https://www.occitanica.eu/files/original/a6b152fc5a14253350824c0613505630.jpg 1ee00d62d4b1bfb8b70f194d78f2f07d https://www.occitanica.eu/files/original/257c478dda9da5d6440f57e0e3f01258.pdf f0407c8274ae072182dfc7fa5bf43a2a PDF Text Text �SOMARI VIURE 15 de mai de 1969. RE VISTA OCCITANA ★ TR1MESTRALA EX1GÉNC1AS NOVAS, per Director R. LA FONT. : Cap Redactor car. « de la Servie », ★ Nimes. Bernât Sicart, p. 3. DORDONHA, per Comitat de Redaccion 1. p. LO PAIS VIU AL PRESENT, per : F. GARDY. 17, ★ R. Lafont, Gilabèrt Vaucèlas, p. 11. : ★ J.-P. BRENGUIER, G. FABRE, J. LARZAC, Gui MARTIN, ENTRE COLONIZACION E JOSDESENVOLOPAMENT : LA CORSA, per ★ LO C. Santoni, p. 24. DESEQUILIBRI DINS LA RE; LO J.-M. MICHEL, PUBLICA Ives FEDERALISME EN CHECOSLOVA- ROQUETA. Abonament per un an : 15 F. Sosten 30 F Estrangièr Lo ★ 17 F. (210 ptes). : numéro Estrangièr QU1A, : : DE per W El M A R J. Kremnitz, VINT ANS DE Miquèl Decôr, p. VIDA, 38. p. 30. poëmas de 4 F. 5 F. ★ CALENDARI, per C.C.P. BR1NGUIER, 1566-54, Montpellier. F. Gardy, Michel, M. Roqueta, p. R. Roanet, Lafont, J.-M. P. Roqueta, I. 40. Estampariá BARNIER, Cuberla : Martî Nimes. Lo Gerent : Joan-Pau BRENGUIER, 8, car. 34 - de la Sala-l'Avesque, Montpelhièr. Los fascicles rars nos 1, 2, 3 son agotats, qualques exemplars dels 4, 5, 6, 7, 8 ponibles al prètz de 10 F. son encar dis¬ �exigências nòvas TJN sèt ans ara fa, l'occitanisme es passât de la l'expression publica. Son mòrtas de vergonhas qu'òm se tirassava dempuèi un sègle sai que : la d'afortir clarament nòstra destinada de pòble diferenciat, la de parlar occitan dins la normalitat, entre l'usança patesa e l'usança literària ; la d'intervenir dins la vida publica en pegant sus l'engatjament l'adjectiu que nos identifica. Nos veici enfin rapatriais. -*—1 clandestinitat a desvirada èra necessària. Se desfà pas fonsa e venguda fonccionala sens i dintrar e la viure a plèc. L'istòria trobarà dins totes los textes occitans del darrièr quart de sègle, dins los qu'ai signais de segur, totes los bestorns d'una pensada que se mòtla dins l'endevenença, estent plan dich que l'endevenença essenciala es la sasida mai o mens trastejanta de la realitat nòstra, lo gras de l'alienacion qu'encara se patissiá. Amb aquò a nòstres entorns lo mond s'estrifava : França perdiá son Empèri e mai Argeria, la democracia verbala s'escrancava, los pòbles se descolonizavan, la Revolucion se cambiava los camins. leu, soi arribat al fons d'aquel période amb dos libres, La Révolution régionaliste e Sur la France. Esprovère l'an passai, en publicant e dins las polemicas que seguiguèron, lo fons de la carriera bòrnha. Aviái destapat de consciéncias, mas las consciéncias rafavan pus luènh que mon acte. Aviài destrantalhat l'oposicion, mas l'oposicion se tornava eternament compausar en assimilant una part de la revindicacion occitana. Ma generacion aurà amolonat las rasons d'èstre occitan. Mas aquelas rasons fan pas qu'un molon ont cadun ven per la tria. Cal passar al singular. Lo singular, lo tròbi dins lo vers de Roland Pecot : « Avèm decidit d'aver rason». Una frasa que substituts a l'analisi de l'alienacion la practica de la desalienacion. Oc, s es pas jamai rèn pogut faire de positiu, rèn que cambièsse l'ordre impausat de las causas (désordre sèmpre vestit en or¬ dre per los qu'an lo poder) sens aquela cresença en se, sens Fer una aquò una alienacion tan �aquel crèire, aquel biais de jogar sa vida dins l'acte e la vida d'un pòble dins l'istòria encaminada. Fau lo saut. De l'autre costat de la muralha que tapava la carrièra. Del còp me cion perduda. Totas las sèmbla d'apartenir a una generageneracions son perdudas, caduna en son torn, e la que uèi pren la paraula perdrà la votz. Las generacions tomban. Los òmes las traversan, e l'accion va d'abans. Mas aitanlèu, cal parlar d'exigéncias. Sens exigéncias, aquel crèire seriá bufèc. Nos devèm mesurer amb l'importància de l'adesion que nos donam. A qui ont sèm plaçais ara. Ont « Viure » pren son sentit total e, pro plan dich, sevèr. nom d'un pòble encara mut en tant aliénai. Se volèm pas èstre embarrats dins una mistica, que dins lo cas mens perilhós, tornariá al Felibritge e dins lo cas mai menaçós virariá a un nationa¬ lisme coma se'n veguèt e se'n vèi de pertot, aquel pòble nos lo cal lo pus lèu possible montar al nivèl d'ausida e de pa¬ raula. Aquò vòl dire qu'una literatura de desalienacion es una literatura de comunicacion e que la devèm faire, e que capite. Es un esfòrç sus nosautres, quines que sián nòstres mèstres d'escriure, immediatament demandai per lo mo¬ ment. Quand disi aquò, me ven pas dins l'idèa una litera¬ que Avèm rason pòble, encara al tura de militantisme, mas una cerca de la votz urgenta, comunicabla, sostenguda per plan mai que per lo libre. Se sèm al temps que las muralhas parlan. E tanplan Bastigam al pòble nòstre una demorança jornadièra de poëmas. sap que l'aire. Mas escotem-lo, aquel pòble. El viu. Nosautres podèm viure per el. El parla. Podèm pas que parlar en son nom. Aquò significa una atencion portada als problèmas de la vida vidanta que Viure a entamenada, mas qu'es luènh encara d'èstre satisfasenta, un engatjament dins las luchas socialas qu'a pro pena comença. pas Podèm pas mai fugir. O caliâ pas prene la responsabilitat d'escriure en òc, de pensar en òc. La pensada engatja. L'escrich es una força. Robert LAFONT. �PAÏS VIU LO LApassion formula es Glaudi Marti mas la del de présent qu'emponha i'occitanisme, d'aquesta passa, es pas una formula, ela. Del passât, sentit coma un eretatge que cal far fructificar, coma una riquesa ,es extraordinari çô que se'n pòt parlar pas gaire. Dempuèi un an ai barrutlat dins sai sai premsa, la referéncia a de vergonha, d'opression, A la li¬ Mai, del désir e de tracts o en cançons realitat, Marti canta : la colèra s'assolida de soi espan- : en mita, incerta dempuèi quantes pas réfléchit grops, escotat, legit, tat de veire consi la gles parlar d'aqueles qu'an causit de davalar dins la carrièira, eles, e d'i far davalar sa lenga amb un pes tôt nôu d'explosiu. En afichas, en eslogans, en articles de quantas acampadas oc- pas rescontrat citanas, AL PRESENT de pertot la set sè- d'aliena- lo pais de traïson ven pas que per afortir radicalizar la luta per un avenir de jus- al meteis temps vergonha es abolida viu al présent. cion, e ticia, Occitans. Vòli dels las bocas sus Canta. cor. E es comprés. E es représ. En En actes, tanben. LO DREIT A LA PARAULA Es l'estiu de 1968 que lo fuôc se brutlar. Carcassona. A Amb dins metèt a inspiradas de Mai, tiradas en dins d'obradors populars païamb l'ajuda tecnica de joves artis- d'afichas, serigrafia sans, dels tas après la francés, desfacha d'Action de primier en Viticole de davalats Beaux-Arts : ♦ », junh. Afichas en Vigilance, Comité d'eau, Pas « Paris pas d'électricité à l'étable, emmène tes vaches sur le littoral ». En òc puèi : « Orne d'ôc dreit as la a paraula : parla ! ». de setembre. A empegadas dins tôt al mes Tolosa ont aparèis tanben, mai mens Aquelas d'aqui lo Carcassés artisanala, aficha : Dins « meteis Marti cançons. : estetica temps, compausa A la fin de l'an dins cantar son agost, a Tolosa Amb ton argent... lo totjorn, nària en sa Cuba, la vila. e a sas se ». Carcassona primièiras met a las Tematica comuna autra una fan la bomba revolucio- de 1871 a Nar- bona, lo mòrt del pais, lenga, la colèra que monta. libertat, 1907, la la dreit a la distribuisson de carrièiras e, lèu, un jornalet : Orne d'ôc, la paraula es presa ». Un butletin que truca : « Nous sommes régionalistes et révolutionnaires. Notre pays occitan, ruiné par le colonialisme intérieur, est en train de mourir... Les plus favori¬ sés d'entre nous, leurs études faites, ne trouvent pas de travail et vont grossir les rangs des fonctionnaires déracinés et ir¬ responsables ». Las cançons de Marti dison pas quicòm mai que çô qu'aquel cinquantenat de joves meton en circulacion. Mas o dison, elas, en lenga d'ôc e pas qu'en lenga d'ôc. Lo jornalet nos avié avertits : « Nous refusons de reconnaître comme inférieures notre langue et notre culture occitanes ». Los Caminaires d'Oc, Marti en testa, se meton a virar dins l'Aude. Cantan. Son escotats, son aplauL'ivèrn arriba. De joves tracts per « dits. 3 �Cançon e poësia de combat, lo vespels vilatges. Apuèi : discutida, totjorn, amb lo public : lo pais que moris, la fugida dels joves, la revolucion inevipre, tabla. informar, mond de sos complèxes, de son gost per la contemplacion e per lo desesper, preparar los esperits a una accion de tip novèl : aqueles joves an legit Frantz Fanon, an comprés que sola la violéncia desintoxica lo colonizat. Après l'Aude, es lo Tarn : Lavaur, Albi, puèi Tolosa. Dins un vilatge, un vèspre, un païsan se vira del costat Tustar, donar del d'escôla. mèstre Consi senhat tôt pas se Ven d'ausir cantar dit ?, las Messòrgas fa que ajatz pas en- nos leva Sabiàm pas, las espatlas nosautres mai. Erem dins la mecanica. preses Darrer la denóncia sòrgas, esclata totjorn de la Narlos morts de la Crosada los obrièrs e segaires, s'una autra cançon reprèn lo tèma dels penjats de Camprós : la luta per la libertat, sens frontièira ni dins lo temps ni dins l'espaci o cementa tôt : pilhatge colonial del païs bona comunarda 1969 en terne misèria e Lo lengatge las totas voler un : Vietnam, racisme in¬ l'India, politica de Sant- actuala. simple. Los mots los de es cada jorn : maire, filh, tèrra, colèra, panar, messòrgas, pan, colèra, viure, partir. Dins la sala i a sidenta de punhs que se sarran, enribanada, en còfa la prevestits de e grand de « la garriga », grop folkloric de Montpelhièr que tusta dels pès, que pica de las mans : « Se pòt qu'aquelas messòrgas nos mascan la vertat » — A rason ! A Usés es un public d'estudiants que repren : « L'Occitania saluda Cuba, la dignitat, la libertat ! ». « de del luta e talent de e Loïs costeja ma : ni existéncia d'òmes. Es pas azard que lo sovenir d'uèlhs que creman. A Besièrs es : aquò ? Siátz responsables. Lo mèstre — lo tirar pensar, Perqué m'an — desrevelhar, trucar, a d'una ensemble, viure mes- lo de ». SANG NOU Una vila fa Ni pas un pais. la cançon occitana modèrna. un cantaire Mas Carcas- sola. Marti tan pauc. A la donada per la fin de l'estagi d'Usés, Gui Bròglia èra aqui : sona es pas vesprada Quand comencère citan, foguère espantat — tonus das de de la siáu estabosit vesprada. Doas poësia foguèsse que nar Anuech que davant re- lo grossis ora- de cançon, cresiáu pas possible. Ai enveja de tore far de cançons. N'ai ensajada una de Miquèl Decòr. Patrie Martin, Marti, aqueii joines... Siáu content d'aver començat. Vene de darrièrs lèu — 4 un comprar toti li 4 VERTATS, li Messatges. Aimariáu d'enregistrar autre E de dise. cantar dins de vespradas ? sortiràn. çons I a Lafitte e ieu a nòstri canta catalan. en can¬ S'èra Bròglia qu'a pas desatalat. I a donPatrie Martin que s'es révélât aquel cas a de Dolors Lafònt a E débuté. Es pas aisit. cançons. Lis interprétas metge. Occitana... una oc¬ en dau ressôn idèa di letras qu'ai tobère. Avètz pas cebudas. de cantar Siáu — Mas fau faire Usés amb quatre cançons sus de tèxde Miquel Decòr. Tôt l'estagi cantava tes quand crebarai amb el. canta Tolosa I presentator dels trobadors poëtas politics que trabalha òc. Un dins que poësia song. I a amie de Marti, en Duffau a moderna e folk¬ Enric Gougaud, Carcassonés e a I a Delbeau fenomèn sa a .aquel d'aqui vièlha « a de cançons Bordèu. : sa guitarra Simca 1000 » e pels de Bordèu a l'ora de vilatges a l'entorn l'aperitiu, e lo vèspre. Cantar, discutir. �Mai d'un côp partis sol. Quand pòt emparelh de companhs. Un metre nonanta, una votz de pitre, un enòrme plaser de cantar. La Despacha parla d'el. barca un Son récital estât es L'an a l'Osta/ Occitan de Bordèu passât quand venguèt a l'estagi Murèth, organizat per i'i.E.O. — un de estagi plan dins las nôrmas, que faguèt reganhar las dents a de braves mestres d'escôla, mas ont en finala tôt prenguèt l'an passât, doncas, Pèire-Andrèu vam Delbeau sabià pas mot d'occitan. O un pas E — : Ma lenga ? L'apreni en fasent de A Murèth de professors ne mancava pas. Un jorn, dins una amassada, n'i aguèt un que diguèt : « La lenga d'òc, ieu l'aprene en parlant als meus escolans ». Comprenguèri. Podièi l'aprene — cançons. S PARLA Lo pas de Lo sol paure Març autre lengatge. Dins Marseillaise sa brandis titol son de Club de nista Francés. Contra les Lenga d'òc aquel membre paure orne del P.E.N. del Partit Comuquai ? Contra aque- e gauchistas occitans que a Maurràs, Pétain e menar nos tornan companhiá. Embarrat dins sa sala de redaccion, son poësia tricolôra, sa cellula, catéchisme, son passât, sa clôsca diccionari, son amolida, cultura borgesa endimenchada sa blau de caufa, Max Allier vei pas ren, entend pas ren, compren pas ren, partici¬ « s'espauruga, ren, pas l'intelligentzia vai. Mas en occitana pas un mans del P. C. bassar sona. a Ios ». fulmina contra Per fulminar, revenge, pas un mot, pas una frasa, d'Action qu'aviài alara ? a un fum de mond Que son prèstes a retrobar l'usatge de la lenga o a l'aprene quitament pro que l'aventura que li es prepausada dins aquesta lenga valga lo côp. Qò que m'arriba a ieu, ara, val io côp. Quicôm càmbia pel pais. Dins ios ornes. Sufis d'aver de perspectivas claras. ieu. La — soletat, ditz Jôrdi Sant-Antonin, l'estagi Blanc, présent Pascas de I'I.E.O. ne siàm sortits. Pas question de i tornar, mai. La montanha dempuèi octo¬ bre bolega. Mende, Rodés, La Sala, Carmaus, tôt aquô bolega. Es pas la conoissença d'una cultura passada que met lo mond en movement. Es la lucha per la vida o per la môrt. a a de Pensatz : de mond qu'en mai èran en poncha dins totas las batèstas, de mond que tenon bon a la fac, dins Ios sendicats, de pertot contra lo daissar anar général ! De mond que sièis ans abans de Gaulle, sièis ans e quauques meses abans lo P.C.F. e son aligada privilegiada, la S.F.I.O. refusavan lo prefècte régional, la desconcentracion, la mesa al plec de las régions ! Perilhoses ! Max Allièr, el, esita pas. Titols en mans coma tôt bon borgés anència la color : de fascistas i sa en pa puèi cançons SOLET d'ACTION teniè Aici ni mai, a Viure qu'es sol dins son canton es aquel Max Allier. numéro un de Alara, vesi que i — — reconeis fasent en enveja de cantar. coma succès. un ieu, sospir, quand Ios ornes de tabassan Montpelhièr vendeires e Ios vendeires ensajan de ta- d'Action a Carcas- Coma Fascistas ? Guevarra ? Ives coma Roqueta Ai — sièrs cauma, lo pas l'article legit avem Castro? Coma Dubcek? compren catastròfa. una Mao-Tse-Tung ? Coma Amb vendut de lo C.O.E.A. Action de març plen meeting. 11 : Max Allièr. Es sus lo de jorn de la plaça Be- la pu- en Lo P.C nos es tombât dessus. Pau Balmigèra, lo députât batut me diguèt : « Ton daquôs l'ai legit. Podèm pas èsser d'acôrdi sus blica, pas tôt. Mas i a d'idèas. Nos caldrié veire, 5 �». Dins lo meteis temps, los companhs de Montpelhièr se fasián fotre sul discutir morre per cialistas Teff aicí ? e de Gaullisme balès. Alara ? So- sos Fascistas endacôm mai ? Dempuèi quand empegar sus una paret : Il régionalise... décolonisons ! » amb un de Gaulle que dança la borrèa e un ponh que se leva contra el, es faire profession « ? Max Allier, pr'aquô ? — l'aficha Bedarrius, a Paulhan, a Clar- Max Allièr pòt pas aver vist — empegada a d'Erau, mont A dur. pas a Besièrs. O alara es malegit Action. O vira al parla- solet. ACTION — Espia Action, de ditz. me Pas la pena. L'ai legit, e coma cal. Un jornal, nascut en mai, organ dels Comitats d'Accion. A la tèsta Joan Paul Vigièr, un escomenjat del P. C. Aiçò, benlèu, explica aiçô, sai ride sans Se mes de Occitane març sans moustiques ni pay¬ ». La Marseillaise cala, la Nation, pòt, de l'injúria a l'ironia. Es que, per un còp, un jornal ne parla d'aquel Florida e ne parla la boca dubèrta : explica, desmarga lo mécanis¬ de la manmesa capitalista denéncia me la responsabilitat de l'Estat, l'egoisme collectiu de las régions nantidas, la bonhose ela, brama tôt çò que lizacion riosa lisme dels ornes. Se la Nation es fu- après aquel article es que lo gaul¬ se grata aqui ont li prusis. Çò dison dins Action, coma çô que disèm dempuèi quatre ans, dins Viure, me ditz Ives Roqueta, los comunistas nos perdonan pas d'o aver vist e dich abans eles. Es pas talament amusant — 6 que de lônga qu'ôm lo es partit vei clar, lo sol a poder pausar una scientifica dels problèmas e de deure confessar qu'ôm a pas ren vist, analisi se Pas mai la Florida previst, ren dich. mai. Qué vos ? ren que pas. de 1969, pel n° 40, sièis paginas sus uèit son consagradas a Occitània. L'éditorial, « la Victoria de totes », es bilingue. Las autras paginas pausan los problèmas de la colonizacion del pais, de la desindustrializacion al caumatge e a la pauperizacion, de la misèria paisana a l'encloscatge sistematic de la populacion. De joves escrivon una letra a son professor de geografia « inumana ». Un gros article fa lo ponch sus « La Flo¬ Al dire se que a l'acamp ont se faguèt Action. exèmple de trabalh d'equipa. Cada tèxt legit, discutit, amelhorat per un grop de trabalh, adoptât en amassada generala. Dins l'amassada generala d'Occitans e de parisians del comitat de redaccion, mes- leu, èri Un clats. Ai seguit quauques uns dels grops vendèron en març e en abril los exemplars del jornal tirats en mai dels 30.000 nos normals. De joves, de jo¬ ves, totjorn : dels C.A.L., dels Comitats d'Accion Occitana, de Rouge o de pas ren de tôt, venguts donar lo côp de man perque son d'acôrdi, pas mai. Anèri amb un d'aqueles grops empegar la cobèrta d'Action per carrièiras que 5.000 de nuèit. minôt, tra un Dins un Dins l'auto : un paîsan, un ca- mèstre d'escôla, ieu. Dins l'aulicean, dos obrièrs, un caumaire. un la tresena caminôt. De : un parelh fascistas del S.N.E.S., de l'U.N.E.F. Dins e del de fascistas ? Vôli C.A.L. la liceans, ben : C.G.T., mon auto de de la lenga giscla. Garrèla ? Benlèu. Mas glscla. me Action, ditz Gaston Basalgas nos a permés de far una traucada inesperada ai mièg dels joves. De numéros se'n son venduts de pertot, sovent d'un biais espontanèu. Un bon nombre de mesfisanças que rescontràvem dins los mi— �politizats de joves son tombadas. La del numéro a permés als militants C.O.E.A. d'establir la discussion de tans matèria del E mai sul plan de la cultura. En général, ça que la, las posicions se desblòcan sul plan de la lenga. pertot. I — oposicion en cô dels de posicions en pr'aquò a ensenhants. Aviá presas ara lengas regionalas. Dempuèi congrès de Pascas de 1969 es lo S.N.E.S. que se déclara d'acòrdi per un favor de las lo darrièr citan ensenhament del breton, de l'oc¬ L'unitat de luta interetnica et cetera. Es mai que probable qu'un governament poirà pas evitar la finis que paga. novèl quest'on. Tôt — al S.N.E.S., plaça, lo avètz contrari, exactament. A ma foguède militants occitadel sendicat. Aici, a Carcassona e per Besièrs. Fasiàm estât del nombre creis- a son presentats al las démarchas al prèp del ministèri de 250 joves a Montpelhièr. Tôt aquò foguèt enterrât pels aparelhs locals. Mas lo Congrès, trabaIhat sai que pels Bretons, adoptèt nôstre punt de vista. Morre de l'aparelh. Demòra de far avançar los afars del costat sent d'escoians bac en de la es a Ven possible. Al mond — lo mai. del mai o Poher al una Mas causa. Sens batalha l'Educacion référendum mens las butada serà son lo amb tôt acôrdi aqui subre. P.C. La Nacio- del S.N.I. Es possible. revindicacions De demai. son de ara, moment dich a vôstras dire, se de Federacion nala, — que occitan, en passant per tôt electoralas quicôm l'opinion pubiica, la promesas realizacion de bon dins un Estât centralizat — un an. pas Melhor presentadas nistas de agut conoissença doas mocions au mens ron a de fai rire. Dins lo Roselhon avèm vistes Alduy e Conte — e mai Conte, de l'U.D.R. ! se declarar mai pioches de Barcelona que de Paris. Era impensable i quita ? unanimitat una craties a Sus — de se far sortir en pes del Collòqui de Marsèlha organizat pei P.S.U. per aver dich que i avià pas cap de solucion francesa al problèma Base, Catalan o Flao dels germanofons menc de França, cresi qu'aquel temps es finit. Dins Témoi¬ gnage Chrétien, Buron, en març se pausava en federalista, Rocard, del P.S.U., refusava mai lo vocable que l'idèa. Aquesta evidéneia que pot pas i aver de regionalizacion vertadièira, de vida démo¬ mancava es dura. : lo « Comité d'Initiative pour la grève du vote », gropament, cal dire, pro confús de Marxistas-Leninistas, de revolucionaris conséquents e de pichôtsborgeses del P.N.O. e del M.O.B. (organizacion de drecha bretona) lança l'idèa del boicôt per, entre maitas causas, la « dé¬ colonisation économique et culturelle des nationalités et régions opprimées par l'Etat capitaliste ». Témoignage Chrétien pubiica côp sus côp un article de Lasdolors del C.O.E.A. de Paris e de Roqueta. — Vos'n papièr en fagatz pas, me ditz el. Lo question me l'an completament a la crestiana. Sabon çô fan aquel mond. Es un signe, solament : ausan pas pus nos refusar la paraula completament, coma faguèron tant de temps. Las estructuras imperialas de la França son en question dempuèi lo li¬ bre de Lafònt, dempuèi lo de Fogeirolàs, mai que mai. Es un sacre borbolh d'idèas. sabotat, castrat que Malaisidas de conténer, d'orientar, mas permeton d'avançar. M'a calgut, la setmana passada dos jorns de discutique nos das acarnassidas amb de maoïstas del ba- Mas question l'opinion nacionala sembla es tre que ara bute. La pausada en França. — Lo estudiant me ditz un jova Catalan, Montpelhièr, que Roqueta temps, a Sala per li far admetre que la preniâ plaça dins una ba¬ talha socialista d'ensemble. Auriái agut la declaracion de Mury dins la pòcha sérié estât plan mai aisit. cin luta de ia occitanista 7 �Volètz — venir — dire lo desblocatge deu que que mai d'en naut ? Mai que mai benlèu que non ren : lo trabalh militant a la basi. Mas ajuda. Degun viu pas dins un un moud centralizat dempuèi Lois XIV au pot pas remplaçar un cervèl oentralista. Una venguda de quauqu'un qu'a l'estampilha de Paris, lo label France, disi solament que permet de butar, de ramens aver sens declaracion dicalizar d'actualizar e la reflexion a la calgut que tôt lo mond, en seguida de de Gaulle, admetèsse que i a un problèma régional en França per que poscam far avançar dins l'opinion d'idèas qu'èran nòstras dempuèi detz ans totara. basi. A La — d'amassada d'executiu elegida, regionala régional ? — e déféra en d'Occitània coma pendent las acampadas qu'avem tengudas a quauques uns en Lengadòc, de problèmas coma aquestes nos siám mainats que retenon pas l'atencion del public. Aquelas revindicacions institucionalistas, catastrôfa represas esquèrra francesa mal preparada e que caliá ben ça que la que se mostrèsse mai... democrata... que De Gaulle, son completament despassadas. en Van de — — se, Alara ? Alara siám liste. De tôt dins l'obligacion d'avan- mai revolucionari. Dins dels mejans de deliurar la en comercializacion capita¬ pot influir sus l'avenir que e social del pals. La Florida, Rocafèrt, Salsinhas. Amb de joves païsans avèm poscut parlar d'una collectivizacion plan régional e d'una expleitacion collectiva comunala de la tèrra al la venda. a téner Siám los sols a l'ora d'ara a lengatge d'aquel biais. Es lo sol qu'es onèste. un E aquel lengatge, lo còp que nòstra poësia mentis pas, ditz Basalgas. Lo cos¬ tat un pauc profetic, de las cançons de Marti o de la poësia de Larzac, de Pecot per exèmple quita d'èsser insuportable. Viure en Occitània ven dins l'esperit de totes quicòm mai qu'un sômi, en tôt cas — mond lo quand tenèm se mainan tôt d'un contrari d'un endormitòri lo corrent solament, la telé, : passa. sens las classas de çô économie — Dins lo l'explicitacion de una volètz. se çar. luta per cadenas las immédiats Es remarcable que pendent la campanha d'informacion que Lafont a menada dempuèi un mes, un pauc de pertot en Occitània liturgie, folkloric, 36. A Narbona, a a Carcassona es aisit de far comprene a d'obrièrs qu'ocupar, disi plan ocupar, una usina que poiriâ èsser tampada completament e per totjorn sens qu'aquò càmbie que que siá a la realitat economica francesa aquò's liturgia. pura A partir d'aquela constatacion òm pòt avançar una autra idèa, autrament mobilizaira : occupacion e collectivizacion immediata de las entrepresas d'extraccion de matèrias primièiras, de fabricacion d'energia. Avèm parlât de las minas de baucita, de las Salinas del Miègjorn, de costat Besièrs, mai provincia de son S'aviàm macarèl ! la rondina ràdio Alan Morcheoine que lança aqueste mes amb quatre cançons politicas de Marti los disques Ventadorn. Veiriàtz se passariá lo corrent. OîSQUI, MINISTRE E... TIN-TIN Solament, la ràdio l'avèm Lo 29 pas de genièr de 1969, Le Theule a recebut una delegacion de « Défense et Promotion des Langues de France ». Lo cat 8 ministre a pagat lo oïsqui. A expli- qu'aquel fotut mes de mai avià arroï- nat la França émissions Gòrse e de télé aviá que, en promesas, del côp, las très lenga regionala que cada quinze jorns, Rennes, Tolosa e Marselha, li èra pas possible a el, pecaire, de las donar. Ana- a va caler esperar 72 — e las eleccions �presidencialas tion d'achat... Theule deux soirées solid i pensava ie que aquel moment pas que per 72— per poder metre sus pè dins sièis o uèit estacions provincialas una orada per jorn de T.V. regionala ont las lengas de França poirián trapar una plaçôta. En es¬ pérant d'èsser atal rasats a gratis, auriàm a radio. la Lo la ministre dubrissiá nos n'as De a aqui relevament dels del ma promesas Demorava Un ni es A l'ora occitana, tòcan La messa L'ora e occitan ? en es a en- o J'avais blème de cours l'augmenta- de teatre ? sion totes des al corrent son de ren, pas finit d'ausir de felibrencas. Al Canton, autra que la la a Tolosa en abril caliâ — preparar lei, tota la lei. : l'émission de l'I.E.O. que oras de Lenga impeccabla, bona informacion, bon biais. Dutech, Lagarda e Taupiac an trapat lo ton, an fach la pròva que la ràdio occiiana podiá passa la soumis¬ inédits (o son I) selon la règle, avant toute setmanas es per cada dimenge... l'après-dinnar... es bona. la réunion de janvier. textes artistica, qu'avèm Consolacion budgétaire et de normale ça faràn pour ma part ainsi résumé ce pro¬ : il est possible également d'envi¬ étude èra estât mens, actualitat lo référendum ! — lo ton : a donat represa d'enregistre¬ ments de besucarietas del paure Bossac que datan de 1942-1943. Una vergonha. Vergonha a Marselha tanben ont Maria Mauron e Caries Galtièr, guides atitrats, encasquetats, e reconeguts d utilitat pu¬ blics de la Provença pòst-simbolista, une d'une au minutas ornes indica ben certaines dramatiques en liaison troupe de professionnels « Thé⬠du Midi » sous réserve, bien entendu, tre 5 émission creada sager avec de colhonadas delegat a las estacions regionalas respond : « J'avoue ne pas avoir souve¬ nance d'un engagement formulé en ces au Tolosa, informacion, qu'aqueles tôt Lo termes Vaqui. quart d'ora de cada jorn. P.A. Subra, de far 15 minutas per setmade Florilègi na occitan. Compte tengut Balajada. mièja de varietats dé¬ actuelle¬ Cants C'Occitània, mai que mai folklorica. E un nommât Jacques Toulza se carga, amb l'ajuda d'un autre denomat estât pas ». cause, 1 h. 30 creada, 25 F.). de crédit desblocat per faire fàcia cion prevista dels oraris ! cap : lo per : émission nimai Melhor de lenga, débats, istòria d'Occitània et cetera. D'ornes s'èran prepausats P. Lagarda, : J. Rousseau, J. Taupiac, A. Lagarda, R. Lafònt. De qué ne sortira ? Pas ren. Una a ne cachets plan establit estudiat solament. Los re¬ présentants de « Défense et promotion des Langues de France » n'avián fach la condicion sine qua non de la represa del dialòg. (Cal saber que los estudiants de Montpeihièr, per un quart d'ora de ràdio, visatjat, possibles... ment quart d'ora de pertot, un : de état tout passent nettement les prévisions vois aqui cada jorn; una ora e mièja de varietats o de teatre, dos còps per mes ; una messa en occi¬ tan, coma n'i a una en breton, cada mes. Era lo 29 de genièr. En abril lo problèbrand. En mensuelles tôt dire tas me me disiâ pauc conven¬ e coma siài cal. « très a Pendent detz minu¬ cresegut en Occitània liura Joan Larzac. magrostina pr'aquò Bona causa. », Un . * * * Pas premsa, citana de ni s'es pas de T.V., pas de dempuèi qu'Actualitat Oc¬ ràdio, mai, copat lo morre en venent l'organ d'un Partit Socialista Occitan queletic de e d'un nacionalisme verbal, es- lo projècte de Pouvoir Régional, publicaparisenca, mal partida dempuèi la débuta. Derrière las parets, l'accion di¬ rects, la paraula escricha e pariada. cion cort vista, agressiu. Dempuèi tanben qu'a abocat — e se planhon los soscriptors — La contra campanha l'Alliance d'afichatge començada Française e lo referen9 �es trangièr se dés estada remarcada coma podià respôner en ôc a totas las provocacions d'ont que vengan. Si la langue française devenait une langue morte, nous serions tous des as¬ dum lo gaullista signe que « sassins ! Bordèu De ». Marsèlha, a la ont afichas umo- « colonizaire pays Afichas sabotadas, la provocacion del espaurugat es estada relevada d'afichas cobèrt risticas (De Gaulle sus una tineta : « Vai te'n cagar ! ») tôt va dins lo metèis sens. Lo pais viu al présent ». Dins lo Car- cassés, es desrevelha poësia engatjada, eslogans e venguda. eslogans occitanistas, repiica Un matin de pretz Artaud, Ro¬ ». se Narbonés lo Gaulle ditz dins una Corbièiras, de las e buila la télé a est en pleine expansion de pertot. A Nimes, la contra-ataca es venguda del C.D.R. local : contra-afichas, garda-montada. Va plan. A Montpelhièr, la premsa s'es esmòuguda : los occitans s'èran pas acontentats de salopejar las salopariás de l'Alliance, avián escrich suis monuments publics d'eslogans occitans. acusa Meteissa régional, : Ai « anar? vint Al Ai ans. » e : » C.A.P. lo Le l'occitan Ont C.R.S.? M'as colhonat quand t'ai vist ». Aquesta darrièira formula, represa de Raimond Tabarcà, fa fortuna : s'èra vista ja a Tolosa, vau tirada offset, en fin de de caumatge ? Als al moment de las fèstas l'an. Vist per d'occitanistas cotria amb de membres de la joventut re- encara : le préfet c'est de Gaulle tout puissant dans les 21 régions », un pauc de pertot dins Erau e a Besièrs, en plena campanha un général a l'estat d'esqueleta : « Pen- volucionària. sàtz talhièrs causa an d'afichas e mai de amb référendum. lo fonccionat un pauc De de pertot empegadas L'accion recampa. Gràcia 1968, los Occitans rescontran aliigats naturals. I a pas taris, empapautats dins que un a sos los retarda- nacionalisme e culturalisme de tradicion per soscar de un aquelas estrangièiras forças que sentisson se'n mesfisan dins lo fons. Dins l'Oit e Garona per exemple, ont de membres de l'I.E.O., tiran e signan, una aficheta : » Orne d'ôc as dreit a la paraula : parla OCCITAN I ». Ridicul pìchót trabalh de faussaris. Bèstia a plorar. Pas ren comprés. récupérer coma D'autres, <■ La terra al en Losèra I misèria del 10 per astre, pòble dins que » se s'enganan pas : legis a Rodés, l'Aude paisans fa lo : « Atencion ! bonur de La l'es- Lo l'an a cranca. a de A Votatz ! infernal las mens tôt que 2.000. cèrcle mens possible, lenga de portar peira a de mai en de ». la solesa s'es- parets de las lamentacions i en es - mai. de mond. mai e a A per pensar aquesta la revolucion, n'i Aiara ? Alara,. cal butar, butar, butar, butar. E daissar los parlasolets desparlar son sadol. Dins las batalhas que, forçadament, van seguir la primièira desfacha del Gaullisme, se veirà ben se los occitans son quicôm coma de bretons amb aquel quicôm de mai que los met a l'abric de tota temptacion fascizanta : lista una causida socialista e internaciona- clara. Bernât SICART. �DORDONHA T~"\ ordonha : despartiment dau de las majofas (aici dison : fetge d'aucha, dau tabat, las amaussas) : de produchs de luxe, que fan sa réputation e son de segur lo sosten de l'economia de Perigòrd. Mas, Dordonha, aquô's tanben lo despartiment d'ont lo pòble se'n vai : 505.789 estatjants en 1851, nonmas 382.389 en 1968, una baissa de 24,3 % dins lo meteis temps la populacion francesa creissiá de 25,2 %. E çò qu'es mai de grèu, es lo sol despartament de tota Aquitània que n'a pas revirat la tendéncia au despoblament dempuèi 1954. Au darrier recensament, se trobava dins los onze despartaments qu'an vist lor populacion demenhar. Dordonha es donc de verai un despartiment malaut, que Cruesa o Losèra ? Deu venir nonmas un vast domèni forestier, barrutlat cada estiu per de renjas de ciutadins en mau d'oxigèn e de clorofila ? tan coma * Aqueu despoblament de contunha presènta de grevas seguidas, en primier la baissa de la densitat qu'es aora non¬ mas de 41,4 estatjants/'qm2, quitament pas la meitat de la mejana nacionala. Aquela davalada de la densitat es particularament marcada en daus uns cantons : Montparzier, Salinhac especialament, qu'an mens de 20 estatjants/km2. Pro de comunas, tròp gaire pobladas, pòdon pus enfaciar las despensas d'equipament pasmens necessàrias : enquitranatge de vias, aduccion d'aiga,... En 1962, de 580 comunas, 384 avián mens de 500 estatjants, 249 mens de 200 ! 11 �Aquò's subretot las zònas ruralas que son tocadas per lo despoblament. Aqueu fenomèn d'exòdi rurau es pas lo fach de la sola Dordonha, e es pas forçadament catastrofic en se. Mas çò grèu, aquò's que los païsans ni mai lors enfants tròban pas ges d'emplecs dins las vilas dau despartament. • Variacion de la acomparada a populacion — 1962-1968... Dordonha dempuèi 1954, la d'Aquitàniae de França. Dordonha 1954-1962... en — De 47 cantons, 34 1962 à 1968. Aquitània França 2% + 4,5 % + 8,1 % 0,2% + 6,2 % + 7% an vist lor populacion demenhar de Los mai tocats son los de las broas dau Massis Cen: S. Perdôs la Ribièra, Lanoalha, Jumilhac lo Grand, Bussièra-Badil. trau Una segonda zòna de despoblament es la daus cantons de Nord-Oest : Maruèlh, Montagrier, Nontron, Rabeirac. Per aquelis dos darriers cantons, lo creis de las doas vilôtas es pas pro grand per remendar la pèrda de las comunas vesinas. Una darrièra zòna critica despaitiment : se plaça au miegjorn-est dau Montparzier, Vilafranca de Perigôrd, Bel- vés, Dôma. De fach, la populacion a creis nonmas dins la zona centrala ont se trôban los centres industriaus de las valadas d'Isla e de Dordonha, e tanben dins los dos centres de TerSarlat Brageirac, La Força, Sant Chastier, Peirigús, Terrassón, Sarlat. E dins tots aquelis cantons sanitós, n'i a non mas un, Terrasson, que son creis siage egau o superior a la mejana nacionala. rasson e 12 : �Las vilas pas gaire, pichonas, pauc atractivas. Peiestatjants dins las limitas municipalas, 56.000 amb las comunas de la recampada d'urbanisme) a pas gaire cregut entre los dos darriers recensaments. Quauquas vilas segondàrias an cregut un pauc mai, mas en tôt representan nonmas una pichona proporcion de populacion : 31,9 % daus estatjants de Dordonha son recampats dins de comunas de mai de 2.000 estatjants, contra 54 % en Aquitània e 62 % en França. rigús son (40.000 Dordonha demòra d'una França de mai despartiment rurau, au mai urbanizada. un en mi tan Aitanben, un fort movement de fugida se fai devers Bordèu, Lemòtge e Paris. Dins lo période de 1954 a 1952, 11.500 parténças se serián produchas, sens èsser compensadas per un movement contrari. Aqueu movement migratòri rauba a la populacion perigòrda tôt son sobran naturau, e encara mai. Aquela fugida, mai que de classas jovas e activas, a la composicion de la populacion e la vitaLa proporcion de populacion vièlha es antau superiora a la mejana nacionala. Aquela vielhor de la populacion pòt aver, a long terme, de résultas catastroficas : Dordonha pesa de mens en mens a l'endins dau grop nacionau, lo taus de naissenças estent inferior, los decés la de seguidas sus litat dau grop. demai. tocant N'i a tanben de consequéncias economicas e psicologi- que son de sotalinhar : séria de segur plan intéressant de calcular l'edat mejana daus patrons d'entrepresas agricas industrialas, e daus uns conselhs municipaus ! Lo Poupard, président despartamentau daus « Joves Agricultors » disiá i a pauc : « il y a plus de chefs d'exploi¬ tation âgés de plus de 80 ans que de chefs d'exploitation âgés de moins de 30 ans », e « la moitié des agriculteurs a plus de 60 ans ». còlas o sénher pòt concebre una agricultura amodada a la ja fach lor vita, e desiran nonmas tranquilitat plan afanada ? Coma se lucha amb d'òmes qu'an una 13 �FLAQUESAS DE L'ECONOMIA PERIGORDA • Lo repartiment de la populacion activa traduis ben los retards e los problèmas de l'economia perigôrda, subretot s'èla s'acompara aus taus nacionaus. (Estadisticas de l'I.N.S.E.E., 1962). Sector Sector segondari terciari 44,5 % 24,5 % 31,1 % . 33,3 % 28,6 % 38,1 % .... 20,7 % 38,7 % 40,6 % Dordonha Aquitània França Sector primari . Quasi un trabalhaire entre autre, en Dordonha, viu dau trabalh de la terra, mentre lo sector terciari passa de lonh lo sector segondari, signe d'una insufiséncia daus emplecs industriaus dins lo contèxte d'una economia nacionala des- volopada, o per parlar d'un biais mai expressiu, dau josdesvolopament économie de Dordonha. Economicament, Dordonha colonia agricòls, se comporta tau coma la regard dau colonizaire : exporta de produchs fai venir d'autras régions los produchs indus¬ h fan besonh. au e triaus que Son nivèu de vita serà donc lo que lo trabalh de la aquelis produchs de la terra son los quarts dau temps exportais bruts, sens èsser pro valoriper un condicionament o un tractament industriau. terra li donarà ; mas très zats Aquela agricultura, pasmens, es en plena mudason. aqui, l'agricultura perigôrda se podiá caracterizar per daus uns trachs que valon encara per ben pro d'expleitacions, mas que de mai en mai avalisson. D'aicí 14 �En primier, la predorainància de la policultura, que la màger part de son produch es destinada a la consomacion locala. Maugrat los esfòrç, çai que de lai, de renovament, aqueu tip arcaïc d'agricultura es de lonh lo mai important. Pèiprés, lo nombre de pichonas expleitacions trabalhadas per lo proprietari eu-meteis. La contenguda mejana d'una expleitacion èra encara, n'i a pas gaire, de 10 ectaras, contra 15 ectaras per l'ensemble de França, e en 1967, despartiment aviá en Aquitània lo màger nombre d'expleitacions de mens de 5 ectaras. aqueu Aquel estât mai que mai aparcelat, grevât encara per l'escampament e l'estrechor de las parcèlas, es la màger entraupa a la mecanizacion racionala. E pasmens Dordonha possedis prèp de 20.000 tractors e se tròba antau dins los tots primiers despartaments francés ! Mas aquô per lo biais d'un endeutament grèu auprèp dau Crédit Agricòl que son amortiment pòt gaire sovent se far dins de condicions normalas. De mai, beucòp d'aquelis tractors son de tractors vièlhs, crompats d'ocasion. d'aquela agricultura tenon beucòp a l'inorganizacion dau resau de comercializacion daus produchs agricòls ; aquelis corrents de negôci començan nonmas a s'entraunar, e l'endevenir de l'agricultura despend de lor mai o mens granda eficacitat. Las dificultats d'evolucion tanben Darrier trach, Dordonha qu'es lo terç despartiment forestier de França per son espandida de boscs (33 % dau sòu) aprofiecha plan mau son patrimôni forestier. Es de dire que lo mot de « forèst » convèn gaire ; s'agis subretot de talhadis. Un quart d'aquela forèst deurià èsser renovada, « mais au rythme actuel de reboisement, il faudrait 80 ans venir à bout du programme » (Sud-Ouest, M. Montretard es la résulta d'un extraordinari aparcelatge de la proprietat, una mesfisança per las tecnicas modernas, la paur dau fuòc, e la manca de conselhièrs tecnics : nonmas un per tôt lo despartiment ! pour ferrant, 13-2-69). Aqueu revolucion agricòla es aora enchaminada, e tanben quauques sectors d'agricultura especializada, virada vers la comercializacion. Mas una Dordonha présenta 15 �En defòra de la zòna viticòla de Montbazilhac, dem- puèi longtemps orientada vers lo negôci, dins mai d'una expleitacion son nascudas o se son desvolopadas quauquas especulacions destinadas au merchat. Primier, las culturas fruchièras. pichona expleitacion, la cultura majofa s'es espandida subretot dins lo ranvèrs de Vergt, Rofinhac, Nòstra Dòna de Sanilhac. Aquela cultura, que demanda pas de gros mejans mecanics, ni mai de grands envestiments, convèn ben a las expleitacions famiDins l'encastre de la de la nonmas de sous nous, sens virús, que son aisits de trobar per l'esboijament. L'imatge dau bulldozer, eissartant los marrits talhadís e engrandesissent antau l'es- lhalas. Li fau pandida abenada de l'expleitacion, es vengut lo dau no vélum de l'agricultura perigôrda. simbèu despartiment représenta la quarta part Regards sur la Révolution agricole en Dordogne, R. Pijassou, Périgueux, 1967). Aqueu fruch de qualitat se tira ben a l'exportacion (Alemanha, Soïssa) mas la venda es pasmens entraupada per lo pretz de charreg e per l'eslonhament daus grands centres de La culhida dau de la culhida nacionala (vèire : consomacion. E subretot, la manca d'industrias de transformacion fai que los productors son tributaris de la fòra e la région fai venir d'alhors majofas sirops e demanda d'ensubre-geladas, confituras ! Dins l'encastre de la granda proprietat capitalista, las desvolopan a una tota autra eschala : vergiers de la valada de Dordonha, o d'Essendieràs, prèp culturas fruchièras se d'Exciduèlh. La « Société civile agricole des plantations d'Essendié- (d'entre los accionaris, lo grop Sylvain Floirat es lo mai important) a entreprés de plantar 157 ectaras de poras » miers. Très lacs artificiaus asaigar per aspersion sechièras de l'estiu. son estais chavats per poder los randaus fruchiers pendent las L'equipament mecanic es poderós : 8 tractors, 7 atomizadors, en mai daus gatges ordinaris. Un seissantenat de salariats, dont 10 femnas, trabalhan a plen 16 �temps a l'entretenament daus vergiers. Au temps de la culhida, fau emplejar una man d'òbra sasonièra que pòt s'esnauçar a 150 personas. Per l'importanta culhida (3.500 t. en 1967), la societat d'Essendieràs a construch prèp de la gara d'Exciduèlh una estacion de despòst e de condicionament de granda capacitat. Aquò's, coma se vei, una de las mai importantas en- trepresas agricòlas nacionalas. vergiers (pomiers o persegiers) s'espandon tanpichonas expleitacions familhalas, mercé au desvolopament dau movement cooperatiu (cooperativa fruchièra « Valcodor » a Pòrt Santa-Fe, dins la valada de DorMas los ben dins las donha). especulacions, tipicament perigòrdas, asseguprofièch solid a las pichonas expleitacions : lo tabat D'autras ran un e la notz. Lo nombre de plantaires a beucôp demenhat dempuèi tabat ten totjorn una plaça importanta : 7.134 expleitacions an plantai 3.330 ectaras en 1968. Maugrat las longas oras de trabalh qu'exigis aquela planta, la cultura dau tabat, contrarotlada per lo S.E.I.T.A. présenta una assegurança relativa, e contribuis a far viure decentament pro de païsans, dins lo Sarladés especialament. 10 ans, mas la cultura dau La culhida de la notz es pas de neglegir (1/4 de la rapòrta pas au païsan tôt çô que podriá. La causa essenciala es l'inorganizacion dau merchat : los 4 agropaments de venda creats i a pauc recampan nonmas una fèbla proporcion daus pro- culhida nacionala) mas, coma las autras, ductors, que demòran tròp individualistas. E la consequéncia es sevèra : la notz de Perigôrd se vend en mejana per quilò que la de Daufinat, ont l'organiplan bona. Mas es de dire tanben que daus 4 agropaments, nonmas un foguèt reconegut per lo Ministèri de l'Agricultura, mas considérât coma un afar trop pichon, a jamai pogut obténer l'ajuda dau Ministèri per sos envestiments, çô qu'entraupa son desvolopament. 1 franc de zacion mens es los poders publics que dins un d'aqui, ont ren es estât fach, faudriá Séria de comprene per sector coma aqueu 17 �ajudar los òmes decidits a far quauquaren, e permetre a aquela région d'aprofiechar justament los atots seus. Un autre trach important de l'evolucion es lo desvolopament de l'elevatge, per lo lach o per la charn. La revolucion ferratgièra es enchaminada, e la produccion de lach fai de progrés espectaclôs : 90.000.000 ectolitres en 1965, 140.000.000 en 1968. Aqueu progrés de l'elevatge lachier es degut a mai d'una causa : lo rôtie jogat per la cooperativa d'enseminacion de Brageirac, lo trabalh de vulgarizacion d'un agropament d'aparament sanitari, e mai l'influéncia de grandas lachariás, o ben cooperativas (cooperativa de Brageirac, associada amb la de Baignes, en Charenta, la de « Tempe-lait », au miegjorn-est dau despartiment) o ben capitalistas (los establiments Bongrain expleitan a Marsac prèp de Peirigús una de las mai grandas lachariás de França : 320 emplejats, e de produchs ben coneguts : «Tartare», « Boursin », mai d'un côp exportais...). aquel esfôrç d'especializacion se fai malaiirosala tirada dau lach e dau burre coneis plan de dificultats. « Il ne faut pas l'arrêter, disiá lo sénher Poupard, ce serait une faute sur le plan social » e una conclusion de la « Jornada economica » de Feurier de 1969 foguèt de considerar la charn coma « le bon dossier de la Dordogne ». De verai Dordonha es ja lo primier productor d'Aquitània per los buôus e vedèus de bochariá ; lo ranvers de Nontron es lo mièlhs dotât per los buôus, e lo de Rabeirac se fai remarcar particularament per la produccion de ve¬ Mas ment au moment que dèus blancs. produccion tradicionala que fai la qualitat e d'aquelis vedèus blancs mantenguts dins la sornièra e noirrits a força de lach e d'uôus, es pas gaire rendabla, e se trôba de mai en mai amenaçada per la Mas la la renomada concuréncia de vedèus elevats a las farinas e aus aliments industriaus. Es tanben de parlar de l'elevatge de volalha, e de la produccion de fetge gras d'auchas e de canards, especialitat que fai la màger renomada de Perigôrd en França e a l'estrangier. 18 �Aqueu produch se vend ben d'aicí aquí, e mai sèmble siage lonh d'èsser pro : los industriaus, per fabricar aquelas conservas, devon crompar de fetges gras dins d'autres despartaments d'Aquitània. Aqui encara, los esfôrç per organizar la produccion demòran esparpalhats : a Issijac, Tivièrs, Moissidan, Rabeirac n'i a quauques merchats premiats. Mas i auriá mièlhs a far, benlèu per lo biais d'associacions de productors, coma n'i a una a Issijac. que prètz de venda dau fetge gras sembla charent, e aumentat aquestas annadas passadas (80 % en 8 ans). Mas se se calcula a l'ora lo salari de la femna que fai venir sas auchas, las gorja, las tua e las vai vendre au Lo mai a pro compte tengut dau grum emplejat, dau temps faudriá que lo produch foguèsse vendut encara mai char per èsser vertadièrament rendable. La dintrada d'ar¬ gent nòu dins los mes d'ivèrn fai oblidar tôt aquò... Dins lo meteis temps, daus esfôrç son fachs per ensajar de reviscolar la produccion de trufas : en 1964 es nascut lo « Sendicat daus productors de trufas de Perigòrd », que vòu rendre a la produccion trufièra de Perigôrd lo reng que teniá autres côps : 1900 : 120 tonas, 1950 : 12 t., 1964 : 3 t. ! Una pepinièra balha aora de plantons de jarrics ensemenats. Fau plantar ; fau renovar las vièlhas trufièras abandonadas, e aquô maisei que la trufa ven ben sus de sous que valon pas gaire e qu'ela valoriza pro : pòt antau constituir una dintrada d'argent nòu qu'es pas de neglegir, e aquô aqui sens envestiments grandàs. Coma se vei, las possibilitats, au punt de vista agricôl, mancan pas en Perigôrd, mas son pas encara en plen abemerchat... passai, nadas. de chanjaments dins las annadas avaliment, de mai en mai lèu, de tôt plen de pichonas bôrias tengudas per d'agricultors vièlhs, e de lai recampament de terras e esperit mai dinamic daus joves ruraus. E se aora coexiston mai d'una « edat » dins l'economia agrària, lo mond rurau perigôrd, pasmens, s'enchamina vèrs «lo novelum prigond, sens revirada, de sos sistèmas de produccion, de sas estructuras socialas e de sos modes de pensar » (R. Pijassou). N'i aurà pasmens pro que venon : 19 �Fau persegre lo recampament agrari fau tanben eschivar lo despoderament daus sistematic. Mas sòus agraris per la creacion de vastas chaças gardadas o l'espandiment daus terrencs environant las residéncias segondàrias (dins la un industriau Dobla, parisenc a crompat tôt un vilatge e sas terras per far una réserva de chaça e de pescha). E dins l'encastre d'un capitalisme « sauvatge », la grèva d'una colonizacion per lo despoderament dau sòu regionau au profièch de societats financièras estranjas a la région, e mai a França, per lo biais de la liura circulacion daus capitaus a l'endins dau Merchat Comun. risca es • UN DESPARTAMENT JOS-INDUSTRIALIZAT La mapa industriala per bona rason ! de Dordonha es pro aisida a dreiçar, Très sectors màgers : la valada d'Isla a l'enbàs de Perigús, la valada de Dordonha, de Cosa la Linda a Brageirac, la mejana Vesèra a Terrasson e Condat lo Lardin ; e mai quauques pichons centres eisalats : Nontron, Sarlat, Tivièrs. Las màgers activitats son lo bastiment e los trabalhs publics (12.000 emplejats), la chauçadura (5.000 obrièrs e obrièras), la papetaná (1.600 salariats), peiprés la metallurgia, lo bòsc e l'ebenistariá. Mas n'i . pas de granda industria que poguèsse jogar bolegaire. Au contrari, son de pichonas entrepresas que, manca de quauques sectors (chauçaduras, revestiments plastificats) son pas pro viradas vers los merchats d'enfôra. Nonmas una centena d'entrepresas emplejan mai un a rôtie de 50 salariats, un desenat de 200 a 1.000, e nonmas doas mai de 1.000. Las mai grandas entrepresas son pas totas dau sector : a costat de l'usina de chauçadura de Marbot-Bata, Nuôuvic (1.800 salariats), de la papeteriá de Condat privât a (850) (500), 20 e de la fabrica de revestiments « Polyrey » a Cosa botan las entrepresas dau sector public : pouvrièra se �de Brageirac, e obradors de la S.N.C.F. a baissa d'activitat). Perigús (mas en Que vau mièlhs per la région ? Beucòp de pichonas entrepresas familhalas que pòdon èsser entraupadas per de dificultats financièras, o ben un grandàs establiment que mai d'un còp es nonmas un element d'un grop financier poderós, que l'interés de Perigòrd risca de li paréisser plan magre ? Aqueu envasiment financier, s'es pas tant important coma dins d'autras régions occitanas, es tôt parier plan notable (1). Benlèu las condicions se prestavan mau a una tala penetracion ? De verai Perigòrd possedis pas los produchs de basa (charbon e minarés de fèr) qu'an permés la revolucion industriala dau sègle passai. parier, se Perigôrd a jamai estât una granda région industriala, i aviá a la fin dau segle XVIII, majament dins lo nòrd, una importanta industria metallurgica mercé la preséncia dins lo sòu de nosèus d'oxid de fèr e de carbon de lenha fornit per las forèsts. N'i a pro de traças : Savinhac-Ledrier, La Farja d'Ans. Mas la concuréncia de la granda metallurgia dau nòrd de França, nascuda de la revolucion industriala, junta a una politica gaire migrosa d'armonizar la vita economica de las diversas régions, a fach desperir las farjas de Perigôrd. Es antau que lo tractat de liure-negôci de 1860 a mai que mai contribuit a la tombada de las farjas de las Éisias. Mas tôt (1) Los capitaus de Marbot-Bata son nonmas los de Bata, que sèti, originari de Checoslovaquia, es aora replejat en Anglaterra. Los de la papetarié de Condat apartenon tots au grop Péchiney-Progil (a Terrasson l'entrepresa de chauç >• Justice » a de capitaus locaus). son . A l'encontrari es de notar que quauques ornes d'afar perigordencs possedon d'interés dins d'autras régions de França e s'interessan elismeteis directament a l'aviada economica de Perigôrd, coma l'actuau président de la Chambra de Comèrci, lo sénher Sylvain Floirat (Matra, Europe I) que contrarôtla la « Société civile agricole d'Essendieras » e contunha a crompar las expleitacions en dificultat dins lo ranvers de Sôrtges. Mas es pro desrisôri de veire coma los capitaus, per fruchar eficaçament, devon anar s'envestir alhors, en revirant peiprés quauquas « retombadas » sus Perigôrd... 21 �Dempèi vint ans ara impausada e que l'idèa d'araainatjament dau que d'ensags desconcentrar l'amolonament industriau territòri s'es son temptats per demesurat de la région parisenca, quaus beneficis a trapat Dordonha ? D'aicí aqui, las résultas son magras. Es plan conegut que las màgers zonas beneficiàrias forman una corona regulara que passa per e Le Mans... Amiens, Reims, Troyes, Orléans, Tours Lo miegjorn-oest es pas gaire estât tocat, e Dordonha, servida per la via e lo chamin de fèr (acantonada entre los aïs París-Bordèu e Paris-Tolosa) encara mens. Nonmas au centre Terrasson mièlhs emplaçat prèp de Briva a pogut obténer per lo biais d'un sistèma de logason-venda l'establimau ment de quauquas usinas. L'objècte de la planificacion enchaminada es d'afavorizar quauquas zònas e desvolopar quauques pòls de creissença industriaus, en eschivant lo « saupicatge » d'usinas sus tôt lo territòri. L'Estat aora balha de primas de desvolopament industriau que lo taus n'es de 25 % per d'unas vilas, 15% per los 7 despartiments de l'Oest, 12% per los de Miegjorn-oest, en particular per Dordonha. Per adobar aqueu desavantatge, 1'« Association pour l'expansion économique de la Dordogne », presidida per lo sénher Rouby, cônsol de Terrasson, aviá botat d'en pès amb l'ajuda dau Consèlh Generau un sistèma d'ajuda a la creacion d'emplecs nous (subvencion de 500 F. per l'emplec créât). Mas lo Ministèri de l'Economia e de las Finanças, prévaloir contre l'anarchie possible », a arrestat l'aplicacion d'aqueu sistèma d'ajuda au començament de « pour se 1968 (Sud-Ouest, 10-2-1969). Pasmens l'industrializacion d'aquelas régions agricôlas d'Aquitània es vitala per lo temps avenidor. Mas, maisei que l'imciativa privada, e mai sostenguda per l'Estat, fai pas pro, lo sénher Lacoste, président dau Consèlh Generau fasiá remarcar a la jornada d'estudis daus problèmas économies de Dordonha (feurier 1969) que aquò èra a l'Estat de descentralizar de sas entrepresas que po- guèsson atirar d'autras industrias. Tau coma Perigús aviá autres còps tirât profièch de l'establiment de l'obrador dau Timbre es un punt positiu dins un encastre gaire assegurat... 22 t �Dordonha UN CAP/TAU TORISTIC DE MAGER IMPORTANCE pro de possibilitats per son encastre natupatrimòni pre-istoric e istoric, sas tradicions gas- rau, son a tronomicas. Tre aora lo torisme amena de revenguts que son pas de neglegir : l'estiu passât a fach venir 10.000.000 F. a Sarlat. Per lo temps a venir aquela activitat segur contunharà de créisser. Mas encara fauguèsse que l'equipament toristic foguèsse parat a recebre de tropeladas. Amb sas 65 ostalièras de to¬ risme classadas, Dordonha se tròba dins la primièra meitat daus despartiments francés. De verai, i a agut tôt aora de realizacions importantas : lo « Rush Hôtel » (!) a Terrasson lo « Royal Vézère » (amb de capitaus de Sylvain Floirat), Bugue (eu tanben amb de capitaus d'enfòra) dubèrt en aquelis establiments son fachs per una practica de luxe... e que n'i a pas gaire ! Lo torisme popular se desvolopa tanben : los terrencs de camping son pro trevats, i a de mai en mai de « Jaç ruraus ». Mas per la màger part aquô es nonmas de toris- au abriu de 1968. Mas tas que passan o que demoran pas qu'un bocin de temps (quauques jorns a una setmana). Tots los ranvers dau despartiment son pro trevats dins l'estiu, mas lo miegjora-est, lo Perigòrd Negre, es de lonh lo mièlhs dotât, lo mièlhs équipât, lo mai trevat tan¬ ben : Sarlat, la valada de Vesèra, Lascauç (mas qu'es aora barrat per lo grand public), la valada de Dordonha amb sos chastèus. E de mai, las bòrias abandonadas podrián ben, un côp adobadas, auberjar de familhas d'estivants, e completar antau los revenguts dau païsan. Mas las possibilitats d'acuèlh despendon per una bona part de la prosperitat generala, e d'aicí aqui lo païsan a fach portar sos esfôrç financiers beucòp mai sus sos mejans de trabalh (gatges, establas) que sus sa maison. E per abenar aquelas possibilitats toristicas, fau primier d'envestiments importants... Mas es pas de s'embuglar : lo torisme es nonmas una activitat sasonièra ; e rasonablament es pas possible de bastir la prosperitat de tota aquela région sus aquela Gilabèrt VAUCELAS. activitat. 23 �ENTRE COLONIZACION E JOS LA A commemorason del - DESENVOLOPAMENT CORSA bi-centenari de la naissença de Napoléon manca pas, segur, d'interessar a son iscla lo grand public. Al travèrs del prisme enganaire de la legènda napoleoniana e de la visita romantica merimeana, Corsa vèn lo supòrt de la mitificacion istorica e de l'exotisme literari a bon mercat. Pinturlurada, desnaturada, folklorizada, negada, es pas qu'un objècte, un decòr, al dedins del cercle magie de la societat de l'espectacle. Mas, per pre-digeridas, cosinièrs de aqueles que farlabicadas l'istòria, de desviran de las mangisclas l'usatge de las massas per de qu'es Còrsa ? Es quicôm mai se a qu'un produch avodat a la consomacion dels temps o de l'espaci ? Existis encara ? toristas del * * * Lo fargament de la comunitat còrsa se pòt pas comreferéneia al fach màger de l'astrada de l'iscla : colouizacion e la resisténeia que seguiguèt aquela colo- prene sens la nizacion. A las aubas de e l'istòria, sièis sègles abans J.-C., Grecs Cartaginés arribèron sus las còstas de Còrsa. Puèi. al tre- sègle, los Romans, amb violéneia, impausèron son sistèma colonial : butèron los indigèns dins l'interior, es a dire dins las montanhas, e demorèron eles dins las planas e sen las còstas. Amb eles acomença l'estat de sèti que, pendent dos milierats d'ans, la comunitat còrsa va pas quitar de i demorar. Los envasidors que vendràn après se remembraràn de la leiçon dels Romans. Tendràn las còstas, colonizaràn las planas, butaràn los indigèns dins l'interior sus 24 �multiplicaràn las expedicions punitivas. Es atal que se segon lo meteis esquèma, las diversas conquistas : la Conquista Vandala, puei la Bisantina, l'Araba, la Pisana, la Genovesa e, per acabar, la Francesa. e debanan, Dins aquela resisténcia a l'envasiment sostenguda amb long de son istòria, lo pòble còrse se balhèt d'institucions en rapòrt amb son economia mai que mai pastorala. Al centre d'aquel sistèma institucional se trobava la proprietat comunitària de las terras. Se pòt pas concebre qu'una vista faussa de l'istòria còrsa s'es neglegit aquel aspècte fondamental de la lucha entre los envasidors e los indigèns : la defensa, per una populacion de pastres, de las terras de la comunitat davant los assags d'apropriament privât e de clausura dels colons estrangiers, qui i fa companha, al dintre de la populacion còrsa, una lucha del pastorat contra los feudals que s'esperforçan de recampar d'un biais privât las terras al sieu profiech. una volontat de fer al Los moments mai importants d'aquela lucha de la comunitat de las montanhas corsas, lucha per susviure e tanben per enfortir son individualitat, se situisson als sègles XIV e XVIII, e totes dos son en ligason amb los dos grands movements revolucionaris europencs, abans lo de 1917. En 1358, victoriosament Popolo ! talesas », e Sambucuccio, jos l'impuls d'un los Corses de l'autra e man contra après totes regim popular los aver los castels sus cap démocratie, de las montanhas feudals destruch dels e als crits arrasat Senhors, joslevèron se de totas « las establiguèron Viva forun la fondamenta de la proprietat comuni¬ tària de las terras. de Corsa (l'En delà dels Monts) aquela revolucion marcarà per longtemps la « Terra dels Comuns », ont s'enrasiguèt. La cal religar amb una mena d'cc intexnacionala dels populars » (jacquerie en França, Rienzi a Roma...). Demandarà d'ajuda al partit popular que teniá d'aquel temps lo poder a Gênas. Acantonada Al novés, a una mitât sègle XVI, Sampiero joslevèt Còrsa contra los Ges'apiejant sus quauquas bandas de mercenaris del en Rei de França, mas son assag, vengut trop per son d'ora, es endecat caractèr feudal. 25 �La segonda pontannada que deviá marcar per sempre l'istòria còrsa es la Revolucion del sègle XVIII e del govern de Pascal Paoli. Los Corses, alara, capitan de s'enauçar al nivèl d'una nacion e a bastir un Estât. Pendent dotze ans, l'autoritat de Paoli s'espandis sens ges de contesta sus l'iscla tota, alevat quauquas fortalesas das pels Genovés, amb l'ajuda de la còsta, encara tengudel Rei de França. Tre no¬ vembre 1755, una constitucion es votada. Afortis la sobeiranetat del pòble (« la Nacion Corsa ») que sos representents per mila estatsjants) elegits al sufragi universal, s'acampan cada annada (« Consulta ») e causisson los caps militars e los magistrats publics. Contraròtlan los actes del (un govern, establit a Corte, votan las leis e las taussas. L'ôbra del govern de Paoli es importanta : organizacion servici militar, universitat e organizacion escolara, judiciària, òbra economica (Paoli espandiguèt, abans Parmentier, la cultura intensiva de las patanas, çò que li valguèt l'escais de « Generale delle patate » (1). Tôt aquò deviá disparéisser a Pontenovo, lo 8 de mai de 1769, quora l'armada paolina foguèt desfacha per las forças francesas jol comand de De Vaux. França, d'efiech, veniá de comprar, en deniers pagats sul còp a Gênas, l'iscla de Còrsa. En partir d'aquel moment, aquò's lo cicle de la pacificacion segon de metòdes expeditius que se debana fins a la Revolucion francesa de 1789. L'Assemblada Nacionala pro¬ clama l'integracion de Còrsa a França. Pasmens lo Ministèri dels Afars estrangiers balha, en 1792, d'asseguranças a Gênas, e li fa assaber que, coma aquò's dich dins los tractats, l'iscla podriá li èstre tornada quora o demandariá, pas qu'en remborsant lo pretz de la venda. L'estat d'excepcion contunhèt encara susviure mantenir lo drech costumier moment (guèrra del Fiumorbo, en 1816), puèi, amb lo Segond Empèri, una integracion de fach foguèt realizada. Sola demorarà la question del bandi¬ tisme, que se pausarà lot al long del segle XIX e dins la primièra mitât del segle XX. Es un testimòni, e mai siá desviat, de la lucha sens fin que menèt lo pastorat còrse per e un comunitari. (1) Arrighi, Histoire de la Corse (P.U.F.). 26 còrse, de caractèr �En 1943, l'iscla, ocupada pels Italians, dintra en resisAquel joslevament es prigondament marcat d'un démocratie e antifascista, que desvèla la permanéneia personalitat còrsa. téncia. biais de la * * * Sul plan économie, l'iscla es caracterizada, individualipel jos-desenvolopament. Compliguèt la meteissa astrada que lo demai del mond miegterranenc. Lo contracôp dels dos retards istorics qu'amontairèt fàcia als païs atlantics, un primier còp al segle XVI amb la descuberta d'Ame¬ rica, e un segond còp al segle XVIII amb la descuberta dels usatges industrials del carbon, podiá pas mancar zada de s'inscriure dins lo contèxte de l'istòria economica de Còrsa. força mai grèus per son avenir son los fracas d'asaptacion a una economia d'escambis que faguèron seguida als segìes XVIII e XIX. Pasmens dels dos assags se segle XVIII, Gênas balhèt l'impuls d'una mesa en agricòla importanta. Los penjals de l'iscla se cobriguèron de camps de cereals, de plantaments de castanhièrs, de vinhas e d'olius. Lo comerci se desenvolopèt. Lo fracàs venguèt del caractèr e de las estructuras colonialas d'aquela Al valor mesa en valor. Gênas considerèt sempre colonia, amb tôt çò qu'aquò exclusiu amb la metropòli, manten dels coma una son vòl dire « : reiaume » « comerci Corses dins los pos¬ subalterns, autonomia interna reducha als afars de cloquièrs. Ajustam una justicia garrèla e una fiscalitat injusta » (2). Lo sistèma colonialista foguèt a la sòrga de la Revolucion Còrsa. Lo conflicte è'ra a mand d'èstre resolgut tes la victòria d'aquela revolucion, quora la conquista frans'i empeutèt, venent l'encausa de l'arroïnament de l'economia insulara desrabada de son airal de natura : l'ensems tirrenian (3). per cesa (2) Rondeau, La Corse. (3) Anne-Marie Guigue, La politique d'action régionale et le pro¬ blème corse. 27 �Un novèl assag foguèt entamenat al segle XIX, jos los auspicis d'una legislacion especiala consentida a Corsa pels governs de Paris. Un vam nòu se fa jorn, virât mai que mai vers l'explotacion de las minas : antracit, fèr, antimòni, coire, plomb, argent, arsenic, amiant... Una industria metallurgica se desenvolopa a Bastia e Solenzara. Aquel vam es copat jos la Tresena Republica, que practica una politica assimilairitz de rosigatge de la legislacion excepcionala qu'aviá fach possible aquel cambiament. L'economia còrsa, al meteis moment, es confrontada amb las primièras manifestacions de l'imperialisme francés. Lo rôtie de l'iscla, desenant, es pas que lo de fornisseire d'òmes, segon los besonhs de la politica imperialista. Lo sistèma menarà tôt drech a la guèrra imperialista de 1914 : dins la demografia corsa, a per résulta la pèrdia irreparabla de 35.000 tuats. Atal, cada còp, l'economia corsa s'enauça fins a l'espuèi trestomba mai. Après totes aqueles fracas, es tornada al nivèl de l'economia de subsisténcia montanhôla. A aquel nivèl, l'empacha que re¬ présenta la montanha es multiplicat per l'empacha de l'ina tadi de l'economia de mercat, sularitat. Résulta actuala : una populacion de 180.000 estatjants. Del temps que la populacion sarda vesina doblava en cin- quanta ans, la populacion còrsa demesissiá del terç. La deguda a l'emigracion es de 28.000 personas (de 1955 a 1961). S'estima a 200.000 lo nombre de corses expatriats, mas que servan encara de ligams estrechs amb l'iscla. Recentament foguèt enregistrada una imigracion importanta d'elements exteriors, amb 10.000 europencs d'Argeria. manca L'estructura economica coloniala bota en relèu, fàcia a l'economia arcaïca del pastorat, e contrària a son suspòrt comunitari, l'existéncia d'una nova colonizacion que s'apieja d'elements exteriors a l'iscla. Colonizacion toristiea, que menèt a l'apropriament de las côstas e dels ribatges mai que mai per de capitalistas forastiers a l'iscla, apropriament afavorizat per las societats estaticas de desenvolopament S.O.M.I.V.A.C. e S.E.T.C.O. agrària sus e Aquela estructura coloniala la fa mai grèva encara l'abséncia d'universitat, qu'a per consequéncia l'expatria28 �de la joventut còrsa, e que manlèva a l'economia còrsa possibilitat d'un dinamisme prôpri. L'ensenhament de l'istòria e de la lenga corsas (lenga parlada per tota la populacion) es atal empachat. L'alienacion culturala es a son ponch extrem. ment tota Mantunes Corses ne son venguts a pensar que sol un de desalienacion, que metriá en causa los rapôrts de produccion e las estructuras colonialistas de l'iscla, sera capable de congrear un desenvolopament socio-economic e cultural vertadier. Aqui lo pretzfach que los Corses se i deuràn estacar tre que seràn amoçats los lums de la festa imperiala, se vôlon sortir de l'estat d'objèctes ont s'atroban e venir de subjèctes fargaires de son astrada. processus Caries SANTONI. EDICIONS DEL CENTRE D'ESTUDIS OCCITANS DE LA FACULTAT DE LAS LETRAS DE ★ Francés PELLOS, Robèrt LAFONT ★ e MONTPELHIER Compendion de l'Abaco, edicion de Gui TORNARIA. L'Encyclopédisme J. PROUST, : en bas Languedoc au XVIII0 siècle. ★ J.-M. PETIT Facultat de Ven sortir de e J. TENA, Romancero Occitan. Letras, las dins la Camin de Mende colleccion poëmas d'Enric ESPIEUT, revirada bretona de Youenn Joan — 34 MONTPELHIER « Messstges » BREIZ ATAO, LARZAC e Ives ROQUETA, GWERNIG. 29 �PROBLEMAS DEL FEDERALISME • LO DESEQUILIBRl DEL FEDERALISME DINS LA REPUBLICA DE WEIMAR S l'ora d'ara plan conegut que lo fracas de la Republica de Weimar t'enguèt a de rasons nombrosas, ligadas a la situacion politica e mai psicologica del temps. Nòstra tòca, aicí, non es de porgir una explica de mai a aquel fracas, mas de far veire melhor una dèca d'estructura que, al nòstre vejaire, per part, es a la quita origina de l'impossibilitat per aquesta Republica de s'acarar amb los problèmas — força malaisits, o cal dire tornar que se pausèron d'aquel moment e qu'ajudèron a son escrancament. ■n a — ❖ * * Lo fédéralisme alemand marck es anterior al Reich de Bis- sorgas dins î'Edat Mejana. Lo Reich, atal, podiá pas nàisser qu'en s'apiejant sus aquelas fondamentas pòst-feudalas. Aquel Reich de 1871 èra una federacion de Princes, dirigida per Prussa. Lo rei de Prussa, d'efiech, èra président de la federacion : nomava lo Cancelier, qu'aviá la Presidéncia del Conselh de la federacion (Bundestag), conselh dels governs que prenián part a la Federa¬ cion. Un sistèma de ligams personals entre los governs de Prussa e del Reich afortissiá l'influéncia del poder, en mai del drech de veto que lo govern de Prussa podiá utilizar en : a sas d'unas escasenças. Aquel sistèma virava pro plan dins lo quadre quic. Prussa, amb los dos terç dels territôri e del 30 monar- pobla- �jogava lo rôtie de gerent de l'afaire, rôtie que los quatre autres Estats acceptavan. Ça que la las dificultats d'aquel desequilibri entre los membres de la federacion existissián realament, e mai se mostrèsson pas al grand jorn. ment, vint e La revolucion del 9 de novembre de 1918 destrusiguèt las fondamentas del sistèma : ne calguèt cercar d'autras. Una part granda de l'opinion publica, tanben los libérais, èran per un Estât l'esquerra tota e unitari que, segon eles, escafariá las injusticias que demoravan. Aquô dich, volián pas seguir l'exemple de França, mas puslèu una via mejana, dins lo biais del self-government anglés (Selbstverwaltungsstaat). Mas la revolucion esclatiguèt tôt al côp a Berlin e dins mai força pichôtas — capitalas. Pertot de governs revolucionaris prenián la plaça de la monarquia, e subretot en Prussa qu'èra, o cal pas doblidar, totas un las pichôtas Estât — centralizat. e La revolucion victoriosa, totes los amb sos 40.000.000 estatjants fins al Schaumburg-Lippe, que n'aviá pas que 40.000. Prussa possedissiá totjorn 60 % del terTÌtòri e del poblament del Reich. E lo seu govern — revolucionari, per sa quita natura, venguèt lo contra-pès del govern, revolucionari el tanben, de la Republica. Estats contunhèron sa vida, desempuèi Prussa, de Weimar, Hugo d'aquel desequili¬ bri. Prepausèt, dins son primier projècte de Constitucion, de suprimir totes los Lander, e de crear catôrze régions a pauc près equivalentas per quant a la talha e lo poblament, régions que son unitat séria geografica e economica, puslèu que genealogica, coma aperabans. L'idèa de Preuss capitèt pas, subretot per encausa dels socialistas de Prussa. qu'empachèron la creacion d'un Estât équilibrât. Volián pas admetre que lo descopatge de Prussa n'èra la condicion primièra. Eoguèt pas possible de pensar d'un biais nôu las fondamentas de l'Estat, e quora la Constitucion de Weimar foguèt proclamada, i aguèt pas ren de cambiat. Alevat que l'egemonia de Prussa aviá disparegut, per encausa de las Lo « paire » de la Constitucion Preuss, comprenguèt plan las dificultats fondamentas democraticas del Reich novèl. 31 �Teoricament, Prussa èra un Land coma los autres. Mas aquò demorèt teoric : sa superioritat economica e culturala foguèt pas entamenada. Era pas possible de pausar, de facto, Prussa e Schaumburg-Lippe al meteis nivèl. Per defugir una influéncia trop granda de Prussa, la Constitucion aviá demesit dins de proporcions pro importantas lo nombre de sètis prussians al Reichstrat (Cambra federala)... Mas, çò fasent, los estatjants del Land mai grand del Reich èran tractats diferentament dels autres, contra lo principi démo¬ cratie. Al dedins del Reich (fédéral), existissiá un Estât que son territòri, mai que mai centralizat, e cubrissiá 60 % de que son govern èra tanben a nett. En mai d'aquô, Prussa, Berlin — fàcia al Reichskabidins lo période 1919-1932, benificièt d'una estabilitat politica extrordinària ; lo socialdemocrata Otto Braun foguèt al poder gaireben tôt lo temps. Aquela estabilitat, segur, contrastava pro amb la situacion del Reich. Los Lânder tenián un poder subretot executiu, lo Reich un poder legislatiu : al moment que los dos governs, d'importància quasiment parièra, s'enfrontavan, aquô pausava de problèmas grèus. Lo Reich èra cogit de s'assegurar, per tota mesura interiora, del sostén de Prussa, se voliá qu'aquela mesura siá executada coma o entendiá. E quora quicòm desagradava a Prussa, podiá pas jamai passai'. Aquel dualisme entrevava mai que tôt lo fonccionament del poder. E fasiá pas que créisser cada còp que los dos governs tenián una color politica diferenta, o que de questions de personas prenián lo dessus. De segur, dins la màger part dels cas, de solucions èran fin finala possiblas. Mas per n'arribar aqui, las dificultats mancavan pas ! Los autres Lânder (alevat Bacomunas vièra) jogavan qu'un ròtle segondari. E se lo Reich los podián permetre qu'una mesura siá acceptada pel Reichstrat, mas non pas que siá executada. Lo Cancelier Hans Luther afortissiá qu'un terç del trabalh dels ministèris aviá per tôca d'arreglar las contestas de competéncia entre lo Reich e Prussa. metiá de son pas costat, Aquelas dificultats cis aicí 32 : aurián pas — ne donarem pas d'exemples de tôt biais qu'un interés istoric pré¬ — las �sentissián cada jorn mai : se poiriá dire que l'istòria inteRepublica de Weimar es estada dins sa màger part una tièra d'assags per portar remèdi a aquela deca constitucionala. Mas totes aqueles assags faguèron fogassa. riora de la Las solucions prepausadas èran pro desparièras, mas las i estacava lo mai d'interés dins las discutidas èran aquelas que definissián un « Estât unitari descentralizat » (dezentralisierter Einheitsstaat) — paraula que se i amaga l'idèa de botar en plaça dels Lander de régions égalas en que se espandida, legislacion qu'aurián mens de poder dins lo domèni de la de l'administracion, sus d'unes ponchs. Aquò auriá fach disparéisser tôt a l'encòp los Lander tròp pichòts qu'èran incapables d'assegurar son fonccionament, e lo gi¬ gantisme de Prussa, qu'entrevava la direccion del Reich. e La discutida sus la reforma del Reich (Reichsreform) résultas al moment qu'auriá estât possible de bastir quicòm. Mai tard, bastèt a la Drecha, après qu'aguèt près, amb V. Papen, la Cancelariá, de depausar — sens fondamenta juridica valedoira — lo govern de Prussa, e los dos pòsts de comanda del Reich venguèron seus. Après Berlin, lo demai del Reich seguiguèt, consequéncia malastrosa d'aquel desequilibri. foguèt sens • LO FEDERALISME EN CHECOSLOVAQUIA - ES,minoritats per part, lo problèma l'integracion de sas etnicas foguèt de a l'origina del fracàs de que checoslovaca. Concebuda coma un (43 % del poblament) ligats als Eslovacs (20 %), laissava de caire una minoritat alemanda importanta (25 %), e tanben de magiars (5 %) e d'ucrainians (4 %). En mai d'aquò, de dificultats existissián entre Checs e Eslovacs. Davant l'amenaça alemanda e l'aban¬ don dels aligats, aquel Estât eterogèn dispareguèt sens resisténcia, per reviscolar pas qu'a la fin de la guèrra, quora foguèt libérât per l'Armada Roja. la primièra republica Estât nacionalista format de Checs 33 �Al sortir de la guèrra, la situacion aviá cambiat : los (3,5 milions) foguèron cogits de quitar lo païs. Practicament, demoravan pas que doas nacionalitas : los Checs (65 %) e los Eslovacs (29 %). La constitucion balhava als Eslovacs una mena d'autonomia que s'adralhèt fins a la alemands creacion del Conselh Nacional Eslovac, e d'una mena de eslovac. Mas sas competéncias èran limitadas, e mai i aguèsse tanben un P.C. Eslovac (« modèl asimetric »). Aquela « autonomia » non podiá acontentar los Eslovacs que, d'un band, avián tengut, en 1939-45 un Estât seu, de tendéncia fascista de segur, e, d'un autre band, avián dins de govern son istòria la révolta eslovaca de 1944. Demest los membres del P.C.E., se'n trobava força qu'èran venguts comunistas subretot per nacionalisme, pr'amor de son ostilitat al centra¬ lisme chec. Per eles, aquela autonomia èra pas qu'un priAquel grop, pasmens, e mai que mai Clementis, Husak, Novomesky, Mnacko, qu'avián estats los caps de la révolta de 1944, foguèt fôrabandit en 1950-51, al meteis temps que Slansky. La contesta, atal, s'arrestèt d'un còp. mier gras. Seriá força intéressant de mostrar consi lo desrevelh de la nacionalitat eslovaca apreparèt los esdeveniments de genier de 1968. Pauc remarcats en defòra de son païs, los ancians dirigents prenián tornarmai la paraula : en ausisen 1965, àm podiá ja prevèire 1968. Quora de dificultats economicas seriosas se faguèron jorn, Nóvotny, secretari général del partit e président de la Republica, foguèt cogit d'abandonar sa plaça. Dubëek, un eslovac, li succédât coma secretari. Fin finala, èran los membres del praesidium qu'avián permesa la casuda de Nóvotny. Ladislav Mnacko sent E tre mandar l'arribada de Dubcek, los demodel simeconfederacion checo-eslovaca de las doas republi- eslovacs qu'ai model asimetric siá substituit tric : cas. Lo 22 d'abril de 1968, lo novèl una tornèron un président de la Repu¬ blica, Ludvik Svoboda, de nacionalitat checa, prenguèt aquela idèa a son compte e i ajustèt la de la proteccion de las pichòtas minoritats magiara, alemanda, polonesa e ucrainiana. 34 �Las armadas del Pache de Varsovia dintrèron coslovaquia abans en Ches- lo projècte aguèsse près un caractèr mesa en plaça d'un model simetric, que definitiu. Pasmens la acomençada amb la creacion d'un Conselh Nacional Chec julh, contunhèt. Lo 25 de setembre de 1968, lo govern publicava lo projècte de federacion que foguèt fin finala adoptât e votât lo 28 d'octobre, cinquanten aniversari de la proclamacion de la primièra Republica. Prenguèt efièch lo 1er de genier de 1969. Dins lo meteis temps, una lei sus las nacionalitats foguèt alestida, que garantissiá sos drechs subretot per çò que toca la cultura e la politica (drech a l'emplec de la lenga mairala, a son ensenhament, a la publicaen cion d'obratges...). Evidentament, es força dificil de jutjar uei la valor de la nòva constitucion federala de Checoslovaquia. Mantunas ligadas al biais que los principis enonciats seràn aplicats. Per aquela rason, farem pas que balhar una idèa d'aqueles principis. son causas Lo organs organs primier principi es la simetria compléta entre los dins las doas republicas Checa e Eslovaca, e dins los de la Republica Federala. parlament fédéral (« Assemblada federativa ») cambra del Pòble, amb 200 deputats elegits al sufragi universal, e una Cambra de las Nacionalitats, amb 150 deputats elegits pels Conselhs Nacionals Checs e Eslovacs (75 per cadun). Las competéncias de las doas Cambras son, en principi, égalas : lo govern pòt presentar una prepausicion de lei a l'una o l'autra. Per que siá adoptada coma lei, cal que la majoritat de cada Cambra l'accepte, e, per las leis importantas, cal que los dos grops nacionals de la Cambra de las Nacionalitats las accepten cadun de son a) Lo caup una costat. Aquò's lo segond principi de la Constitucion : empa(aici per drech de veto) que la minoritat eslovaca siá neutralizada pels Checs. L'Assemblada Federativa s'acampa en session plenièra que per d'escasenças excepcionalas : per exemple l'eleccion del Président de la Republica. char 35 �b) Lo govern fédéral : es compétent que per los afars qu'interessan la Federacion tota. Se tracha subretot dels afars estrangiers, e de la defensa nacionala, del comerci exterior, del trabalh, del plan nacional e de las finanças (set ministèris). Un cert nombre de comitats s'ajustan a eles, mai que mai per las questions economicas, los P.T.T. e l'informacion. Lo Président del Conselh rier de nistre o a un nombre pa¬ vici-presidents checs e eslovacs amb el, e cada mi¬ président de comitat a un remplaçant qu'aparten a l'autra nacionalitat. Lo govern, doncas, es pertocat son que per las ques¬ qu'interessan la Federacion dins son ensems (se poiriá, segurament, discutir la causida d'aquelas questions, mas aquò nos sèmbla segondari). Sas competéncias son expressis verbis definidas per la Constitucion, que fisa totas las autras questions als Conselhs e governs nacionals. En dessota dels organs de la Federacion Checo-Eslovaca, atal, s'atroban las doas republicas socialistas Checa e Eslovaca, amb sos parlaments e sos governs. Cada parlament es sonat Conselh Nacional ; los dos governs nacionals dependon dels Conselhs. Son importància nos sèmbla força granda, estent que son influéncia tòca totas las questions jornadièras dels ciutadans. Son eles que, en màger part, representan pel ciutadan la cara de l'Estat. Las republicas an caduna sa legislacion e son executiu, su¬ bretot per çò que tòca : la justicia (e mai i a ges de ministèri de la justicia fédéral) ; tions — — l'educacion e la cultura grès scientifics — la santat e la (per part al la tecnologia) ; joventut. los mens pro¬ e En mai d'aquò, son compétents amb la Federacion per l'economia, lo comèrci e l'industria. Evidentament, an son budget pròpri (e, per conséquent, sas ressorças pròprias). Se tracha doncas aqui d'un assag vertadierament inté¬ camin nòu a la vida d'aquelas doas nacions, mai que mai pel fach qu'aquela Constitucion caup un cert nombre de ponchs d'una importància capitala per la ressant per dubrir un coexisténcia d'etnias 36 diferentas dins un sol Estât : �Président de la Federacion A eleccion Assemblada Federala eompausada de (350 membres) : Assemblada del Pôble Assemblada (200 membres) de las Nacionalitats (150 membres) contraròtle nommacion V V Govern Fédéral •—- — — •— — Govern de la 1 4 président del conselh vici-presidents (2 Checs, 2 Eslovacs) 7 ministèris 2 ministèris pòrtafuèlha 7 comitats governamentals. |sens Govern de la Republica Socialista Socialista Chèca — — — 1 président del conselh 2 vici-presidents 18 membres — — — 1 2 Republica Eslovaca président del conselh vici-presidents 16 membres A A I Conselh Nacional Chec Conselh Nacional Eslovac (200 membres) (150 membres) A A I eleccion chec < eleccion pbbles eleccion > eslovac 37 �1. — la siraetria compléta de las institucions del e re- crutament ; 2. la proteccion de l'etnia minoritària (per veto) majoritat ; 3. l'assag de donar lo pus possible de competéncias als organs de las republicas, aquò vòu dire donar pus de responsabilitats a aqueles que s'atroban a l'en bas de l'escala admenistrativa, çò que pòt conduire a una umanizacion vertadièra de l'administracion) ; 4. las possibilitats per l'espeliment liure de totas las contra — la volontat de la — — minoritats etnicas. Cresem qu'aquel assag valdrà lo còp d'èstre examinât l'estadi inicial e fonccionarà de près, quora aura trespassat d'un biais normal. Jòrdi KREMNITZ. Vint de vida Joan ans polida prima e VINT los ai ieu tanben polida prima de 69 Viet-Nam vièt-d'ases ANS U.S. Praga vièt-d'ases U.R.S.S. DE França vièt-d'ases U.D.R. vièt-d'ases S.S. S § •• • Prima de sang e de dolors 69 Annada de la Patz que ditz una mitât de dieu dins son Annada recanton de Roma de la PATZ PATZ PATZ Joan Palach Aquò vos 24-1-69. 38 ditz quicòm ? �Sabi pas quina ora es la bona rason lo relòtge es arrestat per la bona rason que l'ai jamai montât per la bona rason que lo bruch de las oras que se negan cada ora dins lo gorg del passât lo vòli pas ausir per la bona rason qu'ai pas besonh d'aurelhas per saupre que lo temps fugis coma òm vòl pas per la bona rason que vòli pas que viure per que un moment un moment solament. ★ Ton còs se dobris sol del temps lo vent las cueissas sus pausa sas mans lo temps se pòt los los legir que dison jaire qu'an ja lo còs jagut que se van liech de nivols mòrtas automne d'una vida ton còr se dobris sol sus las cueissas del temps lo vent dins un de fuelhas color pausa sas mans te cuta los uelhs e interplanetaris de dimensions l'amor se tara pas qu'entre los électrons e negatius mai dins l'aigardent de l'auba Amors sens cap balca se banhada quilha ton còs deslas lo còr o dirà tôt jamai se legirà lo temps jamai, disi, jamai. Miquèl DECOR. �CALENDARI LITERATURA Felip Gardy, CANTAS RASONABLAS, poëmas, Messatges, I.E.O., 1968. A -*a pas gaire de rason ni de canta dins aquestes poëmas de Gardy. I lo silenci e la foliá. I a, mai exacta- ment, la joinessa, l'amor e la mòrt traver¬ sais dins lo silenci de la folié. E i a la poësia, tanben e mai que mai. ganhada, susada, dins aquela davalada a l'infèrn. E n'i n pro desvariar lo mond dins d'Occitanisme explosiu, per aqueste période militant, comunautari, cion collectiva de liric, en E aital representa- qu'ausissi de pertot, qu'aquel libre de Gardy aquò es pas aquò, que passa pas, qu'avèm besonh de quicòm mai, qu'avèm pas de temps a perdre amb de causas ai¬ tal e patin e cofin. Ausissi dire sus Gar¬ dy un molon de necitges bravasses e n'ai se. dire, un mon confie. Demandi es pauc laupadas la a als Roland amators Pecout, de dels ga- tor¬ d'imprecacions de VEstrangier, còps de ponh pel morre a la Tabarcà, de las soscadissas en abans a la Roërgue si, li demandi de perdra lo temps rents dels que cal, insistissi : cai, a escotar Gardy. Dins lo silenci. Son silenci a el e lo vôstre. Amb la votz qu'arriba del ventre. Amb las paraulas que se pausan dins un silenci plen e ôrre. Fenèstras e portas tancadas, parpelas sarradas. Grisas sus blanc. Negras sus Pas Rojas d'illusion. exactament fach. cada Una 40 sus Un ora vida, blanc. Pas viscuda, amor amb fauta que de fracàs. Una vida dins un mond mal l'absurd, Un comèrci amb perque lo de suicidi. ironicament, el la vida se mal es facha, se sabon sènsa saber. Tôt i dins aquel poëma que clava Vòli dire : tôt Gardy, la poësia de Gardy. La sembla-vida es aquel Messatges. tota e la e absoluda nécessitât l'ironia de viure l'eternitat sauvaira, encara, messorguièira indispensabla, tôt, del beutat mancat. exactament a l'Euròpa sentis lo cadavre, se l'amor fa pietat, se rèn justifies pas de durar encara quand l'amor partis a bocins empor¬ tant amb el païsatges e ornes, en defòra d'aquela mediôcra beutat qu'es lo sentit viscéral d'existir donat la paraula per largada. Escotatz : Dins dos ò très milierats d'ans / quand li nòstres problèmas / seràn pas qu'una agulha / rovilhada / au recanton / de la pensada arqueologica dis òmes I (aquò fai de ben / de se trufar de se) / aieI viurem / larga terra / amb cortinas d'arbres pichòts / la sembla-vida / dis annadas seissanta / dau segle vint / ò a pauc près / segon lo biais qu'auràn de / faire lo compte / Sai que pron estrangiers l'un per l'autre nos / trobarem / per nos dire la bôna jornada / abans de / jogar la jôga / anciana anciana / d'aqueli de perdre tôt lo temps que blanc. transcricha. Sabi pauc de mond que vivon sa vida en òc. I a Gardy. Es pas de sa l'atissament a tirar de mendre estât mental, una amarganta e tonica. Lo coratge pus fisic. La sât, assumit raula dignitat trufarèla. L'absurd vincut. e nosada dels costat del solelh. — Lo silènei traver¬ — pa¬ espandis de l'autre Ives ROQUETA. �Roland Pecout, AVEM DECID1T D'AVER RASON, poëmas, col. 4 Vertats, (3 F.). 1969 D'ONT pus mens ne dirai, d'aver d'ont farai. melhor A rason. Conoissi plan pas leu tonica. causit causit a agut rason. l'ora d'ara de poësia mai a en Pecout tôt cas e a n'ai fach mon pan, aigardent tanben. Vaqui de poëmas qu'an d'espatlas, de ventre, de colhas, de cambas. Un cap tanben. E plan organizat. Vòli dire : sens cap de complèxe. De complèxes n'avièm un viatge. Aquel d'aqui n'a pas vin, mon mon Pas la de pena daissar trucar, vos bacelar, fisetz pas a la al butletin de pas quana contrarié del rosari qu'a poësia moderna, mas en dedins çai quauqu'un. vos : cobèrta. Fa mai pensar sai una i a d'estrifat, de crenqu'esclata. Quauqu'un de viu e que parla de vida, a paraulas esparnhadas e lentas, dei mièg d'un silènci ont los sègles se confondon amb las oras degalhadas dins la solesa, lo tristum e la manca de fe, mas de vida totjorn. Una filha disponibla a tôt, vertadièira, nafrada e nafrant, testara'a. Quauqu'un de tôs encara, Al mitan paraula que paure, mas d'una per joventut negar, Prèmi Mistral que dins un la dinamispren son de Joan de Larzac Pèire nos <■ a demandât de critica e literària. regas del darrier libre Aqui çô que l'autor publicar en responsa. contra falsas, quauquas prepaus Roqueta. Protesti riosas passât numéro vos la d'aquel jove de vint ans : quand maissa, aquò s'entend de Bordèu a Men¬ ton. E vos mainatz que fa bèl tôt d'un còp en Occitània, qu'avètz vint ans coma al mes de mai de l'an passât. E que siám SAUVES, totes. Ives ROQUETA. (3 F.). las angoissas vièlhas, Rosa¬ rapelar, sul ton unit d'una votz freja ausida al telefòn en plena nuôch que ren es pas réglât encara, que per viure cada jorn cal un terrible atissament : lo d'un Reverdy, per exemple, que Rosalina n'a la sinceritat exemplària. militant, me lina Ròche ven es pausat a la porta. Om plan melhor lo batac del còr, e aquel bruch de passes d'una femna que marcha, ont sap ben, ont sap pas, aquô dépend de l'ora, en cerca d'un païs sens parets, d'un amor de l'autre e de totes que farié lo mond abitable autrament qu'amb de mots. Lo lirisme n'ausis que Ives ROQUETA. LA PENSADO ES VUEJO. : T OS aquel titol, VIURE publiquèt dins ** a per votz Rosalina Roche, D'ONT SIAS ?, poëmas, col. 4 Vertats, 1969 A TENCION convidar emportar que alegacions injupassan la rega de la sas calomnia per de qué escriu « en grafia romanilhenca ». Poësia e grafia son plan diferentas. « de « al I. II. Es — dire injuria e una poëta es « mòrt una qu'un — Es una levats del de l'autor 2 tròces tèxt que desvirar falsificacion, plan de las idèas generalas mentalitat » n'esclarzis o de lo de la verses sentit 41 �particular. Los critics qu'an comentat (ex. Camprós e Da Lafont) an òbra clarament definida d'impressions, e III. « de trar de Mentida — e afortisson nas de IV. la vitalitat de Es mon èime e de messòrga, manescrich « transcriure en pâtés autres poëmas publicats a l'I.E.O. ». se pot, onestament, jutjar una ôbra — una d'insinuar d'Image » podriá los me ti- ». aquò Non gròssa, aquò de agiments. mos « intima l'equivôc. e » ombras literària pro me bandir a l'« empèri Cinquanta ans d'ôbra d'accion provençalas e occita- trèva « las inspiracion, mon per escavartar mon mena que lo « qu'ôm coneis pas. Los poëmas de syas » e d'Oc, inserits dintre la de « Secret del Temps », ieu aviá de los de l'edicion Mar- acampar e de los adobar en vista volum. Literariament es en lèime, e mens non regarda pot far servir se maivolent Per quant a degun ; encara equivòc Image, non i cap per un de poëmas inédits, gis lo reglament del Prèmi. son « rejunta lo dreit que coma o exi- J. Larzac pòt empegar als autres las metempsicòsis » que farga. Li'n desiri una, per el, que lo desliurés dels seus prejutjats idéologies e de grafia. • Pèire ROQUETA. OBRADORS, quasèrns d'inventari de la creacion literària occitana, n° 1, Centre d'Esfudis Occitans, Facuitat de las Letras de Montpelhièr. A QUI vertadièra revista universitàqu'amb ela ara toti lis espers son permés. Siám d'un temps que la recerca occitanista fau plus que s'esparpalhèsse dins un fum de brocaduras que cadun fai dins son canton e que occitana, dormisson vint de servir. literatura I ans dins tanben la poussa abans la question de la jova qu'a besonh de sortir, de vèire se a alargada. Obradors se n'es D'aqueli fach necessitats, mission, e sèmbla que capitarà de faire la sintèsi di recercas d'èstre ratura Pèr ont se tant es e que saberudas lo que e una modèrnas e tanben ponch de rescôntre de la lite¬ se fai. de e R. numéro primier, Lafont tocant li un article nivèus que P1 e C agan engolit aeP2, P3 sià vengut inutil. D'illustracions Per còntrapés lo numéro s'acaba amb regionals en França », de P. Bonnaud, un estudi geografic que pou 42 J.-L. Guin, qu'es a se garba de poëtas : detz joves inconeguts. Es l'esperit de Mai que s'atròba dins son inspiracion vi- èstre mai d'actualitat. dau rire. per Una « rada una revindicacion occitanista vei de pertot. Aqueli poëmas son de crits. Mai d'un, coma Marisa vers que se coma Ros, qu'apond l'umor a aquela violéneia, Miquèla Stentà e Miquèl Mayol, an ja una sentida ben assegurada dau dire poëtic, suggestiu e fort » (Renat Lacôte, li Lettres Françaises). ò coma a que lèu lèu faràn parlar d'eli, Roland Pecot, Rosalina Roche, e se- coma gur mon lo « cardiograma occitanista » de RaTabarcà, que balharà l'entriga a mai d'un... Entre estil Los limits pas parpalhôts vista crebar de lengatges dins l'escrich occitan, vei clar coma d'aiga que l'impor¬ seguiràn. « cias N'i aqueste mèstre lenga Entre dos, de literatura, amb ae tendénnôvas. La mort de Dieu en cô di una ria lis nôu Annals de l'I.E.O. es en tren de Obradors. Un obrador que Viure se deurià de i obrar, de lo Viure, un fargar amb tôt legeire de e se a tôt lo mens legir. J.-M. MICHEL. �Jesús Alonso Montero, REALISMO y LITERATURA GALLEGA, ed. Ciencìa CONC1ENCIA CRITICA EN LA Nueva, Cruz Verde, 22, Madrid (13), 1968. ODISI coma completament desconoissiái galhega. es la : literatura Coma fòrça, segur aviái legit un pauc la granda Rosalína de Castro. Mas a aquel lirisme desesperat aviái pas mai comprés nòstre amie Lois Delluc que publique quèt pr'aquô dins Oc en 1956 sus ela un article plan fach. Mas Delluc e totes seguissiàm victimas una critica espanhôla reductritz que cerca pas las rasons del desespèr que dins las macaduras classila vida de cas ment dins o soidades umana lo o tristum dins de lo tempéra¬ la raça (Ò dins lo gris dels païsatges. Delluc ça que la aviá plan marcat l'importància del tèma de l'exilhat, det tôt lo tituir patetic de l'òbra amb d'interpretacions simplas e evidentas. E una Rosalia ne sortis alencôp individualament macada de l'ordre social (es impor¬ tant qu'èra fiiha naturala e filha d'un prèire, e que ne patiguèt) e ligada au dé¬ sordre public qu'es la pauretat de tôt un pòble. « » I) o problèma borgesa d'una literatura gaihega anti revolucionària. Ne sabon pas mai, sai que, F. Lopez e R. Marrast que dins La poésie ibérique de combat (P.-J. Oswald, editor, 1966) an plan mes los Catalans, mas pas cap de Galician. Quand Raimon anèt cantar en Galicia, o sauperèm. Mas saupèrem pas que naissià una nòva cançon galhega, tota de contestacion sociala, ia de Benedicto e Xavier. E frairenal. Non reflèxe l'occitanista siá portalre de tôt l'endevenidor dels pòbles encara sotmeses d'Euròpa. Mas perque en Espanha, Galicia respond a Catalonha e especialament a Valéncia (lo reviraire espanhôl de Curros Erniquez foguèt lo valencian Constant! Llombart) e del galician, mespreperque la situacion sat dels borgeses d'ailà, correspond pro pas tôt que plan ça, pauc segon l'usanparla de Mistral automaticauniversitàriament a perpaus de li¬ coma ment e se d'ôc. teratura un Mas J.-A. Montero es so- l'especialista universitari de Curros un Enriquez, poëta proletari galhego (1851-1908) qu'amb un pauc de tardança sembla plan nòstre Gelú. Li deve la revelacion d'aqueste, e mai de Castelao, e bretot mai de l'actual Sòrte de sèm mal tanisme una èra son Celso libre amb informats ! Al s'apassionava bombida nova, Emllio una : consi que es uei per val mal Montero descobrir Viure) medltar als occita- Montero, (pr'amor donar nòstre saupèt el que dins las annadas 50, Galicia la sortida d'un amie paraula a Despuèi cent ans una part granda de la literatura galhega. soventes còps la melhora, es literatuta sus lo païs ; e pr'amor d'aquò, literatuta sus la tematica e la problematica del pôble, l'estat ont lo païs es mai païs... lèr coma uèi, escriure en galhec es començar de trencar amb la borgesiá, assumir, d'un biais o d'un autre, d'actituds que, desvolopadas amb consequéncia, desbocan sus la negacion d'una cèrta manièra d'enten¬ e dre la : sa « cultura e la vida que long silenci. Era lo moment de la granda revista Galaxia, e ne sabiàm pas res. Era lo mo¬ ment qu'a Madrid de joves estudiants (demest eles Montero) pausavan clar lo en nos l'occis'atissava abans moment e Ferreiro- ràbia aqud calga la de l'occitan. E tanplan a citar nistas Parli de Rosalina e ». Robèrt N.-B. senhali — dins Pels amators aqueu Cantigas sociales edicion a despart lo col al poliditge pression autentica LAFONT. de folklore verai, libre una antologia de (que se n'es fach una a Vigo) ont s'es torçut pèr la beutat de l'ex¬ d'una misèria. 43 �OCCITANIA CANTA. IAdançavi detz ans,la a borrèa, Vilafranca detirava Roërgue, del me lo liech de son quand la cabreta. cantavi trembla » e l'anhèl que m'as donat ». Mon occitanisme d'alara se noirissiá d'aquò. lèr, divèndres 4 d'abrilh, per la vesprada finala de l'estagi occitan, dins lo fogal comunal d'Usés, detz guitarras an cantat Occitània sus de ritmes del temps, sens pas cap de cant folkloric. Quicòm que a cambiat. A cada epòca sa mangiscla. « remeni, me tôt me « Era plan dire, un espectacle organizat. D'obradors de cançons, de poësia, de serigrafia aviàn fonccionat pendent tôt l'estagi, los joves aviàn trabaIhat sul pais. blavas aviàn D'afichas convidai los Usegencs : « Occitània canta Era estât decidit que tôt aquò dévié sortir, sens plan définit, a son ora, pas, per ». al désir de cadun, dins lo cors de la ves¬ prada. Lo scèna van setats servissià : Los sos en cercle. Pas de de balcon pels espectacantar o dire porta- qu'anavan vestits de cada jorn e s'èran aspublic qu'emplissià tota la sala. Jam-session, se volètz, o meeting. setats ont que sià, al del mitan Gui Bròglia comencèt : « Dins una vila ». Cançon del rescôntre amb la mòrt. Es d'aquel rescôntre que la révolta nais : vilatge mòrt, usina mòrta Lo crit tanben. E mai aquò's plan l'enveja de viure d'un pais e la paur de lo veire morossa... rir, e la volontat de o daissar pas far gisclèron après lo senhal de Brôglia. De joves se levèron, Action en man, que legiguèron d'articles. Ausèron la poësia aquò's la vertat cia evidenta. « Caumatge C.R.S. « embauchan l'evidén- dins los » Jornal a » un professor de geografia lancèt la mots d'occitan l'avià quauques fach un poëma velha amb que tôt los sabià. disià l'enveja de sa lenga e sa cultura, de prene part a sa prôpria vida. E éra tan ponhent e tant ir.discutible coma de reclamar lo drech al de pan cada jorn. o poëma, tôt viure, la volontat de conôisser E tre las primièras cançons de Coumes Patrie, se sentiguèt que ra- de e java un sang nôu dins la cançon occita¬ ns, fins aqui vielha côfa jaunida, petaçada o repetaçada. Tôt d'una èrem pro¬ ches de e de la Cardenal emponhant las armas poësia contra la França imperialista clericala. Mas — cantava avià vint ò jòia ! ans, un — lo que parelh de blue- jeans, cantava jove, avià escotat Antoine, Dylan e Manitas, sabià pas ren dels trobadors de ni pas que P« Escôla legit Decòr, de son decidit de mas. de cant E Trencavèl ». companh e far de cançons amb Reviscò! dins una autra Marti se qu'a talent votz franh poë- sos carn del batèsta. alara, a cantar. Lo sul pic per seuna la talent. Lo primier re- metèt, reconois canta que sa foguèt représ en cor per la sala Aquò's lo privilègi dels grands, de los qu'an iuslat dins lo mila. Amb Marti lo public saludèt Cuba, cantèt la Comuna de Narbona, lo Cèrs, lo pais que vòl viure. E tôt aquô tomba tan plomb qu'es nôstre, que sembla que Mar¬ ti aja pas fach que sortir la cançon de la memôria coliectiva, bailada sa votz de torrent per dire las messôrgas, la dignitat, l'esperança. Cançon en còp de fusilh. Impossible de la discutir. La prenes en plen pitre. entièra. Marti, Brôglia, Martin poësia, Letra inumana. 44 : afirmar que crusa, Derdevet que Avià mond èran dors. Colèta nôu quora cançons, en portava en quora, a tu, a ieu, poësia, article. E de las cançons d'Ortega que catalan lo salut del pais « ger- �». Compreniái pas tôt çò que disiá Ortega. Pro pr'aquò per encupitar que lenga e revolucion aquò èra tôt un. man Una « Orne parla ! • » José d'ôc, disié de 7 sègles a facha nòstra istòria plan negra, nôstra libertat plan cara, nòstre cant amargant. opression as una col. Riscam La del l'intrada paraula es pas fogal comunal L'avem après ièr. Coma cal e al pré¬ ren. presa. sent. La révolta e l'amor aniràn : de boca a boca. dreit a la paraula : de las afichas empe- Agusfíri GOYTISOLO, « Maria ROANET. Poëtas catalanes contemporaneos », Tempi Nuovî, Laterza éd., Bari, 1968. A QUI dos libres pron que, amb de metôdes despariers, fan lo ponch sus la poësia catalana de uei. Dos libres impor¬ tants, per mantuni rasons, que sérié mestier de ne parlar de tèmps per ne destriar toti li riquesas e définir condrechament li questions essencialas que vôlon pausar. E primier aqueli doas antologias, bilinguas, son pas estadas fachas per lo public catalan, coma foguèt lo cas per la Poesia catalana del segle XX de J. Maria Castellet e Joaquim Molas : José Agustin Goytisolo e Giuseppe Tavani, cadun segon son biais, porgisson la possibilitat d'un agach nòu, a de còps contradictôri, sus una poësia que, per l'ora d'ara, s'endevèn una di mai apassionantas d'Euròpa. Un agach a de côps contradictôri, disiéu : d'efiech la tôca de Goytisolo rejonh pas, se a d'Usés. Biblioteca breve de bolsillo, Seix-Barral éd., Barcelona, 1968. « Poesia catalana di Protesta », a cura di Giuseppe TAVANI, • e gadas se'n manca, la de Tavani. Per lo primier, tracha de presentar, pron esquematica- ment, li grands corrènts de la poësia ca¬ talana desempuèi la débuta dau sègle nôstre fins a uei. Aqueu partit-pres de simplificacion per mai de clartat dins la delargada laissa dins l'ombra un nombre pron grand d'ôbras e de poëtas vista s'ameritan d'èstre coneguts en defôra de Catalonha. Mai se'n pot pas faire reprovier de trop a Goytisolo : li dètz poë¬ que tas qu'eu causiguèt (Carner, Riba, Foix, Salvat-Papasseit, Manent dins una primie- ra part, Pere Quart, Rosselló-Pòrcei, Espriu, Vinyoli e Ferrater dins una segonda) dessenhan sènsa contèsta li grandi regas de setanta ans de poësia catalana (encara sérié d'arremarcar la plaça facha aici a Vinyoli, dos escriveires que fins ara se li èra pas donat l'importància aue li balha Goytisolo). Au fiu di paginas ôm vei de coma, a partir d'una poëtica simbolista (per emplegar la terminologia prepausada per J. Ma. Castellet dins sis estudis sus la poësia catalana contemporanèa, cf. Poesia, réalisme, histôria, col. Antologia catalana, 12, ed. 62, Barcelona, 1965), se desenvolôpa, tôt seguissènt l'exemple de Pere Quart e de Salvador Espriu, lo recôrd de e dins l'ôbra de Salvat-Papasseit, una poëtica realista que cerca d'objectivizar lis experiéncias istoricas, au sens mai quotidian, d'un ôme demèst lis ornes qu'es lo poëta. D'aqueu ponch de vista, l'ôbra de Gabriel Ferrater, que clava l'antologia de Goyti¬ solo, es exemplara, e mai aguesson mes de tèmps a ne reconéisser la força critica, per amôr que représenta « un intenta serio y consciente de instrumentalizar expresivaRosselló-Pòrcel mente e las vivencias del hombre actual, y del hombre actual catalan ». naturalmente eu, dins Giuseppe Tavini, tôt bèu just, refusa, de faire dintrar la poësia de Ferrater son antologia : ditz d'ela qu'es « una 45 �egocentrica », virada lo ieu dau poëta. Aquô's significatiu, e définis ben l'esperit annoiata poesia de e devers lo passât e tota ia causida de abans de tôt la italian, que vòu sotalinhar la valor de pro¬ dau critic catalana contemporaespecialament, de la jova poësia catalana : « / poeti rappresentati in questa antologia sono tutti viventi e, all'infuori dei due massimi, Salvador Es¬ prit; e Pere Quart, tutti giovani e giovanissimi Antau se compausa, tôt au lòng de l'antologia, aquela protèsta, « fràgils parauies/contra el desdeny / de/s senyors dei poder » (Salvador Espriu dins son poëma Viet-Nam), bastida a l'entorn de cinc tèmas que se i alarga mai fort cada còp la perspectiva istorica que fa son unitat. La quèsta di païs catalans, en cerca de son èstre prigond e de son identitat d'istòria, pauc a cha pauc, vèn una canta generala de libertat e de protèsta contra l'injusticia : la darriera part dau libre parlan de la recampa nòu poëmas que Guerra dau Viet-Nam, « vergonya i deshonor/de tots e/s pobles », segon una patesta nèa e, poësia mai ». ECONOMIA - raula de que tròba aqui biais pron nôu la realitat quoti- Salvador Espriu, l'escasença d'acarar d'un eu sa poësia diana de la vida. per amb Legissèm dins lo libre de Tavani de que sis autors an pas trobat plaça, sérié pas qu'en nota, dins la cau¬ sida de Goytisolo : Xavier Amorôs, Joan Colomines, Félix Cucurrull, Joaquim Horta, Miquèl Bauçà, Francesc Vallverdû (que son recuelh Cada paraula un vidre, prèmi Caries Riba 1965, acaba de paréisser dins poëmas la l'Ossa colleccion Proa dis menor edicions Barcelona), Josèp Gouzy e d'autres i tenon un rôtie a l'auçada de la a encara valor actuala de poësia. sa Aqueli divergéncias fan pas que domai de pretz a dos libres fondamentaus, d'un grand pes poëtic e ries dis experiéneias diversas d'una societat tibada nar tota entre lo désir d'èstre pivelaires d'una istôria cada moment de son e que lis images la fa trantalhar a existéneia. Felip GARDY. POLITICA Guy Héraud, LES PRINCIPES DU FEDERALISME ET LA FEDERATION EUROPEENNE, Presses d'Europe, 1968. À QUEL ensag ven completar la reflexion Gui Héraud entamenèt, fa ja pron de tèmps, sus li problèmas etnics ; après l'Europe des Ethnies (1963) e Peu¬ ples et langues d'Europe (1966), li Princi¬ pes du fédéralisme et la fédération euro¬ péenne an per tôca la mesa en plaça d'una teoria juridica dau fédéralisme, segon la quita expression de l'autor. que Dins primier capitol, força important un nôstre vejaire per situir la pensada de Héraud, es presentada en quauqui paginas la « metodologia dau fédéralis¬ : me a l'encôp dialectic e pluralista, lo a Gui » fédéralisme lo cas drechs, toti bota respiech dis menas au interés e centre de la di de si recèr- personalitat, collectivitats, di de de toti nivèus (p. 24). Çô qu'agradarà mai que mai dins libre, aquô's lo metôde generau d'analisi : tôt au côp prudènt e clar. Basta de getar un côp d'uelh sus son plan per n'èstre convençut. Lo aqueu 46 caractèr pluralista dau fédéralisme précisât dins lo segond capital : « Lo pluralisme sociau ». Entre la solucion pares ticularista, que mena a l'anarquia, e lo �fédéralisme causis mejana, la dau pluralisme. totalitarisme, via Après lo dins aver, lo una senciala de capítol III estudiat Gui Hé- principis demôra la tôca eslibre. Çô mai important, que son l'origina d'aqueli principis : son pas pausats a priori, mai tirats de la quita realitat. Son au nom¬ per bre Gui Héraud de sièis aquô's exacta adequa- autonomia, : participacion, cooperacion, complementarilat, garantidas. Seriá besonh d'anaiisar per lo menut aquela tiera de paraulas-claus dau fédéralisme. Nos acontenta- cion, rem aici faràn tudi de pas doas Gui de remarcas que, cresèm, sotalinhar l'interés de l'es- que Héraud. mai es de qu'empacha sanctificacion D'un de notar movement un inacabat, d'un de Gui Pèr aqueli très réncia de » lo vai sempre gelament, tota de estât vèni e tôt fach. band, existis entre cadun d'aqueli principis una ligason estrecha qu'es pas solament una ligason teorica : se tracha vertadièrament, au rivèu dau autre se la societat atomizada Héraud, « diferéncia la estacions » non es entre una dife¬ mai si ben de natura : d'efiech se, politicament, se tracha pas que d'un repartiment mai ò mens larg di (adonc competéncias d'una diferéncia quantitativa), d'un ponch de vista juridic, aqueu repartiment fa dintrar en jèc lo mode d'exercici d'aqueli competéncias : exercici Hure quora s'agis d'un estât mem¬ bre de la federacion, exercici botat sota gras, lo contrarôtle d'una biais dialectic que presidis a la definicion de cadun di sièis principis : antau, per l'autonomia, lo movement que dona sens au concepte es pas simplament un movement critic, que dessenha una plaça précisa pèr cada element de realitat que desvèla l'analisi, Primier, estacions « li cas-limits lo rôtie e li sôrgas dau drech. raud n'arriba a l'expausat di dau fédéralisme, desenvolòpan entre (la societat di « sobeiranetats », que i senhoreja lo particularisme) e la societat centralizada (/'Estât unitari jacobin, que i senhoreja l'unitarisme) ». très tutèla dins lo cas de région descentralizada. la la practica, Gui lo problèma de la federacion europenca, segond objècte de son libre (capital 6). Aqui, tôrna pausar li questions que se'n èra ja entrevat dins Peuples et langues d'Europe, especiaiament de l'articulacion federala europenca : federacion d'Estats istorics, fe¬ deracion de régions economicas ò federa¬ cion etnica ? La primièra ipotèsi, dins de perspectivas federalistas, se pot pas gaire sosténer (mai aqueiis « Estats istorics » Passant Héraud de la teoria a s'agropa puèi amb sada definisson très tips li solas realitats « legaaqui lo pes vertadier — e de non neglegir — d'aquela ipotèsi...). La segonda ipotèsi es de segur mai seriosa, e mai la paraula « régions economicas » sié pas sènsa ambiguitat : aqueli collectivitats, definidas d'un biais arbitrari, an ges d'unitat, coma o remarquèt ja R. Lafônt dins la Revolucion regionalista (capital IV : Consciéncia regionala e consciéncia istorica). En mai d'aquô, Gui Héraud sotalinha lis inconvénients que presentan li régions poli-etnicas » qu'una regionali- confederalisme zacion drech, vas, e d'una non traduccion d'estructuras vi- d'abstraccions aisidas de cor- durar entre elas. Aquela bota « especificitat dau fédéralisme, la mai en relèu lo capítol V : encara Confederalisme, fédéralisme e descen- tralizacion ». Laissam la paraula a Gui Héraud : « segon lo biais qu'an de se dinar devers lo particularisme ò devers l'unitarisme, li rapòrts de la collectivitat compausanta e de la collectivitat compau- d'estructuras : lo tendéncia particularista), la descentralizacion (de tendéncia unitarista) e lo fédéralisme (que li doas tendéncias i tròban son equiiibri. Aqueli (de son las l'ora d'uei a » : « soncament economica mancariá pas de congrear. Fin deracion de régions finala, aquô's la fe¬ mono-etnicas qu'a la preferéncia de l'autor, sistèma qu'empacha 47 �lo pas, d'alhors, s'es necessari, donant tota sa descopatge mai que économie, en li l'afavoriza significacion. * * * Aquô's lo darrier capitoi dau libre, Li e li mejans, que permet mai aisidament de veire li flaquesas dau fédéralis¬ via s me tau coma es présentât per Héraud. nos fédéralisme una presa Héraud ne'n parla pas, Lo tôde dis pas sèmbla dificil de faire metodologica convenènta per arreglar la totalitat di problèE primier benlèu per mas. amòr que s'avisa pas de la realitat contradictòria dis estats de fachs en preséneia. Gui Hé¬ raud a suenh de destriar, a la débuta de son estudi, la dialectica federalista d'amb la « dialectica hegelò-marxista o dialecti¬ ca de l'encadenament », que i fa lo reprovier d'èstre simplista e, soventi còps, faussa. Pensam qu'aquô's un biais eu tanben trop simple de s'acarar amb aqueu problèma. La question di mejans dau passatge au « fédéralisme » o mòstra pron bèn : qu'aqueu passatge se faguèsse legalament ò fòra de la legalitat, çô essenciau, dins un cas coma dins l'autre, D'efiech, dau dau poder. E d'aquô, Gui ò pas gaire. (Cresèm pas que lo processus descrich dins li darrièri paginas dau libre (104-107) tenguèsse séria pas qu'un rebat de realitat). aquô's la èstre un mel'organizacion estructuras de grops, es pas, e pot èstre, un sistèma explicatiu. Una safédéralisme, eficaç sida totala de au la pot se nivèu de realitat demanda d'autris esplechas d'analisi, s'òm vôu rendre compte d'un movement istoric dins tôt son ample (e, adonc, amb si contradiccions). Una exigéneia d'aquela mena se retrôba forçadament au nivèu di solucions, es a dire de la dinamica revolucionària (quins que sién sis aspèctes exteriors, que demôran de définir dins la màger part di cas). Tôt aquô, contèstas neglegir de trop E de dau li faire libre de son segur, Li teoricas. : an grelhar, Gui eau son aqui pas pas que rôtie de jogar. un di meritis Héraud. Felip GARDY. DOS DISQUES OCCITANS NOUS MARTI ★ canta UN PAIS QUE VOL VIURE realizacion 75 Baloard VENTADORN, Institut d'Estudis Occitans, Carnòt, 31 Tolosa. PEIRE ANDRIEU DELBAU * canta VENTS E MAREIAS realizacion del Centre d'Estudis Occitans de la Facultat de las Letras de 48 Montpelhièr. de pasmens �Difusor de totas edicions occitanas 82 OCCITAN LIBRE LO LAVIT - : B. P. 1 ★ ★ DEMANDATZ LO CATALOG GRATUIT LO LIBRE OCCITAN EDITA NOUVELLES D'OCCITANIE « VIURE ES EN VENDA A — la librariá Lacour-Devoisln, Bd Amiral-Courbet a Nîmes, Teissier, C. « d'Or l'Ane Regala a Nimes, C. de l'Argentariá, Montpelhler. », Vallat, Pl. Chabaneau, Montpelhier. Haffner, C. de Candolle, Montpelhièr. Bouisson, Avenue Maréchal Foch de la Ciutat, 43 C. Clémenceau, J. Racine, Besièrs, a C. de la coquille, Besièrs. del Teatre, a Carcassona. Q. de Lattre de Tassigny a Sèta, Roustan, 2 C. Sauvages Aies, a Romanilha, C. St Agricol, Avenhon. Laffite, 156, La Quartier Latin, Marselha. Canabiera, 68, Bd. de la Liberacion, Marselha. Courty, C. des Poilus, La Ciutat. Le — — La la librariá L. — » — » — — » « Goff, C. Gambetta, Pau. Maison de la Presse, 9 C. de la Republica a A Viven, C. E. Vaillant a Bitard, C. de la Republica a Juliette « Récamier, 31 Occitania la Bible d'Or », », C. Aubanha, Decazevila, Peirigús, C. de la Caritat del Taur, Tolosa. 22, Car. del Taur. Tolosa. a Lion. » ��SUPPLEMENT AU NUMERO 16 DE « VIURE » L'INSTITUT D'ESTUDIS OCCITANS présenta TEATRE CLAUS de Robèrt LAFONT En publicant aicí çò que demorava inédit de son (La Cabana, Pepe, Lo Prègadieu, Terra Bòna, La Borrida dau Comte, Gertrud), l'autor de La Loba, de Ramon Vil e dels Ventres-Nègres, permet teatre de desvistar tan Je a que va plen de 1945 en temptativa dramatica occi¬ 1962. una a soussigné (nom et adresse) souscris J'adresse de la somme exemplaire., ordinaire., à exemplaire., de luxe à 28F. de à la à : 20F. Section du Gard l'I.E.O., C.C.P. 525-25, Montpellier. le (Date et signature) Adresser le de l'I.E.O., 57, présent bulletin de souscription à la Section du Gard de Barcelone, 30 NIMES. rue ��SUPPLEMENT AU NUMERO 16 DE « V1URE » Ecrivez-nous ! Qui que vous soyez, vous pouvez nous aider en répondant l'enquête ci-dessous. Renvoyez-la à : GARDY, 17, rue de la Servie — 30 NIMES à FELIP Nom : Prénoms : Profession : Date et lieu de naissance : Adresse complète ★ Comment et ★ : pourquoi Qu'est-ce qui vous vous êtes-vous abonné à VIURE ? plaît (déplaît) dans VIURE ? �...Et si vous êtes en retard dans vos paiements, attendre votre abonnement. VIURE « per C. C P. 1566-54 ★ Pensez-vous qu'il soit lecteurs à VIURE ? ★ Que pensez-vous en VIURE en a versez sans besoin... » BRINGUSER Montpellier difficile de trouver de Pourquoi ? nouveaux de l'occitanisme ? des faits ethniques général ? ★ Acceptez-vous vous-même, de collaborer à VIURE ? en écrivant en sollicitant des collaborations, en nous faisant parvenir l'information (même mince) dont nous pourrons tirer parti ? �SUPPLEMENT AU NUMERO 16 DE « VIURE » LE COMITE OCCITAN D'ETUDES ET D'ACTION organise l'aide de la avec revue « VIURE » trois journées d'information et de formation occitanistes les à FOYER 15, juillet et 17 16 1969 CARCASSONNE DE JEUNE TRAVAILLEUSE ou de Montréal) LA - LE VIGUIER (route de Limoux MARDI 15 : Position de l'occitanisme dans les mes institutionnels. — MERCREDI 16 — : de Position l'occitanisme problè¬ dans les problèmes économiques. JEUDI 17 : Position mes culturels. — • Toute journée comportera nées • un • de aux travail C.O.E.A. nous un l'occitanisme dans les problè¬ exposé, suivi d'un débat au fond et élaborant militants du C.O.E.A. ; travail un de commissions des directives complémentaire permettra la structuration la période 1969-1970; précises don¬ du travail du pour insistons tous les militants et adhérents du C.O.E.A. présents à Carcassonne les 15, 16 et 17 juil¬ leur adhésion avant le 10 juillet en nous retournant pour que fassent l'effort d'être let et envoient le • bulletin Le prix plus ci-joint. de séjour est fixé à 14 francs (2,50 F. en n'apporteront pas de draps). de la journée pour ceux qu Ces journées coïncideront avec le séminaire de théâtre organisé à Carcassonne du 10 au 19 juillet (demandez les rensei¬ gnements à : Séminaire Théâtre d'Oc, B.P. 2141, 34 Montpellier) et en particulier avec la soirée Théâtre, poèmes, chansons d'Occitanie du 16 juillet, du Théâtre du Midi. N.-B. — d'oc Je soussigné (nom et journées du C.O.E.A., Carcassonne, ]5, 16 et juillet 1969. assisterai 17 adresse) aux Date 43, et signature, (à retourner avant le 10 juillet à Gaston du 4 septembre - 11 Carcassonne). rue Bazalgues, �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 05, n° 16, mai de 1969 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 05, n° 16, mai de 1969 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/a6b152fc5a14253350824c0613505630.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22578 CIRDOC_D3-1969-16 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Sicart, Bernard Vaucèlas, Gilabèrt Santoni, Charles Kremnitz, Georg Decòr, Miquèl Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme