour la nation de ne pas aggra¬ ver le sentiment de plus en plus fort et de plus en plus douloureusement éprouvé, seulement par les élites méridionales non mais par la masse du peuple, d'une colo¬ sévèrement pouvoir remarqué — ont toujours, en phrase de mise en garde pour évoquer le dommage qui pourrait ré¬ sulter d'un aménagement des territoires côtiers du Languedoc-Roussillon ». Aquô's Joan Ballard que clava lo recuèlh. Max Roqueta crentava justament qu'aquel amainatjament se faguèsse sens lo pòble d'aicI, o mai encara, contra el. Nelli voldriâ aparar l'èsser occitan del cosmopolitisme. Auriàm aimat que d'autres parlèsson de la despossession de las riquesas naturalas e de la tèrra. Mas se pòt pas trop demandar a la Comession d'Amainatjament. O faguèt saber, d'alors ,a Joan Ballard se siám plan rensenhats : « Per de que nos prenètz?». Mas Ballard pleguèt pas. Se deguèt espurgar sa conclusion per pas trop « quichar », que ça que la deguèt a la dicha Comession una annada de respiracion artificiala pels Cahiers du on — espèrras, aguèt lo coratge de aquelas frasas d'un occitanisme conscient qu'aurià benlèu sauvat sa revista s'èra vengut pro lèu : Sud une — intérieure nisation après re. dont il n'a que trop pâti souvent en dans sa vie économique, avoir fait les frais dans l'histoi¬ » Fa plaser de veire una comession inteiescampilhar gratis aquel manifèst. Vertat es que s'es mesfisada. A pas tirât qu'a dos mila cinc cents exemplars. ministeriala J. LARZAC. LITERATURA Fausta Garavini. L'EMPERI La ragione dialettale nella ed. DOU SOULEU. Francia d'oc. Riccardo Ricciardi, Milano-Napoli, 1967. LISla estudis defôratanta literaturaconsagrats dau moderna, occitana en França coma a l'estrangier, son pas nombrés per nos ne balhar una vista a l'encòp nòva e desliurada de toti li poncius que s'estacan a d'entrepresas d'aquela mena. Lo libre de Fausta Ga¬ ravini que perseguls una linha de reencara pron — 38 cerca Kirsch, que reverta la de la tèsi de Peter porgis pasmens un ensèms d'analisis sèmpre ben documentadas sus la produccion poëtica occitana desempuèi la renaissença mistralenca fins a uei, que li religa una volontat fondamentala de traspassar lis ornes e lis ôbras per ne descubrir la valor e la significacion dins lo nos �d'una vertadiera quadre sociologia literà- ria. Se la tôca primièra dau libre es « il significato délia letteratura d'oc in Francia », interès son nosautres es li respônsas donadas tant dins finala, fan d'idèas per pas li tèmas se di causas di tura una tiera poëti- emplegats : d'efiech, se « il movimento provenzale si pone insomma velleitariamente equipollente e aile varie delle nazionalità mi- de! resto noritarie d'Europa, trovando rispondenza, anzitutto in territorio francese, nella Bretagna di Brizeux e di La Villemarqué, e poi nel paese basco di Elissamburu e Iparraguirre... fino supratutto alla Catalogna, la pluricitata sorella délia Provenza... », es de notar, un còp de mai, que « in Provenza, la generazione romantica, che ha il culto délia storia averne il senzo Caries Riba XIX)... produce l'estroso disià que s'aluenha naisser che vengono lo tonomismo moment dopo a massimo mistraliano l'òbra poggiarsi, nella del di aqui senza çò que catalans dau segle pensa corne colorismo fach venza, (òm mistralenca, non risultato Mai, tre d'istòria qu'a ». possono quelli che ap« d'un effettivo auculturale délia Pro¬ carenza politico e sulle posizioni politiche francese ». e letterarie nazionalismo Per Fausta Garavini, se lo pòst-mistralisme, lo dau Felibritge ò lo d'òmes coma Peyre, e sa seguida, Vianès o Delavouët, se situis dins li piadas d'una ideologia dau refús, que la caracteriza un « déraci¬ ner sur place in un costante distacco délia Provenza reaccion reale antimistralenca, o « concreta in », la opposizione De ». se- pè de la letra môstran nos vertadieras d'una ober- que sià pas illusion, e li paginas consagradas is escrivans mai récents (fau aici arremarcar que F. Garavini serva la copadura entre « occitans » e « mistralencs », mai, s'aquò es sai que entrepachôs per una analisi son que literària dis òbras, li permet de donar mai de pes a sa demonstracion sociologicô-istorica) aduson la pròva d'aquela obertura, tôt ne sotalinhant, sovènti còps amb rason, li li» mits. Es mejans reazioni prene au : lis òbras fin que, — analisi critica una pas li possibilitats la tecnica e presentan coma ca, faudrià tala analisi biais de pausar li sencialas dins gur, provenzalista, altro déracinement bèn ara lo un una generalament admesas —coma problèmas, estrechament literaris ò mai largament culturaus. Li capitols sus lo période premistralenc, Mistrau, e li primieris annadas dau Felibritge, en mai dis ensags de l'autor per définir quauqui fondamentas esdins all'accentuazione finisce ad benlèu pas sintetizar que polemica larg), sion dins lo période ponsian (au sens Garavini tròba l'expres¬ que Fausta benlèu mai evidenta autenticament occitana : « d'una un poëtica dire le cose che, spogliandole da ogni ricostruzione le percepisca ed esprima con una purezza che è specie d'eterno, in eui ogni parola sia netta e précisa, senza margine d'incertezza frangia aquela », bastida a l'entorn d'evidéneias, de paraulasclaus, pèrd lèu la força qu'èra la sieuna dins l'òbra d'un Pons ò d'un Max Roqueta, per prene un èr « folklorizant », que vira lèu a la jòga. Sai que li jutjaments aici portats sus de poëtas nòstres serián de temperar : demòra pasmens qu'avèm afaie poësia coma re a una « d'ombra ». Mai pronuncia del mondo casuda de la tension poëtica F. Garavini l'arremarca amb rason, s'amaga, dins una autra encontrada de la paraula, sota lo cobert d'un « engatjament » verbau, sensa motivacion prigonda (en cò d'un Castan o d'un Allier, se metèm de caire la granda disponibilitat au mond d'un Jordi-Pere Cerdà, qu'es de tôt segur un poëta d'una autra auçada). Se li paginas sus l'òbra de Manciet, sensa porgir ren de vertadierament nòu, balhan una idèa justa de l'òbra de l'autor d'Acci¬ que, coma dents, amb la sieuna « violenza non ras- segnata pur nell'abbandono volonté duccion ad una cieca cosmica », lis analisis de la propoëtica de Nelli e de Saurat, 39 �mai foguèsson trop cortas l'importança dis òbras, dònan un rebat faus dis experéncias poëticas d'aqueli dos escrivans : fau notar lo costat pasticheur » de Saurat, fau se mesfisar (?) de l'intellectualisme de Nelli, mai es dau tôt injust de ne demorar a aqueu ponch de la critica, çò que Fausta Garam'es vejaire, e rapòrt a « de Lafont que F. Garad'« un caso tipico délia contemporanea letteratura occitanica » lo resumit e tanben l'expression mai moderna di problèmas que se pausan a l'escriEs dins vini vei, van d'òc siana », mai d'« : uno subretot vielh au l'ôbra en silenci e Dire, tôt passant surrealismo in col cosmo Poëma » stilismo di origine ponprésent dins li Paraulas li de poëmas de scoperta deI éluardiana », fins primiers la per accezione 1'« esaltazione a que, dins lo biais trufaire de Saurat, pausa question dau seriós de la jôga entre- la Amb li mila trôç espandits d'una mau coneguda, se bastis a cada cèp una ciutat de l'orne occitan, sià dins lo passât, sià dins lo futur. Mai pas jamai dins lo présent. Se tracha sèmpre de sospresa. istòria sembla de faire. vini una cerca sèmpre — ò a pauc près — vana d'un temps présent : desempuèi la Provènça de mai en mai mitica de Mirèlha e de Calendau, lo grand sòmi dau Rose fins a la Santa Estèla de Boudou, desvèla « dell'uomo l'Oda a in comunione Marselha ò dau l'estrangièra, se dessenha un balanç que, anant de 1'« evasione nostalgica » a la « nécessité di lucida costruzione » es a l'image de la recerca occitana d'aqueli darrièris annadas, presa entre un passât qu'es malaisit de se'n desempegar (pense au Poëta es una vaca de l'Ives Roqueta, que, d'un biais, contunha aqueu movement) e una volontat lucida de fugida vers l'avenir. a movement de cadissa intellectuala ò de creacion onirica, lo temps. Aquela situacion de desequilibri, aquela impossibilitat d'establir un ligam de preséncia entre li moments d'istèria, que se traduis soventi fès per un refús de l'istèria, quala que siá, ò per una sanctificacion d'un moment elegit, per Fausta Garavini, -è un atto d'accusa alla centralizzazione, politica e culturale ; e non per le sue esplicite e dichiarate rivendicazioni, bensi, più autenticamente, per la fèra sua effettiva Sérié rida çò sistematic que lo caracteriza, aquel estudi, per son voler de comprene li fachs literaris primier dins sa significacion istorica e sociologica, tôt en ensajant de considerar lis ôbras dins son unitat pròpria, es per nosautres d'una importança granda : dins aquela dobia polaritat (« regressione verso un tempo di antica armonia » e « anticipazione immaginativa di un tempo di soluzioni, per la lingua e per l'uomo d'oc ») se 40 que, maugrat tôt la pro¬ de creire que la comde nèstra literatura, desempuèi la renaissença mistralenca, vira a l'entorn d'aqueu sol ensèms de questions : se tracha d'un problèma de totalitat. Mai sé¬ rié tanben negar una evidéncia que de trop aisit endacèm mai consciència defugis Crese trovare a ». preneson cercar • inettitudine pria intima ragione a li causas seculària : d'una lo camin l'encèp lo sol passât e mar- que l'utopia lo mit sanctificada, è, benlèu, que serva acara per amèr qu'es eu solet que nos amb la realitat viva, es lo d'una presa en carga luenh autonèma de tota dis ornes e di causas, ambicion sistematica. Lo d'aquel Empèri dôu Soulèu, en mai qualitats realas dins la recerca e dins la mesa en question di tecnicas poëticas e dis experiéncias entamenadas, aquè's sa luciditat. meriti de si Felip GARDY. �« LOS SALMES », de J. Cubainas. Lo Libre Occitan, 1967. APREP lovejaire, « Novèlla Testament qu'es, a melhora »traduccion mon occitana Salmes, dels tenèm fins que Cubainas balha nos lo uèi lo ara, la canonge revirada dels grand libre de pregària dempuèi Dàvid, lo rèi. pus cresents, Que dire d'aquesta revirada ? S'avià una planja a far conéisser, aquò seriá que la traduccion podèm siá facha non l'ebrèu, sus mas voler a l'autor de pas saber la lenga d'Isaïas. Adonc, per aver una basi segura se'n es tengut al nòu tèxt la¬ tin, tèxt benlèu en melhora lenga classica mas qu'a perdut bèlcòp de sa frescor. E puèi traduccion de traduccion non fa son pas ne del tèxt-maire. E Cubainas a sabut, per passadas, rejónher d'un biais requist, a travers lo latin, lo sentit primier de l'ebrèu, mon planh se'n tròba que mai reque alonhar non quora vesi fortit, car autra una de Las « mai consi el sol nos traduccion Georgicas », auriá pogut donar cap-d'òbra coma la de Vergèli. Aquò dich quin foguèt lo prètzfach de l'autor? D'en primièr, pensi, donar als Occitans la possibilitat de pregar los Sal¬ mes dins lor lenga, e d'aiçò non sauriàm trop lo mercejar. Es conscient que sols, l'esperit e lo còr, portats per la lenga mairala, pòdon traire tota la saba d'aquel libre, n'espelucar los pus menèls recan¬ tons de la paraula divina. En segond Cu¬ bainas a volgut revelar, a de letruts mas que trèvan gaire las santas escrituras, lo pus uman dels libres religioses, lo libre que nos cada jorn e la lucha de l'òme, lo dels de pertot, amb lo seu Dieu ; I la fe orne I a de enfin trabalha, que se daissar anar, prèga, virar un la mai e jos Esperit de Dieu, a la fisança, la patz prigonda. Per : la poësia traduita dins la me¬ pròsa demòra de la pròsa » e donc falsa l'òbra primitiva. Mas sus quina dralha s'encaminar? Problèma qu'es pas « lhora de bel una esclairir. Embarrar la revirada dins forma redda : verses rimats, estròfas, faguèron Peir de Garros e Arnaut segle XVI ? Non quite d'èsser passât de mòda, aquel biais de procedir pèltira lo tèxt e lo desforme per voler lo menar a se jaire dins la versificacion causida. Daissant de caire aquela rega, Cubainas s'acontenta de sègre lo tèxt en lo vestir de vèrses de 12, 10, 8, 6 pès e mai de 5, al grat del desvolzament de la frasa, al grat de la vida que porta e que nos retrais. Amb son engenh de l'armonia, carga las paraulas a cabalon, lor dôna vam e aqui-las que caminan, corron, volan, nos emportant amb elas al sen de las batèstas divinas. Podèm dire que Cubainas a l'encura d'aplechar lo tèxt a la versifica¬ cion s'es escomés a aplechar la versifi¬ coma de Saleta al al tèxt. cacion La traduccion ? Que i aja cap d'entèc, qu'aquô se pot pas ; mas se, d'avegadas, li arriba de trabucar e de nos donar una revirada garrèia, devèm reconéisser que gaire degun li fa rampèl per nos sabèm pro tornar lo croncrèt de l'ebrèu. Per testi- môni aqueste exemple que un cadun poirà multiplicar. Salme 87, versets un a cinc ; comparason amb las versions recentas de Gelineau pel francés e de Montserrat pel catalan. retrais plora, crida, reguitna, pèsta per metèis a ris, sacra, l'afiat de l'amor, e en pròsa ; coma - Seigneur : ditz el- Dieu, je crie le jour, mon je gémis la nuit devant toi que ma Car mon et ma : prière vienne jusqu'à toi, prête l'oreille à poëta li èra gaire mestièr de repoësia GELINEAU vie mes sanglots. âme est rassasiée de maux est au bord des enfers, 41 �aquela riquesa, aquela frescor, aquela vi¬ da que lo legèire descapta pauc a pauc, salme aprèp salme, e que fa sa jèia. descendue dans la déjà comptée comme [fosse, fini. je suis un homme » La MONTSERRAT lenga de Cubainas es de tota beltat, totes ja, mas d'unes la dison trop dialectala. Vertat es que al temps que sèm, ont tôt çè que pareis de libres es legit d'un cap a l'autre d'Occitània, nos cal acometre a recercar « una lenga centrala De mots, coma « òps » emplegat amb lo sentit de « totjorn », enluèc mai conegut, vària lo legèire e li fa creire a una lenga sabenta. Lenga sabenta ? Per aver ausida aquela critica mantuns côps, me devi, carcinòl que soi, de n'afortir la falsesa. Cubainas farga cap de mots al grat de son sicap, s'acontenta de los culhir dins la lenga dels pacans del Cauce : o lahvè, Deu « de arribi que de dia clamo, meu, crido nit davant vostre socors -, la meva pregaria, meus sanglots. a vos l'orella als acosteu mais Perquè molts ». afeixuguen "la meva [vida les portes de la mort ; ja em cruen en punt de baixar a la fossa, soc jo un home sense forces. » i veig em a CUBAINAS lavé, « : Dieu, de jorn ieu cridi, mon de nuèch clucissi davant dusca tu a monte l'aurelha para Car de malastres vida ma al es soi ieu Auretz ras dels infèrns », expressions », » occita- un home que com¬ « l'esperit sol es ; al raumèl. un orne fini prend, intellectualament. Amb Cubainas « de nuèch raumèl », demai l'uèlh Ives clucissi », « coma l'esperit el tanben vei, l'aurelha Limonha ont a sempre un orne compren, ausis. Es de e son arcaïsme. Reconeissèm engenh de poëta vestis son parlar d'un mantèl lumenós e l'enauça sus d'auturas qu'a pro pena i podèm aténger. anma los qu'ai tombèl [davalan, homme un « forces sense mon las remirat Amb ! nas cinôl tanben qu'es [ressàsia, ai vengut coma de e S'empièga de mots malaisits a en¬ tendre pels autres occitans aquè ven tôt uniment de la riquesa del vocabulari car- viscut. cridada ! demèg còmptan ièu me Lalbenca de tu I pregària ! ma a ma sabem que son Cresi n'aver pro dich per l'importància sies » de al compren¬ e legiràn aprometi non solament la jèia de poder legir dins son parlar la pregària inspirada, mas tanben lo plaser qu'embeu tôt l'èsser de l'ôme : mas far la valor dels « Sai¬ Cubainas. A tots aquels que los dre negar dins una d'Oc quora pot se lenga granada, tota lum e musica. J. tota LAFON. Roqueta : LO POETA ES UNA VACA, raconte, pròsa d'uei. Occitan, 1967. Lo Libre |t A de subjèctes perilhós de relacions l'amistat a un d'un tèma qu'es benlèu 42 umanas enfant dins pas la e : l'enfança. I convencionalas d'un òme literatura vièlh. : I occitana qu'una repepiada : lo tissa de l'escrivèire d'ôc : lenga mentre que l'escriu. I a tôt aquè e lo demai dins Lo Poëta es una vaca. Apondrai qu'entre Sèta e Pont pais. I a justificar de una se Camarés ieu auriàu causit Sèta ; se �siáu volètz, pas en Solament i una tante dire es a la : nécessitât veritat sa plaçât per demorar defòra d'aquesta òbra. causa força mai impor¬ mau completament e lo d'un libre, valènt-alibre d'Ives Roqueta verai. D'un remèmbre-clau, vougut ges pèr un), ont afortís bilitat fàcia tota mòrt, lo lo (œnt ima¬ nòstra responsapoëta conquista demieg son mond, lo drech de dire. La lenga e l'avança de son raconte ne son justificadas. Conquista lo drech d'espandir sa paraula, es la sola possibilitat sieuna. Degun pòt pas i levar aquesta libertat de causir son luòc. drech d'èstre D'aquesta veritat iniciala dau nivèu ont pausada, Ce aqueli causas se pòdon pas dire en francés), rajan naturalament la logica de restructura, l'autenti- validitat dins de l'atencion i causas, òmes, is RAMON VII, de Robèrt Lafont DE teatre, de l'enfant, a tota mena de contempiacion per se plaçar a l'auçada de l'orne. Aquela tension que passa la darriera pa¬ gina dau libre pèr lo durbir, sènsa ges de subredicha, en rampèu. pas L'enfança de òc ara, es pas daurada, edat Roqueta nos sona Roèrgue en mirar non a sai quinta reviudar per ii morts. Un libre de dolor de trenta a de santat e s'encarga ans ditz de òc : un òme de si morts e la vida. Joan-Loîs GUIN. çô que se jòga Provença », de Shakespeare aseptizat, embaumat, comple¬ tament crebat, lèu saberut e arqueoiogic, èra quicôm de jogar per de bon davant un public qu'es pasmens encara un pauc dins en d'Ives convida nos çar, mena. Quaun aurià cresegut qu'aquô foguèsse possible, una peça sus Ramon VII (drama de très actes) ? De qué podià bèn estre aquò ? E bèn, es pas çô que cresiàu, ni mai çè que creson li que ne'n parlan (sens l'aver legit). Quauqu'un de mis amies me venguèt : « Es pas Shakes¬ peare... » Benlèu... Mai estènt que se fai cèm dins lo faire. (Coll. Teatre, Lo Libre Occitan, 1967). Oc, de teatre, enfin ! Voie dire que se poguèsse jogar sens faire rire lis especialistas, e mai sens venir en òdi au public que s'interessa gaire i causas d'à passât temps... Una peça que tanbèn se pòt legir coma un libre, que parla d'istòria 6ens plorinejar, una peça que nos desliura gaire de bon teatre s'estabilis que comuna, la enfin ! enfin dau teatre d'amator de tota relacion creacion D'aquesta tension iniciala de la reconquista, aqueste raconte escapa au ninôi, au patetisme, a i'esbleugiment enfantolit, a la nostalgia qu'es pas de l'orne e la vòtz s'es citat d'una la ja qui- poder dire d'una peça (qué que sià : Es pas Shakespeare. Coma se lis autors modems (francés e autres) fasién que de caps d'òbras. I a de qué s'estra- de dise... Coma vos nèstri nòstre festenaus se « en pais... ja li reguinhadas : « Jamai una professionaus montarà lo Ra¬ mon VII... Segur, la peça es bòna, es pas pèr dire... li condicions materialas, sabètz... Vese còla de Benlèu en francés... ». aqueli que la legiràn, aques¬ comprendràn que per ara, es aqui lo teatre en èc : una peça dura, crudèla mai d'un côp, qu'escampa li legendas i bordilhas de l'istòria messorguiera. E Ra¬ mon VII ? Un orne ja vièlh, las, descorat, lo Comte que viu dins la dolor son idenE pasmens ta peça, tificacion tota ma escôrnas amb per terra sa terra... : Recebèri ela » « los Jo patissi de còps e las (II, 1). 43 �Una trantalha davant l'aceion plus de qué faire per esparnhar lo sang de son pòble. Son pèble ! ai las ! es aqui la misèria, es aqui lo dòu. Es lo pòble que patls, qu'es a non plus. E pasmens tôt se debana entre òmes dau metèis pòble lis inquisitors : tolosans. Pas un francés dins aquel son arma decisiva, que que sap embolh... De sinta qué sièr de tan de remenar E pasmens, Junh 40 es qu'aquò. Coma se i aviâ tan luenh mai de pò- bles venduts, de patrias sagatadas, d'espèrs matats. Tant d'orrors au nom d'una fe e, de còps au nom dau Crist... Qu'aquela peça a valor d'exemple, ne'n siáu segur. Degun m'empacharà de lo dire e de l'escriure. Es aquò que vole veire jogar causas pas pas Aurenja l'an a vèn ! que an- vièlhas, tan mòrtas, çò dison ? MICHEL. J. M. Joan-Francés Bladèr. CONTES DE GASCONHA. Lo Libre Occitan, 1966. SEaguèt dirà jamai quina astrosa idèa pronoccitan Lo Libre publicant, en dubrir sa colleccion L'òme verd, aquela primiera causida di Contes de Gasper cònte, di d'efiech, causas l'existéncia, mond luôga d'èstre réalisme un de la vida, es un réalisme de e la defugls que susfàcia dau conha reculhits per J. F. Bladèr. Antau nos es balhada la possibilitat de legir dins sa tirar cap au jorn li vertats essencialas, tôt se mesfisant de la temptacion que podrià representar una idéologie lenga originala ò mental, a aqueu corpus « tan monu¬ essencial, tan consubstancial l'engèni dau pòble d'òc », coma o escriu Max faci. tant Roqueta dins son bèu e fervorós preExemplar foguèt lo trabalh de Bladèr : per nosautres una sòrga. estil, un ton, consciéncia deu èstre Au fiu di aquò's prigondament, mai e, testimòni un contes, e un una desvèlan. Tre lo primier mot, la paraula i vèn vertat : parla d'ela-metèissa, en defôra de tôt privilègi, de tota que especializacion de la vesion. Ges pensada o dins la for¬ es estrechament ligat : lo vèrb se debana dins Ges de fatum la ni libertat de mai, ò puslèu sa volontat interna que dona lo sens, lo dessenha au travers de la transparéncia freja de la vida e de la mort. « / avèva, un còp... » : clau estilistica ben coneguda, de tôt segur, mai tanbèn e subretot, aici, signe d'un réalisme desliurat di una que doctrinas de totas menas. Lo cònte laissa de caire li convencions trop certa literatura. contrari 44 d'una pensada presonieras de una Sa aisidas d'una facilitât retorica. Lo es tôt réalisme lo dau sa pròpria vertat. Çò vau la lo plan de la paraula la morala, per amôr que morala, dins lo cònte, es pas qu'un que tanbèn biais senha sus per pas ren autras, tria vau ordinari de donar un nom a la jusfondamentala qu'ordena lo mond. En- tlcia se de cadenas, dins la ma. Tôt se ten, tôt totalitat. per ne que es : benlèu d'elas, mais una per que, vertat demèst lis nosautres se des¬ dins li fachs, a pas ges de rason d'èstre desseparada dau tôt de l'existéncia. « Saber un conte », es saber un ensèms d'evidéneias fonsas, pèr lo poder de la paraula. Tôt legissent Bladèr, descubrissèm, viva de la en mai creacion, d'una una fons liura de la valor de consciéncia experiéneia d'à la passion e dau mond. Cada conte es una ventura, viscuda a còps dins lo jornadier, mai sèmpre dins aquel endrech de la realitat ont lome es quicòm d'autre qu'un nom. Lo gojat de de Crastas fàcia d'òme, pular a aquò's — dins la Gran bèstia deu l'image vertadierament lo sens mai noble cap po— �lucha inesperada per a la fin dau conte, li d'una E se, l'existéncia. dròlles très fidelitat de Bladèr vengón fòrts e hardits coma for pair » e li quatre mainadas, « quan estèn d'atge, esposèn quate reis », fau pas vèire dins aquela Victoria una simpla conformitat a vèm faire la temps passât « tradicion dau conte, pression d'una fisança l'ex¬ tanbèn mai dins lis ômes. « davant la votz granda » (Max Roqueta) la de- lo trespassava que nòstra, sensa pasmens doblidar çò que fa la força de la fidelitat, que aquò's l'esperit dins de lo cònte mai una : La contèsta que tròba qu'un testimòni d'un espéra. Felip GARDY. Paol Queinnec. LE POEME DU PAYS QUI A FAIM. Traces ed. 1967. SON de libres quom legls ambli la talent sons dau de cèu lis ma — de mai la : sola ges son sus toti ah ! je ne sais rien encore « Ba¬ de ce pays je ne sais rien des profondes n'es dau poëma de antau : Quéinnec. Aici, racle ni escriure de jòga, ges de mi¬ la retorica suprè- que vertadièra dau — désir noires e dévertébré que portent l'amor. novembre parmi les bonjour « mon a toi peuple et E mon pays je souhaite vivre et là où flambent les de La fours de fermes ». de dire. Dire pais, si jéias, si sofréncias, sis esperanças, e tanben sa camins set de viure, un agusada a ra e dessenha la granda misèria de la tèrde Bretanha. Tèrra doblidada, ont li ca- vaus e lis ersas morisson de silenci a jorn falit. Tèrra de la fam, amb si bôrias grisas sota la plueja, dins l'olor tendra di primiers borrons, e son pòble Tôt demôra d'aprene, mot per per basses se ». la ter¬ terra de carn, la poësia es es maisons lo sol mestre, lo luéc deliure ont la do- mai crudèla dona lo vem a la révolta qu'es naissença a se, descuberta de la preséncia indefugibla dau crit. Arquitectura de vida a cha pauc retrobada, lo poëma es pas que la consequéncia nusa esbocinat. mot, letra, d'aquel itinerari pacient : letra dau li poderós movement que des- cés aimats. Pense que la raja di di trabalhs dis ômes. En larguis ondadas de violéncia e d'amistat, lo poë¬ ma Quéinnec darriera passion es lor fisica mourir fagots dans le brasier des l'amor d'evidéncia ra légataire de notre éternité se mantes les femmes aux pre[miers jours de fau legir, e que fau faire le- gir lèu lo libre de Quéinnec. Per çé que causis pas : sap que la lama dau cotèu fa mau, séné e per que li còlas son nom de esperan vertat. qu'ém li Per çé qu'obesis pas a la iei raubaira de vida d'una istòria ò d'una astrada desconscientas. nais E tanben a la violéncia amér fargaira per crida que la poësia i d'images de la necessària. Felip GARDY. 45 �A. Quintana F. Formosa. A LA PARET, ESCRIT AMB GUIX. - de combat. Edicions Proa. Barcelona, 1966. Poesia alemanya pERMETRE al lector d'obtenir nous i elements de ^ judici sobre els problè¬ l'intel.lectual i de l'artista alemany règim d'opressió del nacional- de mes el sota socialisme. Problèmes l'escriptor exiliat bèl.lica aventura conflicte i litat s'estenen a compromès en una o que de « desesperança d'una simbol », datat de un e », sa tornada : « Recordo la i recordo ». L'antologia de Quintana e Formosa se estrechament ligada a l'istòria. Vòu èstre una vertadiera leiçon d'istòria, e, dins lo metèis temps, balhar lo rebat fidèu d'experiéncias unencas, mai que servan son pes per sa valor d'exèmple. Quatre moments i son destriats : la poësia de la Guerra de 14 (1), l'experiéncia critica de la guerra e de l'exilh (2), amb era la Varsôvia, im Januar 1943 gatilhanta i plena d'amenaces que Kipphardt (cal legir lo a de Cant « ciutat al poeta nascut en pie viu encara en una anorma- que Enzensberger sieu la neu ciutat l'hivern sense que es deia Varsôvia... consol de la ciutat vôu », fins qu'a l'alemand de l'est Kunert, ambe Narraciô del Sergent Jack Jacksor. d'Oklahoma », descubrissèm aquela canta sa « rufa, desliurada amb lo lirisme de di tota compromessior bêlas, e que causas subretot i'ôbra de s'arrapa, volontosa, i jorns 3 de e Brecht, e, dins li parts 4, la poësia alemanda desempuèi 1945, tant Qò dau mai R.D.A. en que trabalh coma R.F.A. en L'antologia fa, l'importança fonsa Quintana e Formosa, en crese, de dis entresenhas précisas que nos son porgidas la poësia alemanda contem- sus poranèa, aquò's son partit-pres, a de còps benlèu enganaire, mai sèmpre ensenhaire e profetic : <■ El que volem, escrilis von autors, és is espròvas e la vida. donar una cinquantena d'exemples d'una poësia que — d'una manera o d'una altra adopta una posiciô critica o de protesta davant totes les circumstàncies historiques que feren possi¬ ble la Segonda Guerra Mondial i poden fer possible la tercera ». — que balha nos cada per amb la revirada catalana, lo tèxt originau alemand en bas de pagina — se clava amb lo poëma de Brecht : « A/s poëma, nascuts desprès tòrna que », darrier côp lo voler que li au còr de sa causida : « Quina mena de un prene autors an mes temps, en el quai parlar d'arbres és gairebé crim un — De Heym a poiriá doblidar mort » Brecht lo ò terne a perqué implica silenci sobre Perô vosaltres, haurà quan Celan de « (quau Fuga de : tants [delictes ! arribat [l'hora que l'home esdevindrà un ajut de l'home, recordeu-nos » Negra tiet de l'atba, ia bevem la la bevem al migdia i al mati la bevem [a bevem 46 i bevem... »), tarda la nit amb indulgència ». Totis ensèms. Felip GARDY. �FINIMOND, tròba, Obradors de la poësia occitana, Enric Espieut : Tolon, 1966. AQUESTE poëma sols d'Espieut, sols ai-i lo saupràn poiràn dintrar e mar sens aqueles que se son donats al eòmi cap d'envèja de retorn. Los autres crenti que se perdan al mièg d'aquela votz planièira, dins aquela afabulacion de la solesa e de l'orguèlh nascuda d'un sol image, nocturn e simple : lo d'un grand rocàs negre tenent tèsta a la mar entre que lo jorn s'encamina. Gaire levât d'images lo d'aquel roc, barca — orguèlh e libertat per a mesura que la nuôch abdica de sos poders pr'amor de regnar vengut ciutat, prince e — que la lutz. mai sus Tôt estranjament estatic, se lo caminament, fa del dedins, tenguda, fòra del de bon sabon consi l'onirisme es pas dins lo sens-fum dels images, mas dins la disponibilitat de l'èime a l'image mai évident a sa libertat d'image. Se confèssi qu'ai pas capitat a trapar lo punt de beutat d'ont auriài pogut prene vista sus la totalitat d'aquel poëma ont amor, soletat e orguèlh se confondon, voldriá que siá plan clar qu'aimariái qu'aqueste rendut-compte empachèsse pas degun de temptar l'experiéncia. Sevèr que sevèr, d'apròcha malaisida, capitat mai o mens, aquel Finimond es pas mens un poèma de poëta, çô que ven votz las temps. Los somiaires causa categorias per rara. Ives ROQUETA. a JAUNIE E ANTONIN AL TEMPS DE LA CROSADA. Album de dessenhs umoristics per Robèrt Roaldès. Lo Libre Occitan/ 1967. TA E segur, coma se ditz dins lo prefaci, de sacrilègi dins aquel libre, lo sacrilègi sérié de ne'n veire un... i a pas Roaldès cap los joves Occitans de la guèrra, dels eròs e de l'istòria, tais que nos los an contats... L'essencial es de viure ; Jaume e Antonin que sèm lo coma se cuòl-bas del Francès lo que còl-magre vivon, al nas pot pas faire autrament que de los reconéisser, tant sérié que per se parar de l'ironia o dels còp de pès. Las Esclarmondas deu ricas se la de santa se vin grasala consòlan vieih. La se muda de poder viure es se cion sa meritava pòcha, en faire rire l'èime se Perfeccion, bar- dirié e coma besonh label » ; dona Roal¬ un una libre presenta- téner dins donar a un a a lo plaser de lo tornar l'enveja prar quora : gaitar pertot, a e com- nos torna prene de se las tripas ; e i avié pas sembla in¬ li donar lo la qualitat se'n sérié passada... dispensable coma seu que nos pasmens leugièira mai amie per aver de al manjar, beure, dormir e rire, rire lo possible e de se e dels autres. Aquel buf d'oxigèn dès - e : mai totis garça e Tautor, d'aquel prefaci a l'editor que per Joan-Maria PETIT. 47 �ACCION estagi dau Calen de Marselha Lo 25n a Porrieras. APARIAR e la aquí realitatla quotidianal'occitanisme dau païs d'òc chada d'un vertadièr teatre totau actors espèran totjorn màger de l'estagi dau Calen, e son originalitat. Menar una formacion occita- cale l'aberracion pejora. : tòca contacte estrech amb la vida d'un nista en pron pichòt per ne ve¬ influenciat. Aquela ligason es lo vilatge, escapolon nir tanben nèrvi d'aquestei rescontres relacion e de bon amb lo mitan i que son formacion pas gaire : una classic dimension d'estagi nòva. quitament i Ansin cors un lenga ò de literatura prèn un autre sentit quora as au fons de la sala un vièlh que tôt son tèmps d'escòla se prenguèt de punicions per amôr que parlava « patoés -, e que ara plora de vèire de jovènts conjugar lei vèrbes de sa lenga, e estudiar leis óbras de aici de seis escrivans. I Lei rieras. mostrèron mai que 250 tar : demai es de senhalar sables e sensa aguèt concediment la a color velhada dins la sala de la Comuna ont cauguèt levar lei portas pèr lo mond qu'emplissiàn lo corredor : se una debanava la finala dau tacion en ôc que 73 concors de reci- pichòts i avián parti¬ cipât. Tanbèn, per la peça de teatre que i foguèt mostrada, lo mond sonavan leis actors, se cridavan entre elei : sabián pas pus ont donar de sa lenga de se la vèire tornar. 48 Aqui avèm i'ocasion jamai son Causa de esple- respon¬ d'estagiaris d'à ièr. remarca tanbèn : lo ressòn jamai averat conegut per l'estagi d'aquest an dins ne parlava la ràdio la de Provènça tota (que mes après) e fins a li consacrèt una miejorada Esperlonguèt grandament premsa encara que l'òbra facha I l'autò-formacion. Lei : de uèi E de curbecèus, jamai benlèu lo Calen faguèt pas petar coma aquest an. Pogueriam veire l'occitan tornar fins a l'emplec oficiau, per un maridatge que capitèt lo darrier jorn sus la volontat dau necite de se i arres- d'estagis : cors, conferéncias, charradissas (per lo primier còp totei lei cors e la màger part dei conferéncias foguèron en ôc), diccion, cant, dança, escorregudas... Una originalitat pasmens au Calen, qu'es sentimentalisme. ne Cònsol pas fa lo pretzfach costumier d'esta mena d'emession. i recampats pensaviam. o curbecèu. locala. questionaris l'occitan i èra parlât força que a Simplament un trentenau de joves que s'assajan au vocabulari nòu de l'alienacion, e que dins lo metèis temps li es donat de ne vèire l'efiech, e çô que se passa quora lèvas lo ges se Un autre mejan de relacion e de coneissènça foguèt ensajat aquest an : una enquista sus la situacion linguistica de Por¬ Lo de mai leis ; lo public destriar. Lo trabalh trôba que a un Porrieras. Segur que la riquesa e lo sériés de l'estagi 25 ne fan lo mai capitat fins a uèi. O eau dire, pas per se'n donar lo plaser, mai per mesurar lo saut en abans que fa lo Calen, ara desliurat de tôt folklorisme, e mai que mai se bèn mainar que dins aquela via nova fa pas que de s'adralhar. Perque eau saber que l'an passât encara la cola estagiarenca arrestava leis autos per carrieras per amôr de i debanar son farandolitge emmascarat. Môstra que l'es¬ tagi dau Calen es tanbèn un « test » de l'occitanisme, e qu'engana pas. Joan Ives ROIER. �VIURE ES EN VANDA A — — Ostal de la — » — » — » — — Lacour-Devoisin, Bd Amiral-Courbet òauramps, C. St-Guilhem Vallat, Pl. Chabaneau, Montpelhier. Bouisson, Avenue Maréchal » de — — — la Ciutat, 43 C. J. Racine, Canebiera, la Pau librariá Courty, C. « librariá L. Viven, A C. E. Vaillant la Sorbonne « — » Bitard, C. de la Republica » Juliette », Seguins. La Terra .... . . 5 F. 3 F. . B. Manciet. Novémer 3 F. Lop Niça a Lion. j j Lafont. la Saba Lo Gojat de 6 F. Li Camins de 12 F. Rebol. Chausida 7 F. . Roqueta. La Paciéncia (en SOScripcion) . . 10 F. en Cançonièr d'Oc. 3,5 F. 3F. J.-M. Petit. Respondi de. F. Gardy. L'Ora de Paciéncia. J.-L. Guin. I a pas d'endrech. Cada volum : < F. Seccion del Gard de l'I.E.O., 6? Lo jorns de Barcelona. Nimes. 30 ,00 ,c \ . Omenatge a Bigot . . 6 F. . 10 F. Aubanel 13 F. Mistral qu- Br0gHa canta la terra 13 F. d'Oc Tolosa (31) libre dels — .... car Discs <33 e 45 t0ms) I.E.O. 75 Bd Carnòt Bodon. a » . Lo Movement de la Joventut Occitanista. Escòla Edgar Quinet, Besiers. 34. grands Postes des a OCCITANAS... R. J.B. Favre. Lo Sèti de Ca- Ward. Hôtel « Peirigùs, Récamier, 31 C. de la Caritat Occitanas. Lei acampassida Béluga de l'Infèrn darossa Laffitte, 156, Decazevila, a 23 C. » Pessamessa. e La Ciutat, a » — Gl. Barsòti. Occitània Avenhon, en 9 C. de la Republica a Aubanha, (Buoux, 84). A Manivet des Poilus NOVETATS P. Sèta, a Alès, a Marselha, a La Maison de la Presse, Edicions Carcassona. Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion, la — Besièrs, a a Romanilha, C. St Agricol, Avenhon. las librariás la Sauvages Comtat, C. dau » Foch Clémenceau, Q. de Lattre de Tassigny Roustan, 2 C. » — Montpelhièr, a C. de l'Argentariá, Montpelhier. », » » — — d'Or l'Ane — — Nimes, a Teissier, C. Regala a Nimes, » — Bd., V. Hugo, Nimes. la Premsa, librariá n t r 15 F. » R' Lafont : Li Maires d'Anguilas. 15 F. �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 03, n° 10, 1967 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 03, n° 10, 1967 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1967 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/20fa227a6f5ba7259fef3bfee7a77d92.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22570 CIRDOC_D3-1967-10 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Rouquette, Yves (1936-2015) Larzac, Jean Cardonnel, Jean (1921-2009) Petit, Jean-Marie Bec, Pierre (1921-2014) Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme