https://www.occitanica.eu/files/original/3aa5eab6c06956e8d0330ecbe5ed7457.jpg a68044afa84f04af92ceb52863c44cdb https://www.occitanica.eu/files/original/bdc43fe4e3db2ef31eb8961d8f178141.pdf 439cdd76eca6c3a719daa93fe69d33a1 PDF Text Text �VIURE SOMARI 1 de març REV1STA OCCITANA de 1969. TRIMESTRALA Director R. LAFONT. : Cap Redactor : ★ EDITORIAL, ★ L'AFAIRE DEL F. GARDY. 17, de la Servie car. « per ★ Comitat de Redaccion ★ ★ ROQUETA. ★ 30 F. per Gl. Rivas, Cr. Bailon, p. E L'OCCITAN, 13. LA COPA SANTA, rescontre de doas POEMAS David, p. per de R. Lafônt, Roland Pecot p. e 17. Joan 27. 17 F. (210 ptes). : numéro 1566-54, LOS ESTUDIANTS Renaissènças, Abonament per un an : 15 F. Sosten C.C.P. TARN, 3. 10. per J.-M. MICHEL. Estrangièr p. DE LA COOPERATIFA AGR1COLA p. J. LARZAC, Gui MARTIN, Lo Jôrdi Blanc, DEL LAURAGUES, : J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, Estrangièr SAUT », Nimes. Ives 1. p. : : 4 F. ★ 5 F. BRINGUTER, ★ DE TANT A VICTORIde Cr. Bailon, p. 29. LO CARRI NA, nova CALENDARI : G. Basalgas, F. Guin, R. Lafònt, J. Roier, I. Roqueta. per Montpellier. Estantpariá BARNIER, Gardy, J.-L. Larzac, J.-I. Nimes. Eo Gerent : Joan-Pau BRENGUIER, 8, 34 car. - de la Sala-l'Avesque, Montpelhièr. n°s 1, 2, 3 son agotats, qualques exemplars dels 4, 5, 6, 7, 8 son encar dis¬ ponibles al prètz de 10 F. Los fascicies rars �EDITORIAL EVOLUCION mancada o capitada ? Aquela question òm se fonsas, sociologicas, especialament las d'A. Tou- que nos la pausavem aici quauques mes i a, maina qu'a perdut gaireben tôt son sens. D'analisis l'encòp politicas e raine (1) an mostrat consi lo movement del mes de mai, conscientament o non, aviá lèu lèu desgaunhat, a de mo¬ ments duscas a la caricatura, las estructuras de las forças a politicas e sendicalas tradicionalas, e n'aviá adoptai los esquèmas mai reaccionaris al nivèl de la propaganda e de la mesa en programa. Se movement i aguèt, e se lo vam revolucionari, a la débuta, foguèt vertadièr, li desfautèron d'à fons las esplechas necessàrias per se transformar en una força populara capabla de se desenvolopar e de respondre clar a las exigéncias de la situacion cada còp qu'à caliá. pòt dire que i aguèt pas ges de camprigondor : de la tragèdia, avem passai a la comèdia. L'esquèrra non-comunista, de congrès en amassadas generalas, plora tôt çò que sap pas, sèns qu'aquò interessèsse degun pus. Las luchas pàisanas, obrièras, estudiantas... se son envescadas dins de problèmas formais de per lo voler de sos quites menaires. Fin finala, davant lo pseudoreformisme del govern, que, al mitan de tempestas de tota mena, cerca de traire profiech de tôt çò qu'es estât dich o fach, aquò's lo voide, se laissam de caire los repapiatges etèrns de manifèsts cent còps legits o las elucubracions menimosas de tecnocratas en mal de trabalh. Sai que se parla D'un cert biais, se biament en (1) A. Touraine, que ». Le Seuil, 1968. « Le mouvement de mai ou le Communisme utopi- �totjorn, e mai que pus, de regionalizacion, de participation, de reforma universitària, aquelas paraulas aisidas qu'òm las sortiguèt de sa boita lo tèmps d'una eleccion e d'un réfé¬ rendum de venir, mai se'n parla coma del temps que fai pas : amb de polidas frasas que la retorica i ten luòc de tôt. Una retorica mai que mai admenistrativa, que, cadun o sap plan, cambiarà ren a ren, mai que n'i aurà pro amb èla per faire crèire al mond que las causas viran pas pus del meteis costat. E que plaça, en servira, al contra, a « racionalizar » lo sistèma en li donant los mejans d'una eficacitat pus granda. Aquela ciar engana, segur qu'an consi, tard o de la denond'agudesa. N'an consequéncias, e pus fort los désé¬ pas mancat pauc de pertot, amb mai o mens mostrat los perilhs, que son grèus, las un d'ora, fariâ sorgentar encara quilibré que lo capitalisme s'i apièja per assegurar son avenir. Los projèctes de regionalizacion que, a flor e mesura que se sarra lo moment de sa mesa en accion, venon de mai en mai timids, se vei pro plan qu'an per unenca tòca, jos cobèrt d'una desconcentracion de susfàcia, d'adaptar lo centralisme estatic francés als besonhs de la logica capitalista. Mai de que prepausan en plaça d'aquò ? Un revolucionarisme que capita pas de faire traucada alevat dins las nivols, o un apedaçatge malbiaissut de totas las fardas vielhas que l'esquerra se las carreja, per lo còp que se trapèsse encara quauqu'un que i fariâ fisança. A l'ora d'ara, la sola solucion possibla es la d'una pojada de consciéncia occitana generala, que poguèsse faire la sintèsi de totes los problèmas escampilhats dins lo tèmps e dins l'espaci e, dins lo meteis moment, se donar los mejans de los resolver. Al luòc d'una regionalizacion artificiala e estrechament ligada a d'imperatius économies o politics momentanèus, aquò suspausa la consciéncia clara d'aparténer a una collectivitat istorica que son avenir se pòt pas pus concebre en defòra d'ela. La descolonizacion, de fach, en quauque nivèl que sid, es primier una prèsa en carga per lo colonizat de son èstre pròpri ; tôt bèl just l'encontrari de çò que nos es prepausat. 2 �L'AFAIRE DEL SAUT DE TARN 11 na ^ usina qu'emplega gaireben 1.600 personas es a las establida aqui despuèi sègle e mièg, constituis un dels elements mai im¬ portants de l'economia de la région de Tarn. Fa viure 1.600 fogals e participa a la vida de mantunas entrepresas indus" portas d'Albi. Aquesta usina, mai d'un trialas e comercialas de l'environa. Indirectament, es una sòrga d'activitat importanta comerciants, pageses, — Conoissètz aquesta Respondretz, tôt Tarn per l'economia regionala : professions liberalas, sector terciari. usina ? segur, que se tracha del « Saut de ». del Comitat intersendical presentava aquò, recentament, son entrepresa, fondada en 1829 per dos industrials tolosans, Garrigou e Massenet, tirant profièch d'una tombada d'aiga sus Tarn, entrepresa qu'es uei, amb los cements de Rantelh, una de las solas entrepre¬ sas de Tarn que s'atrôban dins la tièra de las 500 primièras de França. Una brocadura coma màger part del mond, lo Saut de Tarn es una que sas produccions se limitan a qualquas fabricacions d'esplèchas per lo jardin o los menestrals : pigassas, trencas... Mas, dins la realitat, es quicòm mai. S'aquò's vertat que dins qualques talhièrs demôran de fabricacions tradicionalas, aquelas representan pas qu'una part pichòta de las activitats del Saut de Tarn qu'es vengut, dempuèi qualquas annadas lo fornissèire de materials modems per las industrias de poncha : aerônotica, energia nucleària, minas, trabalhs publics... » « usina Per la vetusta, Seguis cas. un desenat de paginas de presentacion, d'expli- �Mas per de qué aquela « Defensa e illustration del Saut de Tarn » ? Al quite moment que s'acomençava a parlar de regionalizacion, los 1.600 emplegats condemnats al re-emplèc sus plaça jos-tractaments locals reduches a barrar lors portas). Sant Juèri veniá una vila mòrta, al dintre d'una economia albigesa ja a las espèrras. Après quatre mes d'incertituds e de luchas, lo govern balhèt de crédits ; una entrepresa nova foguèt constituida. Mas es que se pot dire que lo Saut de Tarn es salvat, coma d'unes mancan pas d'o cridar pertot ? Quina es la valor dels sacrò-sants principis de nonrendabilitat près coma pretèxtes per lo govern, de las charcaumatge sens ges de possibilitat de (sens parlar de totes los nombroses radissas sens fin sus las nécessitais de se reconvertir ? E fin finala, situacion qué significa aquela crisi al nivèl de la regionala ? * * * Lo Saut de Tarn nas es una de las raras industrias occita- creadas al moment de la primièra revolucion indusmantengudas fins a uèi. En mai, se tracha sector-clau d'aquela epòca : la siderurgia. que, triala, d'un se son Sos dos fondators trapèron de capitals en çÔ de DelesLa societat foguèt sostén de la muni- de Soult, lo marescal d'Empèri. constituida e recebèt, per s'installar, lo sert e cipalitat (1). Desempuèi aquel temps, evidentament, las produccions e lo Saut de Tarn deguèt s'adaptar : lo sector sidérurgie représenta pas pus que lo tèrç de l'activitat totala, los dos autres estent représentais per lo sector esplèchas e lo sector mecanica, créât pas que dempuèi un quinzenat d'ans. Aquesta diversification de l'activitat, e las produc¬ tions recentas qu'exigisson un naut nivèl de tecnicitat tendrián a provar que i aguèt una reconversion normala e peran evoluït manenta. (1) cf. Mas alara d'ont vendriá la crisi actuala ? Jean-Pierre Maurice : Le Saut du Tarn à Saint luéry, de del Saut de Tarn es 1945, in Revue du Tarn, mars 1968. L'usina lo tèma del roman de A. J. Bossac, La Fabrica. 1825 à 4 ; �Se la brocadura del Comitat intersendical, en fach es- pels engenhèires, insistis sul fach que l'esfôrç princi¬ pal d'aquelas quize darrièras annadas a portât sul sector sidérurgie e mecanic, los sendicalistas obrièrs son mai critics sus aquel période ; afortisson que lo Saut de Tarn s'es pas mantengut que mercé una politica de salaris bas, e que son pas estais realizats que d'investiments tròp pichons o d'una rendabilitat contestabla. Qué que ne siá, la situacion veniá de mai en marrida, e un cambiament foguèt necescricha sari. En 1966 lo director e l'administracion foguèron cambiats. Es que aquò anava representar un renovament per l'usina ? Lo novèl director aprometeguèt que tôt seriá bolo- d'esaprès, sul côp, anonciavan als èra per barrar. Consi ne venguèron aqui ? Qualques exemples nos o faràn comprene melhor. Coma ajuda a la siderurgia, un prèst de 1.300.000.000 d'A.F. foguèt acordat al Saut de Tarn. Interceptât per las bancas, arribèt pas jamai fins a el. Un acòrd per la venda de las limas foguèt passai amb la firma Duteil. Aquela d'aqui aug¬ menta va sas vendas de 3.000 per cent contra 25 per cent per lo Saut de Tarn. Los fraisses financièrs se montavan a 5 per cent de la chifra d'afaire, mentre son pas que de dos per cent dins una entrepresa normala. Se pòt dire que, per lo mens, tôt èra pas plan logic dins la gestion. Una pròva de mai es porgida per las modificacions intervengudas a l'usina dins lo corrent de l'estiu de 1968. Las primièras menaças se fan jorn al mes de mai, mas los licenciaments prevists son retardats per encausa dels esdeveniments. Quora an luòc, e mai lor nombre siá pro grand (235) an pas que de repercussions socialas menoras, estent que se tracha per l'essencial de mesas en pre-retirada o de partenças per lo servici militar. Los oraris son reduches, e, coma ges d'investiment suplementari es pas realizat, la me- versat, e, de fach, qualquas mesuras presas permetián perar. E vaqui que obriers que l'usina t dos ans teissa produccion es mantenguda, tòrnan a una proporcion normala. E pasmens e los fraisses financièrs aquò's lo 15 de setembre, après un « sur¬ torna començar : lo baron de qualques mes que la crisi Nervo, président del conselh sis » d'administracion, dona sa de- 5 �mission. Lo tribunal de comèrci de la Seine nomena un administrato provisòri, que dicidis aitanlèu de faire establir l'estat de sas crèancias als créanciers locals, çò qu'aparèiscoma lo primier pas vers un liquidament complèt de l'afaire (2). son Très manifestacions son engimbradas a arrestadas dins la vila, de mocions son Albi, las autos depausadas en çò del prefècte, que contunha de faire de promesas. Aquò empacha pas l'administrator provisòri, lo 3 d'octobre, d'anonciar al personal que las usinas van barra d'aqui a 48 oras se de mejans de tesaurariá son pas estais mes a la disposicion de l'entrepresa. Lo personal es tanben assabentat del fach que lo talhièr de las limas serà afermat en geréncia pels establiments Duteil, que la fabricacion de las restancas passarà a las F. e A. del Creusot, e la de las cisternas a las fargas d'Estrasborg. Lo Saut de Tarn es pas rendable, mas d'unas entrepresas semblan mai qu'interessadas per sas fabricacions ! Lo personal de las limas, que Duteil li prometiá de trabalh per dos ans, declarèt que se sentiá « solidari de l'ensems de l'usina » e refusèt que « la garanîida de l'emplèc li siá assegurada endacòm mai que dins la région ». Lo 5 d'octobre, a l'escasença d'una nòva manifestacion, prefècte apromet la creacion d'una societat de geréncia cargada, pendent un an, d'estudiar la reconversion, que i aura pas de barradura generala ni desmantibelament per barradura ni mai de venda per part de servicis isolais. E se, a la fin de l'estudi, de compressions de personal aparèisson necessàrias, lo govern pren la responsabilitat de reclassament sus plaça. lo Lo 11 d'octobre, la societat de Saut de Tarn depausa son bilanç. las Fargas e Acieriás del son sèti social a Paris. Son capital èra dins Denain-Nord-Est-Longwy (17 per cent), de las F. e A. del Creusot (9 per cent), que teniá de fach la direccion de l'usina, de la Banca nacionala de Paris (2 per cent), de la Banca de l'Union Parisenca (1,40 per cent) e d'una molonada de pichôts accionaris (2) La societat aviá las mans del grop extra-regionals. 6 �L'endeman, un conselh interministerial anóncia oficia- lament la creacion d'una societat de « l'usina que geréncia que la ditz reconversion per part e rendabla de permetriá de servar 500 a 600 personas ». Ont cargada d'estudiar una passadas las promesas anterioras ? Lo desmantibelament de l'usina s'aprepara. son pel ministèri de l'industria aquela societat, per çô qu'es de la susvida de l'entrepresa, n'arriba a las meteissas conclusions que lo Comitat intersendical : pensa que cal manténer l'activitat de l'usina dins sa totalitat. Mas demòra la question del finançament. Lo govèrn que, lo 28 de setembre, se disiá lest a balhar una ajuda se se trapava un responsable, amolona ara las dificulLo sénher Giraud, nomenat per crear administrativas. tats La darrièra manifestacion se fa lo 22 d'octobre, e, tre Lo lo 24, se sap que los crédits necessaris seràn desblocats. 12 de novembre es constituida oficialament la Société nou¬ velle du Saut du Tarn, que son sèti social es a Paris. Un creis de capital de 10.000.000 d'A.F. es soscrich pel despartiment. Lo president-director n'es lo sénher Limouzy, prési¬ dent onorari de la cambra de comèrci d'Albi, l'administrator lo sénher Giraud, président onorari de la cambra de comèrci d'Albi, l'administrator lo sénher Giraud, industrial de Brisoult, es l'explotacion (3). lo Saut de Tarn existiriá pas lionés, lo director de las usinas, lo sénher confirmât dins sas fonccions de director de Sens l'accion entrepresa, Mas per quant de temps son avenir es assegurat ? Après période d'optimisme, lo jutjament portât sus las résul¬ obtengudas es mesurât. L'incertitud e lo pessimisme pus. un tas (3) Lo miliard e mièg compausa d'un — d'un — novèla se 750.000.000 500.000.000 500.000.000 interés acordat per l'Estat de . acordat per l'anciana societat de . d'un acordat per la Caissa dels Mercats de. del recampat de fons particulars segon las modalitats acostumadas de — — d'A.F. necessari a la societat : prèst prèst prèst capital sens 100.000.000 1.500.000.000 an La societat novèla deu d'afermament-geréncia. pagar a l'anciana 200.000.000 d'A.F. per �rasons de dobtar, ne manca pas : la la plaça de l'anciana, mas lo director a pas cambiat, e ges de signe de transformacion se fai pas jorn. D'un autre band, al quite moment que foguèt presa la décision de constituir la societat novèla, la prefectura publiquèt un comunicat que mai del tèrç i èra consagrat a prevèire de mesuras de reconversion. Es que lo prefècte auriá fach aquò sens rason ? aparèisson tornar. De societat novèla a près * * * A la question de saber se la crisi, al mens, es estada l'escasença d'una presa de consciéncia politica e sociala, e se los obrièrs an recebut l'ajuda de personalitats politicas, los sendicalistas respondon pas gaire. Qualquas personali¬ tats de Yesquerra locala, o de çô que ne demòra, assistiguèron ben a las manifestacions. Per quant al députât gaulista, recentament elegit, aguèt lo meriti de dubrir a la C.G.T. las portas del ministèri de l'industria... L'incapacitat de l'esquèrra tradicionala a imaginar una d'unes ponchs, de la del poder, es estada, se n'èra de besonh, provada un côp de mai. Sas revendicacions ? Coma ne porta testimoniatge lo rendut-compte d'une sesilha del conselh général, s'es limitada a demandar que l'estudi d'una reconversion siá entreprés. Aquò voliá dire qu'acceptava d'empassar lo colòbre de la non-rendabilitat e que dintrava dins lo jòc del poder. Las darrièras résultas fan la pròva, al contrari, que l'usina pòt èstre rendabla. Lo Saut de Tarn, qu'utiliza pas que de ferramentas coma matèria primièra, es dins un estât de competivitat que se pot acomparar amb lo de las micrôacieriás que se desenvolòpan un pauc de pertot suis territòri solucion diferenta, seriá pas que sus dels Estais Units. Fornisson lo mercat local, e se servisson de ferramentas. En mai d'aquò, lo Saut de Tarn d'acièrs especials, e per eles la talha de l'entrepresa es pas essenciala. Es al mens çô que se pensa lo govèrn, puèi que una pichôta societat familhala, la socie¬ tat Aubert e Duval a las Ancisas (despartiment del Pui de Doma) es per recèbre son ajuda. La part mai importanta dels 250 millions de F. que lo govern va investir per assegupas que fabrica 8 subretot �la fabricacion dels construccion d'acieriás acièrs rar gnon (Saône-et-Loire) e especials consagrada a la lsbergues (Pas de Calais), Gueu- a Pont de Roide (Doubs)... Las causas de la situacion del Saut de Tarn devon èstre cercadas del costat de la gestion (los menaires an ges de ligam amb la région), del costat del Ve" Plan, que sa tòca avoada es de concentrar l'industria siderurgica dins lo Nord de França, e tanben dins un cèrt mesprètz qu'an los Occi¬ çò que pòdon faire. Malgrat las manifestacions, los sendicalistas se làguian de l'apatia generala, de la mesco- tans per noissença gaireben totala de las activitats e tats del Saut de Tarn, e de las possibili- aquô dins la quita région. Jòrdi BLANC. COLLECCION 4 VERTATS dedins. ★ Joan LARZAC, L'estrangîèr del ★ Miquèl DECOR, L'estofat que ★ Andrieu COMBETAS, Lo tèmps se pòt ★ Ives ROQUETA, Roërgue, ★ Ramon TABARCA, Poëma a e un mitona. legir. si. mai d'una votz molon de bruches. 9 �LA COOPERATIVA AGRICÛLA DEL LAURAGUES EC.A.L.1 PAURE pagès, que! deMe bestiesas dison sovèni d'una a ton electorala — aquò deviá se passar en 1956 — que un candidat pojadista paisan bramava : « Coma la Vénus de Milò, i a pas pro de braces dins l'agricultura I... » puèi amenaçava l'assisténcia amb lo det : « aquelas coopérati¬ Se semves, vos menaràn a la rolna ». blava un paire alcoolic que reprochariá a son dròlle d'èstre un pauc retardât ! La sala ela, broncava pas. Sabiàm que l'evolucion économies forçarià la mitât de nesautres a partir d'aqui dètz ans (manobriers o C.R.S.) e que la sola responsa que, coma pagés, poguèssem opausar a la campanha desestructuracion economica de nôstra ré¬ gion èra la cooperativa. * * * Primièr sendicat d'aprovisionament (fondât en 1885), puèi granièr - cooperativa (en 1936), ven una cooperativa de brancas multiplas en 1945. D'aquel prenguèron 1. — 2. — 3. — temps los com- : que deviàn faire cada ; que las produccions de apli- recèrca de la micrô- region avián d'èstre planificadas de dels l'aval desbocats en comercials transformaire format per la cooperativa ; 4. — qu'una cooperativa rôtie de relais D'un biais tôt çô que i tic, aviàn descobèrt las leis desenvolopament régional. 10 deu jogar un bancari dinamic. a de pragmad'un vertadièr la C.A.L. compra una bôria En 1939, 50 ectaras lambi de ont novèlas nôvas recèrca se orientacions e sensa re- de teeni- fems, assolament, fonccion d'un micrò-climat, d'un tip de tèrra, d'un en¬ castre sociologie donat. cas (engrais, espécias) varietats, en Avem dis las se aqui un vertadier burèu d'estuengenhaires e tecnicians fan experimentacions que lo païsan isolât pot pas permetre de faire. Coma aquô, 20 ont aconselharà la cultura d'una blat a tats de virasolelhs d'Ucraina... moment varietat de cultivava practicament pas en França. Introduirà dins la région lo colza, puèi lo desconselharà quora i aurà trop de parasitas. Farà encara l'experimentacion de diversas varieun que se LA PLANIFICACION A besonh d'èstre imperativa. Las experimentala son vulgarizadas per una còla de pas descobèrtas de la bôria côp conselhiers, bian dins podiàn pas demorar son que de productors de matèrias primièras (subretot cerealas) ; fonccion de sul agricultors que e LA RECERCA. prepaus tôdes de de milierats d'ectaras càm- e una annada de cultura cultura. Se o de me- passejatz de temps en autre dins lo Lauragués, podètz veire la color dels camps cambiar fôrça lèu (gris cartama, jaune colzà, ros milhasson, verd lusèrna) despuèi unes dètz ans. vos La cooperativa, dins lo meteis temps, per la recepcion, l'amolonament e la comercializacion de las s'es apreparada produccions qu'ela aconselhèt. LA TRANSFORMACION La C.A.L. aderents Tenon (90 % subretot (56 % cultivan gaireben 2.500 pagés de l'endrech). pichôtas explotacions de 20 ectaras). Mal- recampa de de mens y , �d'ôprroduciin trasfom BBORIA dproeducin de V U -< semnar òrdi aliment granul t mescla òrdi de en mèscla en <- V >dpjoo'ulertnn\s polets coadrs embaltge matge -< polzins C.A.L. embaltge fabrlc ion triatge aliment bestial del ■ -> -> UÒUS mescla òrdi en cal ri ABORIA rostir de po>lets repoducln delevatge la producin d'òrdi per <- super- mercat EXTRIO mercat traspàrt loalpdaegrnstceisutimodurô- dCQegr lbtacaomembpòlesnlxèittaraudLlocagrpeursativs. ompléta polets >- de Aqueste travers destin de �la recerca, veguèt, aquò fa ara dètz ans, que fòrça serián obligats de partir s'augmentavan pas sa chifra d'afars amb d'elevatges grat l'impuls tecnic donat per se industrials. cooperativa, adonc, aguèt de faire animalas, puèi de bastir una fabrica d'aliments del bestial per defugir La de recèrcas exploitations par les trusts al nivèl de las produccions ani¬ malas, coma aquò se passa en Bretanha o en Espanha. Uèi, la fabrica fa 40.000 T. « des l'intégration y d'aliments per an. Atal, dins la produccion, existls una interdependéncia bòria-cooperativa. Las operacions de tip industrial, es a dire aquelas ont las economias d'escala jògan, son complidas per la cooperativa. La C.A.L. a degut tanben, per garantir un revengut a productors sos de porcs, d'autras cooperativas del Miègjorn una gròssa entrepresa de salason en butant plan luènh la transformacion de çò qu'èra pas a la débuta que de cereales segondàrias. (Veire tablèu). comprar amb Mas de que ven lo païsan contra aquel mostre ? Curiosament la C.A.L. es gerada de mai en mai democraticament dins lo meteis moment que s'espandís e que sas activitats se diversifican. De cooperativa de notables del temps qu'èra pas qu'un granièr collectiu, calguèt que creèsse de « comitats » per cada activitat en : amolonament de las uôus, aprovisionament. L'esplechant familhal es tant intégrât qu'a lo sentiment de trabalhar quora « pèrd » una jornada cada mes per gerar la coope¬ rativa. Las acampadas de las seccions cantonalas qu'apreparan l'acampada generaia son plan seguidas. porcs, Voièm pas sa nlvols entre dire qu'aquô's la C.A.L. un los e cèl sen- pageses. Per las produccions animalas, de maquinhons capitan de prepausar de prèses superiors per una o doas bestias. La né¬ d'un cessitât faguèt sentir de conselhier cooperatiu se jôga lo rôtie d'una correja transmission, informan lo pagès de las ; del necessitats trabalh industrial e la e de las dificultats d'èstre d'o demorar en 1969. cooperativa gès UN RELAIS BANCARI diversificant se cerealas, pa¬ * * * La cooperativa jôga lo rôtie de banca quora présenta a l'aderent de facilitats de finanças (descubèrts de comptes, avan¬ ças abans la comercializacion, comptes corrects) d'un autre band, per çô qu'es de las caissas de Crédit Agricôl, dona una garantida per los que vôlon manlevar. Ten la comptabilitat T.V.A. la mitât per dels aderents. E lèu tendra la comptabili¬ tat reala mercés de maquinas electronicas. Dona tanben la possibilitat d'aver de diag¬ nostics de gestion sus l'explotacion. Atal es estât créât un collecta porcs 12 francesa grasses de per an... E se sèmbla a L'idéal coope¬ ratiu, aquô's una paraula que lor deu paréisser pro estranha. tota luôc de desen- volopament eficaç. Mas per aquô calguèt que la C.A.L., qu'èra pas organizada qu'a l'escala de quauques cantons, venguèsse gigantèsca ; prèp de 13 milliards d'ancians francs de chifra d'afaires, 12% de la Esplecha de liberacion, pôl de desenvolopament per lo païsan, la cooperativa creèt gaireben 250 emplècs dins una ré¬ gion que se fa pas especialament arremarcar per son dinamisme économie. Un salariat agricôl sus quatre o cinc, aqui, trabalha per la cooperativa. blat dur, 13.000 per eles ? La C.A.L. entrepresa capitalista. Aqui los limits de la democracia ecodins una environa capitalista. Ça la, una entrepresa tant importanta es nomica que una bona gestion dubris escôla per una de formacion fenèstra sul podrà servir de quicôm, a l'auto¬ los quais mond. Çô que força païsans, per se... Glaudi RIVAS. �ESTUDIANTS LOS E L'OCCITAN ENqu'aprenon aval i a totes aqueles estudiants una lenga qu'an pas jamale ausida, fargada a côps de diccionaris, que s'aprén en l'ensenhant, sens gost ni gosta mas testarda, volontària », aquô es çò qu'escriguèt l'Ives dins lo darrièr numéro de « Viure » : ai pas encara com- se fasiá sensa s'enavisar la « puta » s'aviá enveja de vèire las gents s'enrabiar. Somiave que l'Ives tanben ensenhava prés o el es la vertadièra, la de la del « Trésor dau Felibritge » coma me diguèt dins lo carri, un vespre qu'anaviam lo menar a la gara, la lenga de las tripas e non pas del cervèl. Aquô bèn afortit, me venguèt l'idèa de saber perqué los estudiants aprenon l'occitan, e per aquô lo mejan melhor me semblèt de li demandar de respòndre liurament e sènsa faire las doas mans a aquela question : perqué aprenètz l'occitan, es a dire aquela lenga artificiala, reconquistada, la lenga, mas cada jorn, « sensa I gost... » aguèt setanta respôstas : quinze fan « Estudis Occitans » e cinquanta-cinc que fan « Lenga Occitana ». D'ont ven tôt aquel mond ? I a seissantatres occitans, un franchimand, e sièis fo¬ restiers. Los occitans venon d'Erau (25), del Gard (20), d'Avairon (2), d'Aude (10), d'Ardecha (1), de Gavaudan (4), de Vauclusa (1) ; los que son auditors liures ve¬ non de l'Albigés e del Carcin. Lo franchi¬ mand, que regarda pas d'aprene aquela lenga, ven d'Eure-e-Loire. Los forestiers son dos americans e quatre alemandas. estudiants Los que Occitans son subretot de ciutadins aliénais, per eu la lenga a quasiben tôt perdut de sa sabor campanharda, aquô sembla dins zats. na los résultats melhors, lenga, los avèm las vilas, amb de joves desoccitaniEs mai que mai una dialectica umalo desvolopament de las superstruc¬ que provar l'ensenhament de la dins : economicas turas entraîna desvelopa- un parallèl de las infrastructuras etnicas culturalas. Un desenat an estudiat l'oc¬ ment e al citan licèu, dos joves an escrich de poëmas en occitan ; uèch an ja legit quicòm, sièis parlan, un trentenat comprenon. Quasiben totes se planhon de pas saber Bensai escriure. que universitàrìa sabentura caldrà abandonar la qu'ensenha nòstra lenga coma una lenga crebada, a côps de reviradas, de tèmas, de gramatica estructurala o non, per ensenhar a charrar — es lo de-qué del cors audiô-visual — e a escriure la lenga. Pas mai de bibliografias saberudas, de monolôgs, de filologia ? Aqui los estudiants que vôlon participar son per malastre, muts. Me semblèt sénat de saber quicôm sus lo mitan familhal : los parents son fonccionaris (14), obriers (10, pacans (14), comerciants (6), mètges (2) ; sièis estudiants trabalhan dins l'en¬ senhament Ihants dins d'Alès. Es mèstres : de licèus d'escôla de o surve- Montpelhièr o de disciples d'apertot. Que preparan a la Fa- un dire que trapam a pauc cultat ? Letras modernas : 25, lengas vi15; italian : 1 ; espanhôl : 4; allemand : 2) ; aquô fa 22. — Cal notar aqui lo rôtie d'un assistent d'anglés, Teissonier, qu'es occitan e que nos manda vas (anglés d'estudiants grafia cas : autres qu'es : — Letras classicas an pas un pauc : 1, geo- 2, tèsa de matematidrech : 1. Totes los encara causit ; cal dire io pati e que son perduts 2, istôria 1, tèsa de : : 13 �alunhandas del nòstre accent dins aquel formiguièr desumanizat frejas Facultat. bailan lo vomit ». I a dins aquel pais un ispanisme de pacotilha paella, castanhetas e taures — que me dona enveja de conóisser quicôm d'au¬ tre ». «Ai pas trapat d'autres opcions que m'agradèsson ». degun en de tat qu'es la de vèire qu'avèm filosofia, sociologla, a la Facul¬ Soi agrasat Medecina pas pron l'occitan en uech fach bensai ; faire conóisser per defora d'un rôdol estrech, que de s'acontentam los de Sciéncias o qu'avèm Ont pauc. escolans cènts I passats son qu'an présentât de ligam entre lo segondari e lo superior — aquel mot m'agrada gaire, m'estimi mai lo tresen gras ? I a l'exemple d'un besierenc qu'es, se ditz, un terrible ; fa una licéncia al occitan de bachalairat ? filosofia, siá al Cercle pron lo vesèm mas Centre a pas mai, Occitanas d'Estudis que o al vôli pensar qu'es pas perdut per ; l'occitan. Quanta vergonha, lo dimarç de vèspre de trobar a la Carriera dels dos Ponts qu'un vintenat de joves plan volon¬ tés ! Vint qu'an de tripas a non poder mai e sèt cent quatre vint que s'estiman mai s'espandir a la reverseta, que dérmon de lo sieu tôt cor. Quanta vergonha tanben de veire que aquelas responsas son en francés ; reviram en occitan. Dos exemples dona- li ràn una idea d'estudiar de lor varietat l'occitan : « Ai causit qu'es la lenga de Mistral que m'agrada força e qu'amariá saber legir dins lo texte », « es la lenga de ma région, ma lenga mairenala ; soi curiosa d'aprene una lenga que ven rai per d'estre oficializada de rasons Doncas, ensaja- classar tôt aquô, de distinguir las negativas de las positivas, de vèire ont e coma aqueles l'occitan, quina idèa Las las ». amor negativas son de contunh rasons meteissas : » tanben ai opcion, parèis mai facil desconegut descobert an fan de lor lenga. joves se me calià causit perqué m'es Es quatrena una occitan que pas lenga a me plec facila Dins las positivas, se trapa de mai seriosas. « Quora ausi parlar occitan, ai en¬ veja de sorire ; es una lenga que regaudis, que recréa ; consi pas aver enveja d'èsser mai que mai gaujosa ? ». « Es dins lenga que foguèsse pas la del li- Parli lo bearnés per m'afortir en fàcia del basco qu'afola tôt dins los Pireneus ». » Las intonacions de l'anglés, tan 14 ». « de viure I ». a ara dins lèu e de rasons un universi- bel èime a convenenta per « civilizacion faire mediterranenca ». « Devi licéncia d'espanhôl ; l'occitan me sembla un ligam entre lo francés e l'espanhél ». Se trapa lo rôtie del maridatge una dins los estudis occitans occitan ; me : « Mon marit caldrà viure amb que parlan que conoisson la que mos es sogres l'occitan a l'ostal ». Los lenga se vôlon perfaire descobrir la literatura occitana », conôisser sos ligams amb los autras lengas romanas ». « I a aqul una riquesa literària força granda que se ne ditz pas res al licèu. Una lenga que coneguèt una impôrtancia tan granda que foguèt parlada per la mitât de França pot pas e deu pas crebar». «Ai estudiat doas lengas môrtas, tanben tôrni trapar força rasics latinas e grècas en occitan ». L'occitan sem¬ bla plen de sociabilitat, d'amistat, de per « « per ciutat ; un encantament de Barcelona. Voldriài estudiar l'occitan per parlar amb « cèu d'autras plan e : « Es la lenga la mai d'estudis de lenga francesa ». « Aquô remplaça lo latin per conéisser l'etimologia dels mots », « per comprene melhor l'Edat mejan e lo vielh francés tôca d'una licéncia de francés ». per Poirai descobrir certanas semblanças de taris, gonda una la tèca biais tôt occitan los « rasons lisolentas causas mai que lo latin que ne soi assadolada e que las lengas germanicas ». » Voliáu una se». me — la totas e tan cantant, « pacans que vesi per vendémias », « a fin de poder la parlar amb mos amies », dins mon Narbona vilatjon »... « Mos », « dins la région de parents an un mas a l'empr'aqui de Sant Romieg de Provènça ; avèm d'amies ; en Carcin e en Gavaudan �nicar mòrt encara amb : « En conoissent un na, pauc seriá possible de charrar grands, amb totes los vièlhs l'occitan, ma me mos estudiants de poses de sciéncia, de sapientat, de saviesa ». « Cal conservar la lenga de mos aujôls ». « ...la lenga de mon pais nadiu que vôli conservar ». Per la majoritat dels joves, « es lo primier côp qu'an l'escasença d'estudiar l'occitan » ; « la possibilitat es donada per fortuna de fach aviá sala trar, far : « ». d'afortir e de encara mai m'enrasigar dins pais, ne soi Aquela descoberta ? la région ont demôri mon pais. » ...« orgulhida e l'aimi plan ». lenga, consi los joves aquel l'an Bensai qu'aqui l'ives s'es enganat per amor qu'a seguit sa pluma, lo plaser de tustar e non pas la vertat : aquela lenga l'an ausida. L'an ausida a l'ostal, en çò dels grands, dins lo vilatjon de vacanças, en çô d'amies. Subretot çô que dison « un pâtés » resta per eles la lenga dels aujòls. Aquò es greu : la cadena entre los las generacions es espeçada ; grands parlan occitan, los parents parlan francés. Los cal donar la supèrbia de la lenga. « Ai causit occitan per amòr que l'ausi parlar dins lo vilatjon ont de¬ môri, per los vielhs », « sot l'influéneia se los mai D'amies m'an de propaganda e m'an convertit », « I tant d'amistat e de gaug dins la 221 qu'aquô me donèt enveja de dine ara estudie l'occitan ». I a lo dar« d'un Lafont, d'un Ives Roqueta, d'un Fabre, lo trabaih de totes los amies que fan un trabaih de rescondons mas força util. « Ai fach un an d'occitan a Pesenàs amb Monsen Raôs », « dos ans amb Monsen Fabre ». « Ai descobert la valor de la cultura occitana al Licèu Enric IV a Besiers mercé a Ives Roqueta ». « Legiguèri lo libre de Lafont, « La revolucion regionalista »... Pau d'occitan. » vièlhs qu'an butât daih Vòlon subretot legir e Quanta decebuda quora ôm ausis parlar de fonèmas e de proparoxitons » ; » vôli saber legir las vièlhas revistas del Gavaudan que traparai dins mon solsobran »... « legir e comprene los libres de Joan Bodon », « parlar aquela lenga mespresada per los ases... ». Trapam a la força de causas mai lucidas : « es dins la tòca de propagar aquela cultura que m'esfòrci de tornar menar l'occitan cap a ieu. Question de civilizacion tanben, de grop etnic que se pot pas escondre sas particularitats es un subjècte que « L'occitan s'intégra dins un contèxt plan real. Es pas quicòm que se fa dins qualques oras de cors mas quicôm que se fa de contunh dins la ciutat, dins la vida ». « Occitània, la farem ; l'occitan aquò es un mejan « mai joves a estudiar l'occitan : que son escriure que temps e per un escrivan L'esperit ». l'ensenha desempuèi fôrça de lenga occitaMonsen Maffre, un amie vertadièr de familha ». D'autres côps es l'onor dels d'un cosin lor lenga per poder comude mantenença es pas cal aprene me fan de lor lenga ? N'i a de lenga ; per eles, es un pâtés, al mielhs un dialècte : « ai soventes côps ausit parlar lo pâtés de las Cevenas », « conoissi lo pâtés gavaudaQuina idèa se gaire que parlan nés... ». Al costat del mot occitan, se tra- bèl, cantant, prêcha de la natura, imajada ». Pas gaire an consciéncia d'una lenga etnica, mas totes estiman mai l'occitan que lo francés. « Legissi » la Bestio dau Vacarès » de Josèp d'Arbaud; : pa totjorn los adjectius rica, espressiva, colorada, « « la revirada francesa es sènsa gost ; es aqui la prôva mai granda del poder espressiu de nôstra lenga ». « Es ma lenga mairenala ; es ela que ditz melhor las cau¬ sas de mon pais, del bruch del vent fins a la vida dels ornes », « aquela lenga môstra l'esperit dels Occitans, la simplicitat e la complexitat de lors èimes ». « Dins l'estudi de l'occitan, me sembla tornar trapar un pauc de mos sentiments, de ieumeteissa ». « Los qualques mots occitans que conoissi me venon totjorn dins la charradissa per explicar ma pensada. Se ditz que lo francés es una lenga rica, mas lo mot rebaladis per exemple ditz força mai de causas que lo francés « débalage ». « Es la lenga de ma région », « i 15 �i rus luènh que dins l'estudi del exemple ». « Estudie l'occitan per causiment e plaser intelectual ; es un omenatge a mon pais, a ma familha, mas ai pas l'avenidor d'aquela fisança dins lenga ». per Doncas, dins tôt aquò, de causas bod'autras pauras. Mas cal pas se reM'agradariá de faire quicôm per ajudar l'occitan a se far aimar de totes », aqueia frasa pot bastar a nos regalar. L'aujòl que conoissiá que l'occitan, faguèt força esfôrces per aprene lo francés pel mejan de las reglas del bon parlar parisenc ; l'enfant se fasià picar sus los dets quora parlava occitan. Ara, lo dròlle, a un moment ont la cultura es plan espandida, pòt ben faire l'esfòrç inverse per retrobar sa lenga. I arrjba pas d'un côp ; passa per de gras diverses ; o i a de felibres nas e fastigar. « mantenèires que son ara occitanistes de disciples del P.N.O. C.O.E.A. de mai, Nòstre que son ; ara i a al dever, vòli dire lo dever las gents es qu'an de tripas e quicôm d'ajudar los joves a trapar una concepcion sanitosa de l'occitan. ja arribats d'autres son pas força Qué podèm faire ? Amb testarditge e volontat, sul Cauce, a Montpelhièr e Tolosa, e endacôm mai, faire l'autocritica per trapar de mejans d'ensenhament mai agradius, de tinderlets per agantar mai de mond. D'unes diràn que se pot revirar en occitan las pensadas de Mao ; cresi pas qu'aquò sià un mejan eficaç. Dautres pôdon pensar que la lenga que rebala una civilizacion afrabada a pas de besonh de disparèisser per que se pôsca inventar dins la lenga reconquistada trape mai de gaug son una nova Çô mai civilizacion prèissa, urbana, me » d'escolans. Es tanben de luchar se farà amb faire los joves, que Certans e Sciéncias pot pas aver Crestian BAILON. umanas de Montpelhièr publica OBRADORS quaserns se eles, ont la lenga deu plaça primièra. sensa de la Facultat Letras contra l'esperit de mantenença, contra los musèus folclorics, contra l'esperit de reconquista quora sembla passeïsta. Cal donar als joves un esperit de conquista, conquista compléta de l'Occitània que ven, la que LO CENTRE D'ESTUDIS OCCITANS de las ciutadina. sembla, es de ligar estrechament lo segondari e lo « terper pas mai perdre en camin tant que ciari ; de la tôca. d'inventari de la produccion literària occitana. la �LA COPA SANTA Rescontre de doas LO centenari lide comemoracions, la « Copa santa », seriá toti coma escasença perfiechament inutila, d'uni luòcs e per d'unis òmes, foguèsse pas estât sentit coma l'exigéncia de la revision critica d'una tradicion. Sérié estât se, una en estât renfortissent mai que mai nociu : una perniciosa que presènta l'amistat occitano-catalana coma un fach establit, tradicion aquela amistat tèn una istôria ò coma un fach sènsa ges d'importància ,donat que dins aquela is¬ donat que discernibla tôria ; l'astrada escriu s dos de istorica pôbles. Li quauqui paginas que seguisson don pôvertadiera caudrié un estudi fôrmai noirit de recercas e mai larg de pas prétendre ment lo problèma : ça expausar perspectivas. Nos dôu tôt bèu just que 1967 aguèsse pas donat sus aqueu tèma lo grand libre que nos fasié mestier. Aquela reflexion, quant a ieu, amb me que un l'entamene, pèr doble pensament que tafura desempuèi un vintenat d'ans : la coneissènça mutuala de si doas cultures talans es necessària is Occitans qu'aquela coneissènça, autentica e fonsa, realista, a de ; sus la pas sus don sentida pas rica dis E clara di d'assimilacions per se diferéneias Ca¬ èstre fondar e non pôqu'enfosquir la consciéncia isto¬ uns e rapidas, i e que dis autres. cada côp Catalonha sègle XIX, e au sègle XX, es estât per una d'aquestis assimilacions. Antau, aqueli moments d istôria son estats dins lo meteis tèmps de moments d'anti-istôria. Ensajam uei d'acabar amb aquelis ambigtiitats. pasmens, s'es trobada amb Occitània, que au : Renaissènças OCCITANIA E FRANÇA D'intrada convendrié que li Catalans admetèsson lo climat politic e sociau ben particular qu'es lo de la Renaissènça occitana is entorns de 1867. Çô que bota a dessenhar un quadre rapid, dau ponch de vista occitan, de la França d'aqueu tèmps. Que, se la Renaissença d'ôc es un aspècte particular dau desrevelh nacionau dins l'Eurôpa moderna, eau tenir en comp¬ te tanben qu'aqueu desrevelh se faguèt en França, un Estat-Nacion d'una mena particulara, en un moment particular de son desenvolopament. l'existéncia d'un nacionala d'una força irreductibla, e que patis ges d'excepcion. A drecha, aqueu sentiment se fonda la reconeissènça de l'unitat estatala sus fargada per li rèis. A senestra (per simplificar força la geografia dis opinions), a per aliment lo record de la re-creacion na¬ Çô essenciau sentiment cionala ment es d'apartenença de 1789, renfortida per lo pensa¬ nacionalitari de 1848 que França exportèt dins Eurôpa tota. La contèsta se fa¬ la forma de l'Estat a son cimèu d'autoritat, mai de ges de biais sus la for¬ ma de França. Se se plora, a drecha, sus la pèrdia di libertats provincialas de l'Ancien Régime — e aqueli lamentacions èran a mand de disparéisser — faudrà tenir en compte lo fach que lo languiment di Provincias es de religar amb de realitat residualas, complèxas, de consciéncia velada : d'un biais pron generau, li libertats pro¬ vincialas èran, abans la Revolucion, dins li mans d'e/è/ts que dependian dau poder centrau e, culturalament franeizats. Célé¬ brer la « nacion provençala » dau sègle entre la guèt drecha e la senèstra adonc sus 17 �XVIII coma prene una o fasián trèva l'acusacion de II per un félibres, aquô èra còs viu, e ajudar languir de privilègis se so- arcaîcs. ciaus Pasmens a senèstra, son pas mens òrbs. Lo fach revolucionari francés es pas vist qu'au travèrs de son poiriment autoritari, especialament au travèrs de la tra- dicion centralizairitz bonapartista. Es tôt bèu just devers 1860 que se desenvolôpa, en çô di Republicans, la confusion entre lo jacobinisme — centralisme démocratie — e la centralizacion administrative napoleoniana. Estre republican, dins la França dau sègle XIX, vòu dire admetre restructura de l'Estât borgés, la despartamentalizacion dau territòri, e una autoritat que pòt pas que davalar. E, naturalament, lo nivelament linguistic e culturau qu'èra estât concebut sota l'Ancien Régime, foguèt re¬ prés per la Convencion, e que ges de personalitat politica ò universitària lo botèt pas en dobte. sa, Aqueu moment de consciéncia france- mai d'aquô, foguèt afavorizat per li Segond Empèri. Primier en factors prèpris au lo nacionalisme expansionista. glòria militara Lo désir de soncament lo fach di militars ò d'una classa au poder : toti lis ornes dau pals i prenon sa part. Lo es pas moment istoric es militaras cions lo prestigi en cò zar dominât per lis interven- Itàlia, que lis envolòpa en d'una dis Renaissença occitana la començança d'un lista, la coîncidis période colonia- Renaissença catalana amb l'arl'Empèri coloniau espanhôu. roïnament de De l'evolucion pertot, dustrializacion e promocion a la atrobam la cima listes, 18 a que lo mercat de rapida de l'in- dau comerci assegura una borgesiá capitalista. Nos dis esperanças capita¬ Segond Empèri li dubris un nacionau, autoritat de concentracion la dau Nòrd, Lion, dau Creusôt. La de zona coîncidis, e unenca fortuna, li industrialas de luòc basis de Lorrena, promocion économies França, França d'oïl. Segur existisson, au sud de Lèire, quauqui zònas de progrès industriau d'importància europenca, li bacins miniers d'Alès, de La Sala, de Carmaus e Clarmont, Lemôtge... Pasmens son amenaçadas per la colonizacion venguda dau Nòrd, e, en mai, per lo plan de camins de fers en construccion, qu'arroina li amb en moment, dins aqueu la direccions naturalas nefici de Paris. I dis escambis be- au de borgesiá occitana dins la d'òc : aquela borgesià, d'efiech, es ligada amb la borgesià francesa e causis sèmpre d'exportar si capitaus puslèu que de s'acarar amb la concurréneia dau Nord ; li agrada melhor d'afaa ges Renaissença la vorizar desindustrializacion de daverar per profiech un culturalament assimilada païs son immédiat, e es desempuèi força annadas. unitat nacionala de realiLo fracàs de l'ex- d'aquela expedicion qu'es criticada, non pas l'imperialisme. França tota es comolada d'orguelh per la colonizacion d'Argeria. amb per E autres. pedicion dau Mèxic (tôt just en 1867) tòca lo poder, mai aquò's la marrida résulta La espectaclós. E aqueu camp passa la centralizacion estatala. Convèn de notar qu'alara ges de ciutat de França, ges d'ensèms économie distint es pas ca¬ pable d'equilibrar l'arquitectura simpla e clara que recampa is entorns de Paris camp aquò's lo mau mai grèu. Alienats de sègles de vida francelis Occitans an perdut lo sentit de son etnicament sa, identita;. lan per Sabon pas soncament par- que lenga autoctôna. En plaça de la distinccion geografica di lengas, an botat una escala una es sonat populara. Lis guèron que coma tada. que gost se de valors patois se ; es ornes socialas. ligat la a L'occitan condicion de la Convencion vou- li patois dlspareguèsson, trachava d'una misèria eire- La borgesià dau sègle XIX pretèn comprén pas una lenga qu'a un rèirede barris obriers e Republicans li fan prodèu, de barracas. que botan Li en abans l'idèa d'un Còs nacionau indiferen- �Aqueu fenomèn es mai que comun l'istôria de nòstri culturas : Catalo- ciat. dins nha i d'à fons au sègle XIX ; jamai se i môstra pas amb tant escapa pas pasmens de rigor. Occitània, dins lo desenvolo- presa pament de la societat francesa, adonc es, o eau dire, un objècte d'inconsciéncia collectiva. Existis a toti li nivèus : es una realitat geografica, istorica, economica, umana. sud Es clar que i a una « França dau naturalament devèrs Gala Vau de Ròse e l'arc miegterraes clar qu'aqueu païs a una vocaorientada » rona, nenc ; cion europenca meridionala se que pot pot pas negar ni mai l'existéneia d'una lenga occitana. Pasmens tôt aquò pòt èstre desconegut, réduit, laissât créât caire. fai abans tôt au long dau sègle XIX, parallelament amb la Renaissènça literària. La Vie Parisienne d'Offenbach, aquela môstra sènsa ges de vergonha de l'orguelh parisenc, d'una so¬ cietat rica e estupida, es de 1866. En 1867, Paris se célébra coma image de Aquela ocultacion dau mond amb l'Exposicion Lo ponch de maduresa occitana, après 1870, coïncidirà amb la granda campanha escolara côntra França tota e dau luxe de la mecanica. e li patois. La Renaissença doc nivèu un de consciéncia 1867, a en es, literària mai an- força mai avançai que non pas la Renaissènça catalana. D'efiech, tre li primièris annadas dau sègle XIX, un grand erudit, Fabre d'Olivet (que Bastero coneissiá pron ben) balhèt lo senhau. La môda cian di e trobadors cions eruditas s'es cambiada amb en Raynouard investigae Roche- gude. Devers 1850, lis Occitans cultivats pôdon tenir dins sa bibliotèca modèrna toti lis aisinas d'una reconquista intellectuala. Insistirem estats recampats abans lo Feli¬ tèxts d'Augustin Thierry, de Fauriel, de Mary Lafon (L'histoire politique, religieuse et littéraire du Midi de la Fran¬ ce depuis les temps les plus reculés jus¬ qu'à nos jours, dau darrier citât, es de 1842). E tanbèn lis arguments linguistics, que lo mai important es lo Dictionnaire de la langue d'oc ancienne et moderne de S. J. Honnorat (1846-1847). Un movement literari poderôs èra nascut, que se i mesclavan l'inspiracion populara desrevelhada e protegida per lo Romantisme e la preocupacion pèr la dignitat linguistica. : de tèmps rescontrèt pas Pendènt pron de problèma grèu. La concentracion l'intellectualitat francesa a Paris i de faguèt de mau, tôt au contrari ! Caries No¬ Sainte-Beuve protegisson lis escrivans d'ôc, especialament Jansemin. Aqueu foguèt recebut dins li mai a la môda demèst li salons parisencs, e a la Cort de França. Jansemin, per lo public immènse que recampèt en Occitània amb si recitacions, per l'orguelh etnic que respira son ôbra, per la glôria que saupèt gasanhara Paris, avià practicament realizat, abans 1854, la Renaissènça d'ôc. Quora vesèm en 1831 Fauriel entamenar son cors a la Sorbona per una exaltacion di sègles XII e XIII occitans e per una denóncia de la Crosada albigesa, nos demandam quin succès acomparable se pot trobar après ges dier ; 1854. Aquela Renaissènça, estènt qu'a ges problèmas sociaus, es mesa a l'esprôva pèr lo quite movement de la societat francesa, que n'avèm ja parlât. Vèn un tèmps que caudrà causir coma se batre. Aquô's lo tèmps dau Felibritge. de La causida literàrias primiera amb pron de força sus aqueu ponch, estènt qu'una tradicion, encara viva a l'ora d'uei, a confondut la Renaissènça occitana amb lo Felibritge, jamai 1854. D'efièch lis arguments isto- son britge pas negar ; se de en rics a es per fondamenta la pojada d'un réalisme ciutadan en pecialament marselhés, reaccionaris a e en doas direccions contradictôrias. La entre socialas e Provença, Marselha. Lis e mai es¬ escrivans poguèsson èstre de poiitica, utilizan la saba mai 19 �Se obriera. entèndre sus aqueu adaprès 1848 lo capitalis¬ me francés transforma la granda ciutat provençala en un pòrt coloniau e un centre de comèrci. Lo pòble autenticament marselhés acomènça de sentir l'amenaça de la proletarizacion : en Provènça l'equilibri vièlh entre l'agricultura e li menestraus a disparegut. Es aquô qu'exprimis l'ôbra de Victor Gelû, aqueu grand poëta autenticament popular e revolucionari — segurament lo mai grand d'aquela mena que i aguèsse jamais agut en França. Mai Gelú denóncia l'explotacion capitalista en balhant la paraula a de mond de « pichòts mestiers » qu'an lo langui de l'equilibri anterior. Sa denôneia es mai que tôt la jectiu « d'una eau obrier : » mudason economica e sociala que laissa ges de possibilitat de se sauvar per l'espotis. En mai d'aquò, son estetica realista lo porta a forçar lo ton, e es condemnat per un tribunau per immo¬ l'orne, e que ral itat. La segonda direccion es que balha borgesiá campairòla, estacada a la França estadissa », d'opeions socialas una « reaccionàrias. Es la dralha catolica e monarquica que s'encarna dins la persona de Josep Romaniiha, pamfletaire antirevolucionari. Esteticament, aquela dralha mena a de bons sentiments, poësia una de vertuts familhalas, cap a una exaltacion de l'onesta pauretat dau pòble e a la denôn¬ eia dau progrés. Aquela denôneia, que se crôsa amb la de Gelû, la sentida angoissosa d'una me¬ naça que pesa sus la lenga, l'oposicion a Paris per de motius complementaris, tôt aquô explica que l'esquiçament de l'abondosa literatura d'ôc (abondosa sobretot en Provença) demorèsse de tèmps amagat. A ma autre un prigond perar dins : nivèu, i a tanben un drali marseihés, que podián es- un d'una literatura pectivas la siá 20 cultura per mitan istoricas d'ôc. ciutadan populara, e progrés de persd'una vista totala de Refusan quina l'ortografia. li mancan Gelû es nôrma que una entire- pas dins l'avenidor de l'amèsse a la passion. naissènt, que crei lenga, sa e mai A I encontrari de consirôs e la Romaniiha en torica de Lo erudlt un de la lenga voudrié asplena consciéncia l'astrada is- de l'unitat dis escrivans, segurar es normalizacion cultura sa Felibritge e multiseculària. es, mai que tôt, en 1854, mejan de desnosar lo drama en cam- un biant de plaça la scèna. Foguèt a Avi- nhon, anciana ciutat di Papas, que se for¬ mât una escôla estrechona, mai força ambiciosa. Lo corrènt realista marselhés n'es fôrabandit ; contunharà solet son camin. Jansemin rondina. Li a la débuta mai grand : protagonistas Romaniiha lo son très mèstre e lo Teodôr Aubanèl, rie borgés, (es d'una familha d'estampaires di Papas) mai que se mostrarà lèu lèu liberau en politica, amb de tendéneias esteticas e moralas (de pèr l'influéncia di corrents artistas parisencs) que, d'intrada, li faràn côrrer lo risc de desagracatolic ; sincèr « dar mond au fin » viran a son entorn que finala, Mistral, ; e, borgés de campanha, que, a 18 ans, a causit la Republica, demôra fidèu au libéralisme e, dau mai, ten un engèni poëtic d'una fôrça inesperada. Signe de l'establiment d'aquela escô¬ la : lo Felibritge adopta una ortografia alestida per Romaniiha, força prêcha de la grafia francesa e forestiera a la tradicion occitana, qu'ensajarà d'impausar. Aqueu quadre rapid permet de vèire de coma la Renaissença occitana se dessepara de la Renaissença catalana, e de li coma sèmbla. nivèu de se sèmbla tôt maniiha Es ben évident que, au l'inspiracion poëtica, Rubiô i Ors : a la fes aquela a Jansemin e a Ro¬ inspiracion provincialista bèn-pensanta s'esperlongarà pron de tèmps a Valéncia amb lo fidèu felibre e Teodor Llorente Lo raus. climat e sostendrà intellectuau li Jôcs Flo- jôc-floralista, senhorejan Milà i Fontanals e MaAguilô, es ben lo dau Felibritge : tradicion borgesa, moralisme ,folklorisme, que rian i erudicion mande. nacionala, sentimentalisme ro¬ �Cau apondre que, au tradicionala tura grand es una occitanô- comunitat la passât, catalana nivèu de la cul- dl records pietadós d'un e Desem- donada de basi. d'Olivet fins a Honnorat, lis que Catalonha es una part de son domèni ò podriá l'èstre. Li Catalans, mercé li trobadors, claman l'existéncia, d'Alacant a Lemôtge, d'una granda lenga d'òc, ò « lemosin •. Fabre puèi Occitans pènsan La diferéncia Barcelona de coma de climat sociau entre Marselha explica lo mond occitan es bastit sus de tibaments comprèn Avinhon e que que ò Catalonha conèis pas. Se la literatura occitana siá, d'aqueu tèmps, mai creairitz e mai modèrna que pas non Pasmens le la catalana. rescôntre a de se faire. RESCONTRE LO Sèmbla inutil de dintrar dins li detalhs d'aqueu res¬ prepaus nòstra tôca. Nos acontentarem de remembrar que i'estiu de 1861, Damas Calvet, guierdonat i Jôcs Floraus de Barcelona, e engenhaire quimic, reçaup li felibres en Catalonha. Li pron anecdotics a côntre. Aquô's pas relacions son establidas. Prenon biais un I'estiu de 1866, quora nôu Victor Balaguer dedica i felibres son libre Espérances i records e li convida per li Jôcs Floraus de 1867, convida que podrà pas èstre tenguda per encausa de l'exilh politic de Bala¬ guer : au mes d'agost de 1967, la Copa es oferida i Provençaus per li Catalans, en mercejar de l'ospitalitat facha a Ba¬ laguer. Mai important es, de nôstre ponch de dis interlocutors l'identificacion vista, d'aqueu dialôg istoric. tar D'un costat li felibres, que pôdon boabans una débuta de succès popu- en lar (son Provença) parisenc lausats fach a « Armanac » es força legit en subretot un enôrme succès Mistral e Aubanèl son estats e : per la prensa francesa, Paris mantunis amistats e — per emmascar Romanilha. Son ôbra se son çô qu'es es nôva, anti-provinciala môstran Mistral (ditz amb trai e li mitans provinciaus o D'aquela situacion, amaresa. una vista nacionala occitana provençala »). La lectura dis istoli a tornat sa patria. La flaquesa de « rians l'Escôla l'airau tèn a dos fachs : cobrls pas tôt occitan, que, tant a l'oest coma a d'Avinhon, sis amistats son gaire l'est nombrosas arriba pas au pôble proven; qu'en amagant son pretzfach nacionau (pretzfach qu'existis pas qu'en cô de Mis¬ tral). çau D'un autre costat, li Catalans. An ges l'importància de Mirèlha ò la Miugrana entreduberta. Benlèu qu'an pas ni mai li succès populars dis Occitans, mai tenon ja una presa sus l'istôria. La confident de personalitat de Balaguer, Prim, n'es la prôva. Vesèm, adonc, que la Renaissença catalana seguis una dralha politica duberta. Pot, tanben, s'apilar sus un sentiment d'autonomia que l'alienacion occitana enebis. En un tèmps que, en França, la drecha e la senèstra son cen¬ tralistes, s'atrôban en Espanha de mond que simpatizan amb lo fédéralisme demèst li carlistas, oposats a la centralizacion d'lsabèu II, e, a l'encôp, demèst li Republicans. d'ôbra de Mistral pènsa de côntre un balhar a aqueu res¬ contengut pron ample. L'amistat amb Calvet li fa escriure l'ôda / trobaires catalans, au mes d'agost de 1861. Aqueu grand poëma, força bèu per quant a la forma, demôra ideologicament gastat per sa prudéncia e un discrèt salut a la glôria dis armadas francesas. Caup, pasmens, una idèa coherènta : Mistral ment, dis que escrivans basi d'accion de Espanha désira una França, democraticas e descentralizadas, podrièn i permetre una reunion normala e naturala entre Catalonha e Provènça. Aquela ucronia fa de Mistral lo primier, cronologicaEurôpa federala, europencs e : es una granda valor. D'un autre costat, dins lis annadas qu'escriu sa segonda epopèia, Calendau, Mistral legís Proudhon. I trôba lo mejan 21 �de desbarrassar fédéralisme d'un lan¬ son gui d'Ancien Régime coma eau doctrina una pas faire ne lo de e plantejar d'avenir. De tôt biais, borgés. obrier Dins pintrat es companhonatge, li de lida Calendau lo mond dau li colors sota quite au sendicalistas « la que respe- companhon » (de diversion e que una coma l'lnternacionala moment denôneian l'esperit contraria) segunha s'establis Pasmens aqueu L'apoteôsi de mai de 1868, coma argerms d'una rupture. Ba¬ laguer e Quintana, recebuts per Mistral a Sant Romieg en setèmbre, i trobèron pas qu'una fèsta d'un contengut idéologie mé¬ diocre que la realitat francesa i pesava grèu en subre. Lèu lèu ambigu progressisme 1867, alestit Calendau, Mistral reçaup confidéncia di conspiracions de son amie de espéra amb e rason que Oda son 1861 serà pas una utopia. Es l'epòca França, se pòt prevèire la casuda Segond Empèri. que, en dau travers Lo peta 18 Lo viatge au mes que li de mai felibres fan de 1868 Barce- a la cima es d'aquela esperança. Viatge fin finala for¬ felibrenc, e pron mesclat : aculhissènt Milà i Fontanals convida tanben setèmbre divergir li farà e la Revolucion Balaguer es- Quintana e clandestinament la frontière. En 1869, lo catalanisme pren un aspècte que passan Mistral intra avià en pas jèc previst lo e : Pacte Valent! Almirall es proclamât a Tortosa. Desenant lo sentiment catalan dau se A Barce¬ lona l'istòria tòrna començar e a Avinhon, i a pas qu'una ridicula politica despartimentala, que caup rèn de provençau. 1870 ça Mistral, de Espanha. en evolucion que, internacionala, acomença una de la politica dessepararà lis amies Renaissènças sòrres. desliga lona Fònt- lo Felibritge ja idealizat. e riba, conteniá li Marselha. a permet una comunion de pensament amb li liberaus catalans, subretot amb Balaguer. la l'entorn de la a tornar faire DIVERGENCIA E RUPTURA au En Verdaguer, e Font del Desmai, volián revolucionari. Encara un que siá opausat a la borgesiá industriala francesa e que denoncièsse la traïcion de la borgesiá occitana, demôra un pensaire Collell sap, sentiment occitan. decisiu. es d'Espanha, ont L'afaire Balaguer julh coma Trèni dau intervèn amb una tempèsta. li Prim, rilla. D'aqueu tèmps li felibres son emportats per l'explosion d'ira nacionalista e antigermanica de toti li Francés. La guèrra, amb si desfachas, mobiliza l'opinion. grands poëtas castelhans subretot ZoLa presidéneia foguèt atribuîda a Balague; : aqueu saupèt balhar a Mistral li satisfaccions de patriotisme que la consciéncia provençala tral poguèt tur poëta de Mistral lut costat, a la li refusava. E Mis¬ consagrar en Verdaguer lo nacionau de Catalonha Lo una a fu¬ sa¬ Verdaguer, d'un autre significacion : salut a dobla Renaissènça catalana dins ensèms, informat, l'avià mai son tanben, (Mistral, mau benlèu tengut en compte) salut particular a çò que, dins aquela Renaissènça, pas se sèmbla lo mai a un Felibritge reduït, lo pensament tradicionalista estacat a una realitat catalana campairòla cala. Pensament que Collell pron ben dins la 22 « e que s'exprimis tertùlia dels minyons a ». a e Vie e cleri- représenta Barcelona Coma se peta en Es alara que Mistral entamena un desplaçament devers la drecha, que sèmbla una palinodia. Evolucion perfiechament lo- gica, fasèm l'analisl sociologica. 1869, Mistral comprenguèt bèn que l'oposicion republicana a l'Empèri podiá pas l'ajudar pèr sa Renaissènça. Lo jacobinisme autoritari installât dins li En se 1868 ne e consciéncias politicas barra tota tempta- de descentralizacion. Ren a pas cambiat dins la mentalitat centralizairitz de la tiva borgesià francesa. Lis Occitans Gambetta nauti son a mand responsabilitats, de an que, coma daverar li mai pas pus rèn �Lo d'occitan. lo bèu just lo de la solet camin dubèrt tôt es Mistral pot pas engulhar que obriera. Revolucion Lo : libéralis¬ li agrada mai, lo girondinisme, ofris ges de sortida. Li demôra pas que lo replegament dins la « França estauna dissa » pagesiá tradicionala que me Jamai l'alienacion dau pòble foguèt tan fonsa ; jamai l'occitanisme poguèt mens proclamar en public. d'òc se centrista que sèrva vòta l'us intacte drecha a de l'occitan, mai que idealizacion de la ci- una ; pre-mdustriala ; un langui di liprovincialas d'Ancien Régime. Cau ajustar qu'un atac parisenc contra son séparatisme » e son catalanisme l'a esmougut, e qu'una evolucion intima l'en- vilizacion bertats « vielhis d'ora. Mistral 1870, refusa, adoncs, en octobre de députât e escriu lo mes venent lo Sa/m de la peniténcia, ont liga França e Provènça sota lo signe dau una retorn a Vèn la desfacha. carga la tradicion la Comuna. borgesiá francesa catolica. Partatjant la paur de e de gairebèn toti E vaqui, cidis Mistral que pasmens, dins intervenir a lis di man Pirinèus, fa se jorn un de nom la catalana tradicion Coneissèm a letra dire. se E LA CRI SI FELIBRENCA DE Es bèn clar que Mistral viu en Fran¬ Au moment que lo carcanhava la desfacha de sis espèrs, Balaguer èra menistre ça. e Francesc Matheu creava la « iove lunya ». Lo catalanisme progressa grand. Aqueu catalanisme aguèt s'acarar amb Cata- pas a esdeveniment de Mistral, d'ara en abans, dintra dins lo a francés, l'ala drecha d'aqueu nacionalisme, ont mantèn amb prudéncia una plaça discrèta par un pro¬ vincialisme occitan. La França d'aqueu moment, desprovesida de l'Alsàcia-Lorrena, sosca pas qu'au revenge : accentua revo¬ lucion d'Argeria coma colonia de poblapèr trobar una compensacion Dins lis annadas venèntas, que se lo Felibrit- francesa e li que lo rosegan fan pas s'aprigondir. D'aqueu tèmps vesèm ge s'installa contradiccions dins dessenhar tacion féra di que se dualitat novèla d'orien- una pòt donadas vida la comprene pas de la en dé¬ realitat francesa pas nacionalisme ment 1878 d'ensèms. a l'importància de la Comuna. Quina inflexion auriá recebut, se la borgesiá liberala que lo sosteniá foguèsse estada enfrontada amb la revolucion proletària ? un ! indignada de Quintana, dau 19 de novembre. Sèmbla que d'ara en abans Catalans e Occitans aguèsson pas que de causas desagradivas la L'UNION MANCAD A proudhounisme, condemna la soleta justificacion de son fédéralisme comunalista que se siá presentada a eu au sègle XIX, e adopta la terminologia mai reaccionària que trôba. son moment d'espèr. En França Mac Mahon es prési¬ dent : sèmbla qu'una restauracion monarquica siá possibla. Lo poëta provençau prèn partit dins la segonda guerra carlina e adreça un poëma a Dońa Blanca, au lis escrivans francés, Mistral escriu lo Ro- Oblida de- d'Es- panha. O fa en julh de 1873, quora Espanha s'es balhada una Republica, quora li catalans an cargat Pi i Margall de daverar estatut federau, quora, de l'autra un câs de Sisife. se afaires a sa assumidas li posiideologicas de Romaniiha. L'evolucion i a apondut un antigermanisme, que son argument màger es lo Kulturkampf de Bismarck. Lo poëta nacionau occitan es l'aligat dau nacionalisme de drecha de Paris, qu'admet un provincialisme coma complément. L'aparament d'una lenga populara es confondut amb l'apologia d'una tradicion campanhôla. Mistral parèis aver cions Pasmens nais l'amistat amb lo un Paris autre Felibritge, dins literari. Es estèta, férça anti-provinciau, liberau en politica, a de céps republican. Trôba son mèstre dins Teodér Aubanel, que sa giéria fa pas que 23 �crèiser. Dins annadas lis 73-77, se i ajusta federalista de promotors una autra Escòla, qu'es senèstra e anti-clericala. Si Napoléon Peyrat, un pastor reformat qu'es esmougut per lo record de la Crosada albigesa, Lois-Xavier de Ricard, un poëta parisenc (fondèt - L'Art » amb Ca¬ tulle Mendès) que acaba de venir occitanista e August Fourés, un jove escrivan de grand talènt. Aquò's lo « Felibritge roge », qu'es lengadocian e s'opausa a la supremacia d'Avinhon. son aquela la contradiccion per explicar lo drama prigond qu'atraversarà la Renaissença occitana abans 1880 : se tracha, d'efiech, dau rescôntre d'una de crisi la francesa amb consciéncia de la consciéncia occitana una (aquela, o d'un biais vesible existls qu'en cò dis escrivans). En mai d'aquô, es lo moment que Occitània conèis malaise lo économie, moment que campanhas se vuejan e Paris engolls part granda d'aquel exôdi rurau. si una Dins aqueu période, lo vocabulari es jamai » pur ». Lo fach nacionau occitan es sèmpre acaptat amb de terminologias complèxas. Se, per exèmple, la senestra parisenca ataca lo séparatisme de Mistral, es per amòr que lo situls a drecha, coma un federalista blanc Au contrari, Mis¬ ostilitat contra lo centralisme francés, mai lo combat coma jacobinisme pôst-revolucionari. Li « felibres roges » son d'acôrdi amb Mistral per protestar contra la centralizacion, se dison federalistas amb clartat ; mai son d'acôrdi amb Paris per estigmatizar un ré¬ tral » renóncia gionalisme pas a ». son reaccionari. D'un autre costat, Paris fa pas prôva d'ostilitat pèr la litera- tura condicion que d'ôc, a l'ensenhament de l'occitan siá pas demandât. Au moment de la crisi finala, la pèira de tôca dis opinions serà l'omenatge a Victor Hugo. Li que se i associaràn, li la e colonizacion retat di nacions romanicas, que se concredins li Fèstas en onor de Petrarca tizèt me a es Avinhon a lia. de Es en 1874. Lo latinis¬ la se França i modèrna. Li associar, o faràn au màger part de drecha, sa lo de es la jova ItàMistral. Pasmens ostil roman, latinisme Ricard a Forés, dintrant dins lo Feli¬ britge en 77, fan dintrar amb eli un lati¬ nisme progressista, que s'exprimls dins son e armanach Li La Lauseta « catalans ». presènts dins aquel imbroglio, que si termes francés li escapan. Quintana, mai que mai, prèn l'iniciativa dau latinisme. Cau pensar qu'en 1874 aqueu gèst util : permet is Occitans e i Catalans de tat mai es renfortida. son retrobar dins se larga ont Pasmens, en son una comuni- identitat respectiva 1876, lo problèma de la estrecha comunitat aparèis. Lo Felibritge alestls d'estatuts, sènsa reconsiderar l'idèa d'una associacion unenca per li dos pen¬ dis di Pirinèus. matèria viva Capita d'incorporar tota la d'Occitània, mai o fa pas per Catalonha sus sentan deu i : 50 l'autoritat majoraus d'aquela - que repre- acadèmia », 21 Catalans. La tiera, establida per Mistral e Quintana, laissa de caire li vielhs, Rubiô i Ors i Pelagi Briz — que revirèt Mirèlha que son oposats a la fusion, e l'aia avançada bailejada per Valenti Almirall. La tiera, pasmens, servis de pas rèn : Quintana capita pas d'obténer lis acceptacions. Pau Meyer, grand amie aver — de Mistral (èra anat a Barcelona amb eu 1868) a la maladreça, dins sa leiçon inaugurala au Colègi de França, de sotalinhar a per dire, catolic natge patriotic 24 d'Occitània economica lo capitalisme dau Nord. Per completar lo quadre, cau i apondre l'idèa latina, aqueu projècte de frai- en refusaràn de se per progressistas de gras divers, lo presentaràn coma un omeque mai provençau, condemnar lo Progrés. Fidèus a l'embornhament generau de l'opinion, lis uns e lis autres mesconèisson dos fachs essenciaus que se desenvolopan : l'imperialisme coloniau francés pas lo patriotisme subretot de mesurar remembrar, cau tracha celebradas Cau crisi d'un nom çaus. la superioritat literària di Proven- �De fach, clar que lo s'afortissènt, èra cogit de s'acantonar au Principat. L'idèa nacionala se catalana desempega necessàriament d'una istéria conjecturala a flor e mesura que s'intégra dins l'istòria vertadièra. Lo Felibritge lèu lèu trobarà pas d'interlocutors que dins li consciéncias catalanistas endarrieridas, coma li di regionalistas per nosautres es catalanisme, valencians. Valent! 1'« la Avenç » Almirall manca criticarà dins de sériés doctrinau bla de sosténer mai jas es consciéncia drecha ò progrés; lo receptacle de la Si responsables, de mai occitana. de senestra, amaràn mieus lais- s'apichonir li perspectivas, qu'afavorir sar sobresaut un cada còp tral de contunharà de consciéncia occitana, qu'aqué arribarà. Lo quite Mis¬ francesa un literatura de una pas carriera dins sa la drecha tradicionalista, que veirà mèstres si de moment au en eu l'affaire Dreyfus. de Mistral. En 1878, is entorns pour l'étude des banan de fèstas ticipa a Imne langues latinas. de la «Société romanes », se Lo Felibritge l'organizacion. Mistral recita la par¬ son latina e li Provençaus Folguerra de Reus, qu'a cantat Jaume lo Conquistador. Lo Prèmi di Latins, ofrit per Quintana, es balhat au poëta nacionau de Romania, Vasil Alecsandri. Lis incidents se multiplican : « La Lauseta » organiza a despart son banquet; un brinde a Victor Hugo es refusât a la fèsta de clausura. La representacion dau Pan dau pecat de Teodér Aubanèl, subretot, porgis l'escasença d'una polemica ferotja, que s'i enfrontan enemics e defensors de l'art realista, débat que lis uns e lis autres politizan. a coronan ne, raça Marti i Lis esperits s'escaufan. Per l'autom¬ Aubanel va a Paris. Dins un discors devengut famés, pensa oportun d'aparar lo Felibritge e lo quite Mistral dis acusacions de séparatisme : pasmens au meteis moment restablis la vertat sus la Renaissença lisme d'éc, sus sis originas dins lo réa¬ marselhés, e brinda a França, Acabarem caudriá d'un cèmbre, En 1879, Mistral capitarà de sauvar l'associacion en ne tornant faire la facia- da, mai en escambi d'un renfortiment de mediocritats. Se pét pensar qu'en 1879, lo Felibritge a complit sa mission e que s'acaba. Es segur que, coma associacion, subreviurà fins a uei ; se mostrarà capa- aqui aquel estudi. Nos parlar de la susvivéncia encara catalan felibrisme per quauquis an- tanbèn d'escasenças de retrobament entre li dos pébles, es a dire entre nadas, sis e escrivans, fins que se Pèr ara, pasmens, relacions bocar sus abasta d'aver nos esclargit çé qu'empachèt, lis multiplicadas son jorn de uei. au sègle XIX, au occitané-catalanas de desem- d'istéria comun. movement un Foguèt mai que mai una diferéncia de situacions politicas e socialas, e non purament linguisticas. Lo catalanisme intervèn, a néstre ve- jaire, dins una societat que se compausa : poissança de la borgesié capitalista barcelonina, que congrèa au començament dau un prolétariat actiu ; dis opinions a l'entorn dau sègle XX cion cionau organizafach na¬ desenvolopament d'un recèrca ; d'ensèms économie déféra en de l'orbita Madrid, etc... Tôt aqué fa abans, cotria amb la Renaissènça linguistica. de néstra patria », e a Victor Hugo. En deRomanilha e Mistral lo cogisson d'abandonar si fonccions dins lo Felibritge. « VENIR OCCITAN E VENIR CATALAN de- L'occitanisme es eu un progrès cul- contradictéri de la societat que l'en- turau virona, una societat que se descompausa : li desfauta lo sostèn d'una borgesié au- tocténa, amér per que lo capitalisme oc¬ citan es destruch ò estrechament mesclat amb lo capitalisme francés. Aurié trobar mai se una eau dobertura dins pas retrospectivas : pogut lo mond obrier, laissar anar a d'illusions lo mond obrier occitan 25 �publica, is entorns de 1878, amôr que l'anar de la consciéncia francesa èra en contradiccion amb lo triomf felibrenc. Podèm acusar amb justesa Mistral de pas aver vist pron clar. Mai aquel enfosquejament de perspectivas, es que lo devèm pas botar au comp¬ te de l'epôca ? Li pôbles an lis erôs que la consciéncia reduch tant coma viurà dins marginalas (fins au ponch qu'au sègle XX, de per la concuréncia, Occitània coneisserà una crisi de desindustrializacion). Demôra una basi campanhòla e de jaças mejanas. Terrador mai que perilhôs au sègle XIX, per doas rasons complementàrias : per amòr que la coincidéncia pot èstre reaccionària ; per amôr que lo fenomèn d'alienacion culturala se desenvolopa au maximum dins aqueu sector, ont promocion se traduis per abandon de l'occitan au profiech dau serà de sempre zonas d'economia per li situacions istoricas permeton. uei d'un biais amôr que l'anar fran¬ cés nacionalista-chauv/n, expansionista, s'es acabat fa gaire ; per amôr qu'a tindat l'ora di construccions comunas. Pron de francés. celona fai nàisser a dire òm automaticament. som es dins una se pòt pas cionalista francés. bornha, carriera Aquò vôu pas dire, de ges de biais, de formulas nacionalistas dau tip sègle XIX siàn aplicablas au cas occitan. La societat francesa contunha d'èstre orique e sortir qu'en venènt na¬ ginala, Rèn de mai desvelaire d'aquela diverla jove drecha géncia que l'aventura 1892. A Barcelona de en dòna de la dins Riba e nacionalisme un catalanisme. nisme mai se transformèsse. amb lo mond contemporanèu. aquel sentit aquô's un potenciau de pensament progressista. S'atrôba en un moment que lo catalanisme vèn per eu un renfortit En tèma de reflexions, de au jorn (en 1897) que possible que l'occitanisjoguèsse lo rôtie de reactiu critic e d'aprigondament per lo catala¬ nisme. D'aqueu biais, l'antiga comunitat me vèn tornarmai actuala. Robèrt LAFONT. farà dintrar l'idèa de decentralizacion dins lo naciona¬ (publicat lisme francés. Horitzon Força occitanistas pènsan uei que sa Renaissença foguèt un fracàs, au nivèu de 1968. ★ ★ en » n° Revirat GARDY). ★ 26 comparasons. En cambi, es Maurràs portarà lis espèrs de Mistral, fins L'occita- deu d'inventar si formulas a eu, Dins Occitània, Caries Maurràs, qu'a tôt beu just la meteissa edat que Prat de la Riba e que, intellectualament, li sèmbla força. Li « Bases » de Manresa son di 25, 26 e 27 de març de 1892. Lo Manifèst di joves felibres federalistas (Maurràs, André, Amouretti...) es dau 22 de febrier d'aquela annada. lo e se d'acôrdi Enric Prat un quauquis de la la desalienacion. consciéncia occitana, Es nacionalista occitan, que, s'atròba d'aqui signes nacionalisme catalan. un Occitània s'aliéna En se pausa per marcan bèn, desempuèi annadas, lo desrevelh popular aquela rason, lo sentiment nacioseguis dos camins despariers. A Bar- Pèr nau problèma Lo fôrça diferent, catalan dins « Nou 4, segôn trimestre en occitan pèr F. �Las fuèlhas nalsson als arbres las plumas als e aucèls Amb la saba dels sorgents nais nòstra de son sang cendre dins la dolor solària de l'enfantament Vaqui que la los òmes o se vaqui los se tèrra son es fidèla pas estais la tèrra es bêla temps o son pas estats que Erem nascuts per ren vaqui qu'avèm causit de nàisser un dosen còp e a de bon e que siám venguts los filhs de nosautres meteisses Erem nascuts per existir causissèm de viure Nòstra misèria nos a congreats e misèria nos a concebuts misèria nos a desrevelhats desenant portam lo nom nòstra nòstra e que nos donam los mai ries qu'avèm pas ren siám mai ries que nosautres siám nuses siám mai grands que de que nòstras mans son vuèjas reis e nusas quichan nòstras espatlas pòrtan pas que de nòstra grandor d'ornes mas lo pes Pr'amor que la tèrra es fidèla los òmes o son pas estats Pr'amor que la tèrra es bêla se los temps o son pas estats se En d'esposalhas nòvas lo vin nòu de la vinha coma esposam nòstre destin. Roland PECOT. �Degun sap pas çò qu'es la revolucion de l'autre degun La revolucion comença per tu e per ieu comença per dins la sorna dolor de la vida malauta cadun cada jorn La revolucion pren Los tôt ja cors es dins l'ira vam dins l'amor descadenats e macats, veses, e los esperits paures e son escrachat mentit utilizat Los jorns son pas qu'una agònia Tu sabes cal s'acostumar a pas ren que siám trabalhar atal ni mai d'esclaus per faire e per pensar e per comprar çò qu'es sempre dictât per d'autres qu'aquò pòt pas o sabes se sonar viure ma pas doça d'ases o per La revolucion comencèt lo jorn qu'avèm trencat la porta de jornal entre lo mond e ieu la paret de papièr entre tu e ma força qu'avèm virât l'esquina los borgés e los a autres l'espectacle complasent de lor pròpri merdièr fan practîcô- que se [filosofic qu'avèm asclat dins nosautres primièr còp tôt l'espectacle après de la vida mentida lo jorn vengut de l'enfantesa adonida La revolucion me sembla que serà pas que l'exemple viscut mil de la liberacion vidanta d'una còla pro començada e acabada en un parelh que marcha nud al bèl mitan de las masquetas Non la revolucion occitana a pas 'ncara començat perduda al fons dels escondons de la societat vièlha naisserà dins un prat de la révolta bauja e sàvia de tôt lo saber animal de la joventut occitana espelirà dins la violéncia d'un refús tôt de l'ordre universal del sagrat egoïsme d'òmes enfin liberats ferotges usatgièrs d'un pòble lor enfin rendut al vidant [egoïsme pòble estraç fol mejan d'escasença sol capable de li tornar la saviesa pagana de la jòia Alara naisserà la revolucion occitana un parelh d'amorós la faràn enflambar Joan DAVID. 28 �LO CARRI DE TANTA VICTORINA Nova de Crestian BAILON TP ONIETA COLOMB dobrèt los uèlhs ; agachèt a travers los arbres color fuec ; las neblas pelanconas flotejavan dins lo cel blau. Enaucèt una man engordida per desbarrassar son morre de las fuelhas mortas que lo cubrissián ; clu- guèt los uelhs e ensagèt de s'assetar. Un momenton, son esperit s'empliguèt de sovenirs trebles, en cerca de magenas esclapadas e de conoissenças passadas. En sospirant, calculava : « Ai degut faire un penec, mas perqué siáu aquí dins aquel bôsc ? ». E aquel bosc li èra desconegut. Sènsa gaubi, las cambas reddas e pesantas, Tonieta se metèt drecha e cerquèt de caire ela qualque endrechiera qu'auriá pogut sègre. Mas n'i aviá pas ; rèn per l'endralhar. Flairèt l'ària, pilhant plaser un momenton au sentor de las fuelhas d'auton. « Me sembla que siáu a doas oras de marcha de sabi pas ont ». Sa pròpria vòtz li pareissèt sorda e la reconoissèt pas. « Es coma se m'èri enraumassada ». Badèt sa rauba e la chaissèt per faire calar la mossa e la terra que ton ». En i èran pegadas. « Es un pauc laugiera per tremolant, crosèt los braces per s'escaudar ; grat lo solelh caudós, lo fons de l'au- mal- l'èr èra fresc. Pendent que cercava vanament una rara a travers los arbres, Tonieta se disiá : « Aquò's pas possible, ai la sentida de venir fòla. De segur, siáu ja venguda aqui, mas quora ? ». Coma l'espaventa començava de li faire cantar las dènts, sarrèt las maissèlas e se metèt a caminar. fach força camin denant qu'arripuslèu una simpla levada peireveguèt, de l'autre costat, lo rebat del solelh sus Li semblava qu'aviá bèsse a una rota, qu'èra gosa, e l'aiga. Tonieta faguèt petar sos dets, dancèt de jòia e parlèt : « 0 sabi ara ; es lo bôsc del vièlh Barbon, a l'ubac del vilaron de Lapiera, ont Jaume e ieu anaviàm calinhar. Mas dempuèi se n'es debanat de temps. Qué fau aqui uei ? » fort 29 �respòndre a sa question, un vièlh carri aparela virada del camin. Tonieta gangassèt sas braces; lo condusèire grisonejant deviá èstre bòrni ! Tranquillament, regardât d'un autre caire, e lo carri s'avaliguèt, sautant sus las pèiras del camin. Estabordida, Tonieta bramèt : « Se vos plai ! » ; correguèt una vòuta darrier lo carri, puei s'estramassèt : sas sabatas de tela èran pas fachas per aquel marrit camin. « Paure vièlh salòp », renèt. Quora me revendrà a l'idèa eu m'a menada aicí, li farai petar lo tròn ; lo morre sec que m'a laissada en plant, o me pagarà. M'es arribat un brut còp ! ». Se podiá pas remembrar de qualque res d'autre, çò que l'enrabiava. Ensajèt encara de retrobar las magenas fugèntas que li èran vengudas a l'idèa quora s'era desvelhada, mas aquò li fasiá virar lo sang. L'aiga li venguèt als uelhs. Li semblava qu'i aviá pas rèn a faire per ara, que tôt vendriá clar quora caldriá, dins una ora o doas, a la virada que vesiá, pèr exemple. Coma per guèt a Çè que descobriguèt a la virada, foguèt la bèria enca- lada del vièlh Barbon. Tonieta s'arrestèt, espaventada. L'òrt èra envasit per las caucidas ; las fenèstras especadas pendejavan ; lo clueg, a redèls, mancava, laissant un gros trauc decaire la chaminèia. Tonieta aviá lo batecòr. Lo vièlh carri, denant la sosta, li tirèt l'uelh. « Aquel porc ! » diguèt, l'obligarai de me menar en vila o li raubarai son ». En trantalhant, anèt tôt drech a la porta de Postal, que pendejava tanben fora la pesquiera. Tonieta pilhèt l'abriva per sautar lo suelh de paur que lo bòsc poirit li calèsse sus los pens. L'audor umida e aigra dels ostals abandonats l'agantèt a la gorgiera. « De segur, pòt pas demorar dins aquel chalàs ». I aguèt un bosin sord e mat detràs la branda de la cosina, lo vièlh òme apareguèt leu, los braces cargats de tròces d'una cadiera que veniá de « carri vielhàs serrar. Tonieta alisèt sos pels e faguèt un sorire de correntina. Avalar amar e escupir doç... Valiá mielhs pas li faire pilhar la ronha en li disènt tôt lo mal que pensava d'el. « Bonjorn, Monsen », diguèt aimablament, « pèdi anar amb vos d'aqui a la vila ? Anatz en vila, a Sant Martin, de segur, qué ? ». Lo vielh òme s'arrestèt, la regardèt e tremolèt. Puei, l'es- cartant, anèt devers la porta e portèt son fais de bòsc fins al carri. Mandèt lo bèse per la portiera duberta, tornèt, escartèt Tonieta un segond còp e desapareguèt detràs la branda de la cosina. Lo bosin sord 30 e mat s'audiguèt un còp �de mai. Tonieta sarrèt las bregas. I aviá pas que consentiguèsse de la menar a la vila. A gaire d'astre mens que... Caminèt amb segurança devers la porta, puei al long del dralholet, se disènt : « Li vau faire vèire ! Podrà pas mai refusar ! » Pugant dins lo carri, veguèt que li caldriá s'assetar sus lo bòsc trompelat qu'èra amolonat pertot a l'ex- cepcion del sèti del condusèire. Tonieta s'installèt, s'engimbrèt amb biais sa rauba ; repetiguèt la granda scèna del mesprètz qu'aviá totjorn encapada amb Jaume, son òme. Menar un òme a s'iràisser, a s'enrabiar demandava pas gaire de mots, aquò o sabiá, a condicion que foguèsson bèn causits e mordènts. Enfin, lo vièlh ôme apareguèt amb un novèl fais de bòsc. S'arrestèt davant la portiera duberta, mandèt un còp d'uelhs sus ela e Romegant, pugèt e laissèt calar Tonieta ! Fretèt sas mans l'una tombar la serrilha, puei s'aisiguèt sus lo sèti del condusèire, e barrèt la portiera. Lo vièlh carri, gronhant e sospirant, semblèt partir a racacèr e quitèt lo dralholet pèr la rota devers la vila. Tonieta èra blaima coma un lençòl. Ensagèt de levar lo bòsc de sobre sos genolhs, mas i aviá plus de plaça per lo metre dins un autre pòst. Amb una vòtz glaciala injurièt l'òme, li donant una pintura força compléta de çò que pensava de sas originas, de sos parents, de sas prodesas amolo bòsc qu'èra dedins. fais sus los genolhs de contra l'autra per ne faire sus son e de sas abituds d'ara. Ne fasiá pas cas, condusènt bèn drech e siblejant doçament. Tonieta aviá enveja de l'ensucar d'un còp de bilhòt, mas s'avisèt aurosament que podriá se retrobar escagassada al mitan d'un molon de ferralha contra un arbre. Alora, dobrèt pas mai la boca, li rosas faguèt la crotz ; sentiá que perdiá la babaròta ; èra jamai estada tant estirada. en clareSemblèt a Tonieta que Sant Martin aviá quasi pas cambiat despuei que l'aviá quitat, d'aquò i aviá un brave moment. Las carrieras èran Lo bel aprèsmiegjorn se cambiava lentament brun quora dintrèron dins Sant Martin. relòtge picava sièis oras. Roncant coma un qu'a la bofadissa, lo vièlh carri anava devers la gara. Un pauc vergonhosa ara de sa tirada, Tonieta soridava ; pensava al plaser qu'auriá lo vièlh ôme d'èstre desbarrassat d'ela. « Podètz me laissar aqui », ela diguèt fermament. L'ôme faguèt pas bus, pejor qu'un pam de barri. « Ara », ela cridèt, del tèmps que despasseròn lo depôst. Lo carri desertosas ; lo 31 �camin. Tonieta petegava. « Tancatz-vos aquí », que despassa van una novèla ostalamenta. Lo vielh òme carrèt sas espatlas encara mai fermament dedins sa vèsta de velós marron e despassèt encara très novèlas ostalamentas. Se tanquèt denant l'ostal del fornier. Sortiguèt del carri e dintrèt dins lo magazin sènsa regardar fasiá totjorn plorinegèt, mentre darrier el. frejolida aquí, amb sa rauba amb sos uelhs plens d'òdi. virèt e s'estirassèt devers la al lòng de las ostalamentas mornarosas. Tonieta s'avantèt fòra. Era frostida qu'ensajava d'alisar, « Bòn viatge, manjagarri ». Se gara, Coma aprochèt de la gara, las lûmes del guisquet s'aluquèron ; quand e quand Tonieta s'enavisèt qu'aviá pas de saquet, adoncas pas de sòus. Coma faire per comprar un bilhet per dintrar en çò d'ela ? De verai, conoissiá totes los contrarotlaires sus aquela linha. Pujariá dins lo tren, esplicariá son cas quora qual- contrarotlar los bilhets. De segur, adreça; pagariá pus tard — pagar e morir, i a totjorn temps —. Al mens seriá sus lo camin de Postal, mentre que parlariá. qu'un se se presentariá notariá son nom e per son Era lassa ; se li avián bofat sobre, se seriá acipada. Se solament podiá s'assetar e s'escaudar, podriá respòndre a totas las questions. Era endolentida despuei que s'èra acoconada sus lo molon de bòsc. Dintrèt dins la gara ; aviá consciéncia de sa rauba laugiera, de sos braces nudes ; ca- minegèt devers l'orari dels trens. Agachant lo tablèu, puei lo grand relòtge muralhier, perar. s'enavisèt qu'aviá una ora d'es- Anèt al lavador de las femnas. S'aluquèt dins lo miralh e foguèt espaurida. Sos pels negres, escapats de son tinhon, pendejavan dins son còl; son morre blanc e las aviá pas plus de color, tôt parier las bregas. Sos uelhs, totjorn pâlies, èran, ara, tan delavats coma l'escuma de la mar ; i aviá una marrida macada violeta sobre son front. « Sembli una trèva », ela pensèt : « m'estona pas que lo vièlh òme aguèsse pas volgut me charrar ». aluquant sa macada, Tonieta s'enavisèt qu'èra pas poguèt pas se remembrar ont ni quora se l'èra Ensagèt de s'engimbrar un pauc mielhs, sensa pen¬ roge pèr las labras ; se penchenèt en arrier, tirant sos pels d'un biais austèr coma aviá l'abitud de o faire, e remetèt sos debasses dreches. Puei anèt s'assetar pèr espe- En nòva ; facha. che ni 32 mas �La sala èra caufada ; malgrat sos esfòrces per ensajar de se tirar d'embolhs, d'aver una idèa clara de sa situacion, Tonieta somelhejava, totes sos muscles lasses enfin destenrar. duts. « Sabi pas perqué soi tan lassa. Ai pas degut caminar mai d'una ora o una ora e mieja. De segur, i a aquel viatge amb lo carri, que foguèt vertadierament un marrit sòmi. Aquel vielhaca es arribat a me faire crèire qu'èri pas rèn ; deu èstre un vièlh piusèl que se trufa de polidas femnas. A agut lo fètge d'anar dins aquel chalàs raubar los mòbles faire de lenha ! Bensai, es estât bèn embestiat sosprenguèssi. Es benlèu per aquò qu'a fach mina de per ne lo me veire. que pas » Entre dos somets, Tonieta regardèt lo relòtge ; crentava l'ora ont deuriá pujar dins lo tren ; crenhiá que lo contrarotlaire s'enrabièsse. D'un tèmps, èra una abituada de la quora demorava a Sant Martin amb tanta Victorina, trabalhava en vila, a vint-e-cinc quilomètres d'aqui. « A cada tèmps, li sieus usanças. Força causas an cambiadas desempuei qu'èri una mainada. Los morres càmbian ; ai plus de bons amies dins aquel pòst. Mas ai jamai agut de bons amies en pas un pòst. Solament Jaume. E qué vos es arribat, a Jaume e a tu ? Ont es aquel amor desfrenat de l'en premier de vòstre maridatge ? Quora as acabat, de faire ron-ron sota sas amistolanças ? Quora as començat de comolar los aulèses, de cercar garrolha a Jaume ? Es quora as pas volgut partir amb el los sòus de tanta Victo¬ rina, per amôr que te demandavas se t'aviá pas maridat per totes aqueli sòus ? Es quora as acabat de l'aimar ? » Son còr sofriá a aquela idèa. « O Jaume, Jaume, qué brut cèp nos es arribat ? ». linha, que Tonieta chaissèt sa tèsta coma per esclarcir sos uelhs plens de lagremas. Puei que se podiá remembrar de tant de causas del tèmps que Berta fila va, podriá se sovenir de çò que li arribèt, i a un parelh d'oras. Lo luentàs sibladis del tren la faguèt enauçar amb lassitge. Degun èra dintrat dins los lavadors del tèmps que i èra estada assetada. Quora penetrèt dins la sala d'espèra, veguèt qu'ela tanben èra voja e ne foguèt aiirosa. Aviá pas enveja de pastrolhar, de pilhar lenga amb degun. se Lo tren dintrèt dins la gara ; lo capdèl del virèt per charrar amb un emplegat. Tonieta tren calèt e pugèt sènsa ajuda dins lo vagon. Dedins, i aviá mieja dotzena de viatjaires esparpalhats ; degun faguèt cas d'ela. Causiguèt una 33 �plaça a l'escart. Se sentiguèt envasida d'una calor desagradiva a l'idèa de sa conversacion amb lo contrarotlaire. Esperava qu'èra pron luenh dels autres viatjaires per que degun l'audiguèsse. S'apogèt al dorsier del sèti ; barrèt los uelhs, préparant una explicacion adrecha a donar al capdèl del tren. « Se vos plai, que me ditz a sota-vòtz, « se vos plai ». faguèsse pas calar », ela Coma lo tren pilhava l'abriva, son còr malaurós se metèt a batre a l'unisson del bosin de las rôdas. «Me cal dintrar a l'ostal de caire Jaume ». Lo contrarotlaire, que veniá de l'estrem del vagon, se tancava denant cada plaça ponchonar los bilhets. Audiá lo brusiment que fasián las gènts en cercant dins las pochas, las messôrgas dels viat¬ jaires. Puei lo contrarotlaire aguèt acabat amb los autres e venguèt devers ela. L'aluquèt amb crenta, temorosa coma una cata banhada. Per venguèt a son compartiment, mostrèt lo nas a la porta sènsa faire cas d'ela, ni de çô qu'èra a l'entorn ; sensa s'arrestar, totjorn mut, virèt brida devers pe l'autre vagon. Aiirosa coma tôt, assolada, Tonieta restèt nèca ; se trebaudava sobre son sèti e barrèt los uelhs. « A fach mina de pas me lhet e veire me Puèi », ela pensèt, « a devinât qu'aviái pas de biôme! ». laissa viatjar. Qué pasta, aquel l'òme del vagon-manjador passèt, carrejant los gostars. Brandiguèt los pans blancs envelopats .de celofana fins sota lo nas dels viatjaires, laissant esgotar de cervesas umidas sobre lors genolhs, força désirés de vendre sa manjalha. Tonieta s'amusèt de l'agachar, e d'escotar la vôtz d'aquel narrejaire. Auriá bèn volgut poder comprar una botelha de lemonada. Quora aguèt acabat amb los autres viatjaires, virèt brida visar de sa preséncia. e passèt denant Tonieta sènsa s'ena- Foguèt tota empepiada. El tanbèn fasiá coma se l'aviá vista. Mas perqué ?... de crenta que poguèsse pas pagar ?... De segur, semblava pas èstre en la misèria. De côp, l'espaventa li sarrèt las cèstas, l'estofèt, cobrènt son front de tressuror. Aluquèt son côs qu'èra pron vesedor al lum que calava del velhaire ; badèt sa rauba frostida, sas sabatas brutas e veguèt las malhas que filavan sobre sos debasses, sovenir de sa passejada dins los bôscs. Chaspèt sos braces e sas cambas. « Soi aqui », ela ditz, fremissènta. « Soi reala. Senti e pensi e parli. Perqué m'a pas vista ? ». Puei se remembrèt : « Lo contrarotlaire m'a pas vista », pas 34 �ela ditz amb carri m'a pas una vòtz d'aram. « Lo vièlh òme dedins lo vista. Bensai que tôt aauel mond aqui dins lo tren me veson pas ». En un virât de man, s'enaucèt, s'abrivèt dins lo corredor, e cridèt als viatjaires : « Me vesètz ? ». Eran engabiats dins sos diaris, sos libres e son Degun la veguèt. Tonieta bramèt e bramèt faire petar lo pois. Degun li faguèt cas. latge. paraua se'n Quora lo tren dintrèt dins la gara, se dirigèt devers la sortida. Foguèt la primiera a calar del tren, sensa se mainar de rèn, lèsta a sautar en marcha se lo caliá. Traversât la gara, corrènt ; coma s'èra emmascada, trobèt ges d'entravadis. Escartèt força gènts, mas degun l'arrestèt, degun lo braç pèr li demandar perqué èra tant presde possar la porta la passèt del temps qualqu'un dintrava. l'agantèt per sada e ont anava. Aguèt manca besonh viradoira que se dobriá sus la carriera ; que Puei foguèt fora, corrènt dedins la nuech, anant instintivament devers son ostal e devers Jaume, vesent manca pas los entravadis, ni los carris, ni los passejaires que croMiraclosament, sos passes alats la parèron dels pe- sava. rilhs. Passava coma una fusada de cap a l'autra de la vila, de drech a sa tòca : lo peiron de son ostal. S'estofeguènt, los uelhs plens de lagremas, acabada de sofrença, de cren- s'estramassèt sobre l'escalinada e gratèt feblament a la porta. Degun venguèt. Li semblèt qu'èra espandida aqui desempuei d'oras e degun veniá. ta, de desassegurança, De lum brilhava a travers del vèire ; podiá audir que se bolegava dins l'ostal. Aguèt la força de s'estirassar d'aqui a la fenèstra e regardèt dedins. Jaume èra assetat dins son cadieral favorit, lo diari estalat sobre sos genolhs, los uelhs agachapt lo tapis. Sembla va que sas espatlas èran tendudas coma dins una espéra ; son morre se virèt lentament devers la fenèstra. Tonieta l'aluquèt amb una intensitat dolorosa. El tremolèt. Lo can de Tonieta, Pèblanc, gemiguèt a la porta e los passes de Jaume aprochèron. La porta se dobrèt. Lo pichon cors de Pèblanc boliquèt de caire Tonieta per daval los marchons. Se'n donèt a se levar l'enveja sota lo clar de luna. amb trisqu'èra aqui. « M'a pas vista, el tanben », penset Tonieta tesa. «Mon can, lo mieu can a manca flairat Qué vau faire ? ». 35 �Se virèt per èstre fàcia a Jaume, drech sus lo suelh, qu'el tanben aguèsse tôt oblidat. Mas sos uelhs èran pausats sus ela, sos uelhs afolits dins son morre blaime. S'esfondrèt, agantat a la pesquiera de la porta, e aucèt la man coma per la repossar, coma se podiá pas mai endurar sa vista. « Tonieta ! Non ! ». Sa vôtz èra pas mai qu'un zonsegura zonament d'orror. e e Al meteis moment, Tonieta regardèt sa man espandida saupèt perqué èra aqui. Aladonc mandèt sa testa en arrier riguèt... e riguèt... * * sa as * Tonieta boleguèt dins los braces de Jaume e audiguèt vôtz que li disiá : « Mon amor ! desvelha-te ! se te plai ! bramat d'un biais tant orrible ! ». Jaume la chaissèt vi- gorosament, amb insisténcia e son mal de maire s'acabèt en lagremas. Dobrèt los uelhs. Eran al liech ; lo solelh del matin escaufava lo tapis blau familiar. Lo marrit pantais s'esvaniguèt e s'envolèt, laissant simplament lo sovenir de qualquarèn de penós. — Mon ôme », ela « diguèt, « èra orrible. Me soveni pas plus vertadierament de çô que m'arribava, mas t'odiet. Eras... diferènt. Tu... mas qué li fa ? es acabat ». « Deviá èstre de verai qualquarèn d'espaventable », el diguèt. « Espetnicaves e raumelaves. D'aquest temps, fas — que virar tanhada. I e a ventolar cada nuech, qué ? semblas tota quicôm que te tormenta ? ». Sabi pas. I a pas empa- mai de greu. Es a dire ansiosament. «Me demandi de contunh se siás vetadierament totjorn lo meteis ». « De côps que i a, me sembla qu'as cambiat ». — « Aluquèt que...». res son morre « Que siás nècia ! ». « La possèt joiosament fora del liech, l'agantèt e l'enliacèt». E puei, anem pas gastar lo tèmps amb totes aqueles marrits pantais, aqueles bestitges. Uei es un jorn pas coma los autres. Ai tôt organizat. » — Qu'anam faire ? ». S'assetèt denant sa taula de co comencèt de penchenar sos longs pels negres. En agachant son rebat dins lo miralh, èra envasida d'un senti¬ ment d'orguolh e una frapacion força particulara de pos— « fadura sessôri. 36 e �— « Anam merendar veraiament coma fasiàm del temps de nostre calenhatge. Dins lo bòsc del vièlh Barbon, al vilaron de Lapiera. Te vau carrejar dins un carri meravilhós. Vbli que los vejas, lo mieu amor. Aquel carri es pro¬ prement un bon afaire. Es lo novèl modèl rapid que lo mecanician es anat quèrre a la vila, un « Treule ». Pensi que lo deuriàm comprar ». Tonieta pausèt brutaliment sa brústia e se virèt de¬ el per li faire fàcia. « Pas amb los sòus de tanta Victo- vers rina, Jaume. Avem ja discutit d'aquò, mai d'un côp. Te aqueles sòus. Se siás pas pron cabecier per recampar los sòus a la pala, per te pagar tu solet, amb tos sòus, aquel carri, caldrà que li faguèsses la crotz. » donarai pas La sorire. cop regardât quietament un momenton, puei monèt un De tôt biais, lo nos prestan uei. Ne parlarem un de mai quora l'auràs vist ». « Tonieta se virèt d'una factura fèra devers lo miralh. Se s'alucar al lum del solelh de julh que, en cen¬ trant per la fenèstra, fasiá lusir sa pèl lachosa. Puei se destendiguèt amb un sospir de solatjament. « Pas mai qu'una ombra », ela pensèt, mas pendènt un cort momenton, auriá jurât que i aviá sus son front una granda macada violeta. Sensa li gairebèn pensar, anèt a l'armari e causiguèt una rauba d'estiu, laugiera, e de sabatas de tela assortidas. pendèt per Crestian BAILON. ★ Colleccion « MESSATGES acaba de » ★ paréisser : CANTAS RASONABLAS poëmas de Felip GARDY un quasern 37 �CALENDARI LITERATURA Joan LARZAC, « L'estrangièr del dedins ; Miquèl DECOR, « L'estofat que miiona »; Andrieu COMBETAS, « Lo temps pòt legir»; Ives ROQUETA, « Roërgue, si»; Ramon TABARCA, « Poëma a mai d'una votz e un molon de bruches ; coll. 4 Vertats, 1968. TT N quasèrns... E quina de pariar d'aqueles poëtas coma de cronicaires. Cronicaires del mai prigond de l'eveniment. Tant se pòt que siá pas res mai, la poësia, qu'aquela cronica existenciala, qu'aquel rendut-compte de i'istòria viscuda en movements del cor, de l'èime, dels muscles. Poësia patetica. Una granda ronflada de cinc an, annada ! patòs en patàs al 1968 Ai enveja subrondèt. nos Non pas los Franceses besuquets an donat a la paraula, mas al sens mai antic, mai larg e nòbla. Avèm patit d'istòria. Se mesurarià pas la beutat poëtica al poder de sofriment e d'ira ? Sofrisens que ment e ira que son pas que l'envèrs d'una talent de jòia e d'una tendresa. Me pren per l'uèlh que los poëtas occitans son vulnérables. De las crèstas que se sènton fan lo cant, l'aparament ; fan lucha amb d'armas de dolor. E pr'aquò, tôt aquô alena de gaug. En 1968 la poësia se faguèt gaug tan coma sofriment. Cronica, i tome. Es per o necessari montât dire qu'ai près la pluma. Era qu'un de ma generacion e qu'a l'occitanlsme coma tira lo ferrât se del potz, diga l'estonament de tôt çò que giscla ara de la vena de las annadas. Es necessari de s'acarar amb quatre vertats que vos 38 vos la vertat, sautan a bacèlan. Acarem-nos, donc... la las cara e se Irrespièch, primièr. Mas pas gaire. Lo papafard comercial de 4 vertats fa de l'irrespièch una poëtica, e t'espolsa los ostals en plaça, l'I.E.O. prenent la plaça refrejada del Felibritge. Coma aqueles « enfants perduts » e révoltais de l'occitanisme, tenon tanplan lo govèrn a l'I.E.O. ara, es pèr manièra, sai que... Manièra de 6e pausar... I a quicòm mai jos l'irrespièch. Una imprudéncia sanitosa. Suberròcas nos i avià acostumat un pauc. Mas Suberròcas se sérié pas negat dins las aigas clôtas del teoric ? terrorisme Veirem... L'irres¬ pièch es manièra, l'imprudéncia, vertat. La vaqui, bêla, que dobris l'an, en Avinhon, una nuech que Joan Larzac i es entre dos trens : « ...E mèrda I Vesètz pas n'ai mon gonfle, d'èstre pas enrodat que de parisencs. De qué venètz fotre vosautres ? Avètz pas pro de trabalh dins lo Nord, lai avètz pas pro de lesers organique zats sens Fotètz-me me venir aici nos raubar l'ombra ? lo camp. sortisson de Comprenètz pas que pels uôlhs e de per las aurelhas vôstres èrs de monsurs, e vôstre accent vèire ponchut. d'Occitans Torni de Soîssa e vôli parlan occitan, e trapi de parisencs e d'aparisenquits. Veni de l'estrange e ai talent de pariar dins ma lenga. Veni de l'estrange e ai talent, ai talent de pariar dins ma lenga. Se cresètz que �qu'ai enveja de cantar, felibre, en o en dins exotic de e arlatenca me mascarar per me donar Dins mon pais e pas dins lo vòstre, e mai i fagatz los senhors... ». Tôt aquò s'èra ja dich, prudentament, dialecticament. L'imprudénaire un pais. mon arroïna las dialecticas. La poësia es un gratar l'idèa en public. Fins a l'or¬ gasme : « Aimariâi estre lo rus o lo chinés o l'occitan que metrà fuôc a tôt Paris... ». cia biais de se Larzac a l'orgasme biblic : urós aquel qu'arraparà tos pichonèls/e los espotirà contra la pèira. leu trôbi qu'a rason de o dire atal coma o sent, coma se poiriá pas qu'o sentiguèsse pas. S'adobarà amb son Dieu puèi, coma nòstre amie lo paire Cardonèl amb sa Glèisa, e los Occitanistas amb França. O França amb los occitanistas, Joan — benlèu mai verai al revèrs, la Glèisa es amb la Revolucion violéneia dels Vertats 4 e lo bon Dieu amb la pôbles. sa plaça de poëta viu en de l'abandon. tèma las : ondas aguèt una fèsta de mai, lo mai sus una aira d'is¬ tôria. Combetas o a comprés : alara se getèt escôla per carrièra... Decôr aviá pas d'o aprene. O compreniá sens escôla : a quilhèrem dètz-e-rk>u côla Se diriâ ans. so- Poëmas al pais, Occitània, e pâtisson de la mort (fisica) del pais. Poëmas d'amor, e pâtisson d'abséncia. Mas lo poëma o récupéra tôt, de la preséneia. Aimi la poësia de Combetas, simpla, evidenta : Tu mas al solelh e cauda son un e dura e e gaug... mesclats. Aciditat coma lo [serpentin lo tank passejar las filhas de la fèsta faire riseta canon a Tobjectiu farai del carnaval la fèsta nacionala E disi pas ♦ aquô tament moralista » per jôc. Es exacque significa aquesta faula fonsa e : sol fuèlha. daissar pas tôt sa aquô, podià pas arribar pas Roqueta. Per cridar Roërgue, si, coma Cuba, si. Mas, mèfi I Aqueles poë¬ mas son fâches de doas temptacions : la del titol que se reconois de longa a l'enonciacion practica, a un dessenh d'accion (cercar pas a comprene, e fin finala caldrà ben/que d'autres/que tu e ieu esposen/la feda e la cabra..., avèm una ral'Ives dins Combetas de pluèjas de [confettis Dins ! côp de mai lo crit de jèia e que viuràs... tendrum d'es- veirà granada s'espetar de rire bala far de zigas-zagas la ...e que son estât tu pais que gitaràs Sempre dolor dire la lo poëta e venguts pèira A ! que de ponhs de la colèra Se tôrnan carn de tant d'amor es se lo bombardier escampar pais as pas que morts desclavar lo temps per critica la revelacion d'aqueste an. Mas direm qu'en nos portant la poësia immanenta, l'an nos portava Decôr. Per n'acabar amb l'irrespièch, l'impudéncia, citarai aquel moralista : corta mon en qu'es la boca del de 1968. Alenan d'ira, de gaug. l'abandon... En 1968 ont i ont totes nous, es pren a Mistral un lassa s del Rose (e 6on estrangièr del dedins lo prendrià pas a Aragon de las cronicas d'antan : « en étrange pays en mon pays lui-même ?). Ai consi dire l'impression que lo Felibritge, après qu'es mòrt dins lo sègle, ven de morir tôt just dins nosautres. En 1968. Quand friment, de prenent sa plaça de La vida Larzac plan dobèrtas. Parèis de fraisses d'istôria amb sous la France (coll. Les Essais transfor¬ més). i pagarai tanbèn amb un recuèlh de poëmas. 4 Vertats avança. I trôbi un òme de mon temps : Andrieu Combetas. Ignoravi tôt de la poësia de Combetas, e mai benlèu que los poëmas çai recampats son son i pagarai que en occitanisme. lo pren 39 �son/facha desmontar/la mecanica del conoissiàm ja de dire misèria tendra d'aquel pais de bòrias, de l'Escrivèire public e del Mal de la per malastre...) la la la ; que tèrra. Entre las doas, lo poëma cracina, s'estira, o se compausa en ressons. Cada poëma un moment d'acòrdi o de mescôrdi de l'idèa e de l'amor del pals (e tanben caldriá coma parlar de l'amor, una man de patôs. sentir La mai — fisic, présent la garba). Parlavi poësia de l'lves o pròva : fort que nosa sentir es verai. mai Mas aurà servat la grandor de sofrir. L'envèrs de la gaug. a son pôble la dolor amb la gaug. Es aquò tôt just la desalienacion. E donarà Dins 4 Vertats, i a aital amb la mesfisença radicala de la saviesa, amb l'antidialectica per despaciéncia, amb lodi del racionalisme cartesian, benlèu una lucidicrusa e bôna. An amoçat lis esclairat- tat indirectes ! plomba. ges lum Ara se volètz vèire, dich melhor : « Ara esperam 4 un òme, aquô's pensar, fa Pèire Roqueta èra una trèva. En 1951, ja, escrivià : « Pensar me dòl ». Era madur per se pausar dins l'empèri de las ombras mistralencas. Aquô's fach. Son darrièr poëma, publicat dins VAstrado en grafia romanilhenca nos liura lo testament de l'escolan del Mèstre : « La pensado es per preséncia : poëmas sobre lo cèl. Riscavan pas de o Era parlar per rimar. 4 Vertats es las muralhas, al mitan d'un molon de e davant d'ornes. Los quasèrns son quitament pas de libres. La poësia fugis la libralha. per bruches Me sèmbla O Lo qu'ai escrich un manifèst... Mas caliá marcar lo còp ! còp de 1968. En plen sul morre de la voliài pas. literatura. LAFONT. un poëta « provençal » sià nascut : régla, dempuèi Moutet, Bonnel, Vianès, mort, La Jouve, Millet, Chamson, Farfantello... es de publicar pas jamai las ôbras premiadas. E puèi, «Secret del Temps» (I.E.O., 1951) conteniè de poëmas de 1939 ja publicats grafia patesa dins Marsyas. D'aqui que lo manescrich d'Image transcriga en pâtés los autres poëmas publicats a l'I.E.O... en Siàm aqui per o veire. ». Sens impôrtancia ça que la. La premi Mistral un relèu nouvèu. Joan LARZAC. Un grand pouèto es ounoura. Li letro prouvençalo em' éu. » (L'Astrado, n° 4, 1968). Res indica pas que, s'un poëta occitan es 40 en far ! jurado dèu prèmi Mistral, en semoudent li joio a Pèire Rouqueto, baio au Vertats los ancians poëtas pensavan de pintrar de La pensado es vuèjo ». temps que « descolhonizaira. : la AVEM après sens suspresa la disparicion del poëta occitan Pèire Roqueta. vuejo a Robèrt Prèmi MISTRAL 1968 S'existir, Tabarcà Fins au moment ont l'orne del païs, enfin desvelhat, mandarà lo lè en plaça del poëta. Lo poëta vol pas restar sol amb sa fuè- Iha. Sa vèlha s'acabarià Ai gardat Ramon Tabarcà per la fin. Montatges tipografics, poëmas d'empegar sus las muralhas, eslogans : Tabarcà a pas près las acorchas. Enfonsat dins 1968 sens camins per i venir, ne fa cronica. Cronica d'un mite, lo mite Solana, cronica d'un estagi, cronica d'un temps e d'un pais. Poësia (sic ò pas sic ?) immensament... Cèrqui la paraula... desconaira. Immensament, cerqui pas desrevelhaira : N.-B. Pèire Roqueta èra encara vici-president de l'Institut d'Estudis Occi¬ tans a sa darrièra (?) metempsicôsi. — �Joan-Pèire TENNEVIN 259 paginas. : « La darrièro Cartoucho »„ 2 volums, Imprimerie "La Mulatière", Pont-de-Béraud, Aix 1967-1968. DINS io grand grand de l'amainatjament mondialborroladis del territòri, lo darrièr païsan de Provença vei una adpoderosa causir justament son camp e son ostal per far passar una supèr-autostrada : D'aquí lo titol del primièr volum, « l'oustau aclapa ». Lucha de badas contra l'invasion d'un capitalis¬ me cosmopolita e serà dins sa preson qu'aprendrà consi son vièlh paire s'es fach tuar un jorn qu'esperava a còps de fusilh los que lo venián mètre déféra de un son ostal d'aqueles « bastidons » coma los aima Folco Olivièr Raymondo tota ministracion la famouso d'elèi seicioun de reservado subre-vieure, li quatro milo ôme qu'en me sauvant ai empourta sa caisso ! M'as comprés : los quatre mila ornes de sauvats seràn pas de chineses, mas aquela resèrva provençala que nostre Despenjo¬ figo aviá recampada dins las montanhas. per La cordèla pòt conte se L'estil çé dire val. E lo ra¬ siá apassionant. que que rebala. Los tèmas felibrencs se cal totes la tèrra val pas engolir, la Postal, l'arma e n'es saussa del los espessa : pais, — Dimitri (un de Camberra orne, un verai !) paisans, coma vos : los romans de Tôt aquò era mai « mai util dins las guèrras que los franper una rason o per una autra, veniàn faire aici, faguèt Camberra... » noman, restaretz [mèstres dau pais Sobeiran-Trencavèl dins Deodat de Montbrun ò (citi Mistral de meméria, en grafia occiper escarraunhar pas l'escritura pa- tana, fa J. M. Domenach que tesa ceses Esprit, que sai que cita de segonda e cauquilhas compresas). Mas pas XXI dins lo roman nos mena dins de Tennevin, siàm : la débuta del sègle un univèrs de sciéncia- al passât pus coma ficcion ont, demèst los I i a a chineses dels : Permetès, diguère. Meten que siegue qu'agon prépara a l'avanço aquela esterminacioun di poble, mai en de qué i a servi, alor, sa poulitico d'interpenetracioun ? — tament. O tor de eròs endourmi miés vous ». Exac- far mai aisit per l'aufaire rescontrar a Despenjofigo son un « A Li puslèu chinés traite Chinés dou d'arriba eici devon mouri encrèire a soun a a-n-un a son Miejour sacrefia bèus flèu pals iue que per vesènt universau. : avanço : per faire l'avié que de de l'administracion e provençala per subreviure a la fin del los critèri de Giono, de l'Ar- mond segon del Lanza las del pura Vasto raça e de l'Arca de (Mistral e d'Arbaud) sauvadas dins la desbranda, e lo sacrilègi dels « occitans » tan coma a Santas franceses Escrituras amb son saloon Le Mis- tral's. E puèi, aquel « darrié d'uno raço sagatado »—eterna finicion d'un vièlh poble fièr e felibre —, que ven lo primièr d'una raça que regrelha per çè que sap que « lo vièlh mot que l'òme oblida, ve l'aqui : la mòrt es Bodon venon filha ca I man aie! Masqueto, lo secrèt, lo retorn a la colonia seleccionada Noé. dins que se sona a d'una tèrra aquela « Tavèn, Magali, i gadgets i a lo pus piéger de tôt, la guèrra bacteriologica. La China aprepara la destruccion del demai de l'umanitat. Per astre, la politica d'interpenetracion dels pòbles, cantada pel govèrn francés coma sola capabla d'empachar una guèrra, a menât en Provença de — o la vida ne tirèt »... fa de temps sas variacions ara sus que un apocaliptic. Dins la Santa Estèla del Centenari, dètz ans abans Tennevin, e amb una imaginacion, una ironia, una sciéncia del raconte que la literatura en tèma 41 �grafia patesa dètz ans a a pas pogut ensenhar en nôstre autor, lo romancièr roergàs aviá cercat dins l'imaginari consi (pas d'òc de la fin de l'òme sauvar besonh mainar : « d'estructuralisme Dirai femna dins totas gas que coneissi e cada còp cambiaràn : las idèas claras e ras mai encara son que »), dins Alara, acabar de la fin se'n per las len- idèas las las autras tôt idèas cla¬ naturalament de/ mond. que avià fach — e o l'encastre las mond son de novèl ? Si ben, vôli res pas dire perqué, finalament, ai legit fins a la darrièra rega (sabi que l'Ives Roqueta, per exemple, a pas agut aquela perseverància). Me siái daissat agafar per aquel Aubèrt Samat de Marselha, que i parla dins son marselhés amb de « vouéli ajusta de ». aital sens de e » « tóutei vau Me siái daissat lo quite coma Quitant lèi lei jècs : » « Un caiau ben peticion dou agafar, disi, autor e moun- faguèri e paîsan. son jôias los felibres de l'escôla de la Bartelassa, aqui los dos amies partits per « la revoulucion provençala per la descoulounisacion dou terraire », a començar per sa « descouiounisacioun E sos a e a sas d'autres dirán », de fach, las « analisis desalienacion que ». dempuèi 62 dins lo camp occitanista nos an mostrat los mécanismes de la colonizacion e los camins de la descolonizacion son pré¬ sentas aici, dins una situacion a penas quichada. E « los occitans de Marselha » i son, fin finala, pas trop estiblassats : • Aqui Oucitanio, prenès Michel CHADEUIL, COLID dire serà pas qu'es quana aquel encara mena Michel noto « de Lo còr e pèu ». Tennevin se pot ben trufar d'aqueles qu'emplegan pas coma Romanilha la grafia dels païsans, qu'es la grafia francesa. Empacha pas mens que, alevat la sieu solucion que sauva encara un còp Provença, mas en idèa, en sciénciaficcion, a pas trapat a nos mostrar d'autre espèr qu'aquela descolonizacion. Se i a una causa que m'agrada dins « Lou re¬ venge di Causo », es ben aquela néces¬ sitât de faire disparéisser França per la guerra bacteriologica, afin de preservar l'existéneia del pais d'Oc. La nota de la p. 44 es un revenge sabroat : « Ai pensa pamens, aro que lou francés es a mand de vira lengo morto, qu'anarié ben se, d'eici, d'eila, sauvave quauquis expressioun granado que me rapelle de lis avé entendudo e que soun tipico dou parla d'oui, o pulèu de ço qu'èro devengudo ornes sus li bouco dou d'aquest çanço mounde, siècle pu- uèi, sèns revirada, sos primiers occitan poëmas en dins la colleccion Traces ont, i a gaire, vegèrem espelir Queinnec, poëta del pais qu'a talent. a la vint-un. lengo antan segnourejanto coumen- la bello ». Mas preni la radio. De Gaulle es en Bretanha. Lo F.L.B. es en preson. Enamont fan de sciéncia-ficcion. Quora lo pas provençal man d'una batèsta facha — e de quitarà la d'una actualitat meteis somi, ro¬ pantaïs sempre renadiu — ont mas en l'en-delà d'una des- plaça al reportatge s'expremiguèsse lo actes ? Joan LARZAC. las dents », poëmas. Traces, 44 Le Pallet. que blica 42 loungour d'oundo. Lou coumitat de oûcitano a larga soun ram- liberacioun nostro trop lèu per poder de poëta serà o Chadeuil futuro Chadeuil vint ans, es lemosin e 6amalaisit d'aver vint ans en Lemosin e de se voler poëta a l'ora d'ara enamont, per tustar, coma poiriam bem trop n'aver — a e es aquel primièr ensag. Pestour — un pauc s'es pas gaire frétât encara a enveja, Chadeuil trop a consi sus legit �de vertadiers lenga d'òc poëtas modèrns en vertadieirament francés. e o en ARMA E UN COS citar d'autre ? Citi ». Rimbaud. Quai La poësia coma lo fuòc es apatrida. Al moment que tant de joves prenon la paraula en òc — pensi a Pecot, Aquò dona a sa poësia un costat pro¬ vincial, gratuit, irresponsable, un ton vielhanchon, un arsenal d'images inofensius Tabarcà, Rosalina qu'es urgent de se'n desbarrassar. Chadeuil, Lo poëta es pas lo que passa a cos¬ tat de la vida, o que viu fòra tèmps, o l'obertura esquematizacion folcloexperiéncias marginalas, coma o ensenhan sai que totjorn ios borgeses afelibretgits de Lemozi. « Cal èsser absoludament modems... Lo combat espiri- poiriàn trapar ajuda del costat de Gardy, réduis que rica tal una a quauquas es brutal tan coma la batalha d'ornes... Reçaupem totes Ios influx de vigor e de tendresa vertadièira. E a poncha d'auba, armats d'una paciéncia ardenta, dintrarem dins las vilas esplendidas... E me serà permes de possedir LA VERTAT DINS UNA Robert LAFONT, T ORDI, « Tè tu Tè ieu psicanalista un pausats. Lo de la faula dau ieu e l'autre, dolor « venguda l'orne uei vièlha coma que son lo », de s'escranca per èstre tornarmai bastida a segon dau voler d'una societat que i'enròda, que i escapa e qu'es sieuna pasmens. Una mena de violament. dins un no man's land » image de la societat contemporanèa, una vilòta de la Florida occitana : Lo Grau. Om pot pas dire que aquesta se debana « l'endrech Lo sià mau causit. son escafa Ieu : e desesca l'amor, Dieu e Perpausi Guin ,es se demôra la mort. una nécessi¬ que — Ives Accion l'òme d'uni que i es ROQUETA. legèires violènt. D'una que violenta dics dins un endrech que : amira D'aqui la reaccion lo libre podiá pas èstre tala, ôm pot pas èstre decebut. Violéncia la ? dins violentât. dins la L'autor s'acontenta que rabinan sa denonciacion sociade retraire li nor- cellulita dins l'estofa- dor dau Grau. Violéncia intra dins la de l'amor? Lo psicanalista consciéncia d'una anglesa aqueste moment gostôs. La femna pantaissa puei en erse e l'autor ne tira quauqui conclusions sus li nivèus de dins consciéncia sexuala dins Ieu que passa dins li Tu encòntra l'òme de uei que sa vida « es facha de passions prevesiblas », mai tanbèn çò que l'orne e lo rescòntre occitan de setembre siá l'ocasion d'aquel regropament. La critica dels poëtas joves, l'organizacion de la poësia jova, la mesa en fuòc per la poësia — d'Occitània, la remesa en causa del passât e del présent, es a d'autres ja que ieu o que d'ômes de mon tèmps qu'aparten de la far. tât. arquitectura psiquica L'accion Roier, d'un Petit, Suberròcas de l'umanitat dolor fondamentala, condicionat Fraisse, Decòr, Marisa Ros, Moreau — débat, la mesa sus pè d'un front comun dels joves poëtas que lo mejan d'intrar dins la consciéncia dis autres. Ieu vèn tu. Vaqul un conte filoso¬ fic que dos problemas de nòstre temps i son Roche, Jacmes de Rodés, Miquela Stenta, e conte filosofic : Pròsa, I.E.O., 1968. ; trobat a Eliana una situacion de bilinguisme. L'episôdi es resougut en galejada occitanista. Viélencia de la mòrt ? Pron limitada pasmens dins un image de parentèsi que la mort ela se i impausa pas au legèire. 43 �de Dieu ? Violéncia pichôta pichôt que garça déféra aqueli vélon destorbar si fidèus. Un Dieu que d'aparament. Violéncia d'un que pas Dieu Violéncia de Rudolf Faust? Steiner qu'un tecnocrata de la libido. Tôt aquò o pédon dire aqueli que dins Tè tu Tè ieu cercan çé que i es pas. Lo es pas centre viu dau raconte es endacém mai. Dins Tè tu Tè ieu lo conte filosofic pas qu'una mena de parentèsi siá ont lo narrator cerca de es nosar. Parier la soscadissa subre lo romancier si personatges, lo raconte aqui es e pas figurar sa solesa. Per l'enrodar tanbèn, pèr la compensar. Sémia d'intro¬ mission per psicanalista interpausat, perque i desfauta l'incarnacion. Sa solesa que per de nais l'estranhesa. Lo mond méda A MB aquela l'Institut de venir titol en dos e una dau revista rôtie Occitània nova tiera, d'Estudis e en lis Annal s de semblan l'auçada de son l'I.E.O. a de jogar d'Occitània. Li primièrs volums, consagrats a de recercas sus la vida religiosa en pais occi¬ tan (n° 1) e sus la vida materiala e intellectuala en Lengadéc pendènt li segles XVII e XVIII (n° 2) marcavan pron ben aqueu cambiament d'ambicion. Basta de legir, per exemple, l'estudi de Joan-Batista Seguin : possibiiitat e problèmas d'una istôria religiosa occitana que dubris lo primier quasern per se'n mainar : desvèla l'importància d'una problematica occitanista pèr l'estudi de la realitat religiosa oc¬ citana, tôt mostrant clar l'urgéncia e l'interés prigond per nosautres de trabalhs d'aquela mena. Aqué pausa la nécessitât d'una recerca occitana organizada, segur, 44 dau mai e lo nar¬ a de dau la uèlhs Son parlant de mort de- la mort. a coma antic un plana lenga d'òc en posteritat ipotetica. sa e grandas. L'accession accession es crèi s'eternizar e narrator son viure. legir li darrieri pagi¬ tornar conte. paraula a dau » , Joan-Loïs GUIN. temps », Annales de N.E.O., 4e série, numéro 3, 196. Occitans déféra semblava me agach, gastant son Vène nas per eu es a que dins lis remirant galhant qu'a miejas. Aquela dificultat de l'exprimis d'un biais desriséri, i gasta l'amor amb Glàudia, qu'espéra d'ela e de la vida çé que pédon pas balhar. son èstre solesa sa dolorosament. Tôt compte fach, lo subjècte vertadier dau libre es la mort. Chata dau Singapor, filha sèns possas reau Pey de Garros et l'autonomia servada rator, viure « d'o consciènt ♦ pas siá que subjècte. Responsable de de la fantase Aquela estranhesa cresiàu que la desvelèsse tôt de long dau raconte la preséncia de la filha dau Singapor. Pensave que foguèsse lo tu vertadier dau libre. Un tu pausat pron luenh de méda que venga pas jamai l'autre amb tôt çé qu'aquesta paraula carreja de malaisança e de dolor, de desgatjada de l'individualisme que foguèt, fins a l'ora d'uei, la lèi gairebèn generala, e subretot, la de la mesa en plaça a l'encép rapida e dinamica de tôt un ensèms d'esplechas metodologicas que permetrià sol d'integrar vertadierament dins la vida occitana que pédon faire se Es tar li recercas malaisit, pèr de tota mena çé néstre. en ara, d'ensajar de bo- cèrt nombre de regas essencialas de pensada : di très volums dis jorn au un Annals que son pas que e aqué, trabalhs sa estats publicats, dos son la résulta de colléquis ja ancians, pron problematica tifica e encara d'un di pauretat se vèi : tant per çé coma occitana, es e, occitanista d'una sovènt, recampats, de sa l'unitat di qu'es de valor scien- gaire assegurada band, lo contengut pas autre recèrcas presentadas es perilhosa. Lo quasèrn mai �i pòt legir la mager part collôqui d'Auch de 1965 sus Peir de Garros e son tèmps, d'aqueu ponch de vista, es rie de ieiçons diversas. recent, que se dis actes dau recueih Constitùis un d'analisis que utilitat, mai, d'informacions e totjorn quauqua primier côp d'uelh, servan lo tre desequilibri aparèis : d'un costat d'articles digam tradicionaus, que pausan gaire de problèmas e s'acantonan dins aqueu d'estudis de detalh, luenh de tota pers- pectiva occitana ô, mai simplament, actuala d'estudis que lis côp una granda modernitat di metôdes d'investigacions e un pes occitan qu'ôm l'arremarca aitanièu. Çô im¬ portant, aquô's de définir, dins un en¬ castre occitan, de domènis nous per la recèrca e tanbèn de fargar, s'existisson pas encara, li condicions necessàrias per aquô. L'enquèsta de Joan-Batista Seguin sus la reforma protestanta dau segle XVI e li « lengas vulgaras », la publicacion e l'analisi pèr Cr. Anatôli dau « Capitaine ; d'un autre assenhala Gascon li » tôt costat au de quauqui Guillaume Reboul, ò encara paginas ont R. Lafônt desgatja la vesion dau gascon escrich en çô de Peir de Garros, son, demèst d'autres, très exèmples pron despariers e pron solids de çô qu'es vengut possible de faire. Ives ROQUETA, A QUO'S « La Paciencia », que d'una legida. Que risqui pas de deurai limitar. La primiera, fôrta, d'impression, foguèt de tèmps, es la sola idèa qu'aguèri de La Paciéncia : un d'aquelei libres e que te dônan l'enveja de Garrôs, la plaça un periôde especialament important de la vida occitana, li questions nombrosas qu'aquela ôbra pot pausar, tôt aquô ne trobam mai qu'un ressòn dins aqueu numéro dis Armais de l'I.E.O., que serà desenant impossible de faire sènsa quora ôm aurà de parlar de Garrôs e de sa pontannada. Pasmens de ponchs d'interrogacions demôran, d'anali¬ sis, pense en aqueli de A. Berry, fachas trop a la lèsta e menadas segon de principis un pauc vielhôts e sènsa gaire de rigor, nos laissan sus nôstra fam... personatge de son de ôbra dins Aqueu volum s'acaba amb li résultas l'enquesta sus l'ensenhament de l'oc¬ citan dins lis establiments publics en 19651966 que ne carguèron Joan-B. Seguin. Prôva mai que mai que l'organizacion d'un de ensenhament corrècte de l'occitan dins li facultats de letras pot èstre un factor decisiu per l'espandiment di cors d'occitan dins lo segondari. A la condicion, pas¬ mens, qu'aquel ensenhament dins lo se¬ gondari venguèsse quicôm mai qu'una ornamenta ineficaça, professors e que li sián nomenats en d'endrechs ont podràn ensenhar sa lenga. Mai aquô, i a de tèmps qu'o sabèm... Felip GARDY. _ , racòntes, col. Pròsa, I.E.O., 1968. lo rendut-cômpte Disi ben una legida. ne far la critica d'aqueu libre. I conoissi pas ren, a la critica, ni mai a la literatura, e aqui, de sordat, es materialament impossible de s'ensajar a d'analisis. Demôra l'impression que te fa, ô fa pas, a tu, un libre que legisses (e encara a pron pena se l'ai legit, aqueste, una nuech a la garda). Aqui adoncas me pas Lo exacta far l'amor amb son de autor. Non disi pas aquô per plaser trebolar eventualament lo sistèma mo- rau dau riasis. legèire, ni per atac sobta de satiEs mai simple. Es de sentir aquela e gents d'un amor sentimentalisme, sobrament, lei far parlar, leis escotar. Un amor mascle que m'agradarià de dire « objectiu », tenguèsse aquô un sens, de tant se vei grelhar e sortir d'aqueu mond per apuèi li tornar e l'envolopar. Amb entre lei dos un ôme que reçaup, dona, fa partejar. Dins un movement que l'òm pôu pas se ne'n pas sentir prôpri, e desirar d'o vôtz sens manejar ges causas de èsser encara mai. 45 �Segonda impression : d'istòrias de Aquí tanben, quora siás pas crestian, ne'n pòdes pas parlar. Pasmens sènti ben que la maja part d'aqueleis estaments d'èime e d'arma que debana e curât. lo libre, au fons son nosa lèu qu'una benlèu tanben réduire giosa de la Subre lo demòri Mai talent ieu de a ponchs de pòdon parlar. e lei vièlhs, l'Ives lei pensaments per insatisfacha. natges e çò que fan mai que mai a Jaume RA i sem contradiccion perso- e jorn dins lo las signe de formacions politicas francesas. Entre la parladissa de de Gaulle a Lion, los esdeveniments de Mai l'anôncia, e dum per la de cions, reports mescladissa mena a prima, de Quimper, del référen¬ d'articles, de mod'orientacion e quina que contradiccions de tota ! Lo Sanguinetti quite d'assegurar qu'Occitània existls, que la région de Tolosa es tan mal plaçada coma Bretanha, qu'a de besonh de rotas, de ligasons telefonicas, que la politica de subvencions adoba pas ren e que la ciau del desenvolopament a la radio e a ven la télévision Lei ment ? menar l'Oda a t'òme qu'es Sant la a Afrodisi son arma ». ? messa de la « Parlava de carn Alara ? Mai benlèu qu'aquela espéra es lo subjècte dau libre, e vèn sinonim de paciéncia. Espéra que se plaça just entre l'esper e leis espèrras, coma cadun quite o saup. Joan REVISTAS, mai totas paginas extraordinàriament bêlas dau sauvatge). Mai me diriàu volontièrs : e après ? (Un pauc mai luenh benlèu anava lo Manciet, mai tanlèu pausada la question s'arrestava, e « qu'es aquò justament çò que eau véder ,après... » acabava la pagina). De qué vòu far l'Ives amb sei gènts ? Leis agachar, e mai amorosa- l'Abat Florent, dins la regionalizacion es e : cada sera Sei m'apassionan (pensi ENTRE DIARIS E A es reli- un mond d'abans de pensaments de neolitic s'expliquât. ja mai ; dimension que ne Impression très ier, de gènts d'à ier, uei. mots la Paciéncia lengatge. O digan lei Es ben- mieus. de question lei Cor Gaston BASALGAS per B.Z.H. cronica : « (e de nosautres) s'èran Ives ROIER. Lo drama de/s es d'enfants. Bretons qu'óm los tracta Los enfants, aquô coma s'ar- (lo F.L.B. per exemple). De temps en autre, lo Breton bolèga... Alara (l'Estat) i vai lèu lèu comprar de que l'apasimar... Per çô qu'es de remarca la sieuna bolegan quora cultura — la cultura, l'arma, la paraula de/s pòbles — alara aquî, pas question : « as adejà tôt çô que te cal I Ton capelon pichon ! Ton vestit pichon ! Ton biniou pichon I Ton pichon Botrel ». E aquô coma que siá la color del regim. A un cert amie inteilectual de senestra, mejans de comunicacions. Vaqui d'idèas qu'un orne de senestra pot pas que faire grand signatari de peticions m'arriba de parlar de Bretanha, de Tistòria censurada, de la lenga maldicha (la sieuna), meraveIhosa lenga ! M'agacha e compren pas. Anem, me ditz, aquô's pas la meteissa causa ». Bretanha, aquô's jamai la meteis¬ sieunas. sa local es l'industrializacion e la creacion de Alara caldrià benlèu que los amies de Viure e del C.O.E.A. se faguèsson qaulistas ? Segurament responsa Lebesque enchaîné 46 a que non ! E la melhora aquela question, es Morvan que la balha dins lo Canard del 5 de febrièr, dins la sieuna * causa : colonia a domicil, doncas inavoabla, censurada, d'efiech — al sens freudian. Pòdon ben aver, los Bretons, un miraclôs tesaur poëtic, lo Barzaz Breiz, de bels poëtas contemporanèus en breton, pòdon ben faire dins lor lenga la revirada de Shakespeare, Marlow, Rilke, Essenin, òm los torna menar a la Paimpolaise. �Aquò's comòde, aquò dona bona consciéncia : del folklore, del pus seriós. Gaulle Vesetz de — voie dire lo pe¬ nebot, de Gaulle lo jove. Se son rèireoncle s'èra trapat a Quimper, el que coneissiá vertadièrament Bretanha, cresi tit qu'auriâ plan rigolât. Anem, se seriá pen¬ quicha un pauc. Lo vaqui que mescla tôt, lo s Galleses, los Celts de l'invasion, la nacion e la provincia, qu'oblida Lèire Atlantica, mas parla de Nantes, e que la sât, torna menar del sus du Guesclin... Mas lo ton général l'auriá pas suspres. Era lo ton la sieuna epôca, de lor epòca. L'Arma de Armor. Las virtuts bretonas, lo Terrador vielh, las Tradicions. E, per acabar, l'anôncia d'una regionalizacion tecnocratica e borgesa trufada de notables e dômes de gip, quicôm d'encara mai sotmés, la coma Parlament qu'aviam e que fotèrem en l'aire quora la Revolucion. Ren i mancava, si : l'essencial. L'essencial ? A, aquô's lo pas enganetz pas vos aquô's lo dilemma Pòble-Estat... Vaqui : dilemma França-Bretanha, » lo mai important d'aquel article que denôncia la folklorizacion del régionalisme revoiucionari. Aquela recuperaoion, aquel amoçatge dels vertadiers problèmas, los trapam de pertot. La télé¬ vision nacionala passa d'émissions fargadas dins los centres regionals e i vesem pas, costat de quauquas realizacions in- a dustrialas Paris, e per que qu'an lor sèti mai que mai a las colhonadas dels A. Daudet M, Panhòl de servici. Passem, lèu. e Passem tanben sus las enquistas de France Soir : c'est ça la France. Un pauc de vertat e força exotisme per parisenc bedigàs e fonccionari galaupaire. son article. Se i Cada jornal i vai de trapa de tôt, coma dins la tribuna liura del Monde, desempuèi lo régionalisme nôu fins al nacionalisme parisenc. A despart del Monde, los mens marrits son dins lo Monde libertaire (febrier de 1969), Réfor¬ me, mila Tribune socialiste,... Una : lo meteis vocabulari dels menaires de l'U.D.R. e remarca entre fa flòri del en Partit çô co- munista, F.L.B. quand lo veire s'agis de condemnar lo de dire la paur que los tafura de e régionalisme l'espetament menar a de França. Atal aquela conclusion del J.-P. Palewski, dins lo numéro de novembre de la Revue politique et parlementaire : « Atal, sens aver de paur costumas seculàrias en borrotlar mantenent de l'essen¬ cial del quadre actuai, en l'adaptant, en lo capitarem de crear dins la Na¬ cion, que son unitat pòt pas èstre mesa revisant, en causa, una armonia administrative França de melhor sègle e de respondre a las légitimas de sos estâtjants ». permetrà a Gaire los que esposar son aspiracions las dimen¬ regionalizacion. Es per aquesta rason que se deu assenhalar la parladissa del deputat-cônsol de Niça, J. Médecin, un notable, de segur, donada a l'Objectivité (22 de novembre 1968) ; caldrià doncas demesir los despartiments fins a un nombre de 30 a 35, cadun amb 15 o 20 comunas, puèi los agropar en 6 grandas régions de dimen¬ sions europencas. Se poiriâ preveire, per çô que tôca lo Sud de França, una zòna d'equipament miegterranenca qu'aniriá de Perpinhan fins a Imperia en Itàlia. Los Italians que veni de rescontrar son mai que mai d'acôrdi, e dins l'Eurôpa de faire, las frontièras son pas mai que de castels de cartas que tomban al mendre alen de sions son que de europencas volontat comuna Faire de veson la ». la regionalizacion un afaire simplament francés e tombar dins los trabucs de la recèrca institucionalista sens los vertadièrs problèmas, sens parlar de descolonizacion, vaqui lo perilh. E i escapa pas lo P.S.U., dins lo numéro especial de Tribune socialiste del 5 de dé¬ cembre. E mai R. Lafônt i pausèsse clar lo fach cultural, podem pas, sus aquô, que remandar al d'orientacion rapôrt pausar del C. O. E. A. del 10 de novembre (C. O. E. A., 9, car. E. Kahn, 30 Nîmes), e encara mai al rapôrt que faguèt l'Ives Roqueta al rescontre P.S.U. del 8 de décembre de 1968 : Région, socialisme 47 �(P.S.U., Montpelhièr, 18 c. bramar mai partit. Cal legir aqueles documents que pausan al meteis temps lo fach économie, lo fach et démocratie Sainte Anne) e que deu faire d'un menaire parisenc d'aquel etnic e lo fach institucional. tôt aquò, que del fach Es pas verai avem l'aire etnic, se'n parla de dire gaire. d'à fons. Atal lo Nouvel Ob¬ servateur, dins sos numéros del 27 de genier e del 3 de febrier, publica de reportatges suis Bascos, dels dos costats de la frontièra ». Un pauc de pertot tanben es présentât lo problèma breton, e mai dins lo Monde diplomatique (febrier). Mas quai parla de nosautres ? Pas grand mond, que d'efiech, sens nosautres, França, aquò's pas qu'una région europenca e benlèu qu'un jorn caldrà crear una associacion per la defensa del francés lenga regionala » : agachatz la publicitat fai ara l'Alliance française un que pauc de pertot dins la premsa : « se deman la lenga francesa èra una lenga môrta, seriam totes d'assassins I Quin ma¬ pas » lastre l A un nivèl mai prigond de l'analisi, se deu assenhalar, dins la revista l'Homme et la Société, publicada per las edicions Anthropos, l'estudi d'Enric Giordan : Culture ethnique et société industrielle, estudi que torna prene l'essencial d'una charradissa facha a Coaraza, per l'estagi del Calen de Marselha de Pascas los esdeveniments consomacion me cion de 1968, 1968) denonciada e l'occitanislo movement de desaliena- es botat dins modem. se virar vers a la porta de aima melhor, l'estrangièr. Aquò's confortable. Dins lo Monde diplomati¬ sus Les que de genier, trapam un estudi autonomistes contre l'Angleterre. Dins los Temps modernes, la revista de Sartre, un estudi sul Biafrà, degut a l'Ives Person, que lo coneisson totes los estagiaris de l'I.E.O. Nôstre bolegaire amie breton pré¬ senta aqui lo drama d'aquel pôble, tôt emplegant los critèris que R. Lafònt nos ba48 se pòt tanben legir, l'exterminacion Dins aquel nu¬ en mai d'un dels ar¬ Indians al analisi-reportatge d'Ugueta Basses portes. Se tracha de l'usina de Sanch Eli d'Apcher, en Lozera. Los fachs raportats completan, per un autre canton d'Occitània, l'article de i. Blanc sus lo Saut de Tarn publicat dins aquel quasern de Viure, mas, dins una une : usine ferme l'analisi, l'oblit del colonialisme permet pas de cavar plan fons. interior Per acabar aquela tièra cal mençonar lo de revistas, d'Esprit de dé¬ numéro cembre de 1968, Unité nationale et minori¬ tés culturelles. Ren qu'aquel titol val son pès de nogals d'olivas, l'estudi del J.-M. e ne vai parier de Domenach. Astrosament lo R. Lafònt i respond puèi I Astrosa¬ tanben que se pòt legir un desenat de paginas del J.-B. Seguin sus la pròsa doc moderna que laissan ges de dobte sus çò que sem I En complément, es pu¬ blicada, totjorn dins aquel numéro d'Esprit, una taula redonda amb l'impagable J.-M. Domenach, G. Lavau, V. Monteil, P. Fougeyrollas, I. Person, R. Lafônt, etc... Dins tôt aquò, R. Lafônt nos a paregut sortir un pauc de las precaucions oratôrias que li conoissem, e aquô nos agrada. Es ora ara de dire clar çô que volem. Avèm après en Mai que l'escandal, aquô paga. que ment * * * Fin mai, un a finala, çô l'ora d'uei, estudi economica. seriôs que en de nos desfauta lo païs occitan, aquô's la situacion socio- Un exemple de çô qu'es pos¬ sible e ara necessari de faire, nos o dona l'enquista de Joan Thérond e Andreu Baient que publica la revista catala¬ ns Sant Joan i Barres (n° 34-35, genier de 69) : Notes sobre et Departament dels — pertot. La premsa francesa per ara, France. sus Brésil, abans mai, la societat de L'etnisme, de fach, pica mai ont, la dels Temps modernes (décembre de ticle « « Sur dins méro tida * * * Amb Ihèt Pirineus — orientais.. volgut porgir Sant Joan i Barres a legeires las conclusions « politicas » d'aquela enquista (se tracha d'un trabalh realizat pel P.S.U. dels Pirinèus Orientais). Aquô's de planher. Mas las chifras e las estadisticas parlan pas d'èlas a sos meteissas. A nosautres tanben las faire parlar, tant coma se poirà. de �Difusor de LO edicions occitanas totas LIBRE : OCCITAN LAVBT B. P. 1 A A DEMANDATZ LO CATALOG GRATUIT LO LIBRE OCCITAN EDITA « NOUVELLES D OCCITANIE VIURE — la librariá ES EN VENDA A Lacour-Devoisin, Bd Amiral-Courbet Teissier, C. Regala «l'Ane a a Nîmes, Nimes, d'Or-, C. de l'Argentariá, Montpelhier. Vallat, Pl. Chabaneau, Montpelhier. Haffner, C. de Candolle, Montpelhièr. Bouisson, Avenue Maréchal Foch del de J. la Besièrs, a C. de la coquille, Besièrs. Teatre, Ciutat, 43 C. Clémenceau, a Carcassona. Racine, Q. de Lattre de Tassigny a Sèta, Roustan, 2 C. Sauvages a Alès, Romanilha, C. St Agricol, Avenhon. Laffite, 156, La Quartier Latin, Canabiera, Marselha. 68, Bd. de la Liberacion, Marselha. Courty, C. des Poilus, La Ciutat. Le Goff, C. Gambetta, Pau. — — La Maison de la la librariá L. Presse, 9 C. de la P.v-publica Viven, C. E. Vaillant a Bitard, C. de la Republica Juliette « — « A la Récamier, 31 Occitania Bible d'Or», », a Aubanha, Decazevila, a Peirigùs, C. de la Caritat C. dal Taur, Tolosa. 22, Car. del Taur. Tolosa. a Lion. » �15 Foto (La Dépêche) �SUPPLEMENT AU NUMERO 15 DE VIURE La Poésie ★ au service de deux peuples colonisés : ENRIC ESPIEUT, JOAN LARZAC ★ écrivains occitans, disent leur rencontre avec et de la terre, IVES ROQUETA, la Bretagne de la mer du présent et du passé, des hommes, des pierres. YOUENN GWERNIG traduit leurs poèmes en Breton. ★ L'INSTITUT D'ESTUDIS OCCITANS présenta BREIZ ATAO varzhonegou occitanek Dastumadenn gant Enric ESPIEUT, Joan Lakaet e brezhoneg LARZAC, Ives ROQUETA gant Youenn GWERNIG. collection MESSATGES, qui paraîtra le 30 avril 1969, on peut soit remplir le présent bulletin soit virer directement la somme correspondant au nombre d'exemplaires souscrits à C.C.P. n° 1.595.28, Mont¬ pellier, au nom d'Yves Rouquette, 15, rue Madeleine Roch, Pour souscrire à cet ouvrage de la 34 - Béziers. Je soussigné (nom et déclare souscrire à ATAO (15 F.); à adresse) .... .... exemplaire(s) de luxe de BREIZ ordinaire(s) (10 F.), F. au C.C.P. n° 1.595.28, exemplaire(s) et verse la somme de Montpellier. Date et signature : �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 05, n° 15, març de 1969 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 05, n° 15, març de 1969 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/3aa5eab6c06956e8d0330ecbe5ed7457.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22576 CIRDOC_D3-1969-15 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Blanc, Jòrdi Rivas, Glaudi David, Joan Baylon, Christian Pécout, Roland Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme