https://www.occitanica.eu/files/original/cbbcbcb7276c053acf7c4492634cf0bf.jpg f7b37c8f3e6a4a5bee0b53d9de5e1435 https://www.occitanica.eu/files/original/6f10d9260823f6d92040573909aa2fbf.pdf e3635ae44f75cad3532887466a4b727c PDF Text Text ��VIURE SOMARI REVISTA 0CC1TAN A ® TRIMESTRALA Nos 18-19 IVÈRN DE 1959 Director R. LAFONT. : Cap Redactor : F. GARDY. ★ SUS LA CULTURA Chantebrise C, « 135 Av. de 34 Practica de la Lodèva, per Montpelhièr. Comitat de Redaccion J.-P. : BRENGUIER, ★ FABRE, J. LARZAC, Gui MARTIN, J.-M. MICHEL, Ives ROQUET A. Abonament per LOS p. 1. Joan Larzac, PARTIES p. POLITICS p. 16 DEL 33. ★ FOS, BOFIGA O REALITAT, per Glaudi Barsòti, p. 59. ★ CALENDARI, per Ives Roqueta, G. Basalgas, Robèrt Lafont, Jacme Taupiac, Joan Jornot. ★ Cobèrta Nos excusam un 18 F. Sosten 30 F. Estrangièr . . . . 20 F. (250 ptas) numéro Estrangièr C..C.P. . . 5 F. .6 F. Estampariá BARN1ER, FOS (fotò Milò). : Joan-Pau BRENGUIER, 8, ear. de la Sala-l'Avesque, Montpelhièr. d'aqueste permèt de de pas sospartir Nimes. Eo Gerent : BR1NGU1ER, 1566-54, Montpellier. - desalienacion, PR1NC1PAT, per Andreu Baient, an 34 : Robèrt Lafont, La letra tua, per G. Lo PRIMA DE 1970 — Los ragantar abonaments un numéro retard un los que parton s'abonan que e nos mai dorsièr voluminós d'estudis. d'ara genier. Los fascicles ja a doble d'estampa dins en lai del 1or de pareguts seràn mandats lo cors de l'an. �C IÀL SUS Los escrichs dos articles entre l'estiu que e publicam jos aquel titol foguèron l'automne de 1969, sens que i aguèsse aquò comunicacion entre los autors. Dins lors semblanças ressons antitetics, pòrtan testimòni del biais que se pausa ara a nosautres la nécessitât d'una reflexion critica radicala sul concèpte de cultura. sus e lors Practica de la desalienacion D'un O temps que ja és un poc nostre RAIMON. de bon vèire ara que i a una crisi dins l'oeeitanisme. \eni de recórrer la colleccion de Viure : ERIA nòstra revista sus raula, l'emplegui annadas ditz aquela crisi. La pala lèsta, e per tissa de nos donar quatre pas a d'importància. Es pas per engrandir de banalitats. Se d'un tuèrt de generacions : se poiriá crèire en constatant l'arribada d'una ondada jove de creacion en 1968 e lo biais que la critica aici menada a organizat en replegaments complementaris una tièra d'ainats. Mas exprimissèm al còp de divergéncias dins una generacion anteriora e una plan cèrta dualitat en cò dels mai récents poëtas (1). trop tracha pas Crisi, o disi pas tanpauc dins lo sentit d'un estrifament, jogariá l'anecdòta dels tempéraments desparièrs. Mas dins lo sentit etimologic d'una interrogacion collectiva, d'una causida malaisida que se fa a travers de chancèlas individualas. Que se fa sus un fons comun de costumas de pensada ara aquesidas, a l'interior d'un projècte comun. ont majorala dins l'istòria de la cultura d'ôc. Ponch endevenidor de pôble. Quauques ans i a, en exactament se faguèt un desplaçament dins la res- Crisi critic de nostre 1962 — consi dins nostre numéro 16 Roqueta dessenhan doas regas causisson tant l'una coma l'autra. (1) Veire per exemple comptes de poësia d'Ives poëtica e los rendutsde creacion �ponsabilitat occitana. En parlant de situacion coloniala, d'òmes qu'èran encara pas res que d'escrivans o d'ensenhaires, dobriguèron a lor accion lo camin del concrèt. Era abandonada la sistematizacion abstracha (los regionalismes o federalismes anteriors) coma lo « culturisme », per una practica culturala larga qu'abraçava totas las dimensions del viure dels òmes en païs d'òc. Acordat qu'èra aquel desplaçament amb una pojada de consciéncia occitana en defôra de nosautres e amb d'eveniments mondials (la descolonizacion, la Revolucion del Tèrç Mond), non podiá pas que nos entraïnar a la preséncia publica e mai a una radicalizacion creissenta de l'engatjament. La crisi non podiá s'aplantar : lo bolh èra près e la curbecèla aviá sautat (2). pas de l'aplantar. Al contrari, de li portada. Per aquò vojarai al débat una anam'es personala d'un biais, mas que se referis a de Mon idèa uèi donar lisi, tota que es sa posicions comunas encastre tat de l'accion : e la descolonizacion, la desalienacion, de las contèstas (3). Per mai anarai fins al terme sol biais que torial passât ara de clarpossible de la pensada. Es lo vesi de donar una seguida explicativa a l'édi¬ de « Viure » (4). PRESENT PAS NOSTRE 0 FUTUR NOSTRE primièr de la creacion literària. Se sap lo mo¬ volguèt (pas encara clarament, mas se volguèt) una creacion desalienaira. Foguèt lo moment qu'abandonèt lo provincialisme e lo ritual felibrenc per l'universalitat, coma òm s'agradava de dire d'aquel temps, entre 1936 e 1950 a pauc prèp. Era la literatura sovent definida del coma se. L'escrivan occitan modèrn se metiá a l'ora de la creacion non occitana e quitava lo pensament del public. Escriviá coma se sa lenga èra parièra a las autras. Reaccion Parlem ment que se (2) amb los débats de nòstres numéros 4 e 7, essenciaiament. cal desalienar Lafont, titol de Joan Larzac dins Sous Vertats. Se sap que lo rapòrt adop¬ l'amassada generala de l'I.E.O. en 1968 es un projècte de des¬ (3) Ara se la France, lo darrièr quasèrn de 4 tât per colonizacion. (4) Exigéncias nòvas, n° 16. 2 �tonica que nos donava d'ôbras d'exemplaritat. Creacion penjada al futur. Imaginava una victôria avenidoira de l'occitanisme que fariá finir l'escomesa en la justificant : lo temps ont la normalitat seriá daverada per la lenga. En es¬ pérant, cinc cents legèires especializats jogavan lo rôtie d'un public vertadièr, tenián la plaça del pòble d'òc. Se vei pro consi aquela literatura èra desalenaira, mas desalienada. Trobava al problèma del temps a viure la solucion del futur. Fugissiá lo présent per lo projècte, coma los felibres l'avián fugit per lo passât o per lo mite (5). non pas Es dire que se pausèsse pas lo problèma del présent, foguèsse pas lo présent ? Si fach. Mas un présent qu'èra pas especificament occitan. a que son contengut L'istôria viscuda rintra dins la literatura d'ôc amb la poësia de la Resisténcia. Aquô contunha amb tôt çô que s'escriguèt pendent las guèrras de Corèa, d'Argeria, del Vietnam. Pr'aquô es qu'es nòstra istòria ? D'un biais, o-ben, pr'amor que los occitans son al maquis, o son mobilizats, o luchan contra la guèrra colonialista. Mas d'un biais latéral. L'aise, l'unitat del dire, lo sentit de responsabilitat, aquô se trobava generalament dins una rejoncha viscuda esperitalament per l'escrivan : la lucha de totes los pôbles per la patz e la libertat. Aital pensàvem al larg, èrem en passa de nos mondializar l'inspiracion. Mas çô que viviá l'escrivan, lo pòble d'òc, el, o viviá coma pôble ? Non pas, de vertat : encara idèa de son combat, e l'escrivan èra pas capable de lo i designar. Tôt çô que se podiá daverar coma força d'idèa èra tornarmai l'escomesa : que la lenga d'ôc èra una rason de mai de revolucionar nôstre vièlh mond (o diguèt un jorn Pessamessa). Una intuicion. S'apoderant d'un présent qu'èra pas nôstre, per çô nôstre l'escrivan remandava a la fisança dins lo futur. aviá pas encara Signe del partiment aquel : una literatura occitanista plus Occitània coma lèma. Per lo vomit cjue nos èra vengut de las elevacions felibrencas, nacionalistas per maaviá (5) remandi a mos articles sobre l'alienacion, «Viure», nos1,3, 8. 3 �nièra, albigeïstas per tissa, auriàm agut de la metre Pas paraula Occitània dins exactament ça que la : un gaireben vergonha poëma. dins lo période aquel, una òbra, la de Bodon, restontissiá occitana. Mas aquela òbra aviá, e ten totjorn, la mòrt coma fil conductor. E mai sa concepcion per part fantastica exprimissiá fonsament l'alie- (6). Occitània concrèta amb Bodon, e amb lenga d'una nusetat remirabla tornava investir la literatura occitana. Occitània concrèta, es a dire Occitània que nacion occitana sa morís. L'òbra es de per son tragic que nos felibrencas, de las Arcadias miticas. desalienaira càmbia de las escapas Aqui, davant la mòrt viscuda coma sola existéncia oc¬ veraia, al pus bas, a calòs coma o disià lo n" 1 de Viure », començam de poder remontar. citana « Dins las òbras la remonta se fa d'un còp, entre 1967 e 1968, amb la bombida d'una poësia militanta, ont la pa¬ raula Occitània restontis coma un clam d'alegria. Es la poësia revelada per 4 Vertats e per lo n° 1 d'Obradors. Una poësia que s'es dicha « risorgimentale » e la paraula es justa, que fa pensar al romanticisme nacionalitari. A primièra vista, semblam de tornar al rite felibrenc. D'unes pensan a Estieu, a Filadèlfa de Gèrda. qu'una aparença. La nòva poësia sostengudas per çò que desfautava al Felibritge : una analisi e una accion politica concrètas qu'acòrdan la revindicacion amb lo real ; un sentiment d'actualitat. En brèu, aquela poësia es filha del reversament dels ans 60. Es la primièra creacion nôstra, despuèi un sègle, qu'a lo gost, lo sentit, lo tast del présent. Amb ela naissèm al présent. Es çò que ditz, entre d'autres, Pecot : Pr'aquò i e a la nòva cançon aqui pas son (6) Soi d'acôrdi amb l'analisi que ven de baihar Joan Larzac dins Etudes, agost, setembre de 1968 : Le roman occitan, roman d'anticipa¬ tion ? D'acôrdi tanplan sus çô que ditz de Tè tu tè ieu. Verai que de mas quatre ôbras narrativas publicadas, doas (Larsinhac, Li Maires d'Anguilas) apartenon a la literatura objectiva sèns tèma occitanista e doas (Li Camins de la Saba, Tè tu tè ieu) an la mort occitana al centre 4 d'elas. �sabe, v,autri toti coma que deman son qu'es pas uei es vèrge que se Es es nòstre. literatura enfin mai que desalienaira : Per n'èstre, de desalienada, lo poëma çai subre lo se de prudéncia. Naissèm al présent, mai d'aquel présent, es que sèm mèstres ? Qui o poiriá dire ? Sèm totjorn al voler, al una desalienada ? Non pas encara. caldriá que i aguèsse pas dins futur. E dins lo la fragilitat nòstra. Legissi sus gròssas Occitània viurà. Occitània, benlèu encara una abstraccion (7). Viurà : lo futur, la pròva que l'eslogan es poëma, désir, solesa, Astrosament, un pauc pus luènh un présent : la lucha s'organiza. Lo désir se condensa. La poësia se sarra de la vertat. La lucha : non pas Occitània encara, mas d'òmes d'òc. D'òmes que vivon. Que lo combat los desalièna. muralha una voler, i a tota letras en Ara la situacion es venguda urgenta, de L'ondada nòva de creacion, la tota nova pas bon tenir. de consciéncia nos pè de la muralha ont s'escriu. Ara qu'escrivèm al présent per un païs qu'el pòt pas viure qu'ai présent, cal pas que parlem per messorga. Ara intram dins la practica de la desalienacion. Cal èstre al mond. Coma es, el. meton au E nòstra creacion cion. Dins totas tada, sas optimista e e demòra una esplècha de desaliena¬ formas. E del mai serà espessa, conlras- tragica, del mai s'apoderarà de la realitat, nos acompanharà, nos ajudarà dins la del mai naturalament remonta. de tant que los òmes d'òc auràn bastir una societat occitana autonòma, de contenoccitan (e non pas son que occitanista) la creacion nòsn'aurà pas que per aproximacion. Lo temps del coma se Al terme, l'evidéncia : pas gut tra tornat contunha. tôt e (7) « Es que l'Umanitat existis pas. Occitània existis pas ni mai, aquô son d'abstraccions... çò qu'es pas artificial, aquò's l'òme, vos ieu ». i. Larzac, Occitanisme, « Viure », n° 2. 5 �Aquò vòl dire que la cultura occitana, sabèm pas çò qu'es. E ça que la la disèm revolucionària ! E amb la lenga volèm revolucionar lo vièlh mond ! Los joves o vòlon encara mai que los ainats. Sus aquela intuicion m'agradariá de butar mai l'analisi, que i podèm trobar sai que alencòp una clau desalienacion e una vista sus lo contengut possible d'una perque de sentèm cultura occitana desalienada. UNA EUROPA CULTURALAMENT ALIENADA Çai sèm, en Euròpa occidentala. Una encontrada ont concèpte de cultura s'es précisât e a congreat un fonccionament tant especific que s'es impausat longtemps a totes, qu'encara s'impausa. lo Segon aquel concèpte, la cultura es un fach d'eZèií. I a e un pòble inculte. La participacion del pòble a la cultura es sotmesa a un procès d'aculturacion. un elèit cultivât Amb très reflexions, a fonccionala de cultura i veire 1. clar, — ara per desfaut d'una critica ara de la Euròpa, n'aurem benlèu en nocion pro per : La dicotomia culturala remonta a una dicotomia linguistica del jorn que las lengas modèrnas (romanas o non) prenguèron consciéncia d'elas, en fàcia del latin mantengut. I aguèt del còp un univèrs cultural de litterati e un non-cultural d,illitterati, coma i aviá un nivèl de nòrma linguistica, lo del latin, e un nivèl d'anormalitat, de lengatges salvatges. E mai, amb lo progrès d'aquela lengas, la di¬ cotomia en elas se transferiguèt : i aguèt per exemple un francés culte, regular, ieratic, de contra un francés viu e popular. Tota l'istòria culturala d'Euròpa es non pas la d'una activitat drecha, mas la d'una activitat torsu- da per e la dialectica elèit-pòble, amb movements de davalada movements de pojada. Tota escôla es l'encastre d'un ensenhament 6 escòla mandarina : l'escôla es una escôla del pôble » coma las autras. torsut ; francesa laïca, « �Pròva del parlar uèi sens prejutjat mandarin escàndol de lo fonccionament 2. — « normal : lo fach que se pòsca cullura populara ». Pròva que « » de la cultura L'activitat culturala « normala » es es anti-popular. doncas una formalizacion electiva, dins lo sentit mai fòrt de la paraula. Dins lo sentit social. Es plan vesedor qu'a totas las epòcas, l'elèit cultivât s'es confondut amb las classas dirigentas e sa clientèla. Es per aquò que la cultura es estada definida, es totjorn definida segon l'idèa antica à'otium. : léser e estudi al còp. Es ligada a d'activitats ociosas, las d'un elèit de classa desgatjat de las necessitats de produccion. La pa¬ raula d'art foguèt voidada de son contengut de tecnica e relenquida a la designacion del luxi, de l'inutil. Del meteis temps, l'activitat culturala foguèt indiviEuròpa contunha de subrestimar lo creator individualizat, mostre sagral, o protegit, o assistit, o condemnat per la societat, que son isolament l'endaura e l'eterniza. Non i a d'òbra culturala que signada ! dualizada al mai. Tota 3. La rejoncha de las classas dirigentas amb la conse lor impérialisme explica pro plan un autre aspècte de la distorsion culturala : que la cultura siá formalizada tanplan dins una amira nacionalista. D'aqui ven que los Estats en expansion subrestimèron lor activitat culturala e vogèron al non res la de las populacions sotmesas, en començant per las lengas « allogènas ». A partir del sègle XVI (pèr o veire gròs ; dins lo detalh aviá començat abans), en Occitània la dicotomia elèit-pòble a dos fonccionaments mesclats : lo général, que fa que la cultura for¬ malizada es preferida a la viva ; la particulara, que fa que tôt çò d'occitan es illegitim coma occitan. Es lo colonialisme cultural, que foguèt puèi aplicat als Africans. — truccion dels Estais Aital l'activitat culturala es fonccionalament alienaira : socialament (tota insercion de l'òme del pôble dins la cul¬ tura es la sotmession a una formalizacion electiva que lo desrasiga) ; etnicament (aquela insercion non qu'en abandon de la lenga de las originas). se pòt far las classas dirigentas ; de l'etnia do— de escricha, formalizada, ociosa, individualizada — La cultura, minanta ; 7 �désigna d'aquela manièra una anti-cultura : de las classas oprimidas ; de las etnias dominadas ; orala, informala, ligada a las activitats de produccion, collectiva. Es aquela anticulturala que generalament se ditz folklore. LA REVOLUCION CULTURALA I concepcion de la cultura, la dels etnològs mai o mens dins de inentalitats non europeanas, per exemple en America. Donada una societat tala coma es, la totalitat dels comportaments que l'estructuran, aquô's sa cultura. Comportaments tecnologics tant coma linguistics, e tanplan religioses, sexuals, morals. I a pas cap de societat sens cultura. Aquò supremis pas las dialecticas elèit-pòble qu'existisson de pertot, mas las interioriza justament : son d'articulacions intèrnas de la vida sociala. Scientificament, pas res que permèt de dire que l'òme mantengut pel mandarin en defòra d'una formalizacion electiva, siá mens cultivât qu'el. Totes dos an una activitat culturala del fach simplament que vivon socialament. a una autra de uèi, la que régna Aplicat a França e al cas occitan, aquò vòl dire qu'ai sègle XVIIIen Diderot e lo pastre del Causse participan l'un parier coma l'autre de la cultura. Las diferéncias vènon de las escasenças istoricas : d'un band integracion a un mond de relacions l'escrich ; escrichas, de l'autre raretat o inexisténcia de d'un costat espandiment de las relacions extèrnas diacronicament quitat) (utilizacion d'una totalitat dempuèi l'Anti- sincronicament (Eurôpa tota), de l'autre demesiment maximal d'aquelas relacions ; d'un caire activacion contunhosa de la creacion, de l'autre enebiment. e Se vei l'importància revolucionària d'aquela concep¬ principi e en drech, i a pas res qu'interdiga a la cultura del Causse las escasenças qu'aprofechèt Paris. Pas senon res, las injusticias socialas e etnicas entretengudas. Linguisticament, aquô's clar : lo francés de Diderot es un pâtés qu'a capitat. cion. 8 En �Mas las Se fan d'à Revolucions travers las las alienacions se fan pas sus alienacions qu'una classa que d'evidéncias talas. ja patidas. Es pr'amor de pren lo poder se vòl sasir de la cultura formalizada de l'elèit. Los òmes de la Convencion en França o proclamèron. Lo prolétariat rus faguèt çò parier. Aital l'Euròpa modèrna contunha d'utilizar los tòpi artistics, re-formalizats dins la Renaissença del sègle XVI, e qu'apartènon a una civilizacion mòrta dempuèi dos mila ans : nimfas e capitanis romans... L'art sovieticespandis las fuèlhas d'acant al fons de Siberia. Totas las Revolucions ropeanas son eu- estadas culturalament mancadas, alienadas. Sola Per son excepcion, la dimension etnica de la Revolucion. de l'imperialisme cultural, las culturas etnicas estadas folklorizadas. Per las desliurar, las cal plan encausa anar prene ont son. Doncas las borgesiás nacionalas, a l'ora del combat per l'independéncia, se convertisson al folklore. Movement de gaire de portada : son de borgesiás integra- das a la formalizacion dominanta que se clinan sus son pòble, li manlèvan las pròvas etnicas que n'an de besonh, entendon plan demorar dins son estât cultural de borgesiás. La paraula de folklore es utilizada sens que s'arribe jamai a la vista clara de çò qu'es en question : una anticultura de tornar mètre dins sos drechs de cultura. Far aquò seriá una Revolucion culturala. e L'acte revolucionari cultural, — que sai que nôstre normalament una agres¬ anti : contra la comença de lo comprene — es sion que fa de l'anti-cultura una cultura sègle l'art de léser, contra l'indivi¬ las classas dirigentas, contra l'etnia imperialista, al tèrme contra l'escrich, signe de tirania. Es exactament lo contrari d'una integracion : un umanisme intégral. Vòli dire qu'en luchant al nom d'una totalitat informala contra un apauriment per formalizacion, la Revolucion pausa l'ôme, e non pòt pausar que l'òme. formalizacion oficiala, contra dualisme del creator, contra Es aqui la clau de la desalienacion. Nòstra intuicion justa. Aquela intuicion, la podèm veire serpejar : despuèi los borgeses del començament del sègle XIX qu'interrogavan lo folklore coma totas las borgesiás nacionalitàrias d'Euròpa fins a l'occitanisme modèrn. Se sap coma, contra èra 9 �lo formalisme felibrenc, l'occitanisme de 1940-1960 marquèt folklore (8). Signe d'una luciditat mai granda : ara es plus de folklore exactament que se parla. Dins la cerca de contacte amb lo real occitan que s'es assenhalada en 1968, e dins l'agressivitat contemporanèa de una atencion nòva al las formalizacions contra culturalas francesas, me sembla qu'es d'una anti-cultura qu'avèm la languisson. OCCITANIA, ENTRE CULTURA E ANTI-CULTURA Languison, òc. Pas mai encara. Çai sèm. En Euròpa Aquô nos ajuda pas a l'ora revolucionària. D'un costat, lo de la cultura, sèm sai que trop ries. De l'autre, lo occidentala. de l'anti-cultura, pas pro. 1. La cultura occitana — malizada de escrichs totas. dins Lo es a sas originas la mai forBoecis, la Cançon de Santa Fe son tematica d'escòla. Per quant a la lirica formalizacion aristocratica e clausa, que se trachèsse de lèu coma de rie e de clus. Legir los trobadors, per nosautres es ribon-ribanha los decriptar segon una analisi textuala que ne cal aprene la clau e la dels trobadors, una es clar qu'es una contraclau. Dins tôt lo debanar istoric puèi, e maugrat lo de folklorizacion degut a l'alienacion etnica pro lèu entamenada, la literatura nòstra es facha per d'òmes de cultura oficiala e de classas dirigentas. Los escrivans populars son gaireben pas res. Tota nòstra produccion es formalizada coma la francesa. Mas ne pòt pas èstre aulrament : escricha per d'ômes intégrais a la cultura europeana, la protèsta qu'aqueles pòrtan en causissent l'occitan non pòt s'exprimir qu'en compelicion amb la literatura francesa, dins l'encastre qu'ela définis. Aquô va fins a la Renaissença del XIX, fins a nosautres, fins als escrivans mai joves. 2. — processus 3. — L'anti-cultura de contunh en mond maldich. reflèxe occitana per la La resèrva. Mas existis (8) O sentiguèt plan Ives Roqueta. Quora en 10 mans, de segur, fargada colonizacion culturala. Lo sus aquel mond sèm mal consagrèt dos nos al folklore. en 1962, prenguèt Oc �rensenhats, indirectament pels escrivans. Los folkloristas apoderats força tard. Un còp de lum tragut, meravelhós : l'òbra de J.-F. Bladèr. Tôt çô que podèm dire es que trobarem pas jamai aici-dintre un univèrs alunhat força de la cultura oficiala. Avèm pas l'équivalent d'una negritud, d'una cultura autonòma compléta, mantenguda compléta se'n son fins au 4. de l'aculturacion contacte d'opausar colonizaira. Un univèrs a un autre. L'interpenetracion de la cultura e de l'anti-cultura fach évident. Quand furnam dins nòstre folklore pro sovent destraucam d'adaptacions per los mitans rurals de mòdas aristocraticas e borgesas. Cal pas tores en nar a — Euròpa las un dels felibres errors o dels folkloristas somiaires presentèron coma de riquesas autenticas de cants e de danças que son pas mai que de vulgarizacions de cants e de danças de Cort, de vestiments sortits de talhièrs borgeses de cap a 1830. Cal pas tornar ni mai a l'engana dels pintors franceses de senèstra que, devers 1950, volián que nos luchar pas tura l'estetisme borgés far l'armanac dels P.T.T., es pichòt-borgesa ? contra E verai es quant de còps tornèron : a dire qu'en çò nòstre, lo pôble un résidu de cul¬ aliénât, intégrât, reconoisserà dins sotaproductes de la creacion de sos mèstres. Tant i a qu'ôm se pot demandar çô qu'es culturalament lo pôble. Jansemin se fasiá poëta del pôble, parlava del pôble, recitava per lo pôble, mas sou ôbra èra acordada perfiechament amb las ideologias, la morala, l'estetica de la borgesiá de son temps. Lo roman occitan, de Molin a Gayraud, es ex¬ pression del pôble plan mai que la produccion occitanista urbana (la que publiquèt l'I.E.O.), mas accèpta totas las alienacions que pastan la mentalitat populara. fonsament deculturat en s'aculturant, se los Fin finala, i a benlèu pas res de mai enganaire, de mai vista revolucionària, en çô nôstre, que l'idèa de pôble. La paraula sostén las equivôcas : politicament, vòl pas res dire ; culturalament, es çô parier. Nos cal anar a de definicions précisas, las que faràn intervenir los rapôrts de classas socialas e los rapôrts etnics. estrangièr a una 11 �D'aquesta amira la conoissença del passât pòt servir, e nos ne servir. Es indispensable que los occitanistas joves ajan una conoissença critica de tota nòstra literatura. I veiràn consi, d'un biais velleïtari, a l'interior d'una formalizacion partejada amb la literatura francesa, nòstres escrivans ne venon a exprimir de domènis que la literatura francesa nega. Consí d'òmes, que son pas de païsans, dison la condicion païsana. Consi lo desòrdre barròc refusa en cò nòstre l'òrdre francés. Perqué lo sol grand poëta-obrièr francés es un occitan, Gelú (9). devèm Disi : l'adjectiu dins la crisi. Es plan la remesa al jorn de nôstre passât cultural, critica. E meti qu'ara vertat encombra l'amira revolucionària. N'i a per pensar que justament, per encausa de nòstra literatura, sèm pas pro a calòs, tròp integrats a la formalizacion culturala. E tôt se ten : perque sèm trop integrats, avèm per anti-cultura pas res qu'una paura cultura, una cultura de paures que reculhiguèron las sobras dels festins grands de Versalhas o de Paris. Tant valdriá èstre de grands salvatges. De negres, òc ! E que degun aja pas jamai escrich en octan rie tôt comptât, presentacion, un pauc, de la Nòva Istòria de la venèm d'acabar amb Crestian Anatòli. Aquela istôria, l'avèm volguda desalienaira e descolonizaira. Per aquô avèm pas pogut amagar las costrenchas que pesan sus la creacion nòstra despuèi lo sègle XVI. Avèm pas amagat ni mai consi de côps aquela creacion tròba son « astre dins lo desastre - e se sarra dels domènis (9) Disi aquô Literatura en occitana que interdichs, o tenguts per menors artificialament en francés. En sens contra, senhali l'article recent e força important de Félix Castan : Essai d'une contre-champ littéraire (Cahiers du Centre Interna¬ synthèse du Baroque, n° 3). L'idèa d'efièch del « Contre¬ champ » es plan utila, e aie! noirida d'una lectura intelligenta de las ôbras. Mas coma Castan refusa las analisis que pausan la coloniza- de définition tional de cion e l'alienacion occitanas, es menât a una vista a-dialectica curiosa : critères spécifiques de la littérature française du même temps, ils échouent à rendre compte de leur orientation quand on les applique aux auteurs d'oc. Ceux-ci n'appartiennent pas au champ lit¬ téraire français, quoi qu'ils ne constituent pas un champ national : il « Quant aux faut chercher ailleurs la leur vérité ». Ont ? Dins lo fonccionament auto- grande démarcation linguistique qui isole la France du Sud s'organise une double tradition : la tradition française et la tradition occitane ». Aital un côp de mai l'antinacionalista e lo nacionalista occitans s'ajonhon per escafar la complexitat dramatica de l'istôria e per resôlver los problèmas en los negant. nom. 12 « Autour de �citan. O far Aguèssem uèi, seriá pas tant una agression d'una tala portada ! de passât, auriàm mai d'avenir (10). LOS NEGRES D'EUROPA Mas i podèm pas res. Çai sèm. E uèi. Per rendre compte de nosautres. Dins lo partit près per nosautres, sèm qu'intram, idèa, mite. aqui ont es e avèm las armas qu'avèm. Cal utilizar lo terren e gaubejar las armas. D'aquesta amira, cresi plan qu'avèm pas encara vist lo rôtie que podèm jogar. Una critica agusada nos la révéla. Vertat es qu'avèm pas una anti-cultura tan manifèsta que ne poscam far una esplècha immediata d'agression, e que nôstra cultura formalizada, aristocratica, borgesa nos bota pas d'intrada al reng dels agressors. Mas agachem-la, aquela cultura que la critica francesa sovent mens occitanista reconois qu'es « prestigieuse ». Es una protèsta de contunh. Se l'ôbra occitana monta tan naut coma la francesa e dins la trajectôria francesa, assenhala l'injusticia de la situacion facha a la lenga. Se pren de camins desparièrs, es per assenhalar los limits de la formalizacion francesa. Disi : protèsta. Deuriái dire : terrorisme. Velat que velat, aliénât qu'alienat, prudent que prudent, es un terrorisme interior a França que mantén al fil dels sègles la literatura occitana. Interior, ôc. Sèm los colonizats de l'interior, o tôrni dire. Aquô's verai de nôstra creacion, interiora a las formas que i fan pas plaça, e la plaça se la ganha. Interiora a Eurôpa coma a França. Sèm los negres d'Eurôpa. Avèm pas la negritud. Mas dins l'encastre de la civilizacion blanca, de la civilizacion dels mèstres, lo rôtie nôstre es de denôncia longa (11). nosautres Lo combat nòstre e non pas una (10) que lo legèire me permeta de sentiguèri fa d'annadas. Es aquô que l'Estrangièra. dire qu'aquela malaisança, la disià en 1960 mon Poëma a (11) En tèrmes sociò-economics, pensi lo tèrç Mond. Question de nivèl rôtie d'un Tèrç Mond francés o a, cresi plan que un es pas qu'Occitània siá dins jôga lo Revolucion occitana i una descolonizacion. de vida. Mas fonccionalament, E se Mond : europenc. serà del tip del Tèrç 13 �Protèsta, es l'ora de tôt denóncia, A la clartat i 1. quauquas a perdre los òmes, cada pas sai ara : que condicions : lo concrèt, los òmes. Se cal mesfisar de Primièr, — terrorisme culturals far clar. o d'Occitània. Occitània es que se proclama lo nom biais de religar de problèmas còp un tanplan l'afortiment d'un projècte. Poiriá lèu coma o foguèt Provença per Mistral. Lo contengut vertadièr, ara per ara, de tota nòstra cultura es pas e pòt pas èstre Occitània, mas la desalienacion e la liberacion dels òmes d'òc (12). divèrses venir 2. ; un es mite, — Aquela donadas doas desalienacion. aquela entremescladas, la liberacion sociala e son l'etnica. de Es reticent davant un que nos fariá pèrdre la realitat per una « idèa ». Pensi que i a régression a cada còp qu'una de las dimensions de nòstra lucha es doblidada. D'un band se se perd l'adjectiu occitan, i a falsificacion. De l'autre, se i a pas pus que l'adjectiu, es mitipr'amor d'aquò afortiment que demòri mai que nacionalista, trampa d'alienacion, ficacion. 3. — Nos cal de mai en mai abandonar anti-scientifica de la cultura per una dèrna, mai totala. Dins la cultura, concepcion concepcion mai mo- ara i una metèm l'ensems dels comportaments de la societat nòstra. La creacion culturala, la plantejam coma una modificacion d'aqueles compor¬ taments. L'invencion politica e lo poëma van cotria. La practica culturala es exactament çò que s'amagava darrièr la paraula retorica de vida vidanta. 4. Cal reconóisser que del meteis còp condamna tota a de que ? A èstre çò que foguèt. Al temps dels trobadors, una creacion formalizada al mai, qu'exprimissiá los rapòrts de classas del temps d'alai : la pojada de la consciéncia aristocratica —• la creacion elaborada occitana. La condamna (12) Es aqui que cal far avis. Pronôncii de paraulas erigatjairas. La practica de la desalienacion es pas una practica de gabinet. La li¬ beracion, e mai foguès una creacion culturala, es pas son que un afar de 14 pluma. D'aqui la nécessitât de parlar concrèt. �laïca fàcia al mond clérical. Puèi, amb las armas que podiá prene a una protèsta contunhosa l'enemic o que l'enemic li laissava. Un long combat que mena a nosautres. Avèm de besonh de conôisser aquel combat. De lo comprene. Vertat es que tornam a l'evidéncia primièra : que lo combat présent es uèi que se liura, que la desalienacion de uèi se fa en termes d'actualitat. Es a la crisi ela de se desnosar actes. en aquô's En creacion culturala. La cultura occitana, ieu, aquô's pas tu. Vendrà après los desalienaiplan possible qu'invente de formas nôvas. Benlèu que la creacion se fa pas qu'a travèrs de formalizacions successivas, que las cal empachar de nos fossilizar, que las cal sempre combatre. Mas nôstre astre es que vivèm un temps d'insecuritat, de revisions rabèntas. De creacion. De parturicion. Citarai Frantz Fanon, que sus aquò es de bon res. pas Es consultar d'òmes : « La descolonizacion Mas aquesta es vertadièrament creaira pas sa legitimitat de poissança sobrenaturala : « la "causa" colonizada òme dins lo quite procès que s'alibèra ». nous. creacion recèp de ges ven La que practica de la desalienacion es aquesta umilitat : sèm pas que transitons. E aquesta ufana : que non nòstre transitôri fa d'ômes nous. Agost de 1969. Robèrt LAFONT. A MAND DE PARË1SSER Robert LAFONT NOUVELLE DE Christian ANATOLE HISTOIRE LA LITTÉRATURE OCCITANE Col. de l'INSTITUT D'ESTUDIS PRESSES UNIVERSITAIRES OCCITANS DE FRANCE �La letra tua SABI pas s'avèm la possibilitat dedel nostemps pagare una Pausarlo drech òbra ni aqui, sul per literatura. marge una benlèu doblidar qu'una lenga parla totjorn a quauqu'un, per li dire quicôm de la part de quauqu'un. Se la lenga d'ôc es pas parlada, se l'òbra, donc es calada endacòm dins una bi- l'eternitat, es una engana e una messôrga. Es òbra literària es un blòt de lenga, e que la bliotèca de romanista faire òbra literària al pòble per que se o en traduccion, perdequé se copar lo cap a moment que caldriá benlèu dire quicôm a aquel parle, el ? LO DISCORS ESCAPA AL RACONTE Josèp-Sebastià Pons titolava un libre sieu Conversa. Lafont demode temps a sas Paraulas au vièlh silenci. Ensagèt Dire. Mas a quai ? Poëma a l'estrangièra, finalament. Car a l'estrange, Lafont (e lo preni per exemplar de l'autor occitan) se sentis mai al sieu que dins son pais : « Aqui me sentiàu pas estranh amb mon lengatge. I a pas ges de lenga estranha a Paris, dins l'espés de la molonada » (Li Camins de la Saba). Arriba tanben que d'occitans que jamai parlan pas en ôc autrament se meton a charrar sa lenga, l'estiu, sus la Florida, per se far passar coma estrangièrs... Aquela Florida ont lo narrator de Tè-tu Tè-ieu, que parla pas que francés (mas tôt lo libre es en occi¬ tan), trapa pas qu'un pescaire demèst los milièirats de toristas, irré¬ ductible dins sa lenga, dins son mond impassable. rèt pas Mai quau me « legirà ? », « Per quau lo narrator dels Camins de la Saba. escrive ?» se demanda enLo pòble d'òc ? Non pas. Li après a legir sa lenga, ni a la mespresar pas, e la i an desapresa. Alara ? Forçadament los afranchimandits, los que per aver drech a la cultura an degut passar per l'escôia francesa : car la cultura es « la rejoncha dels comportaments e dels rapòrts dinamics de l'òme amb son environa istorica, sociala e naturala », e aqueles rapèrts son d'inferioritat, l'environa estent la classa dominants de la nacion domi¬ nants, s'aqueles rapèrts vèlon èstre de poder. cara an pas « » Impossible d'escriure per los Occitans — vèli dire los « occitanode uèi, pas los occitans in vitro de la Facultat de las Letras a Montpelhier o los Occitans liures de la societat futura. Impossible au mens d'escriure una òbra. I a causas mai urgentas. E quora un autor crei aver plan bastit son roman o sa pèça de teatre en fasent « coma se totes los occitanofons l'anavan legir (nos estonem pas que l'èbra sià mancada : es lo public que baila a l'autor sa lenga : vai te'n fèns » 16 » �fargar !as expressions d'una cultura al sens de « cultura de la pèira d'una tecnica, quora la societat occitana las te passa pas I), aqul que la lenga li escapa e parla tota sola, de quicôm mai : es que I otis aie! es mai que l'otls. Es encara lo messatge. Per la bona rason qu'es çò mai fons de la comunicacion, nòstre èsser comun, e qu'es amenaçat. Un mut que tornariá trapar la paraula, de dequé parlariá, talhada se », de que non sa S'agls d'un mut lenga ? La comparason es pas parla a de sords-e-muts ! encara pro quichada. que La lenga parla d'ela. Lo discors, coma dirián los estructuralistas, faussa companha al raconte. Lo raconte poiriá passar en revirada. Mas quicòm passariá pas : lo fach que te parlan dins aquela traça de lenga, lo primièr messatge que te ven assautar, E d'un còp que dins ton sistèma de comunicacions, i a aquel otis e que i te cal trapar una situacion estructurala dins son rapòrt amb la lenga francesa, qu'es benlèu ta lenga mairala, au mens la len¬ ga dels rapòrts socials amb los superiors — mas que pot pas pus prétendre sola a èstre ta lenga. e benlèu te es aqul mainas Que la lenga d'ôc te pause quotidian tieuna, e car mont ont aital assecutar de temps, que s'imlenga literària, puèi lenga d'usatge administratiu, que se présente coma finalament la sola la francesa istoricament es venguda d'endacòm mai, enamond comprenon pas la tieuna, e pauc a pauc tôt ton sis¬ lo tèma mental A pretencion sa per verbal e es venga a èstre cambiat. d'aquela òbra en tu del discors tengut per la lenga, lo pòt ben debanar, capitat o pas capitat (coma es mai proba¬ ble, diguèrem). — E de que diable pòt faire ? Las ôbras de Lafont son totas mancadas (parli d'aquela adequacion de l'autor, del legèire e de son subjècte vertadièr) — e alara ? Se volèm que la lenga nos parle d'ela, de nosautres, siám plan forçats de passar per l'ôbra de Lafont. Pensem que d'autras generacions se deguèron apitançar dels romans costat raconte se d'Enric se Molin comparan del e teatre pas, se disi benlèu malbiaissut d'Emili qu'aquelas ôbras Barta. A de grases que totas mancadas, aquô's mainar de ont vol anar lo son perqué lo raconte i sembla pas se limit, i a La Paciéncia d'Ives Roqueta, que pausa la literatura occitana modèrna dins la modernitat pus granda e la sortis del roman païsan definitivament e pel subjècte e per l'estil, mas que fina¬ lament coma los poëmas de Nèlli clauses dins sa perfeccion formala parla pas que per allusion del projècte de la lenga : « Avètz vist, siái capabla de derrambulhar totas menas de concepcions » coma dirià Godolin. Oc, mas quai o a vist? Lo pôble occitan? Non. Aquela recèrca de la qualitat » a justament barrat als occitafons l'entrada cap al messatge. Alara quai ? Los cultivats qu'lves justament opausa discors. Al — — « als cultivators. tura Ensag qu'es pas inutil. Om pot comptar sus la valor de la literad'ôc per far comprene al mond cultivât qu'avèm lo drech d'exisE l'image que los mèstres, los monsurs, se fan del pôble d'ôc e tir 17 �de sa sens lenga lo pòt valorizar als sieus propris uôlhs. Mas aquò's ambiguïtat, en admetent que 1'« honnête homme » francés onèst quand qu'una colonia maina pas siá la França, e qu'era el colonizator. Plan mai important es lo voler de fargar una dignitat al pòble occitan en fasent de sa lenga un otís modèrn e adaptat. Mas es trabalhar en abans del pôble — e benlèu a sa plaça. Quai sap se lo pôble doc a de besonh de s'apoderar las esplechas de la cultura borgesa francesa per se far sa cultura, e s'es pas se desaviar per voler anar trop lèu ? Es vertat que l'escrivan, el, es butât per una né¬ cessitât personala : en el, la lenga vol arribar a la dignitat de la creacion literària acomplida. E aquel dever es sentit pels escrivans occitanistas un pauc coma pels estudiants venguts del mond obrièr que vôlon demorar del band dels paures, se sentisson preses pel sistèma borgés qu'a fargada l'Universitat a son image e a sos besonhs, e que se finalament devon causir ras d'èstre lo caval de Trôia dins lo sistèma de ne sortir per ajônher las batèstas obrièOm s'emmèrda a far lo caval de Trôia, quora los sèus lo liurar als faidits, per ont son son. ne escapa a o o trop tardièrs a se sarrar de las pôrtas. Alara, lo messatge tend a transformar, a se marcar d'un despièch : « A, se me sabiàn entèndre, a, se me volián seguir » ditz lo Mistral qu'avià escrich : « car cantam que per v'autre ô 'pastre' e gènts di mas ». E mai d'un d'entre se nosautres cantariá la Lafont : aquelas bèstias, aquelas bèstias ». Mas non. A de Crese pasmens que comprendràn, luôc de s'embarrar dins l'ôbra, dins lo drech de cap drech d'ôbra, dins lo cap de drech d'ôbra, e de s'acontentar d'una Provença mai provençala que la Provença reala, d'una Occitània desrevelhada solament en sômi per un Joan de l'Ors- d'ôbra, dins lo cap Valèri-Bemard-l'ermita, a un monde somiat, l'ôme oblida e un de resorbar lo discors dins mond l'ôbra, menant tôt d'enganas ont lo secrèt urosament que (al iuôc d'èstre la desfacha e sens autre recors que la Victoria forçada de la resurreccion : desrevelha-te tu que roncas I), aqul que lo discors ramena a el lo raconte, que la lenga e lo pais se prenon per subjècte. En cô de Lafont, n'a encara vergonha : l'autobiografia de la lenga gausa pas se delargar tota sola. Los Camins de la Saba se voldriàn una cronica de 58, Tè-tu Tè-ieu una de 67. Mais aie! coma aqul, lo subjècte vertadièr es la lenga. Solament, es la lenga empetegada dins las contradiccions de lome providencial que l'incarna. E podètz me creire que se citi aici Lafont, pensi a totes los escrivans occitans : qu'o vôlgan o non, lo fach de prene la pluma en ôc fa d'eles una mena de Ramon VII : Fraires, cal rompre la cadena. Nôstris paires e los paires de nôstris es que la mort es la vida « paires lutèron per aquesta tèrra. Ara liurarem la batalha darrièra ». Situacion totjorn mistralenca : « D'un vièlh pôble fièr e libre siám bensai la finicion ». Totjorn la redempeion d'una lenga : « Jo patissi de tota ma tèrra. Uèi t'engana ? Qui vòl sauvar sa tèrra pensa pas qu'a Temptacion de far pas fisança al pôble, o que dormis o que vai trop luônh trop lèu. I a de moments que l'autor se sentis respon¬ sable, e sol : « Balhatz-me la gràcia de saber esperar, sus lo camin deman 18 ». �qu atravèrsa ma terra, e ont marchi sol, sens degun a mon costat, e degun darrièr jo ». Es lo planh de Mistral : A se me sabián enten¬ dre, a se me volián seguir ! », totjorn. » E siám solets coma de pastres diguèt Lafont « a (sos) amies occitanistas ». Sabèm lo verai coma d'aubres ». Mas a dequé servis de saber. Lo secrèt? Lafont se'n maina, e Ramon VII serà lo procès que fai lo pòble a son « res¬ ponsable istoric » : « Es lo darrièr fòc, Ramon, son las darrièras cri« » « dadissas. Puèi ta tèrra intrarà dins lo silenci ». Mas lo pôble, el, de qué ditz ? Lafont se fai analista, se met en defôra, nos fa creire que vol estudiar sus una escocesa « los nivèls de consciéncia sexuala dins una situacion de bilinguisme ». En realitat lo subjècte de Tè-tu Tè-ieu es endacôm mai, dins lo personatge de Tiston, qu'es l'objècte de l'experiéncia, que lo narrator vòl conôisser del dedns, alara que Lafont o conois que trop, car es el Tiston, solet o quasi dins l'abaus de pôble, çô prene la que se passa, possession de son Alara demôra nicacion dins de o son pas s'acaba Un lujo pôble, son sus lenga d'ôc, sa e solet a com- mond venguts del defôra. l'ôbra cercar la comu- amb lo trans-individual del de¬ mas mort o de Dieu. E la neutralizacion. 0 neutrales, para téner dedins per de l'apuèi, de la roman a regetar l'intrusion d'un agach estrangièr, a l'autor de s'embarrar dins el, de a amb pus e de coma d'avancis i crei pas, 0. = l'autor n'avié pas fach personalament lo constat occitan ? O sérié, se Estamos tocando el fondo. : Siém a calôs, ditz l'éditorial del n° 1 de < Viure ». « Som anat a las confinhas de la mort e d'aqul Dieu m'a représ, a Pena en Agenés per nôstre salvament » (Ramon VII). Lo 0 = 0 de Ramon, Lafont o fai negar per tor Ramon-Rogièr, l'ôbra comuna otros con sorguièrs ». « : « me lo laissa faire. Per los joves de uôi, se quita de s'embarrar dins siento el, de far se ôbra, son e se l'au¬ participa a ingeniero del Sèm de milièrs, e verso y obrero que trabaja lo mond, farem plegar los mes- per ». LO PUBLIC SUS LA SCÈNA Amb Tennevin conte un (es o Bodon, lo discors aprivada mai francament lo ra¬ indiferent que l'un sàpia pas escriure, e que l'autre sié pas mèstre escrivan, mas aquô compta pas al nivèl que siém, del me sembla que nos sarram un pauc mai de la vertat de condicion de l'autor occitan : a l'encôp escolan de sos davancièrs literatura d'ôc (de Molin per Bodon, de Mistral per Tennevin, a tra- projècte). E la en vèrs lo Doctor Maganôsc, qu'es un pauc tanben Robèrt Lafont), l'image del projècte, mas tanben de la cagada, e escolan son pôble, de sas èime mostrar lo fèrre per rampeladas actualas aqul ont : basson-lo-pôble. Tennevin, el, (1) cf. mon Lafont manca a son mancat pas que del quita d'èstre un rendètz-vos de Ra- arma lo la sonada de Samat (1) : lo rendut-compte dins «Viure» n° 15. 19 �lo raconte, se daissan entraïnar per l'actualitat occitana (e l'activisme). Mas arribats aquí, o te fas jomalista — e i a pas encara plan a contar (sovent tas prôprias accions... t'alimentas la cronica I), o sòmias a l'endavant de l'actualitat. Es encara causir la ficcion, l'òbra. Mas aicí l'òbra es tota una faula, es a dire un discors. E es presa dins sos signes. Sufls pas que l'istòria de La Darrièra sià la mòrt de la lenga francesa e lo sauvament de la lenga doc. I a las notas didacticas — las en franchimand per explicar d expressions provençalas — e las en provençal per plan vos metre dins lo cap que l'autor se bota — nos bota —dins l'ipotèsi que lo francés « a virât lenga mòrta ». narrator, per Cartocha Tennevin demòra dins lo sòmi. Nos ditz en clar : « Aimariái plan Mas fa lo francés avaliguèsse e que mon parlar demorèsse solet. pas fisança al « Comitat de Liberacion Occitana ». I cal imaginar tôt un concors d'eveniments providencials coma se'n passaràn pas jamai... es una indiscrecion de chinés que liura lo contra-vaccin. Entre que lo sabent de Bodon dins La Santa Estèta es un sabent occitan. Es el que farga l'otls que sauvarà la lenga d'òc. Aquel otls ça que la es pas fach de ren : es un òme d'òc vengut robòt. Aicí I'òme d'òc es coma dins Tè-tu Tè-ieu l'objècte d'un tractament de la part de l'autor occitanista. La diferéneia estent que en çô de Lafont lo sabent a pas un projècte sauvaire. E que lo ieu del raconte es passât ara del band l'orne doc. Aquel ôme que resistis al tractament e que fa tôt racar. Dins Los Grands lorns, es el que cerca al contrari l'immortalitat de sa lenga — e la seuna — qu'en el la lenga viu —. Mas Bodon tanben nos môstra una crisi de regèt. Perqué, s'es pas per la credibilitat de sa ficcion : es un fach que devèm tornar tombar a la fin del libre dins la situacion actuala, de deperiment de la lenga, d'alienacion del pôble, encara sens remèdis valedors. Dins aquel sens, la ficcion de Bodon o es mens que la de Tennevin. Es un constat : coma o disià Ives Roqueta a Gordon, nos môstra la nôstra mort. « Ma lenga moris, morirai ieu ». E sabèm que las solucions valablas per l'individu se sauvar,— la solucion de s'alienar completament som i capita (« Montfavet a re- que de getada la lenga de sa maire per se manifestar », Les apôtres ne font un autre Amans que tornèt... aicl, a soi Catôia ») — o de se sauvar tôt sol dins l'eternitat (« Veni amb nosautres que siàm la vida » — « Nôs¬ tra Dôna del Port, arribi ») — son pas res al nivèl collectiu, e mens que res, car pôdon justificar l'inaccion : al nivèl ont lo raconte se retrapa dins una polida fin (e mai s'es orribla) al nivèl de l'ôbra, lo dis¬ a pas res pus a dire, son que de sautar cors en defôra de l'ôbra. L'ôbra es coma un sermon. Lo public dintra pas vertadièrament dins la pas toujours une belle fin. ■ Es Sant Geniès, degun sap pas que convèrsa. parla, e sap a quai. Lo contaire quita pas public — que lo pôt quichar amb de « e alara » ? coma lo pôt quitar en plan se lo raconte l'interessa pas. Al iuôc que l'escrivan es sovent un parla-solet que se maina pas que son legèire a tampat lo libre e badalha. La literatura orala, ela, dels uôlhs son 20 �De las dificuitats quand dm escriu de far iiteratura una en occitan òm s'en maina lo teatre, qu'es el un genre ont lo public dintra coma una compausanta indefugibla. En admetent réglât lo problèma dels actors, ont trapar un public capable de donar matèria al quinzenat de representacions que fa rendable un espectacle ? E se i a un public per la galejada, per una pèça d'un « nivèl naut », per un experiment de teatre « revolucionari », son pas los païsans occitanofons que se i van congostar. Los letruts, eles, son pas de milièirats a comLos que comprenon la lenga e los que comprenon prene l'occitan. l'art » son pas los meteisses. E aquela sompartida passa de còps al per « mitan de l'autor : l'autor» | sap ban (o çmplèc *cultiwat") oon 63p pas, (o ôon langa la lorujja lo public (i)«_ -*•- (11^ ^ (n£) sap ban latanga (0 ôon >V ôôp — emplie, "cultivât") (o (1) dont mai va dont mai (2) définis, volontàriament (3) en ven o aici l'autor qu'utiliza es son plan la lenga «mplèc * Cultivai"") pas, rar ; pas, sa tzmplèc acultivât" ) una lenga situacion li coma didactica ven, o ; que l'aprén l'escrivent. Om sasls parla aici l'anormalitat de lo qu'escota la situacion : s'un dels dos — lo sabon pas plan sa lenga, normalament, i deuriá aver passatge al franchimand. E mai es sovent çô que se Enric Bosco, Giono — amb mai o passa : Chabrol, Maria Mauron, mens de falsièra, passan al francés. Quantes de côps nos siám entendut dire : Perqué escrivètz pas en francés ? auriàtz mai de legèires ». D'autres, coma Simon Brest, Pèire Emmanuel, Enric Gogaud citi los qu'o me fisèron — aimarián escriure en oc, mas manejan pas pro aisidament l'occitan (gara aqui que força que se pretendan de la primièra categoria son de la segonda, e vice-versa. I a los que se dison faussament de lenga maternala occitana — per far plan, o per nacionalisme —, e los que se gausavan far lo saut mostrarián que la lenga l'avián prèsta a rajar e que costava pas que de s'i metre). L'extraordinari es que i a un public que sap pas plan l'occi¬ tan, mas que ne vòl ausir, e d'escrivans que serián plan mai a l'aise dins lo francés, e qu'escarraunhan l'occitan sens vergonha, e l'apreque o — « — non se en l'escrivent. Dins aquelas définis coma la situacion entre l'escrivan e lo public pache dins la lenga aimada (al punt de sacrificar escasenças, un 21 �francés) e pas possedida, mas escambiada. E pas la dignitat de la lenga, son pus naut registre publics qu'an accedit a una qualitat exigenta, qu an lo mas una creacion literària. Es modèrna per l'amor Patriotica istorica. de l'occitanitat — de la lenga). e solament ia lenga, (i a d autors e de fach lo pas cap a didactica, se définis coma conquista refus de la facilitât que dins l'aspècte negatiu de e représenta lo francés — coma desalienacion (1). (1) Las divèrsas situacion se pòdon resumir en un autor — sap ben la lenga ^ »- tablèu : l'utiliza coma l'a l'utiliza l'a coma r— public - sap mal la lenga »|sap ben la lenga »|sap mal la lenga lo public l'utiliza en l'aprenent i— » l'utiliza coma l'a l'utiliza en l'aprenent Aquelas uèch situacions del rapòrt aulor-public (que se complican de força matisses e de las diferéncias de nivèl « cultural » en oc e en francés del public e de l'escrivan — e de son nivèl de desalienacion) venon finalament innombrablas e se definisson una estilistica, o puslèu una escritura, sérié van de las virar en equacions. Estent donat un meteis nivèl de desalienacion de l'autor, totes los autres elements compausan d'escrituras ni melhoras ni pièjas l'una que l'autra, simplament diferentas. Se tracha pas de far passar als autors d'examens de passatge, e de los pagelar sus una mejana. se 22 S'espepissi, es pas en facultard, mas per mostrar la dificultat de situacion de literatura, e per butar a ne sortir, benlèu. pensar en �LO COBLE AUTOR-PUBLIC : UNA CAUSIDA D'ISTORIA S espiam la situacion de la lenga dins lo temps, a partir de la conquèsta d Occitània per los franceses, i aguèt una degradacion de l'emplèc que ça que la aguèt son acceleracion fatala son que al mo¬ ment de l'escòla obligatòria e de la revolucion industriala : lenga escôid obllgsbòma conquèsta A plan cronologicas dire, pasmens, aquela corba représenta mens d'estapas d'estats istorics de l'emplèc de la lenga. Valable per las massas, val pas pels individus, pels autors. A un meteis moment, d'autors diferents se pôdon situir sus un punt diferent a un estât diferent de la lenga. Era, fins à l'escòia-ràdio-television obligada, una question sociala e politica. Lo francés avent lo poder politic e se donant lo poder économie, l'accession al poder representèt l'accession al francés. Aquô comencèt per la noblesa e sos escrivans cortisans, puèi per los escribas (Villers-Cotteréts), quand la profession foguèt nacionalizada, a la Renaissença, moment de la montada dels intellectuals (fondacion del colègi de Guiana), puèi abans la revolucion francesa èra ja lo torn del poder borgés — de la desoccitanizacion de la borgesia — es lo moment dels colègis dels Jesuitas. Enfin l'arribada al poder (se se pot dire) de la classa obrièra demandava la francizacion de las massas : la promocion obrièra es totjorn passatge a la cultura borgesa, e las institucions per la promocion del trabalhaire son alienairas de sa cultura prèpria. Per exemple, l'escòla, lo companhonatge, los ostals de la cultura, lo teatre popular coma la sopa foguèron forçadament franchimands. Aici fau abstraccion de tôt çò que poguèt èstre volontari e conscient dins la colonizacion per ne reténer pas que los procèsses obligats : « Parla ponchut, fa mai borgés ». O, coma disià Michelet, « lo mond aisat, cal dire, son franceses ; lo pichon pèble es plan quicôm d'autre, tanplan espanhòl o mòro », es a dire occitan. o que « » Se cipita fasèm Intervenir la varianta classa sociala, la corba se pré¬ : temps annexion estòla dels nies escbla publica �Ara, a un moment donat, un autor pòt causir l'occitan. Ven de noblesa, de la borgesiá o del pôble (que son encara uòi de nivèls la de poder, de nivèls de « relacions » socialas e de nivèls d'instruccion). Consi que siá, pren alara la lenga del pôble (« Qunte daumatge, fa monsur de Pontmartin, qu'aquel cap d'òbra siá escrich dins la lenga de nòstres varlets » — s'agis de Mirelha). E per respièch a la « cultura », borgesa e francesa, la pot pas situir, aquela lenga del pôble, autrament que sul plan de la promocion (e donc de la venguda al po¬ der) o de la desrision. La literatura dels sègles X1V-XIX oscilla (de cèps al dedins d'una ôbra) entre aqueles dos projèctes : vesi pas d'exemple que la desrision ane pas amb un amor de la lenga, sentida finalament coma ben prôpri. Es desrision de se, als limits, prostitucion dins l'exotisme : original compliment banal e lo francés ne'n fornis pas pus d'autres », l'abat Fabre a la marquesa d'Aubais, mas tanben : « vau ditz ...un cent fes ton mai qu'un qu'un paure palsan primièr de l'an fau pas anar téner mèma lengatge als gents d'esprit coma als gents dau vilatge ? que sus aquè el se siaja avisât de prene un torn un pauc pus délicat ? » « Es-ti pas pro aja comprés que lo començament de promocion de la lenga. Dins l'entoratge d'Aubais, n'i a que van pus luônh, coma Lacurna e l'abat Seguièr. Fabre, que s'acantona dins los genres pas nobles, sembla se despreciar. Mas son ôbra sap onte va, ela, e glorifica una lenga en li donant la riquesa, l'espessor, la malicia, que li aimam. Plan luônh d'estre reaccionària, — coma d'unes o an pretendut, la literatura d'ôc es afirmacion de se. Fins a qunte punt? Las possibilitats d'imaginar un estatut politic de la lenga e del pôble occitan representan l'asuèlh mai o mens delargat de l'escritura. Om o vei amb la pojada gascona de 1565 relaiada per la tolosana de 1610, e amb la passa dels nacionalismes europencs : Desanat pot metre « nacional » al « trobador » de Fabre d'Olivet e La Fara Alès parlant de « nôstre idiôma nacional » prépara lo camin a Mistral que ditz • nôstra nacion », a sos bons mo¬ ments, es a dire als moments que la « Causa » sembla poder capitar. Quite a Lafont, puèi, d'ensajar de trapar un estatut a aquel tèrme que fa doble emplèc amb nacion francesa. Per desrengar pas lo sistèma, Lafont ajusta un adjectiu. Per ieu tant aimi dire pas « nôstra lenga nacionala primària » o « nacionala segondària » e reservar lo tèrme de nacional quand parli scientificament, pels occitans, de la nacion occitana. Un fach pro semblant es de notar amb lo tèrme cultura : per far una plaça a la cultura populara (qu'es per definicion la sola) fàcia a la cultura » sens mai, es a dire la cultura borgesa, I an empegat aquel adjectiu : çô que fai qu'es a l'encôp cultura e incultura, e que I a aqui un del marqués « 24 �lo pòble es pas reconogut coma lo que cultivais de cultivar lo pòble, coma es la mòure la nacion (primària), e non pas se dòna sa Nacion a cultura l'autra de la als es (segondària) de pro- metre en question. L autor o puslèu lo coble escrivan-public, ont que se situïga corba, marca donc un punt d'intervenclon volontària, politica, la gibla d'un band o de l'autre : démission o revolucion. Démis¬ dins — la que de Mauriac e de la borgesiá que représenta, quand passa al francés de Paris, démission de Pagnòl e dels pichons emplegats que s'accèptan ni franceses ni occitans, bonhols, coma son. Revolucion de sion lo que, vengut de las resèrvas encara naturalas de l'occitan, contunha d'emplegar l'occitan. Revolucion de lo que, vengut de la noblesa o de la borgesiá o ja de las vilas francesadas, pren çô que li demôra de sèu, en se o dins lo pòble. Aital Robèrt Lafont : M'atencionave i paraulas qu'emplegave. Es qu'aquesta la comprendriá ? Segur, d'abòrd que ieu la coneisse, que ne sabe gaire. N'i a una que m'es de manca. L'ai sonat, e me l'a dicha. Legis per en dessus mon espatla. A de dificultats. Sap pas coma s'escriu sa lenga. Pasmens me rementa que se ditz « òrt », luòga de « jardin » qu'ai mes. Nosautres coneissèm pas « ôrt » ; pasmens, pèr amistat dau gar¬ çon, leve mon "jardin". » « I a pòble e aqui una situacion tipica de l'autor que recèp sa lenga del l'a totjorn que legis per en dessús son espatla, aprenent a son torn de l'escrivan la dignitat de sa lenga e concebent, fasent pos¬ sible per sa conscientizacion un cambiament politic de l'estatut de la lenga e del pòble. Se definissèm esquèma la situacion dels autors a un lo del temps qu'es vengut lo de Testât istoric, e lo de la lenga qu'es lo de l'emplèc mai o mens plen, mens o mai borgés, mens o mai residual, donc, que segon l'anar de l'istòria imperialista mai ôm parla occitan, mens ôm parla « francés » e mens òm es dins lo còp — lo coble escrivan-public visa, mai o mens conscient, mai o mens consent, un endavant qu'es lo pôble parlant sa lenga, e avent son poder. moment donat sus ara sus dos axis un — lenga. " f »„ �L'esquèma ten compte de l'escritura pròpria de cada autor visant i'avenidor de la ienga, mas prenent la lenga siá dins l'estat que la possedís, siá un pauc pus naut coma la possedls lo pòble. Per exemple, doas obras de 1968, Lo Libre del Causse de Gairaud e Poëma per un molon de bruches de Tabarcà an aquô de comun que l'autor tricha pas amb salenga, l'escriu coma la pòt parlar. Solament Gairaud e son public testimònian d'un estât de la lenga mai mens o naut per sanitôs. encara Tabarcà ten pas que quauques résidus de lenga, çô demòra d'occitan dins lo francés parlât a Besièrs. A plan o agachar ça que la, l'estat de la lenga de Gairaud es tanben residual : es çô que demòra d'una lenga qu'aguèt lo poder als temps de l'independéncia, e qu'es reduïda al solet usatge païsan en esperant de disparéisser lèu d'aquel quite usatge. que — — a son avenidor, al nivèl de son (benlèu perqué crei pas a la « cultura occitana », a de mejans qu'escapariàn al pòble : « e qu'au mens cap de mot sentigue pas lo diccionari, que flaire pas la sabentisa ». Mas aquò pòt estre un apèl al pôble de resistir al mesprètz dels orgulhoses, coma ditz). Tabarcà, el, n'aprofiècha per far una temptativa modèrna de poësia : sa visada trampassa son emplèc de la lenga. Mistral, Camelat, Lafont, a causa de sa visada d'avenidor, emplegan una lenga mai rica que dins son usatge Personal : pas solament per apréner sa lenga en l'escrivent, coma dins Li Camins de la Saba, mas tanben per l'aprene a sos legèires. Se sap pro lo gost "lexicografic de Mistral e de Camelat, que meton sos legèires a l'escôla. Pedagogia pas totjorn capitada, se ne ven a èstre una empacha per la lectura (i a d'aquò dins Pessamessa). Bodon, el, que sembla pessimista al nivèl de las conclusions d'un dis¬ cors que ça que la ditz pas res que lo voler-viure de l'occitan, es plan mai optimista s'espiam lo biais pédagogie de son escritura : pichons capitols, mots dificils inserits dins una environs que los explica, tôt es fach per menar lo legèire a un usatge mai plen de sa lenga. Mas Gairaud sembla pas creire libre poirià quitament concèbre un autor que prendrià la lenga a qu'es en dejós del sèu pròpri, al nivèl de son public — per partir de çô conogut e mostrar que lo mai desoccitanizat a encara pro de residú occitan per d'aqui recuperar son occitanitat compléta. Aici la visada compensarià lo jos-emplèc de la lenga (es lo cas per exemple d'autors que tenon als gallicismes o a la grafia francesa o encara al dialectalisme mas aquô lèva un autre problèma). Om un nivèl — Gairaud Tabarcà Lafont Pessamessa Mistral �(per cas I a encara la pedagogia) possible a possibilitat de far « coma confondre pas amb se lo de » : possibilitat tôt sol Giono. tota teorica, car practicament un autor pòt pas l'estat parlât de la lenga sens parlar que per el. despassar TOTA LENHA FA FUOC Après aquelas analisis tanplan trop teoricas, vau ensajar de faire clar. 1) Avèm una Sa situacion lenga residuala — e mai dins las melhoras ipotèsis. a totes los punts de politica la mantén dins la minoritat vista, immatura. Es pas la lenga dels rapòrts socials descendents (superior - inferior) ni mai ascendents, e entre égals s'es perduda o degalhada segon los nivèls socials. Es la lenga ni del roman psicologic de salon, ni del roman a gadgets. Nòstra tòca es de far passar a l'acte totas sas possibilitats. De la desliurar de la torre, coma disiá Mistral, ont se demesls. Mas sérié nèci de creire qu'aquò's lo rôtie de la literatura, precedissent mai una societat occitana. lo drech. Incapabla de donar l'otls, ne dona de l'Estat colonizator un Es arribat que, per obténer pas as- sopliment de sa repression jos forma de quauquas oras facultativas d'occitan, ôm faga mirgalhar los sèt sègles de literatura d'ôc e sa riquesa. ratura Primièr nos fagam pas d'illusions mancada, e mai las pus grandas : desempuèi 1350 es una lite¬ ôbras, perque portaira d'un 27 �la lenga — qu'a pas encara capitat. Ou ! s'aviàm pas cap de literatura coma tltol de glòria, auriàm lo drech d'èstre espotits ? Es benlèu la logica dels ries de donar a lo que n'a. Nosaltres no som d'eixe mon. Es lo que ten pas, que ten lo drech de reclamar. E es justament dins la mesura que nòstra lenga a pas agut drech a sa literatura [e i fau dintrar dedins los jornals parlats e escrichs, los papièrs oficials e las letras d'afaires) qu'avèm lo drech de golar pus fòrt. E m'interessa mai la protèsta de sèt sègles lèu de literatura volontària e impossibla que los dos sègles de literatura trobadorenca que son nôstres tltols de noblesa. M'interessa mai çò que foguèt mancat, per çò que vòli anar al bot e saber per qué foguèt mancat, quai es lo responsable. La critica literària se vira en accusasion non pas de l'autor, mas de las condicions que li son fachas, de la societat coloniala. voler — Mas aquel discors s'èrem de sus negres, de la literatura de far passar la lenga a l'acte possibilitats, pòt èstre son rôtie de la i provocar : e per aquela rason deu passar tota al discors, a l'oralitat, suscitar la responsa d'un pôble que se desaliena. Lo sol poder es que de dire, escriviá Lafont. Es pas ren : parla a la pèira dins sa lenga, quana força va desreveihar? Al bot de cada rega dicha en occitan, i a la presa del poder. S'es pas lo rôtie de totas sas 2) S'es vlrtuai, « es coma se pas lo rôtie de la literatura de sortir la lenga de son estât : al luôc de far lo rôtie de l'escrivan d'amorçar la pompa », ôm fa amb çô qu'ôm ten. Doas situacions : a) mots-residús : son los mots que demôran mai o mens nombromai o mens organizats en frasas, dins lo parlar del mond afranchimandits que siám totes. Es lo laquet o lo fangàs que demôran dins las societats desoccitanizadas malgrat l'assecament sistematic. Se cal ses, estonar se sovent aquelas expressions fan pas plan onor a l'oc¬ galejadas, mots ordurièrs representan plan l'aspècte refolat, pas sortable qu'es estât donat a nôstra lenga. Lo gallicisme comencèt pels mots nobles, coma la francizacion per la noblesa. La re-occitanizacion pot començar pels mots « basses », coma comença pel « bas »pôble. Amorçar la pompa pot èstre aie! una pedagogia — una litera¬ tura que comencèsse per « me fas cagar » : i a pas un ôme en Occitània qu'o comprenguèsse pas, mai que mai se s'emplega lo metôde audiô-visuai e s'es mes en situacion. A aquel prepaus, me sem¬ bla que la pedagogia de la lenga deuriá pas jamai èstre sens contengut politic. Un « me fas cagar », que sens mina de ren te rapèla ta conjugason e t'apren lo « r » de l'infinitiu, deu estre adreçat sus una aficha a quauqu'un qu'emmèrda los occitans. Aqui una mena d'ôbracrit ont en mai l'art grafic pot sostar la paraula. Sômi d'un poèmaaficha ; sérié pas fach que d'una litania d'expressions aital reconoissablas per totes coma son ben, e mai s'aquela reconoissença comença per la vergonha. pas citan : —- 28 �Avèm començat amb lo « m'as colhonat quand t'ai vist », paginadestacabla per empegar, de Tabarcà. I a lo « putarassa de França de mèrda » de Vaselhas. Jamai èrem pas estats tan bas. Nos'n dolem pas de trop. Se pòdon tanben concèbre d'autras formas recuperacion mulas coma de indefinidament mejans de metre d'amorçar la en pompa ■■ happening repetadas, circulacion » o de literatura-pobèla a teatre jogant sus quauquas for¬ de badges... S'agis per totes los o intensa lo pauc d'occitan residual, amb lo sompet. b) mitans-residús : A l'opausat, i a las societats ruralas geladas un emplèc tanben residual de l'occitan : avança pas mai que los blòcs erratics de la categoria precedenta. Amb aqueles mitans, la lenga d'òc risca de morir en plena santat. Es aqui que podètz anar quèrre lo mot autenticament occitan remplaçât pel gallicisme, o la sintaxi mai rica : aquel mond que t'emplegan l'imperfach sobre compausat del subjonctiu coma qui colhona. Aqueles mitans representan lo problèma n° 1 de l'occitanisme. Es pas amb los quatre colhariquets qu'auràn apresa la lenga d'òc a la Facultat (se li es pas solament un mejan de dintrar assistents a la meteissa Facultat, coma s'es pro vist e se los devèm trapar un jorn ensenhants pel pòble), es pas amb una minoritat quitament infima d'intellectuals que parlan occitan cada jorn », tala que lo darrièr rapòrt del P.N.O. l'imagina sens imaginacion (ieu los vesi sens T.V., sens mercat, sens trabalh, sens rela¬ cions amb lo mond que vòlon puèi occitanizar, amb los soldats del meteis P.N.O. que sabon pas la lenga...), es pas per décision governamentala ipotetica futura que la lenga d'òc tornarà trapar son usatge quotidian. Mas las restancas d'occitanofonia ruralas representan quidins - còm mai. Ara servisson mai que mai pels autors a prene un « banh de lenga ». L'escrivan qu'apren sa lenga situls son escritura totjorn per rapòrt a aquel emplèc païsan situït a son torn entre lo gras zéro d'occitanofonia e lo gras + °° de societat reconquistada. Mas lo tôt de s'anar abeurar individualament a una resla s'asseca. La caldriá far servir a l'irrigacion d'Occitània tota, e del côp mesa en movement d'aiga mòrta vendriá aiga viva. Se caracterizam aquels mitans coma los de l'oralitat, opausats a los de la lenga escricha e taisada, lo problèma me sembla d'empachar qu'aquela oralitat vire en redond, repàpie (es un paus la gèina qu'ôm esprova a legir los contes de ma grand o lo Libre del Causse que el colhona pas coma Mistral quand ditz que parla als paisans) e finalament que se cale lo rajon amb lo darrièr dels gavaches. E per aquò far, caldriá non pas reculhir tota aquela « literatura » orala per la metre en fichas o en bibliotècas, mas la far passar dins d'autres circuits d'oralitat, coma benlèu lo roman-parlat sus enquèstas al magnetofòn, l'enregistrament sus disques o per la radio e la télévision s'ôm s'i pot enquilhar. E aital l'occitan parlât risca d'amorçar la pompa de l'usatge generalizat de la lenga. tanca es pas que ça que 29 �primièr dins aqueles mitans occitanofòns que se i reconoisseràn. devon èstre menats aital al sentiment creator de sa lenga. E soi segur que se se meton a parlar, eles e sos enfants, i a un molon de causas que van sortir que seràn pas de contes de ma grand la bôrlha. Me'n fau pas per lo contengut d'aquela literatura. Sera pas la que pot sortir del cervèl d'un « intellectual » que de sa fenèstra compta los E E que arbres. Mas per promòure l'oralitat caldriá encara demandar pas als occi- tanofòns, per exemple los contaires, de se revirar en lengadocian cen¬ tral. Ara n'i a pro d'aqueles regents que fan creire que « n'autres parlam pâtés... entre que l'occitan es una lenga », una lenga que se parla endacòm mai, e que val pas la pena d'aprene. Om ne vendriá a plànher qu'aguèssem pas sonat l'occitan lo pâtés, per plan mostrar que siàm per que cadun s'exprimiga amb sos mejans prôpris. Parlar d'occitan central, es encara pausar que cal fargar pel pòble l'esplecha de son sauvament, al luòc de lo sonar a se'n tirar de per el. Se cal arribar a un occitan comun, se fargarà de l'usatge retrobat per cadun de son parlar dins lo rescontre viscut amb los autres parlars. Aie! tanben, fagam pas « coma se ». Nos prengam pas per lo pòble (1). La gravitat de la situacion es clara en Provença e Bearn-Gasconha se farguèron un sentiment nacional e una grafia prôpria. Butar a l'unitat linguîstica sérié la pròva d'un impérialisme bestiàs, que copariá provençals e gascons de la comunitat occitana, per reaccion de defensa plan normala. Lo sentiment de l'unitat e la quita unitat devon montar de la basi, de las relacions naturalas (intèrnas a la lenga qu'ôm emplega), reconogudas (2). qu'a moment un Cal sotlevar tanben la question de la grafia. Aie! ni mai caldrié Es mens grèu, que la grafia es que lo vestiment. Los illitterati son de nudistas, çò que tanplan val melhor per la santat. L'oralitat es primièra. Empacha pas mens que l'escritura (consi qu'ôm o pòsca jutjar) envasis tôt. Alara, caldrié que lo mond s'i pôspas trop far « coma se ». (1) Sus totes aqueles ponches, clar que mon oposicion amb lo possibla. Que Fontan, que crei destriar en ieu un dels bons al dedins del C.O.E.A., coma o m'escrlu al moment que lo P.N.O. de Paris m'escagassa, se i engane pas : me pôdi plan guirguilhar amb Lafont sus de ponches d'analisi. Amb lo P.N.O. es una filosofia de l'òme que nos dessepara (cf. Viure n° 2). P.N.O. es fonsa e sens « « » » (2) N'es ben Obradors n° los es compromission 1, pro — d'un P3 per parlar lo lengatge la lenga dins son estructura de Lafont dins sota-jacenta a totes parlars — sens fargar un P2, una lenga oficiala occitana (que ça que la se poirié pas metre en comparason amb P1 — lo francés — per rapôrt a p1, p2, p3, etc... : Sérié sié un p d'aquela cadena — impé¬ rialisme d'un dialècte —, sié una sintèsi dels parlars que lo critèri nos es pas encara donat per l'istôria. Al luôc que lo francés es un impé¬ rialisme del defôra). 30 �reconóisser. Se poirián imaginar divèrses sistèmas parallèles cor¬ respondent als divèrses sentiments de la lenga, als nivèls de conscientizacion occitana. Aquò se fa, forçadament, quand òm pausa d'afichas can dins un escrich endrech donat. Los puristas lo francés sens fauta e an la causida entre l'occitan plan d'ortografia. Los occitanistas veson Consi que siá, caldriá pas amolonar las dificultats practicas e gratuitas. Aici la seccion de linguistica e la seccion pedagogica de l'I.E.O. aurién un trabalh de far en comun (3). venir, La conscientizacion es una question de reconoissença, pas d'aculturacion, qu'es alienacion. L'occitanizacion de las massas occitanofònas demanda que cadun se reconosca ont es e ont n'es. Om se reconois occitan solament dins la mesura qu'ôm se reconois d'un luòc do¬ confoleusôl, lengadocian, occitan — per ieu. La nacion es ont naissi, lo centre de mas solidaritats. Nocion ascendenta, qu'als limits sera l'univèrs, mas que passa pas ont que siá (per exemple pels canat : (3) 1 a la famosa dificultat del -[ch] e del -[c] finals, confonduts dins l'escritura de còps amb -g, qu'a pas res a veire amb l'un ni amb l'autre : fonèmas grafia -> c foc [fôc] -> g astrolôg [astro/ôc] -> g puòg [pyôch] -> ch [o]- IchJuòch [yôch] L'illogisme es évident. E mai se pot pas invocar l'etimologia. Perqué -[dyum] donarià -g coma -[gum] ? al luôc que foneticament dona -c coma -[cum] ! Quai sap consi prononciar sarcofag ? Una reforma de l'ortografia es necessària. Me sembla que se pòt causir entre dos principis : 1) admetre evolucion de la lenga — benlèu jos l'influéncia al [e] de sosteniment : filolôgue (,filologus>filolôc, filològue : caldrià admetre que le -c de filolòc èra pas lo meteis que lo de fuôc), roge, large, etc... Alara òm pòt gardar fòc/filològuelpuóg. Demòra uòch/puòg coma concession a l'etimologisme ; del francés — una cap 2) demorar fidèl a restructura normala de la lenga, mas i adaptar grafic : om escriurià (coma sovent a l'edat mejana) fòc/filolòc/puòchluòch. E s'òm ten a opausar fach-facha a puôch-poget, rachrajàl, perqué pas adoptar alara -/ : fach/raj, puòj, qu'auriá lo doble avantatge de rompre pas la séria raj-rajar-rajò!, puòj-poiar-pojòl, e de comprene las prononciacions rai, puèi, poiar. Es un exemple entre lo sistèma autres. 31 �alienaires, coma França) e (per exemple Provença, per un mins ment, que pòt pas sautar ges d'intermediari provençal) sens quitar d'èstre naisse- gisclament. Que cadun parle al nivèl ont se trapa, que cada nivèl se faga ausir, e que se ne bastiga una armonia, es aqui la condicion prealabla a una literatura que ne siá una. Es vertat que faire amb çò qu'òm ten nos daissa pas gaire de possibilitats. Quai se n'estonarià ? La li¬ teratura d'un pòble colonizat, aliénât, pòt pas voler jogar amb las armas d'un pòble Hure. Mas ten d'autras armas, d'autres astres. per nosautres de nos atalar a una literatura siá pas pus l'ôbra d'un sol, mas una òbra facha per totes. Non pas al nivèl d'un libre (encara que pio sovent ara en legissent los libres de l'un o l'autre se sàpia pas pus de quai son las formulas. Los trens siblan cap al nòrd dins l'Oda a Sant Afrodisi coma dins l'Estrangièr, lo pòble es colhonizat en cò de Tennevin coma de Tabarcà, Vaselhas cita Ives, etc...) Mas al nivèl de la votz d'un pòble. Lobra vertadièra, es pas dins cap de libre ni dins la blbliotèca : es Occitània que se fa a travèrs d'aquela psicanalisi collectiva qu'avèm entamenada e que se persièc dins cada frasa que passa la gargamèla d'un occitan, sonada, butada, ausida per totes los qu'an près la paraula e qu'a aquel moment se calan per se reconôisser dins son apèl. Dins lo fons, es ora que d'aver sos signes que son los de la de racontar, de se pausar en amb lo faire : la primièra persona, la del plural, e lo performatiu. A : <■ Es dehenut parlar gascon » podiá pas respóner que lo mot de Pecot, ont lo « nosautres » a justament l'amplitud de l'umanitat en lucha ont que sié, sens ges de nivèl sautat, ont lo passât compausat nos implica dins un processus Aquela literatura comença quita paraula quand es pas lo temps déféra, mas que lo dire se confond començat : Avèm decidit d'aver rason. Joan LARZAC. Setembre de 1969-Genièr de 1970. 32 �LOS PARTITSPOLITICS AL PRINCIPAL estudi a per Viure ^QUEL tôca de una presentar als legèires de vista, « la mai la mai précisa que se pèsde las forças politicas del Principat, aquesta fin d'annada 1969. ca, en larga » e Lo nombre grand dels partits catalans accion es clandestins explican que sián pauc coneguts, e tanben las regas politicas qu'eles defendon. e lo fach Per que cada brèu. toric son farem organizacion, Puèi definirem un is- politica, en nos apielant, s'aquò's possible, sus de tèxtes publicats aqueles partits. per Examinarem las posicions que defendon rapòrt als problèmas catalans. «. 1. — sa ORIGINAS rega ISTORICAS Lo corrent catalanista borgés - (1969) Mas litics de la granda borgesià. Lo Movement Nacional Catalan nasal tèmps del romantisme, dins la primièra mitât del sègle XIX. Coma totas quèt las Renaissenças nacionalas » la catafoguèt a sa débuta primier de tôt « lana literària. Se tât del fai en politizèt dins la segonda mi¬ sègle XIX. Aquesta politizacion se relacion pament dels que directa corrents amb e socials boloversan d'à fons l'aspècte de l'an- lo part, dos corrents i se primier un lo e po- restacan nacionalista corrent que foguèt dins exciusivament borgés, is- cata¬ temps movement obrièr anarquista e marxista, que foguèt un primier temps, opausat a las revindicacions s'embarrèt catalanas, e el dins dins un « espanholisme » estequit. Aquel estudi laissa de caire un partit de Catalonha, volèm dire lo sol partit autorizat per la lèi, lo partit oficial : la Fet y Jons (1). Estudiarem pas ni mai las organizacions sendicalas obrièras, ni lo mai poirià movement DELS PARTITS De estudiant. èsser l'objècte teoricians « Son d'autres estudi articles. CATALANS catalanistas pòt destriar doas » menas apareisson. : 1) Per d'unes, coma Manyé i Flaqué i Bages, se reclamar de CataIhona, aquò's se reclamar de sas ancianas tradicions. Representan en fach de jaças socialas ligadas a l'ordre rural e feudal del campèstre catalan, condemnat per l'evolucion istorica. La vièlha noblesa rurala catalana trapa dins los obratges o Torres y (1) Falange Tradicionalista Espańola Juntas Ofensivas Nacional Sindicalis- tas : Partit sortit de cian dels e panhòls. Principat : la revolucion industriala sos esperlongaments socials primier. : primièra una lan, lo desenvolo- économies dins qu'aqueles partits toricament Se'n a) Vos la direccion abans, estudiarem breument los diferents la fusion, corrènts en fascistas 1937, es- 33 �de Torres Bages i respôsta una a de Manyé i Flaqué aspiracions. e sas s'adreçan a una borgepojada, que sômia del poder politic : Pi i Margall, borgés progressista, federalista, primier président de la primièra Republica Espanhôla e Valenti Almirall, borgés modernista, lausenjaire 2) D'autres urbana, sià en la borgesià oatalana, força renovairitz possibla d'un estât mitât feudal (cf. especiaiament son libre famôs Lo Catala: nisme). de Mas aquel « catalanisme al nivèl de la teoria, » demòra per amor qu'es pas apielat politicament per las for¬ sempre socialas ças en lasqualas s'adreça. L'engèni d'Enric Prat de la Riba serà faire de rias « la de sintèsi catalanistas » e las diferentas teode presentar a la borgesià del Principat un programa cohé¬ rent, progrsma que trapa son expression dins las famosas « Bases de Manresa » (1890) e dins l'obratge célèbre La nacionalitat catalana. La sintèsi de Prat de la Riba, sintèsi del catalanisme <■ tradicionalista » e del catalanisme borgés « progressista » anonciava la ligason organica de las doas classas dirigentas catalanas : la borgesià industriala e los grands proprietaris fonciers. granda borgesià del Principat s'acontentava, dempuèi la restauracion Mas la Bordons dels en 1874 e lo fracas de la democraticô-borgesa (18681874) de sostenir lo govèrn de Madrid, expression politica de l'aristocracia feu- revolucion dala foncièra de Castelha. Sacrificava sas constituir un Estât per ela d'un Movement Obrièr de mai poderès. ambicions de feudalitat complit a l'esde la desfacha d'Espanha dins la compromés Lo entre la castelhana e la borgesià catalana, en 1784 serià ça que la trencat casença ispanè-americana (1896-1898). g u è r r a Aquela guèrra èra estada l'encausa de la pèrdia de colonias, mercats e sorgas de matèrias primièras per l'industria cata¬ lana (Cuba, Puerto Rico, Filipinas). La borgesià catalana faguèt sieu lo progra¬ ma catalanista « del » l'entorn d'Enric Prat a programa li realizar enfin cercle que virava de la Riba. Aquel porgissià una possibilitat de totas sas ambicions. Coma s'apoderar de l'Estat de Ma¬ drid, constituirà son Estât a ela dins lo ròdol ont es egemonica : lo Principat. Per ela se tracha pas ges de séparatis¬ podià pas Es me. revindicacion una d'autonomia re- gionala. Los borgés catalans an trop de besonh del mercat peninsular e del proteccionisme vigilent de l'Estat de Madrid. Lo la la : lo utilizar » li porgis un autre borgesià catalana poirà sentiment nacional catalan de obrièra. S'apararà del move¬ catalanisme « avantatge classa sas revindicacions en l'unitat nacionala dels ca¬ talans « evoluits » fàcia als Castelhans retrograds o endarrierits. obrièr ment fasent La dona rar de e rampèl a granda borgesià del Principat se li pot permetre de daveobjectius : la Lliga Regionalista, l'otis que sos fondada en sembla d'èsser 1901 son par¬ organizat. Partit de « totes los catalans la Lliga que ditz. E de fach recampa a son entorn d'elements venguts de la pichona borgesià, e mai del prolé¬ tit politic » just de pas aver pogut crear son prèpri estât en s'apielant sus un proléta¬ demagoMas la Lliga Regio¬ nalista mostrarà per sa practica politica quin es son vertadier caractèr de classa. Aquè pot sol explicar los renegaments successius de la Lliga rapèrt a la « na- riat cion cesa létariat a sa en paur mai Lo tôt drama d'aquesta bcrgesià foguèt bèl inorganizat (coma la borgesià franen 1789) : lo prolétariat avià començat de s'organizar abans que la borgesià destrusiguèsse l'Estat feudal. 34 tariat, gia enganats que son per sa « nacionalista catalana ». ». A cada movement del pro¬ la Lliga torna clavar lo compromés amb los enemics castelhans (valent a dire l'aristocracia foncièra) e catalan, �Estât son las Realiza possedentas per de revindicacions La Lliga l'union de matar las centralizat. classas la classa dels tièra obrièra. longa. Cada vegada lo es la programa nacional » es abandonat al profièch dels interés de classa : en 1907, al moment « Setmana Tràgica de Barcelona, setlo prolétariat i foguèt lo mèstre de las carrièras e que fin finala fo¬ guèt matat per las forças repressivas de l'Estat cestelhan ; en 1917, al temps de la cauma generala revolucionària d'agost ; sosten del còp d'Estat del gé¬ en 1923 : de la mana que néral Prnno de Rivera, enemic acarnassit de las revindicacions catalanas ; en 1931 : refús de votar l'estatut d'autonomia del Principat 1936 ;en lion militara per Franco. Mas sosten : la contra Republica dirigida Liga, propaganda nacionalista », per sas realizacions concrètas tanben (establiment de la « Mancomunitat de Catalunya », en 1911, es¬ quissa d'autonomia regionala suprimida per sa « Primo de Rivera per l'òbra 1926 en ; sosten de de Pompeu Fabra per far del ca¬ lenga moderna ; creacion de l'Institut d'Estudis Catalans, d'una infraestructura de bibliotècas popularas catala¬ nas, etc...) aura pogut faire grelhar en çò de massas pro largas de la populatalan cion al una catalana nivèl sentiment un d'una vertadièra nacional difûs consciéncia na- cionala. Davant l'oportunisme de la cebuts de la « gesiá, e per grandas son » renegaments sos nacionala la pichona boramb ela de parts de mai en mai causa del prolétariat programa. se destacaràn Atal nàisser de lo Lo catalanisme jos la direccion de la pichona borgesiâ. Tre se 1904 desseparan de aviá un batut près Fédéral las a caldrà n'esparnharem legèires... Dintre una cèrta importànRepublicana ; foguèt que nòstres de eleccions 1914. En fach, la granda crisi economica dels ans vint per que lo catalanisme d'« esquèrra » faga una traucada tanben sul plan électoral. En 1922, un cert nom¬ bre de militants de la Lliga se dessepa¬ ran esperar d'ela d'Olwer fondan e lo l'entorn a de Nicolau Acciô Catalana. Aquel grop poiitic triomfarà a las eleccions provincialas de junh de 1922. grop Aqueia annada fonda Macià grand avenir Al de » lana : lo partit un coronel Francesc nôu, promés a un Estât Català. de la dictatura de Primo Rivera aquel catalanisme d'« esquèr¬ s'afortirà coma la força politica cata¬ mai dinamica. D'un simple autonotemps misme, ne vèn a un nacionalisme radical, ditz lo drech de Catalonha pendéncia. que Al a l'inde- darrièr d'aquel nacionalisme, veios interés de las pichona e mejana borgesiás catalanas. Aquelas son pas ligadas, coma la granda borge¬ siâ, a l'imperatiu mercat ispanic que li permet d'escolar sa produccion. L'Estat central las aclapa de taussas que servon per finançar lo desenvolopament de ré¬ gions sota-desenvolopadas coma Andalosia. Obtenir l'independéncia permetrià en¬ fin de botar fin a aqueia ajuda al desen¬ volopament de la nacion « opressiva e sèm aparèisser colonizairitz ». », poguèt catalanisme d'esquèrra ». b) Lliga, desuccessius efemers, als l'LIniô cia, ra la tièra rébel¬ la a la d'eles, de renegaments gropusculs catalanistas d'esquèrra de la Lliga e fondan de Vaqul, esquematicament, cions economicas de las las motiva- causidas politipichona e mejana borgesiás nacionalistas. A aquelas motivacions eco¬ cal nomicas, n'ajustar d'autras d'ordre idéologie Aquelas fraccions de la borge¬ siâ cataiana aspiran a l'establiment d'una democracia parlamentària ont poirián jogar lo rôtie de sas correspondentas francesas que s'exprimisson politicament per cas de la 35 �del l'intermediari Aquela aspiracion encara mai fòrta Primo de tura Socialista. Partit Radical ia a al de democracia ven moment Rivera. de la Aquela dictademo¬ Lo compromés entre los nacionalistas republicans de Catalonha e los republi¬ castelhans cans prévenir tota cracia, lo pòble catalan sol pòt per esbastir, dison los ideològs nacionalistas. Castelhans, autoritaris Los trogradas séncia la da. l'establiment d'aquelas estructuras democraticas borgesas. L'establiment de la democracia catalana » passa donc necessàriament per l'independéncia nacionala. A tôt aquò, cal ajustar un òdi pregond de la Lliga, un mesprètz per sa traïson de la nacion d'autonomia « de eternitat tota empachan » « l'analisi dels rapòrts entre las classas, de sas aliganças dins l'Estat espanhòl, lo nacionalisme pichon borgés preferis una concepcion quasi metafisica catalana. de A l'esséncia pòrts concebuts blòts de las nacions. Castelha entre coma antinomies e de de Atal los Catalonha rapòrts caractèrs ra- son entre dos « morals » despariers. la A la pichona borgesiá ven se jónher pichona païsanariá. Aquesta s'organiza l'Uniô dins dels Rabassaires genier de 1923 a l'entom de panys. sa Aquela d'aqui agropa fondada en Lluis Comtre i'an de (1930) casuda Primo de Rivera la nacionalista talan. En massas abril pro de 1931, fort del sosten de largas, Macià proclama dem- puèi lo baiet de la Deputació de Barcelona la Republica Catalana dins la Republica Federala Espanhòla. Aquò fasent, despassa pas qu'un briconèl lo pache conclut pauc de tèmps aperabans amb los Republicans Castelhans a Sant Sébastian. Très jorns puèi la Republica Catalana vèn la Generalitat de devián Catalunya. estât necessari per de l'independéncia ca¬ d'un s'acontentar estatut foguèt per alhors plébis¬ citât a una majoritat de las grandas en agost de 1932. Lo nacionalisme republican de la pi¬ chona borgesià catalana aura empachat aquesta de trestombar, a l'escasença de la crisi que economica mondiala, dins los braç del fascisme. Lo fascisme, en Espanha, estent una ideologia nacionalista castelhana (cf. la Falange Espaôola, las Juntes Otensivas Nacional Sndicalistas), la pichona borgesià, per servar l'estatut, deguèt sostenir las estructuras parlamentàrias de la Republica Espanhòla. Atal la pichona borgesià poguèt pas en Espanha constituir la part màger de la mas¬ sa que lo fascisme n'avià de besonh per destrusir l'Estat démocratie parlamentari, que podià pas pus garantir sa dominacion de classa, afrontat qu'èra amb lo formi¬ dable del desenvolopament movement obrièr. En Monarquia donan al un vam que tornèt pas jamai trapar. En març de 1931 Francesc Lluis Macià e Companys fondan r« Esquèrra Republicana de Catalunya » que vendrà plan lèu lo primier partit ca¬ puèi movement de de : partisans talana formacion 20.000 aderents. La 36 Los èra reaccion de las forças ré¬ feudals, monarquistas, arma¬ de 1936, al moment de las eleccions veguèt l'Esquèrra RepubFcana de Catalunya s'alignar amb los partits obrièrs de la peninsola dins la lista Front Popular ». febrièr, se « la Remarquem pasmens que de tròç de pichona borgesià aguèron de tendén- cias faseizentas. Mas fascisme son po¬ dià dedins d'un pas se concèbre qu'ai Estât catalan independent (cf. la fondade coma Nosaltres sols ; las faseizantas, anti-obrièras de membres de l'Esquèrra coma Duncas). Ça que la lo « fascisme catalan » aguèt pas qu'una influéneia pichona. Dins la conjonc¬ cion grops tendéneias ture de crisi economica annadas trenta, sociala de las pichona borgesià cata¬ pogut se raligar a un move¬ lana aurià ment fascista nassit e la Mas son nacionalisme l'empachava d'o faire, e acar- la realiza- �cion de venir de cia, la butavan la aparar sos dins Republica enebissiâ per d'independén- somis primier tèmps un a Espanhòla. E aquè la avança capitada d'un partit fascista nacional catalan. Pendent la Guèrra Civila, l'E.R. de C. foguèt un dels sostens mai solids del regim repubiican. En 1936, lo partit de Lluis Companys faguèt pas qu'entamenar la collectivizacion de l'industria, que los an3rquistas de la C.N.T. e los marxistas del P.O.U.M. n'èran los aparaires mai decidits. Ça que la, al temps dels esdeveniments de mai de 1937, Lluis Companys e son partit faguèron ren per sauvar lo P.O.U.M., que foguèt desmantibelat per lo P.S.U.C. amb l'ajuda de la Tcheka. Lo destrusiment gaireben total del P.O.U.M. aguèt per contrapartida l'isolament dels anarquistas, e lo P.S.U.C. poguèt renfortir sa manmèsa sus lo govèrn de la Generalitat e plegar aquesta al centralisme del govèrn de Valéncia, ont lo P.C.E. av:á una influéncia de mai en mai granda. La poiitica del P.C.E., coma la del P.S. U.C., se caracterizava per una volontat d'empachar las collectivizacions impausadas per las massas proletarianas al mo¬ ment del joslevament miiitar dirigit per Franco. Fin finala la pichona borgesiá catalana acceptava d'estequir l'autonomia de la Generalitat per tornar trapar sas usi¬ comercis, que lo P.S.U.C., d'à fons sotmés a las directivas faussas del Komintern, li volié tornar. L'« Esquèrra » foguèt desmantibelada dins lo période nas e que sos seguiguèt franquistas de las tropas Lluis Compa¬ lo président de la Generalitat, liurat Pétain a Franco, moriguèt fuselhat nys, per dins juic en l'intrada Catalonha. los valats en 1942. La Victoria fach una vement los jos ciala en : que direccion la del virada nacional ans la de fortalesa franquisme dins l'istèria catalan. seguiguèron, d'una lo prolétariat. de Mont- zaire del mo- classa so- pro-castelhan compreniàn portància de la movement centralii'im- e tota revindicacion catalana. De partits socialistas catalans lir. Son origina es dobla anavan espe- : 1) de trôç locals dels partits obrièrs espanhèls se destacan per formar de par¬ catalans tits 2) de ; de militants dels partits forman de grops nacionalistas pichon-borgés partits socialistas. Es çè 2. - qu'anam veire ara. D'un Movement obrièr espanhòl a movement un obrièr catalan (1860-1939) a) Origines del Movement lan la ; Primièra aguèt e lo naissença obrièr cata¬ Internacionala. L'esoandiment de Catalonha l'industria textila en contra-partida la desenvolopament d'un per prolétariat industrial. Tre la débuta del catalan tariat dintra Notarem cativa. sègle XIX, lo prolé¬ dins la lucha revindi- manifestademòran d'un tip primari : per exèmple en 1824 d'obrièrs del textil a Camprodon destrusisson las maquinas de cions, primièras sas que En usina. son 1827, d'obrièrs caumas i del de nombrosas a textil dins tôt lo Principat. En agost de 1835 l'usina El Vapor es enflambada. D'exemples d'aquela mena poiriàn èsser multiplicats. La classa obrièra la va s'orBarcelona una Societat de treballadors. Aquelas societats se multiplican dins tôt lo Princi¬ pat. En 1841 l'èbra del socialista utopie Fourrier es publicada a Barcelona. ganizar Las marcava Aqueste, dins deviá passar autra D'aquel temps, de tròç del obrièr, primier « espanholista » se a : en societats federar ; Barcelona 1855 ça que 1839 s'engimbra tre obrièras 1854 d'una a Unió a començan de luèc la fondacion de Classes. En lunta Central de Directors de la Classe Obrera. Aquest an fo¬ guèt per alhors lo primièr que veguèt una nasquèt la 37 �generala dins tôt l'Estat espanhòl. que foguèt seguida unanimament dins lo Principat. En novembre de 1855, 80.000 obrièrs catalans èran organizats. s'organiza lèu Mas lo Movement Obrièr sus lo plan internacional. En setèmbre de 1864 es fondada a Londras l'Associacion MarxisInternacionala de/s Trabalhaires. tas e libertaris se retròban dins aquesta Primièra Internacionala. Tre 1867 los obrièrs de Barcelona mandan al Segond congrès de l'A.I.T., a Lausanne, un messatge d'adesion e, en 1868 al Tresen congrès (Bruxelles) i a un obrièr catalan (Marsal i Anglora). cauma Cal dire de trastejaments, lo mo¬ vement obrièr catalan s'engimbra e pren part lèu lèu al movement obrièr interna¬ Atal, après cional. Las de e societats obrièras espanhòl qu'avián aderit a l'In¬ associacions l'Estat una seccion espanhôorganizada : la Federación Régional Espaâola (junh de 1970). Dins un primier tèmps lo corrent anarquista bakoninista triomfa (programa adoptât a la Conferén- Andalosia). Sérié succès a las presicacions enflambadas del discipol de Ba¬ konin Fanelli, dins sos viatges successius en CaLalonha. Aquel triomf libertari ne cal cercar las originas dins la realitat sociò-economica del Principat rasons socialas .corna lo divòrci entre una societat industrializada e un Estât feudal ; ra¬ sons economicas, que tenon a la natura biais de clar mens de las janas entrepresas direct Om cercarà donc a lo faire tommespresant lo combat politic. D'aqui lo succès de l'anarquisme « apolitic », l'incompréhension de la nécessitât de la lucha per lo poder d'Estat. Aquel mesprètz per la lucha politica, ne cal cer¬ car las quitas rasons politicas : la classa obrièra catalana foguèt frustrada per lo borgesa menada la F.R.E. de l'A.I.T., setèmbre de 1871). al Tresen congrès de la (decèmbre de 1872) ôm assistis a la copadura entre los marxistas e los bakoninistas. Aquel congrès en¬ registra la copadura del Cinquen congrès de l'A.I.T. (La Haye), que ne son respon¬ Cordoa, A F.R.E. l'A.I.T. de sables los bakoninistas. Cal notar que congrès de Cordoa seguiguèron Bakonin. E lo triomfèt corrent bakoninista especialaquasiment ment totes los delegats del Caîaloriha. en b) L'anarquisme e L'anarquisme dins lo ment nir e movement que l'anarcô-sindicalisme. bakoninista obrièr triomfava catalan lo corrent marxista èra al mo¬ per ve¬ egemonic a Madrid, dins las Asturias lo Pals Base. Es temps d'explicar aquel de l'anarquisme en Cata- triomf inicial lonha 38 (e tanben al pals valencian d'un es en contacte aquest représenta : lo poder. bar en fracas de concen- Dins de me- l'obrièr lo patron amb magra : entrepresas. la de Valéncia en catalana l'industria tracion ternacionala fondan cia e d'atribuir aquel absurd de dirigida gressista democraticò- revolucion la per per borgesié proPi i Margall (1868una 1874). Base, Pais Al tardiu mai desenvolopament lo l'industria, de estructuras las d'aquela industria (fôrta concentracion) explican l'egemonia precòça diferentas del corrent Lo fach a una correspond en desenvolopament del ligat a lo de las estruc¬ anarquista etapa de obrièr movement enrasigament en aquò malgrat las transfor- l'industria. Son de turas marxista. corrent Catalonha, e estructuralas macions de l'industria cata¬ période 1874-1913 pòt pas s'explicar solament per l'isolament que ne'n patiguèt lo prolétariat catalan après la restauracion dels Borbons (1874). Provesit de pauc de tradicions ideologicas, assecutat per la policia, sens contactes seguits amb lo Movement obrièr interna¬ cional, aemorèt fidèl a sas primièras causidas, las del congrès de Cordoa. lana lo dins Tre l'A.I.T. genier es mesa de fora 1874 la lèi. Son F.R.E. de organiza- �embrionària, cion estructurada, pauc pas resistir davant aquela décision classas possedentas esfraiadas per de Paris. muna Ça brar. pauc Obrièr vement En 1881 a pauc, lo se torna engim- catalan la F.R.E. confirma apolitica per los « obrièrs mo- reconstituls se le- libertària orientacion son En 1887 una lèi promulgada Cortés permet als sendicats >. de constituir. se de la R.E. vèn, En la 1888 F.T. al Congrès de Valéncia : Organìtzació Anarquista de la Regiô Espanyola. Torna F.T. de la R.E. al Congrès de Madrid Al fasià meteis moment lo movement obrièr l'experiéncia de luchas. pacion mai 1900. en las a tre manifestacions 1890 La del partici1er de li permeteguèt de faire una experiéncia preciosa. Las caumas tanben se multiplican : notarem la cauma dels traminòts de Barcelona (1901) lèu transformada en cauma generala, e la cauma generala de 1903. 1905 vei lo desglesiment de la Federaciô Régional dels Treballadors de la Regiô Espanyola. Tre 1907 los obrièrs catalans fondan la Solidaritat obrera, federacion de plusors sendicats. Aquela organizacion convòca en setèmbre de 1908 lo congrès constitutiu de la Fe¬ deraciô Régional del Treball de CataluSerà nya. l'element Confederaciôn tèmbre de ven lèu la Nacional 1911, a essencial de la del Trabajo (se¬ Barcelona). La C.N.T. granda centrala sendicala de l'Estat espanhôl. Adopta l'anarquisme coma ideologia. Atal nasquèt lo move¬ ment anarcò-sendicalista mai poderôs del movement obrièra C.N.T. mai obrièr internacional. Sa de las me foguèt lo Principat. l'adesion (1919) de la Creissèt mercés Federaciô Nacional dels Treballadors del Camp (fondada en 1913), organizacion essencialament compausada d'obrièrs còls valencians, catalans e andalôs. agri- « comptava 1920 700.000 ade- en dins Espanha tota. (427.000 dins lo Principat). sol Las annadas 1918-1923 foguèron las mai granda activitat. Era pas pus question per la centrala anarquista d'una accion comuna amb l'U.G.T. (Union General de Trabaja¬ dores), aominada per lo P.S.O.E. (Partit Socialista) coma al moment de la cauma generala d'agost de 1917, qu'auriá pogut capitar sa lo movement obrièr avià pas neglegidas las aspiracions de la païsanarià del e prolétariat agricèl. L'aligança C.N.T.-U.G.T. foguèt rompuda en decèmque la C.N.T. delarguèt bre de 1920, da Aquelas ». nadas de la « confederacions crisi sa de tactica d'à estent annadas las fons d'aqul economica doas opausa- d'an- son de caumatge e decuts a la de l'aprèsconjonctura guèrra (la guèrra, o cal remembrar, avià permés un desenvolopament extraordinari de las forças productivas en Espanha, pais neutre, e atal l'industria espanhòla en général e especialament la catalana poguèron passar a l'estadi monopolista). Las fan obrièras caumas patrons e se se Los leros e los lock-out fan seguida. Los dels govèrns se desfàn. atemptats cornés de per » pagats per lo C.N.T. « pisto- d'organizacions patronalas se multiplican. Entre 1917 e 1922 se'n compta 809 : 440 contra los dirigents obrièrs (dintre d'eles Salva¬ dor Segul, dich <■ el noi de Sucre », prin¬ cipal dirigent de la C.N.T. en Catalonha); de 218 contra patrons o de contrao mèstres. basi fondamentala apolitica », aparant l'acrevolucionària, lo fédéralis¬ unitats de produccion e de las sendicala rents cha galament jos lo nom de Federaciôn de Trabajadores de la Région Espanola. Lo Congrès de Sevilla d'aquesta organizacion cion comunas, la, que La pòt de las la Co- Dins de la las contestar. car lo annadas l'egemonia pòt pas Avèm assajat mai naut d'expli- C.N.T. succès al vint, Principat de se l'anarcò-sendicalisme. Examinem quinas foguèron las posicions de la C.N.T. davant lo movement nacio¬ nal catalan. Salvador Segul explica dins 39 �la posicion de sa cen¬ dirigent anarcò-sendicalista lo movement catalanista es l'emanacion de la borgesiá. Adonc lo movement obrièr laissar de caire tota revindicacion deu nacionala » catalana. Las adoptar sérié faire lo jòc de la borgesié. Lo problèma catalan serà resolgut amb i'establiment de l'anarquia. D'efiech la C.N.T. es favorabla a las liuras tederacions de productors. Quora l'Estat serà destrusit, los trabalhaidiscors famós un Per trais. lo « s'organizaràn liurament. Per lo patronat s'imAvançar de revindicacions cata- catalans res sola ara blèma C.N.T. catalan lo pro¬ lo remandant. La revin¬ en federalista catalans e en part) màger chauvinista acontenta obrièrs los de pas s'acarar amb catalan, laissant los obrièrs permet problèma immigrats adonc escavarta dicacion lo sérié d'oportunisme. costat son a La e Catalonha (Andalôs per sa de la propaganda victims centralizairitz de la feudali- après lo còp d'Estat de (1924) la C.N.T. èra pro fôrta per contunhar de se manifestar e mai dins la clandestinitat. Al temps de la dictatura, i aguèt de tibaments a la direccion de la Confederacion. Un grop moderat dirigit per Angel Pestaôa èra partisan de la als comitats paritaris lo général dictator (aqueles pas que d'organismes de Participacion » abans la letra). per èran comitats « Rivera collaboracion establits Los radicals, qu'aguèron la majoritat congrès de Lyon en 1927, èran opausats a aquesta participacion. Los mai exal tremistas d'entre eles fondèron la F.A.I. (Federacion Anarquista Ibérica) organizacion politica sécréta anarquista qu'aurié per toca la presa en man de la C.N.T. A presa dichas que de la F.A.I. Foguèt los sur ans passavan, l'em- la C.N.T. creissèt. Los sendicats fa¬ grop dels « trenta foguèron bandits de la confederacion. Aqueles d'aqul fondèron lo Partit Sendivorables » 40 » de la C.N.T. s'abstenir a las faista de organizadas per la ilda republiEngatgèt la confederacion dins d'ac- eleccions ca. la prolibertari » dins minièra del Naut Llobregat en ge1932. La résulta d'aquelas acaventuristas foguèt l'escanament ultra-revolucionàrias, cions del clamacion la zòna de nièr cions « un dels coma comunisme banh de sang melhors militants dins la e deportacion Guinèa Equato- en riala. de La C.N.T., a las eleccions de febrièr 1936, permeteguèt ça que la a sos al aderents, mens per la lista « Front la presa en man de tacitament, de votar Popular », évitant atal la Republica per los ultra-reaccionaris. elements del joslevament militar (julh de 1936) los anarquistas sostenguèron (coma lo P.O.U.M.) lo movement espontanèu d'ocupacion de las usinas e de presa en carga de la produccion per los Al moment presa tre 1931. a Pestaôa e al setèmbre de 1936, très membres F.A.I.-C.N.T. dintrèron al govèrn de Generalitat al costat de dos del P.S. En Interdicha Primo de « aderents obrièrs. castelhana. tat als ordonèt la lucha contra pausa. lanas calista. La direccion de la la U.C., de très saire e » de d'un l'E.R.C., del P.O.U.M.. de acarnassits mai mics « rabas- Atal òm ve- los partisans mai l'« apolitisme », los ene- paradoxalament guèt d'un declarats de tota forma d'Estat a un govèrn. La C.N.T.-F.A.I. participèt del meteis biais al govèrn de la Republica Espanhôla. participar En guèt mai ren P.O.U.M. 1937, la C.N.T.-F.A.I. faempachar la liquidacion del de per e l'assassinat de son secretari de la Tchéka, amb l'ajuda del P.S.U.C.. Apuèi poguèron liquidacion de las pas evitar la conquistas obrièras per lo P.S.U.C. e lo Nin per los agents Andreu decadéncia del darrièr bastion l'anarcè-sendicalisme mond de èra acabada d'un biais definitiu. Sas visP.C.E.. dins tas avién La lo volontaristas, son ôdi del « politic » fin finala conduch l'anarcè-sendica¬ lisme a una practica oportunista totala- �copada de ment avià catalan abans-garda son teoria. sa fach en de Lo prolétariat pańol besonh cionala. revolucionària, que tactica sus estrategia e sa d'una fondariá l'analisi qu'es lo matérialisme istoric. prolétariat poiriá s'apoderar de la realitat del poder politio en establissent sa scientifica Lo dictatura dobririà e atal la sola via pos- sibla per lo bastiment del socialisme. Lo prolétariat del Principat avià tanben de besonh d'una abans-garda que negligèsse de ges de biais aquel fach objectiu : l'opression del pòble catalan en tant que nacionalitat distinta. Aquela abans-garda èra formacion dins las annadas camin de en vint e trenta, al tèmps que l'anarcó-sendicalisme senhorejava. Venguda del movement socialista mas tanben de las alas socialispartits nacionalistas, s'èra dona- marxista, tas da dels tòca d'arrapar la classa obrièra l'empresa ideologica e organizacionala de la C.N.T.. Aquel processús es estât, segur, romput per la Victoria franquista, mas aquela Victoria aurà permés la desapareguda de l'anarquisme de la vida politica catalana. Trenta ans après la Victoria del franquisme, veirem que d'elements despariers venguts de las diversas tradicions politicas catalanas (alevat d'anarquistas) son susceptibles en fin de poder fondar aquel partit marxista leninista qu'es tant de manca al prolétariat catalan. per de Lo meriti de C.N.T. la d'educar la l'esperit d'« autogestion » partits d'origina als tant qu'es pas amb de C) classa obrièra incompatibla — aurà estât catalana dins desfauta estaliniana e que al contrari — l'exercici per lo prolétariat del poder l'Estal. Lo corrent marxista. qu'adera » N'es a la dels un partit social-democrata En 1888 lo Segonda Interna- mai vièlhs, après lo alemand de Bebel. P.D.S.O.E. vèn lo Partido Socialista Obrero Espańol. La meteissa annada es fondât la granda centrais sendicala socialista : la Union General de Trabajadores (U.G.T.). P.S.O.E. U.G.T e la débuta en Catalo¬ mas i demòran minoritaris. L'U.G.T. pasmens direccion a Barcelona sa implantats son nha, aurà fins tre 1899. a A partir de las annadas 1900, lo revisionisme e lo réformisme s'establisson dins lo P.S.O.E.. confirmar la una Aqui tendéncia fa pas que se generala de tota IIda Internacionala, tendéncia combatuLervin e los Bolchevicks e l'ala d'esquèrra del S.P.D. alemand dirigida per Rosa Luxemburg e Karl Liebknecht. Lo P.S.O.E. sera incapable d'assegurar la direccion politica de la cauma generala revolucionària d'agost de 1917 (que i participava, amb lo P.S.O.E. e l'U.G.T., la C.N.T.). da per Lo agrari P.S.O.E. negligissià lo problèma lo problèma de las nacionalitats. de reaccion davant la pojada del e A ges catalanisme Lenin e dins Stalin, internacional las dins fasiàn annadas lo una Sols 1900. movement analisi obrièr marxista d'aqueles dos problèmas. La C.N.T., al mens, se disià federalista e engolopava en ela de nombres sendicats paîsans. Lo P.S.O.E., avent ges d'interés per lo combat proletarian e fasent la ligason ni amb lo problèma de las nacio¬ nalitats, ni mai amb lo problèma agrari, fasià objectivement lo jòc de l'aristocrajusta cia foncièra e centralista castelhana. la llda In¬ (pro desglesida, remembremo, per la guèrra mondiala e la collaboracion de classa « union sacrada » qu'aviàn aparada la majoritat dels Partits Socialistas Nacionals) lo P.S.O.E. coneguèt una copadura en consequéncia de la revoluComa totes los partits de ternacionala Aquel corrent es primièr gaire repré¬ ròdol principal es constituit, i'avèm vist, per lo nòrdoèst e lo centre de la peninsola. sentât en Catalonha. En 1879 tido Son es fondât a Madrid le « ParDemocrático Socialista Obrero Es- cion russa. 41 �abril de Tre qu'aqueste foguèt lo Partido estalinians. Los forman Comunista volián congrès leninista Espańol. En abril de 1921, al del P.S.O.E., la minoritat per l'adesion a la Tresena Internacionala se dessepara d'el e fonda lo Partido Comu¬ nista Obrero d'Espańa. Aqueles dos grops comunistas s'adoban en novèmbre de 1921 e forman lo Partido Comunista d'Es- espanhôla paiia, seccion de la Tresena Internacionala. Atal 1921 en la iberica peninsola compta dos partits qu'an lo marxisme per P.S.O.E. e lo P.C.E.. Lo flac sus lo plan ispanic, o èra encara mai sus lo plan estrictament catalan. Devèrs 1930, après lo desparit de sos elements d'esquèrra, compta pas que 6.000 aderents, e aqueles s'atròban mai que mal dins las régions mime¬ ideologia P.C.E. ja lo pro a Ma¬ partir de las annadas vint se pasmens, venent dels pichons for¬ de ras las Asturias e d'Euskadi e drid. contra de las nacionalitats anèron de las menadas « espanholistas » dels man no- catalans d'aqueles partits, d'organi- gals zacions catalanas. merament qu'anam parlar bolchevick fondèron merament » partit (1930). un catalan Foguèt lo « Bloc Obrer i Camperol ». Aquel partit, dirigit entre autres per Joaquim Maurin e Jordi Arquer venguet força dinamic e aguèt lèu lèu una basi obrièra e paîsana pro importants dins la provincia de Lleida mai que mai. A las eleccions de 1931 lo B.O.C. obtenguèt 14.000 votz dont 5.869 a Lleida. Se vei pro ben l'ordre de grandor d'aqueia résulta : a las meteissas eleccions, lo P.C. avià obtengut dins Espanha tota 190.605 votz. pasmens un grop de co¬ Federacion Catalanòde la Baleara de] P.C.E. se desseparèt d'ela e formèt lo Partit Comunista Català. Dirigit Es d'elas munistas per Jordi Arquer reprochava a la Federa¬ C.-B. La constitucion d'un movement obrièr D) catalan. Tre briel 1923, Rafaël Alomar fondan sidents del P.S.O.E. Socialista Uniô un daverar e Ga¬ d'elements dis¬ Campalans amb de Catalonha la de Catalunya (U.S.C.). partit marxista reformista qu'anava dlns las annadas influéncia evidenta venentas una de trôç del prolé¬ lo socialisme (per lo biais de reformas) èra ligada a son combat per l'autonomia catalana. tariat catalan. Sa sus lucha per D'aquel temps (1922) (2) lo P.C.E. cédât l'autonomia a sa con¬ federacion catalana. Foguèt lo P.C.C. (Partit Comunista de Ca¬ talunya). Aquel partit, sens influéncia vertadièra sus las massas, perdeguèt son autonomia rapòrt al P.C.E. al moment del P.C.E. posicions cenDe la Federa¬ cion C.-B. del P.C.E. se desseparèt un autre grop, recampat a l'entorn del jornal La Batalla. Son principal animator èra Joaquim Maurin, ex-militant de la C.N.T. convertit a las idèas bolchevicas. A la meteissa epòca los trotskistas, dirigit per Andreu Nin, son fôrabandits de la Fede¬ cion ara. racion sas pro-castelhanas. tralistas 42 D'unes d'entre eles dirigents del P.C.E.. desseparèron e se « la teoria aplicacion justa de una (2) En 1922 A Era près en man per los comunistas catalans que 1920 las Federaciones de Socialistas Juventudes C.-B. del P.C.E.. Forman alara l'Esquerra Comunista. Lo P.C.C. e La Ba¬ talla se mesclaràn e formaràn lo B.O.C.. Çô que demôra de la Federacion C.-B. del P.C.E. vèn un partit autonòm en 1932: lo Partit Comunista de Catalunya (cf. per l'istòria del Movement Bolchevic en Ca¬ Maurin, Revoluciôn y contra-revolución en Espanha, Paris, Ruedo Ibérico, 1964 (reedicion del libre publicat en 1934) e tanben Arthur London Espagne, Paris, Editeurs français réunis, 1964, revirat del chèc). talonha : Joaquim �Lo B.O.C., tre sa naissença, es una força de non neglegir. Son succès ven de son biais de ligar los très problèmas : se lucha per la dictatura del prolétariat, oblida pas que la classa obrièra a de besonh de s'aligar a la pichona païsanarià ; lucha dins lo meteis moment per lo drech del pòble catalan a l'autòdetermi- — — e A l'U.S.C., del P.C.E. e desenvolopan d'autres par- tits socialistas se Proletari P.C.P. obrièra provèn de la de l'Esquerra sus Los dins costat l'entorn Moscô l'« d'Andreu Nin. èra Trotsky, libre Revolucion a La base cian, dels drech gali- dels regropament catalans èra, un l'autre, En 1934 (març) se forma a se i Lo Partit ajusta Lèu en enfin per la Barcelona ra l'estadi de la fusion programa catalan ; capitala, estent prolétariat « nacionala coma a que catalan » dels l'incom¬ marxistas. per culturala la fin e partits. movement passar classa nacional jos la catalan direccion podià politica de obrièra. Mas, dins lo temps, i aguèt la guèr¬ civila, e l'après-guèrra tornèt metre en question una part d'aqueles aquesiments. Es part setèmbre. a aviàn espelit. de l'opression politica del pèble catalan e per lo liberament del prolétariat èran ligadas dins lo programa d'aqueles l'U.G.T., recampa \'Esquerra Comu¬ comunista de Catalunya passèron coma luchas nacionala l'Ailiança obrera que l'U.S.C., lo B.O.C. e nista. èra nacionalistas Las partits marxis- jorn siá tre 1936 dos partits marxisimportants socialista. anarquistas faire. se respectivas del P.S.U.C. èran per se des- préhension del problèma catalan de la part d'organizacions « espanhòlas » tant catalan. e estrategias del que catalans Lo Un tas lo pòbles permanenta seccion Internacionala. temps de la guèrra civila, demòra partits son l'autòdeterminacion e permetié d'arrapar lo tant a la demagogia a pais. Avié lo sosten de qu'afortissiá amb força dins son las Sa fondacion dirigent de la Tresena Internaclonala. Avié sostengut Trotsky dins sa lucha contra Stalin. Après la Victoria d'aqueste, foguèt fôrabandit d'U.R.S.S.. Catalan, Nin èra partisan de l'autèdeterde la Tresena se Socialista divergéneias se manifestavan pas qu'ai nivèl de l'estrategia de la revolu¬ un minacion P.S.O.E. Partit sas a estât del lo Catalunya (P.S.U.C.), cion Nin catalana de son » e lo Partit Co¬ : Totes dos aviàn dins son l'autòdeterminacion del pòble 500 militants. s'organizan de Esquerra Comunista 1936 de tas copadura de l'ala de Macià e de trotskistas B.O.C. catalana pasmens Companys, recampada a l'entorn de Jau¬ nie Compte. A la débuta lo P.C.P. pòt s'apielar lo Unificat triar al lo de forman e Se Partit Català foguèt fondât en 1932. Lo que 1935 Catalunya, l'U.S.C., lo P.C.P. federacion P.O.U.M. catalans. mençonarem de rejonhon de costat B.O.C. Primier la junh en munista nacion. del novèmbre en l'Esquerra comunista fondan lo P.O.U.M. (Partit Obrer d'Unificació Marxista) ; los cion : * * çò qu'anam veire dins la segonda d'aquel estudi, ont presentarem partits d'après la guèrra e sa situad'ara, a la fin de l'an 1969. * 43 �II. CORRENTS POLITICS E PARTITS DINS LO PRINCIPAT — EN 1969 Après cions na, lo aver istoricas vist posava dins quinas tradila politica catala- demôra de veire consi politic d'ara panorama Nos limitarem, coma es per la persisténcia del nacionalispichon borgés e per la pèrdia de egemonia dins la vida politica ca¬ — me compausat son Catalonha. talana en dins la primièra ; — per la multiplicacion de grops so- reformistas revolucionaris, dins lo sol Principat. Las isolas Balearas e lo Pais valencian, d'efièch, son provesits de tradicions politicas autras e la situacion cialistas d'ara partits fin cal mençonar lo fach politics catalans debanan tivitats dins part, a l'estudi de la situacion i es Primièr de tôt l'analisi de cal dire, abans d'en- rects, la terizat per los » La granda borgesiá La granda borgesiá catalana, o avèm passada, tre julh de 1936, dins lo camp franquista. La Lliga Regionalista sosten dobertament lo joslevament militar. Los borgés catalans, Francesc Cambó, dirigent de la Lliga al cap, sacrifiquèron a sos interés de classa totas sas luchas ariterioras per l'autonomia cata¬ lana e la dignitat de la lenga e de la dich, es cultura catalana. Aquel sosten al regim s'es aflaquit fins a uèi. Pasmens, jamai dempuèi quauquas annadas, amb la desapareguda de la paur de la revolucion, aquel sosten es pas tant incondicional. La granda borgesiá catalana, e mai que mai sas frac¬ cions monopolistas e modernistas, apièla las forças del reviscòl al dintre del re44 pas e corrents an un sens partit reque los sas ac- son perse- Atal, nombre se pro simpatizants, lo nombre dels es força mai reduch que dins los païs de « democracia » borgesa ont son accion es legala. Cal saber per exemple que lo P.S.U.C. ten pas que 600 militants dins tôt lo Principat (chifras porgidas per la C.I.A. americana). : - la clandestinitat un de el, militants, raligament de la granda borgesiá catalana al franquisme o, per al mens, a d'unas fraccions del regim (l'« Opus Dei mai que mai) ; A. divers grand lo — tant guits per la repression policièra. cadun d'aqueles cor¬ que lo période actual (de l'après guèrra fins al jorn d'uèi) es carac- tamenar de En diferenta. pro o que se desgatgèsse per volucionari egemonic. dins la vida politica catalana especialament l'« Opus Dei », parti¬ desenvolopament capitalista dinamic en Espanha. Quora s'es pas d'à fons castelhanizada, la granda borgesiá catalana, per de dons e per lo mécénat ajuda la cultura catalana. Finança amb generositat l'« Omnium Cultural de Catalunya » (qu'es ligat estrechament a l'Opus Dei). En gros, lo catalanisme de la granda borgesiá neo-capitaiista se limita a aquegim, san d'un las òbras obténer culturalas. un Lucha ensenhament tanben decent per del ca¬ talan. Economicament, èsser catalanista tanben, La a interés a logica neòcapitalista vòl que los capitals s'investigan amb lo maximum de profièch dins las régions ja industrializadas. L'arrlbada « ». �l'Opus De/ al poder deuriá tala politica. D'efièch la po- de recenta permetre una nacionalista litica castelhana dels reac- falangistas voliá desenvolopar las régions « espanhòlas » e punir Catalonha particularista » en ne tirant, per l'intercionaris « mediari de las taussas, de revenguts pro importants qu'èran pas investits mai sus plaça infraestructuras mai (en marginals de la pichona borgesià. Lo primier es encara enrasigat d'un biais pro conséquent sus lo terren. Sa rega poli¬ tica : l'independéncia de Catalonha, un Estât Catalan, quins que sién los mejans per aquô. Lo segond es quasiben inexis¬ tent lo sus dins mai terren. los mai). de Tolosa, Paris govèrn neò-capitalista vòl dire un desenvolopament preferencial de régions tit fossil que Un Catalonha. coma Per ds ri'unas borgesiá, nala sérié fraccions cèrta de d'aquesta autonomia gran¬ regio- Aquò's la Banca Cat.alana e de son director Jordi Pujol (la Banca Catalana finança, en autres, l'Omnium cultural de Barcelona). pas lo Politicament la granda sions, al dintre temps del de totas aquelas conces¬ borgesià las vol obténer sistèma. Ne cal d'un borgés e l'U.D.C. C atalunya) dont coma de destriar doas latz los menas fossils : daombras o trèvas de la grandor passada. Se manifestan pas pus que per l'intermediari de refugiats e de sas publicacions a Paris, Tolosa, Perpinhan... Sa practica militanta — tan de « », que l'abans-guèrra, lo terren sus es que o excelléncia. per Los partits fondats dins la clandesti¬ dempuèi la fin de la guèrra e que se pôdon dire nacionalistas borgés (segon lo sens que donan los teoricians marxistas del problèma de las nacionalitats a aquela expression) son dos lo Front Nacional de Catalunya e la Uniô Demo¬ cratica de Catalunya. mai l.-Lo partit pro regim, Los partifs nacionalistas borgés - mai d'emigrats politics Perpinhan : es lo par¬ F.N.C. (3) Pasmens sostèn, de un al (Unió Democratica parlarem totara. B. mespresar. vejaire autre, en intégrât pro manifesta nitat una principalament Se cercles que pichona. D'un autre latz : de partits fondats dins la clandestinitat après la fin de Aquel partit foguèt fondât en 1940. la débuta agropa un cèrt nombre Tre d'ancians d'Estat militants objectius : de tendéncias totas Català. Sos de militants politics recampar dins Front un per l'independéncia politica de Lo Front, per realizar aquesta tôca, emplegarà totes los mejans, e mai militars. Atal, a la fin de la guèrra mondiala antifascista, serà conduch a participar a la creacion de fogals de lucha ar¬ mada dins los Pirinèus, esperant que los aligats metrién una fin al regim de conquistar Catalonha. Franco. lucha La résulta sens armada, davant se desvelant la posicion negativa dels Aligats, es abandonada devèrs 1948. La tôca de daverar dins de condicions — la guèrra. Aqui, rents nista : e la se pòt destriar dos democracia lo nacionalisme crestiana cor- catala- acarnassit. malaisidas de lucha politica en explica l'organizacion del F.N.C. tivas nadas un 20 grand rôtie politic dins las ane 30 son venguts de grops de bant al Estât Català e l'E.R.C. (Esquerra Repubticana de Catalunya), partits que jo- guèron de basi litants estent las los mi¬ direc- direccion, e aquesta s'atrodefôra, copada de las realitats de (3) cf. Vilar, a la l'interview gents, Joan Cornudella S. sotmés Espanha : pp. d'un de sos diridins l'obratge de 326-330. 45 �lucha. la E mai recampèsse d'unes mili¬ d'esquèrra, lo F.N.C. es, o disèm una organizacion nacionalista bor: cal laissar de caire l'antagonisme prolétariat e borgesiá, negar la lu¬ tants mai, gesa entre cha de classa, ai d'un mens biais provi- per realizar l'independéncia de Catalonha. Aquô revèn a metre lo Movement de Liberacion Nacionala jos la di- sòri, de reccion la borgesiá. Las posicions acarnassidas del F.N.C. li valguèron pasmens l'adesion de pro d'estudiants e de joves obrièrs. Aquestes, acarats amb la problematica sociala del Principat, inserits dins las luchas del prolétariat e del movement estudiant, foguèron aduchs, dins las annadas 60, a sicions, jorn dres e la sa basi, jova pensavan F.N.C. militants oprimida, menant liberariá que e sos del qua- nacionalis¬ joves socialistas del F.N.C. que que lo liberament de Catalonha, nacionalitat qu'en socialista, e direccion exteriora interiors, vièlhs Los tas. po¬ una paraula a venir socialisdivergéncia creissèt de jorn en entre F.N.C. sas podiá lucha una lo pas se faire revolucionària prolétariat, lo quitèron de 1968 e fondèron lo P.S.A.N. (Partit Socialista d'Alliberament Nacional dels Paisos Catalans') dont parlarem mai luenh. Dempuèi lo F.N.C. es desprovesit de sa basi dinamica e militanta, de sas forças vivas. Sus sas posi¬ cions nacionalistas borgesas demòran pas pus que de vièlhs nacionalistas de 40. 2. - en març L'U.D.C. (4) tit foguèt fondât en 1932. Par¬ demò-crestian, coneguèt qu'un pauc de succès cions la a fin politicas de son la guèrra. mens Sas netas italiana, la o la o de la reconciliacion de fa principis politics fonfondament correspond a preocupacions politicas del Vatican per rapar sos Son Mondiala : ardemagogia socializanta (fon- sa damentada los principis de la « caripart de la classa obrièra a l'influéncia dels partits marxistas, reformistas o revolucionaris, e la me¬ tat tre sus crestiana ») una jos la direccion d'una borgesià qu'au- rié escafat l'espavental de la luchas de las classas. En l'U.D.C. fach demòra subretot dins cèrtas jaças d'una pichona e mejana borgesià catalans prigondament catolica. Ajudèt tanben a son desenvolopament una part que cal pas neglegir d'un pichon clergat foncierament catalanista. Aqueste afavorizèt la reconstitucion quasi clandestins d'un movement escotista que contribulguèt força, a partir de las annadas 55 mai que mai, a l'alargament de las idèas « catalanistas » al dintre d'una granda part de la joventut del Principat. présenta D'aquest eiretatge catolic l'U.D.C. a gasanhat aquela moderacion que condiciona sa rega politica. Per ela se tracha de luchar amb paciéncia per la restauracion de la democracia borgesa en Espanha. Atal se poirà donar al Principat estatut d'autonomia. l'U.D.C., Per adonc, es mens question quin mejan que siè per de luchar per l'indepéndencia de restablir una Gene- Catalonha que ralitat las coma » après la segonda Guèrra de posi¬ que classas damentals. las de e democrata- M.R.P. francés Cristiana collaboracion las lo son o Democrazia un L'U.D.C. contrari, se vol un partit Un pauquet « social foguèron en La tas. radicalizar al crestian. « new look » en fasent un compro- del F.N.C.. Mentre més del poderôs tendrièn l'Estat espanhèl lo dins temps de l'après-franquisme. Aquesta solucion interessarià tanben una part de la borgesià catalana, tecnocratica e modernista, que veirià amb plaser una Catalo¬ lo F.N.C. èra l'eiretier corrent nacionalista animat dins las annadas 20 Macià puèi per Lluis (4) cf. Alentorn 46 op. l'Interview e 30 per Francesc Companys, l'U.D.C., de Miquel cit., pp. 399-403. Coll i amb los « democratas » e « libérais » que nha desliurada de las constrenchas buro- �impausadas craticas amb franquisme, lo per industrialas estructuras sas moder- nizadas. Per n'acabar amb ia l'U.D.C., direm que repression l'a tocada especialament, al de moment déncia, d'excepoion, fach arrestar fichièr dels militants se- son impru- per la policia aguent trapat e lo sieu l'Estat s'estent cretari e en çò sos ar- quius. B. - Los partits socialistas revolu- e cionaris Avèm vist totara prlncipala estada de las marxista, 20 annadas la naissença d'un d'esperit la caracteristica que 30 e movement catalan. Anam èra obrièr, veire consi l'esquèrra catalana s'es desenvolopada dempuèi la fin de la guèrra. ara Très fachs importants l'anarquisme, — mai : precisament l'anarcò-sendicalisme, que Catalonha (amb lo Levant e Andalosia) foguèt un de « » bastions, subreviu sos pas a la desfacha. 1939, dins la clandestinitat, lo corrent marxista va l'emportar sus lo corrent bakoninista. Dins las annadas 60 A partir de serà renfortit encara orestians un — guèrra, — los militants : solet partit, fondât dins l'abans- manten renfortís per revolucionaris : lo dins sas estructuras P.S.U.C. lo e mai se son d'esperit 1) de militants que venon de tendéncias diversas de l'abans-guèrra (M. S. C., F.O.C.); 2) de gents vengudas del P.S.U.C. (P.C.I. ; Bandera Roja ; P.C.E. (m. I.) ; 3) de gents vengudas dels partits nacionalistas borgés (P.S.A.N.). - anarquista ganizacions politicas Fin de l'anarquisme catalan (5) : la C.N.T. Victoria de febrièr de 1939, en Franco en Catalonha, la genièrrepres¬ : or- Partit de la confede- sa racion. Lo centre principal ne vèn Tolosa. Un Comitat Mondial coordona l'accion de las diferentas seccions de la C. N. T.. Dins l'exilh, las divisions entre las diver¬ sas fraccions anarquistas de la Confederacion s'engrandisson. Al dedins, los mi¬ litants, desorganizats, abandonavan la lucha, descorats. La C.N.T., o puslèu çô que la demorava èra desmantibeiada per ne policia. quistas, D'autres que lucha, sendicalistas collaborèron amb falangistas. D'alhors C.N.T. al déféra cions), la l'interior anar¬ vesiàn ges de sortida manca sa sendicalistas division de la la (scissions, de a los reunifica- coordinacion entre los exilhats, entretenián la confusion mai compléta. C.N.T. e F.A.I. participèron a las guérillas de 1940, en Catalonha subretot, mas se desolidarizèron dels grops ont los elements del P.C.E. o del e P.S.U.C. èran majoritaris. Om assistls, dempuèi las annadas 40 fins a uèi, a una agonia entrebescada de quauques reviscèls del movement anar¬ quista. Dins las annadas 60, la C.N.T. es encara présenta dins l'A.S.O. (Aligança Sendicala movement al las, ». C.N.T. democrata Obrièra). Mas d'aquel temps lo obrièr dintre Las catalan de vlèlhas s'es las tornat o U.G.T. socialqu'an viscut. anarquista sembla L'ideologia anarquista, diá objectivement a una que correspon- etapa del desen- volopament del capitalisme e del riat, la del pichon talhièr, de la mejana entrepresa (e sabèm que dominància d'aquelas estructuras (5) per or- Comessions centralas sendica« l'evolucion de catalan, cf. César M. Lorenzo Après la las e anarquistas Los militants Sendicalista, F.A.I.. C.N.T., exilhats, reorganizan obrièras période de la post-guèrra movements que se dimarxista. : Recampan ferotja. Tèca la granda centrala es sendicala ganizar ; forman d'autres se sion proléta¬ pichona la predins lo l'anarquisme : Les anar¬ chistes espagnols et le pouvoir, ed. du Seuil, col. Cité prochaine, Paris, 1969. 47 �Principat foguèt de las rasons mai succès) es incapabla de porgir al prolétariat esplechat per las grandas concentracions monopolistas e enfrontat amb lo desenvolopament de la tecnologia e de la division sociala del trabalh, las solucions adequatas. de importantas una son estalinizats s'assegurar la manmesa Lo P.S.U.C., jos l'impuls del consul sovietic a Barcelona, Antonov Ouseenkop, e dels servicis de policia sovietica, jogarà un rôtie màger dins los esdeveniments de mai meteguèron P.O.U.M. 2. Los - A. partits d'esperit La tradicion - marxista pro-sovîetica : lo Lo P.S.U.C. Catalunya) de de fusion quèrra es del de corrent la la istoric, segonda d'aquela fusions amb estalinian social-democracia. contèxt autre après (Partit Socialista Unificat lo primièr exèmple istoric un Euròpa de l'èst, mondiala, de en guèrra mena l'es- Dins foguèron nom- brosas. Al brièr de moment de d'enllas 1936 s'èra las eleccions constituit un de fe- Comité entre quatre organizacions socia: Partit Comunista Català, Catalana del P.S.O.E., Uniô listas catalanas Federació Socialista de Catalunya e Partit català proletari. Aqueles quatre partits adoptèron l'estrategia de la Tresena internacionala. La fusion organica se faguèt lo 23 de julh de 1936, très jorns après lo joslevament militar. Lo novèl partit prenguèt lo nom de Partit Socialista Unificat de talunya, secciè catalana de nala ». Pichon obrièr catalan comunista movement a la sa Ca¬ Internacio¬ débuta, lo estent dominât per la C.N.T. anarcô-sendicalista e lo P.O.U.M. marxista, eterogen tanben, de per la diversitat de sos elements constitutius, prenguèt una importància de mai en mai granda espanhòl a dichas que lo conflicte desenvolopava. L'ajuda se so- vietica a Espanha explica aquô. La guèrra permeteguèt als elements estalinians o mai importants, que 242). 48 mai per lo P.S.U.C., traparà d'in¬ lo libre de S. Vilar, mai la de Miquel Nuôez (pp. 225dins se de Nin dirigents sos 1937 que per- desmantibelament d'Andreu de lo de e del l'eliminacion e fi- membres qu'èra alara sos P.O.U.M. lo partit marxista egemonic en Catalonha, refusava de seguir la règa estrategica elaborada per los burocratas d'une Tresena Internacionala en plen desglesiment que Lo P.S.U.C., après la Victoria de reorganizèt dins la clandestinitat. La disciplina de son organizacion li permeteguèt de venir lèu lo primier partit del Principat. Franco, se De cha 1943 1950, a ça sorda la, que una lu- los dirigents del P.S.U.C. Lo secretari général del partit. Joan Comorera foguèt mes en causa per los dirigents del P.C.E., e sos opausa entre eles. partisans dins lo Burèu Politic del P.S. U.C.. Aquestes volièn que lo P.S.U.C. e lo P.C.E. formèsson un « tôt organic » (cf. lo discors de Dolorés Ibarruri au « Tercer a la ca pie del Partido Comunista d'Espana », comuna de Montreuil). Aquela politifin reveniè finala faire a P.S.U.C. del simpla succursala del P.C.E.. En 1950 Joan Comorera foguèt éliminât e estigmatizat coma traîdor, agent del F.B.I. e de Franco, el que deviè morir dins la preson franquista de Burgos en 1958. una La sât direccion als d'una del estalinians mai P.S.U.C. e granda del P.S.U.C., atal, « durs », pas¬ partisans interpenetracion P.C.E.. Rafaël del Vidiella, Josèp Moix, Grigori Lopez Raimundo (l'actual secretari général del partit)... Los del estatuts (6) terviews lo sica mas P.S.U.C. (6) de la direccion. sus gams contra gés » foguèt P.S.U.C. proclamèron los li- especials amb lo P.C.E.. La lucha l'influéncia del « nacionalisme bor- se renfortiguèt. En fach lo P.S.U.C. sotmés, pendent las annadas es- �de la guèrra freja a la direccion disent luchar, al nom de l'internacionalisme proletarian, contra un curas P.C.E.. del En localisme lo chauvin « jòc del nacionalisme bèl tôt centralista, just P.C.U.S. i qu'èran », del utilizats linizacion mantènon se una desesta- dirigents del P.C.E. e del foguèron d'estalinians « ul¬ que poste, complisdesestalinizacion » mais que « a son mai verbaia, qu'aquesta foguèt puslèu impulsada per la basi que las « revelacions de » Krotchev aviân Seguent la politica P.S.U.C. P.C.E., venguèt lo P.C.F. a trebolada. del P.S.U.S., lo torn, coma lo P.C.I. lo pôrtapa- raula de la coexisténcia pacifica ». Aquela politica subordona la politica dels partits comunistas dels pais capitalistas a la politica estrangièra de l'U.R.S.S. (mas aquò sèmbla pas tan nòu ! Abans la guèrra las estrategias de Front popular, venent après d'estrategias de « Front unenc a la basi impausadas als P.C. « » per es la Tresena fasián que estaliniana pais » ?). De dels Internacionala tôt del « pas lo jòc socialisme Mas faire sol biais, lo P.S.U.C. venguèt Per lo tre las tura », gesa • libérais del » tonomia qu'aviá perduda das 45-50. La libertat de poguèrem mai dins « saber per granda lo P.C. P.S.U.C exèmple. la nèt revisionisme del reformista e la P.S.U.C. (coma per lo P.C.E.) promôure una aligança en¬ forças del trabalh e de la culententa amb per establir una de demo- pacificament, per las parlamentàrias, per lo so¬ mejan emplegat per liquidar e Lo dictatura e borgesa, nala los luchar legaias cia totes democracia boralara al movement permetriá que vias establir per sérié una una « democra¬ nacio- cauma ». Vaquí consi lo Comitat central del los objectius d'una cau¬ ma atal que recamparié la grand « majoria dels Espanyols » (resoluciô del C.C. del P.S.U. de C., genèr de 1964) : P.S.U.C. concep 1. « Amnistia - général per als em- presonats i exiliats politics, annul.lació de totes « les sancions 2. fi de i Restabliment - democràtiques « movement dins las annadiscutida, a çò de militants, i que non pas sostenguèt d'à fons, prima al castelhan. de Praga » e per condem- l'invasiment de Checoslovaquia per las tropas dels 5 pais del Pache de Varsovia (cf. la « resoluciô del comité exe- 3. la repressió. de sense les llibertats excepciô, encloses • Convocatoria - lliures cions tuent Lo lo politica rega de « obrièr futur. o dins la discutida, positivas coma la sus los checoslovacs pòdon pas una cratas, un pro-sovietic. Los ligams priviamb la P.C.E. venguèron mens imperatius. Lo P.S.U.C. retrapèt una au- P.C.F. sa tracha se de la politica un Ho- 64-66). pp. oportunista. legiats força 1968, estaliniana, dins esdeveniNous in libéralisme oblidar P.S.U.C., els », les llibertats nacionals. partits mai que lo posicions esdeveniments comunista es tercer trimestre de nos sobre Txecoslovaquia cialisme. lo son o ritzons, comunista « Los ». P.S.U.C., Lo movement lancèt dins la se P.S.U.C. de ments fach aguèt lo XXe" congrès del (1956). internacional son en per lèu Mas » fasié lo poder per matar las antifranquistas en Catalonha. accions tra òm », chauvinisme castelhan « del cutiu d'una elec- mitjançant Assemblea Consti¬ encarregada de determinar el règim El P.S.U. de C. va treballant per les forces politiques catalanes juguin un paper actiu en la recerca d'una entesa général de l'oposició antifranquista de tota Espanya i en l'elaboraciô d'una a que alternativa democrâtica sent inclogui que comuns els a la situaciô punts pré¬ senyalats ». Aquesta mocratica irrealista. estrategia d'« alternativa deaparada per lo P.S.U.C. es Ten pas compte de la natura » 49 �de classa de l'Estat franquista e de las trasformacions que i aguèt al dintre d'aquel Estât. Lo retorn a una democra- borgesa liberala correspond cia qu'a borge- pas las vistas de jaças arcaïcas de la siá (la pichona e mejana borgesià catalana). La granda borgesià, e subretot sas fraccions los modernistas tenir tecnocraticas e grands monopòlis a Ihor assetar Per aquela borgesià del poder d'Estat nàrias los : foncière de se las fraccions représentants Castilha, sanarià carlista obrièra a de d'eliminar tracha de reaccio- l'oligarquia de la pichona paiNavarre... La classa de faire sieu lo programa libéral de jaças socialas decadentas, mas al tôt pas contrari d'aduire sus pocisions sas ela aquelas jaças socialas que, de tôt biais, pâtisson de l'empresa creissenta dels monopòlis. Se tracha de reaiizar un Front Unit anti-capitalista luchant per una alternativa socialista al poder de la bor¬ gesià. a Dins la practica, la politica del P.S.U.C. a per tèca de recampar lo ma¬ ximum de forças per luchar amb lo maxi¬ mum de chabenças per la democracia. En 1969 coordinaciô se de rega constituis un Comité de les forces politiques de Catalunya. En mai del P.S.U.C., i trapam l'E.R.C., lo F.N.C., lo M.S.C. (Movement Socialista de Catalunya) e Aquel Comitat publica l'U.D.C. « nacionalistas un « « la coordinaciô i la unitat de les for¬ ces politiques de Catalunya» (n° 1, p. 2). Aquò segur per establir la democracia per l'Estat espanhôl e per permetre al pôble catalan de s'« autodeterminar ». lan » dent : aqui un longtemps Avèm vist consi 50 del pôble cata¬ problèma que faguèt pen¬ trastejar lo P.S.U.C.. foguèt suprimit, en plen ». rega « centralista » anava pas inconvénients. Arrapava a l'influén- del partit plan d'obrièrs e d'estudiants. cia D'unes rejonhèron lo M.S.C., d'autres lo malgrat sas posicions nacionalis¬ tas pichon-borgesas. A terme, una tala posicion, per aihors al contraria marxisme-leninisme, aurià pas mancat de minar lo raionament del P.S.U.C. al profièch F.N.C., d'autres organizacions A mai catalanistas « ». favor de la desestalinizacion, rectificacion venguèt possibla. Cal- una la guèt esperar las annadas 60. Lo P.S.U.C. publiquèt alara una revista teorica en lenga catalana, Nous Horitzons. A partir de 1967 la P.S.U.C. lo de cion las diferentas Horitzons 8-10) p. Hoc, el de restrictiva. Per de vincles d'auto-govern lana « defensa els amb quan de la resta creaciô la arribarà continua- d'Espanya dels organs nacionalitat Resoluciô del C.C. del (genièr de 1969, in N.O. C.C. crida cata¬ els comunistes n° P.S.U. 16) catalans : a de « El ès- els lluita més decidits impulsors d'aquesta (per las llibertats nacionals) que, a Catalunya ta es comunis- ». — C. P.S.U.C. defensarem i absoluta fou corn aquela lo necessària la las dins (N.O. n° 15, l'autodeterminaciô, la dels ciô amb P.S.U.C. Defensem, Mas ». defensem l'hora de en primier d'autodeterminaciô. Aquesta « absoluta... es Lenin Tes- ». : : but defensa la del l'article de M. Maximi — a l'« autodetermina¬ declaracions dirigentas instanças 1968, P.C.E. tornèron sus las nacionalitats oprimidas timônis Nous lo e leninista posicion ser Autodeterminacion « borgesas Aquela tes bulletin titolat « Combat » que son primier numéro es de genièr de 1969. Lo pretzfach de Combat » se résuma atal : treballar dins P.C.E., contra las pretendudas influéncias e man- Estât fort que permetrià de mesa dominacion sus lo pais. un l'autodeterminacion del Partit. Avèm vist quinas luchas menèt la direccion del par¬ tit, infeudada tota als centralistas del sens interés an période jdanovian, Comorera, partisan de presuposa la revindicaciô oberdret dels nostres pobles a l'auto- del nomia i a l'autodeterminaciô ». �D'exemples atal P.C.E., Lo qu'aquel drech de pòt vòlon, fins l'Estat es- panhòl. acabar Per P. S. U. C., que aquela presentacion del demôra la mai im- portanta força politica organizada de Caa l'ora d'ara, direm un mot sus talonha divisions sas internas. P.S.U.C. Lo estalinian nolitic rabandiment La de es lo blôt mofoguèt après lo fô- pas que pus Comorera discutida de sa M.S.C. foguèt fondât a Tolosa lo genièr de 1945 per de militants d'unes venián del P.S.U.C., descorats son estalinisme, d'autres del P.O.U.M. de que per de Nin de e ambiguitats d'« alternativa de la démocraties » rega politica son critica- das per plan de militants. Una tendéneia d'esquèrra que se poiriá acomparar a la Nova Esquèrra » del P.C. italian dirigida « Rossana Rossanda de existis. cèrt nombre de militants « gau- chistas quitèron lo P.S.U.C. en 1965 e fondèron lo P.C.I. (Partit Comunista Inter¬ national) que ne parlarem totara. » Malgrat aquelas divergéneias, e mal¬ P.C.I., lo P.S.U.C. es encara lo grand partit catalan, plan installât grat lo dins tat los de Comitats d'Accion de l'UniversiBarcelona e dins las Comessions Obrièras. Per equilibrar lo réformisme e lo revisionisme del P.S.U.C., caldriá que se constuiga un grand partit marxistaleninista catalan autenticament revolucionari de d'un d'elaborar una estrategia adaptada a las condicions pais capitalista avançai coma Ca- e las talonha. de l'U.S.C. encara èran Como¬ de refusât en 1936 la fusion lo P.S.U.C.. Se tracha partit fondât per de gents qu'aviàn rera partit dins son adonc d'un venent de divers, corrents democracia reformista al de la social- trotskisme en passant per l'estalinisme. Lo lo M.S.C. P.S.U.C. apareguèt al moment luchava contra lo « que naciona- lisme borgés » e tendiá a venir una simpla sucursala catalana del P.C.E.. Aquô explica qu'aja pogut s'establir sus lo terdonant l'image ren, d'una organizacion nova e catalana. Venguèt jamai pasmens tant important coma lo P.S.U.C. o lo Tre la débuta devisa foguèt : FeSocialisme. Dins la formulacion d'aquela devisa s'atrèba tota l'ambiguitat politica del partit. A començar per l'ajust dels mots Democracia e deració, dire sa Democracia, Socialisme. Un mai Maurin, d'autres d'ancians militants F.N.C. Las per Catalunya) (7) Lo 14 direc- s'i perseguis dins la mai granda libertat. Atal, las directivas d'una direccion que demôra, malgrat son evolucion politica recenta, compausada d'ornes que foguèron compromés dins lo période estalinian, son de mens en mens acceptadas dins sa totalitat. cion. de ditz costat, son Lo M.S.C. (Moviment Socialista - l'autodeterminacion a los pòbles oprimits o separacion totala amb la B. pas. se anar, a mancan mai Per que Socialisme d'unes, Democracia voliá mai democracia borgesa ; son esperit pas dins reformas « socialas » sens granda importància. Son cap èra Joan Pallach. Aquela tendéneia social-democrata (biais S.F.I.O.) èra compausada en granda part de membres del déféra, ré¬ fugiais politics. Foguèt eliminada del par¬ tit en 1966 o 1967 per la «direccion interiora Aquesta prenguèt per pretèxt que Pallach e sos amies voliàn se ligar amb de forças non socialistas per reversar lo franquisme (cf. Marcha, edicion castellana (roneotipada), febrièr de 1968, que estent quauquas ». capable luchas (7) Joan per lo M.S.C., cf. interview de Carner, op. cit., pp. 278- Raventôs 288. 51 �5). Dempuèi aquela clarificacion politi- p. jutjats reformistas. lo M.S.C. a trapat una rega mai coherenta. Se'n vei los elements dins lo document roneotipat publicat lo per M.S.C. en genièr de 1968 : Per la unitat Socialista ; Per la unitat Sindical ; Per la ca, Democràtica ». Lo M.S.C. i social-democrata (la que unitat la dèt Pallach M.S.C.), P.C.E., seccion l'estrategia tanben e del lo recentament grops Per P.S.U.C. gauchisme del del e que lo M.S.C. tracha se venon democraticas de l'unitat socialistas. e democracia en organi¬ ampliar la democra¬ masas... politica aquestas e/ sosten activo de economica dos las l'alternativa partits necessària, democratica encara lo que union per la « democracia » los socialistas jogarián un rôtie motor en mobilizant las massas e en prenent la direc- d'« Uniô de les forces de la cultura cion traball démocratie movement tendéneia Pallach s'unisson amb borgesas mas (per la las forças socialistas forças democraticas demòran en arrièr d'elas). las M.S.C., se oblida pas cracia, vòl restablir la que lucha demo¬ per <■ la transformació revolucionària de la societat ». La democracia permetrià, ais uelhs del M.S.C., que la classa obrièra se ren- fortiguèsse e s'organizèsse : « aquesta (la democracia) es la reivindicaciô prèvia que exigeix orientar íacció d'avui en un sentit de prioritat a les reivindicacions de caràcter démocratie ». Aquela « soluciô democratica de demà », cal èsser « capaç d'orientar-la en un sentit socialista E per arribar a aquel objecdel M.S.C. e los d'au¬ socialistas partits devon tre ara s'unir dins un partit revolucionari que siá pas social- tres democrata biais cal unitat son ni mai estalinian. Del organizacions sendicalas e de las obrièras. Unitat socialista sendicala permetràn après la democracia de luchar nativa socialista d'à fons 52 meteis la classa obrièra compliga sendicala per la fusion de las que sions çò lo cracia nomica P.S.U.C. en » una « pensa del demo¬ democracia Luèga lo M.S.C. moment i la prétend trasformar aquesta ». aquel lista l'establiment de paeco¬ opausar alternativa socia¬ l'etapa democratica n'estènt pas interessanta que per l'organizacion e lo ren», fortiment del ticat mai obrièr. movement naut Avèm cri- tota l'ambiguitat d'una « al¬ ternativa democratica » al franquisme, pr'amor qu'una tala estrategia se fondava sus pas pôrts la val scientifica dels ra- lo poder d'Estat franquista e monopolista. Adonc, aquela borgesià critica analisi una entre tanben lo per M.S.C. e son estrategia. anticapitalista i ». los tiu Après ». cificament a Lo es M.S.C. critiquèsse los mejans que lo P.S.U.C. vèl metre en plaça per i arribar : l'estrategia Dins aquesta del que prepausan la comese unitat Victoria de alterdesparièra de per lo P.S.U.C. e una lo P.C.E., » « faire entre Per con « dels » de « Carillo, secretari général del P.C.E. ; aquelas paraulas de Carillo prèvan plan lo revisionisme del P.C.E. et del P.S.U.C. que pausan pas ges lo problèma de la natura de classa del poder d'Estat e pretendon trasformar la democra¬ cia borgesa » del dedins en ne fasent una democracia economica »). Se vei aqui plan ont se situis la divergéneia entre lo P.S.U.C. e lo M.S.C.. Per los defen- defòra apareguts, primièr temps un forças « del lucha : (Santiago màger part dels P.C. ortodòxes. per sa dins la e la cia critica rega caldrà zacions Per çô que tôca al problèma naciocatalan, lo M.S.C. lo vei resolgut per nal la federalizacion de l'Estat espanhòl. Lo l'autòdeterminacion del pèble ca¬ talan (coma dels pôbles base e galician) drech es a jamai pas invocat dins politic citât. Si lo M.S.C. tisan de solucions es lo document fin finala par¬ moderadas per resèl- ver lo amb força que lo prolétariat catalan pèt s'organizar que dins un partit catalan pas e non tits problèma catalan, dins de seccions castelhans. afortis sempre catalanas de par¬ �M.S.C. Lo establit es Barcelona a mai, mas se trapa tanben a FiGerona, Lleida... Se compren gueres, d'intellectuals en pro grand nombre (i mai que un tèmps una seccion estuBarcelona pro importanta) es tanben establit dins lo prolétariat. aguèt en dianta a acabar remembrarem lo M.S.C. a signât lo tèxt « per la coordinaciô de les forces politiques de Catalunya » (cf. Combat, bulletin roneotipat n° 1, juny de 1969). Son nom se trapa Per P.S.U.C. del costat a mas que tanben del F.N.C., de l'E.R.C. e de l'U.D.C.. La fach de signar aquel tèxt, de participar a una coordinacion politica tan pauc clara es, o tornam dire, contradictôri amb sa rega politica, qu'es definida dins lo document de genièr de 1968. del Lo - F.O.C. (Front Obrer de P.C.E. F.O.C. constituis la segonda temptativa après lo M.S.C. per bastir un partit socialista que siâ a l'encèp opausat a la social-democracia e a sa del traïson l'estalinisme en gra 1962, lo en que movement s'es obrièr, cambiat e a dempuèi réformisme. Se lo (tôt coma F.O.C. se ditz marxista, lo P.S.U. francés) un inté¬ cèrt marxistas. Tre sa naissença F.O.C. una « « d'Estat. Critican P.C.E-P.S.U.C. de violentament « vaga » (cauma la rega nacional pacifiper restablir la nacionala) F.O.C., lo F.L.P. et l'E.S. B.A. pensan que un sol blòt dominant dispausa del poder. La borgesià monopolista domina aquel blôt mas passa d'aliganças amb d'autras classas en fasent de concessions (proprietaris fonciers, pichona e mejana borgesià, burocracia admenistrativa, militars). Per lo F.O.C. es impossible de desseparar los que se dison ca democracia. Lo evolucionistas grat » dels « contradiccions sas durs », car, d'interés mal- écono¬ las classas dominantas del blôt an interés comun : empachar lo desenvolopament obrièrsdel movement païsans. Lo blôt dominant s'apielant sus l'Estat franquista, es impossible de passar d'aliganças amb de classas que lo una alternativa compausan per impausar démocraties al regim franquista (cf. lo do¬ cument roneotipat de las « organizaciones frente », Documentación socialista, febrero del 1969). nombre de crestians d'esquèrra que s'afortisson l'oportunisme social- entend opausar al fran¬ alternativa socialista ». Per las Organizaciones Frente » se tracha d'arroïnar la borgesià e son aparelh Lo quisme totas Fondât dins pas democrata. mies, Catalunya) (8) un tombèsse « C. seriosa per fondar al costat partit marxista-leninista que temptativa un Quinas son las posicions del F.O.C. lo problèma catalan ? Lo F.O.C. contra tota solucion que farià passar davant lo F.O.C. se liguèt es plan estrechament amb lo F.L.P. castelhan la (Frente de Liberación Popular) e l'E.S.B.A. (Front Socialista d'Euzkadi). Aquelas très organizacions constituiguèron las Organi¬ zaciones Frente. Direm simplament que E.S.B.A. es un pichon gropuscul del Païs Base, al moment que l'E.T.A. vèn l'organizacion politica egemonica. Lo F.L.P. fon¬ dât en 1957, es a Madrid la primièra lucha ment de José « de borgés. Ditz que los trabalhaires de Catalonha son conscients de l'existéncia nacionala (sur los plans linguistic, cultural e politic). Mas, segon lo F.O.C., los trabalhaires catalans son d'una « la (8) per lo F.O.C. interview Ignacio Urenda, pp. 323-325. nacionala » catalans davant la classa del prolétariat. Lo docu¬ citât ataca adonc lo nacionalisme lucha opression conscientes cuestiôn del distinto va/or que tiene nacional para la burgesia y para nosotros (los trabalhaires catalans) »; olvidar la lucha de clasas a la hora de « 53 �problema nacional es una paesconder que lo que se quiere, resolverlo dentro es del capitalismo » ; Para nosotros, en cambio, la cuestión nacional no esta por encima de la lucha de clases, sino que es sol un aspecto resolver e/ traêa para - ella de Atal ». « de l'autodeterminación traba/adores de Cataluna pasa por la revolución socialista... y la politica de la clasa obrera es hoy el fortalecer a comisiones obreras entorno a objectivos anticapitalistas ». /os En fach laissa de caire las lo F.O.C. del prolétariat catalan. De paur que fagan lo jòc del nacionalisme catalan, fa lo del nacionalisme opressiu castelhan. E Lenin, a prepaus de nacionalas revindicacions la georgiana (1921) question (9) explica lo nacionalisme de la nacion opressiva es plan mai grèu que lo de las nacionalitats allogènas oprimidas. Lo F.O.C. fa la meteissa error de jutjament que la que de Stalin al moment de l'afaire geor- gian (çô que li de Lenin, que valguèt d'atacs violents li meteguèt de « chau¬ vin grand-rus »). Atal, se las posicions del F.O.C. son justas per quant als objectius anticapitalistas a avançar (coma lo contracte obrièr ») la jos-estimacion del problèma catalan es pasmens una error grèva que fa lo jòc dels enemics del pro¬ « létariat catalan. En fach tracha se corrècta lo sus de es meteis las metre plan, estent totas que doas son dos aspèctes d'una meteissa lucha. Après veire Dins faguèt las las posicions teoricas, anam practicas d'aquestas. modalitats lo movement obrièr, per enfortir Dins C.O. la tôt obrièras. las lo obrièr. Dins tudiant, après la fin 54 del lo los F.O.C. F.U.D.E. del trotskistas Mas d'aquel temps desglesit lo F.O.C. s'i retreban. crisi interna avià una faguèt desapacatalana (1968-1969). Lo F.O.C. avià refusât de participar a la manifestacion del 11 de de rèisser e scèna la lo politica 1968, fèsta nacionala de Ca¬ (avià participât a aquela manifes¬ l'an d'abans). I participar volià dire setèmbre de talonha tacion als uelhs F.O.C. del lo metre movement obrièr jos la direccion cionalista catalana. Lo de la borgesiá nacomitat politic del F.O.C. denóncia los perilhs d'integracion de la classa obrièra als objectius d'aquela borgesiá e lo risc per lo prolétariat de confondre sos objectius amb los de la borgesiá nacionalista. En una paraula lo F.O.C. fa tôt per laissar la direccion del movement catalanista a la borgesiá e jos-estima dins la practica lo sentiment nacional catalan de la clasa obrièra, en prétendant que lo problèma nacional deurà pas èsser pausat qu'après la Victoria del socialisme. Lo corrent desglesiment del de l'an 1968-1969 F.O.C. dins lo pot s'explicar granda part per son incapacitat a ve¬ l'abans-garda del prolétariat catalan. Aquela incapacitat, o avèm mostrat ampliament dins las regas precedentas, vèn d'una jos-estimacion del problèma cata¬ lan e de la sensibiiizacion del prolétariat a aquel problèma. Atal lo F.O.C. se desglesis en un cèrt nombre de gropusculs que totes dison representar a eles sols en nir comessions de Catalonha, s'aliguèt amb lo M.S.C. per contrar la politica reformista del P.S.U.C. e per luchar per l'alternativa socialista e per lo contrarètle F.O.C. pas de subordonar la lucha de classa del prolétariat a la lucha de liberacion del pòble catalan o lo revers. La sola posiges cion (1968) los militants universitaris del s integrèron dins los Comitats d'Accion universitaris (aqui tanben amb los estudiants, pauc nombres, del M.S.C., recampats dins la branca universitària de son partit, Universitat popular). Los estu¬ diants del P.S.U.C. e del P.S.A.N., amb cratic movement es- Sendicat Demo- (9) cf. l'article de Lenin de tion escrich la las en nacionalitats 1922 dins e : <■ La ques¬ l'autonomia lo recuèlh », Questions politique nationale et l'internationa¬ prolétarien, Moscó, edicions del Progrés 1968, pp. 237-245. sur lisme �partit. Dintre d'eles, lo grop Que io grop Militantes Comunistas e d'autres enoara mens importants. l'ancian Filosofia hacer ?, pòdon Tôt segon grops se naria visme aquô quins es trop recent prinoipis son per politics saber aqueles formats. e P.C.I. (Partido Comunista Internacional) Lo - Veguèrem mai naut lo nombre de gents que contestan e contestèron la rega reformista del P.S.U.C. En del 1965 P.CE. e de del de P.S.U.C. fondan un ra) e de C.H.E. (Comités de Huelga Estudiantii) (huelga = cauma). Politicament, denóncia las Comessions obrièras coma integradas al sistèma, coma instruments de la borgesiá e de l'oligarquia. La sola politica valedoira per lo prolétariat es la via revolucionaria hacia la huelga gé¬ néral (tract del « Comité de Huelga Estudiantil de Barcelona, octobre de 1969). » Lo P.C.I. es divisât plusors en frac- cions. Aquelas fraccions menan una lucha entre elas. Una, minoritària, es anada fins a impausar sa rega a las autras en las amenaçant dins un acamp amb de pisto¬ lets e de revolvers. En seguida d'aquel affaire, una granda part del P.C.I. foguèt desmantibelada. A del Barcelona, foguèron de membres de Huelga Estudiantil que, Comité dins lo primièr trimèstre de 1969, nestrèron losofia e » lo decan de « defe- la Facultat de Fi- breu, lo P.C.I. e C.H.O. los e se destrian per son gauchisme e revolucionarisme congenitals. Se de- néncian lo réformisme del borgés. - sa lo Los « Roja e pro-chinés » : Bandera lo P.C.E. (M.L.) Bandera roja. Aquel grop foguèt fondât en 1968. Recampa de partisans de China e de la Granda Revolucion L'unitat politica admiracion d'una de Culturala del grop comuna Proletariana. fa se de la a partir politica Maô-Tse-Tong. Los pro-chinés « P.S.U.C. es una adonc bastir Consi ? en anar un » constatan que lo partit revisionista. Cal partit revolucionari. portar ia bona paraula ai prolétariat trait per lo P.S.U.C.. En fach, paraula » se limita a una denonciacion globala del P.S.U.C.. Ren es pas prepausat a la plaça. Los militants de Bandera roja se destrian per un oportunisme jamai egalat dins la politica militanta. Segon lo « public » e sas aspiracions, tenon un lengatge diferent. Mai que mai se tracha del problèma catalan : davant d'obrièrs imigrats, sera tôt simplament negat ; mas se se tracha d'obrièrs catalans, seràn partisans de P« autôdeaquela bona « terminacion ». Letras. C.H.E. son es Bandera roja. grop E En cataianisme vengut un gropuscul sens las massas, patiguèt d'una scission : tendéncia pro-chinesa forma en 1968 « » tôt que ca¬ pre- lo P.C.I. influéncia sus no- partit : lo P.C.I.. Mas tombèron lèu dins lo revolucionarisme. Lo P.C.I. organiza de C.H.O. (Comités de Huelga Obre- acti¬ un En acabant, mençonarem que l'esquèrra vèl a Per quant al problèma nacional talan, lo P.C.I. lo laissa de caire en E. militants 1969) revolucio¬ verbalisme revolucionaris. un tendènt D. Letras de decèmbre de e pas prepausar una rega coherenta e se'n tenon P.S.U.C. (cf. e lo tract lo del « pactisme » C.H.E. de los la mai sián militants lucha de quasi totes Bandera d'estudiants, roja mespresan dins l'Universitat, e qualifican lo de « pichon borgés » (lo grop estudiant de B.R. es l'U.E.R., • Unió de/s Estudiants Revolucionaris »). mitan estudiant 55 �Aquest an, l'U.E.R. avent deseparegut, sos militants se son reorganizats jos lo G. de tract de décembre 1969, sus la bases). (m. I ). (Partido Comunista d'Espaôa — marxista-leninista). Naissèt dels P.C. tit espanhòl Pékin 1964. en nián •> Sos membres ve- peninsola. Es lo par¬ oficiaiament reconegut per de la » Tiranà. e L'ambassada d'Albania a la publicacion del partit : La Vanguardia obrera. Lo P.C.E. (m. I.) s'establiguèt en Catalonha, mas i foguèt quasiment d'à fons desmantibelat al mo¬ ment de Testât d'excepcion. L'estrategia del P.C.E. m. I.) : constituïr un « Blòt Nacional antifascista e antiimperialista, amb la borgesiá nacionala, destrusir l'Estat franquista e los que lo sostenon, agents de l'impérialisme american. La classa obrièra e son partit (lo P.C.E. (m. I.) tôt segur) devon jogar un rôtie dirigent al dintre del « Blôt Nacional ». La solucion dels problèmas catalan, base e galician se farà per Testabliment d'un Es¬ tât fédéral ispanic. L'aligança amb lo capitalisme nacional » prepausada per lo P.C.E. (m. I.) es diferenta de T« Alianza de las fuerzas de la Cultura y del Trabajo » prepausada per los P.C. ispanics. La classa obrièra deu èsser al cap d'aquel blôt, e non una força d'ajuda. Paris Lo P.S.A.N. Foguèt créât tants tido lo P.O.R. (Par¬ Revolucionario Obrero) : Mençonarem solament per memôria P.O.R., seccion espanhôla de la IVna Internacionala. Aquel partit, d'efièch, se manifesta mai que mai per lo pichon nom¬ lo bre de sos Sosten militants Posadas e son inactivitat. de la seccion argentins) contra Frank (França), Lambert (França) o Mandel (Belgica), çô qu'es pro rar. contra 56 lo Se fa (leader arremarcar nacionalisme per sos atacs borgés catalan. de 1968 F.N.C., qu'avìán del l'ala par los Pasmens mili¬ en me- trentenat d'ans, porgiguèron los quadres del partit. Los autres militants son de joves obrièrs e estudiants, qu'an un 25 entre 30 e ans. Aquel partit nôu clusivement Barcelona. comença marques Fach litants trar. a la nôu un : del entre 50 dins las tanben e « co- ruralas. » P.S.A.N. dins Mas, dempuèi quauques mes, d'existir dins las autras grandas catalanas, ciutats jove es quasi ex¬ la région de e establit que farà que renfortir lo cèrt nombre de vièlhs mi¬ 70 ans, Aqueles son vièlhs fondacion catalan, qu'an din- obrièr movement e mand de i a militants participèron B.O.C. (Bloc Obrer i del Camperoi) puèi del P.O.U.M.. de 1969 cialista Lo TA.S.I.C. P.S.A.N. dempuèi s'es desenvolopat força fondacion. Lo trapam dins los sa diferents tat En genièr (Alliança so¬ Independentista catalana). fondèron Comitats Barcelona. de d'accion de las Dins TUniversi- Comessions obrièras, a près la plaça del F.O.C. desglesit, per denonciar lo réformisme del P.S.U.C.. Atal Los trotskistas - vôlon socialistas. se març F.N.C.. venent jana « F. que en del socialista finança - dels lo darrier nascut dels es catalans partits Lo P.C.E. Nacional Paisos Catalans) repression contra l'E.T.A. e los revolucionaris (Partit Socialista d'Alliberament sigle Estudiants marxistas-leninistas (cf. son P.S.A.N. Lo - lo P.S.U.C. i a pas catalans. vigorosament. Lo P.S.A.N. a cialistas del la Lo es na- P.S.A.N. los apara cionals tanben d'accion lo pus monopôli de la defensa dels interés basi per amb M.S.C. e Per conéisser la el la politica d'unitat los mai militants del so¬ P.S.U.C. rega politica e l'es¬ P.S.A.N., son de consultar sas diversas publicacions : la Declaraciô Politica de Principis del P.S.A.N. » e lo numéro 1 de Lluita (agost-setembre 1969), trategia del portantveu del P.S.A.N. �Lo P.S.A.N. sus sas base sas popularas (pichona païsanarié, s'inspira de las analisis l'opression nacionaia que pâtisson los pais catalans (e mai que mai las classas oprimidas) e l'opres¬ sion que patis lo prolétariat en tant que classa son pas que dos aspèctes d'una meteissa opression. Una relacion de tip l'E.T.A. de dialectic lucha bastison prolé¬ Aquel Estât l'unilat realizariá dels construccion de la taiana un pas sérié de la Pais catalans societat societat lo ont dispausariá del poder. tariat cion la per catalan Estât socialista nala elas. entre P.S.A.N. Lo d'un existls socialista devèrs la socialista e la ca- construc¬ internacio- (cf. article dos de la Declaració polide principis). tica Lo prolétariat deu menar sus sas posicions las autras classas popularas cata- lanas. Per P.S.A.N., lo los son part integranta de obrièra catalana e participan grats lucha de iiberacion En nacionaia obrièrs imi- la classa adonc a la (article 4). cas la Iiberacion del pòpoiré èsser obtenguda per una aligança amb la borgesié catalana : la traïson d'aquesta e son aligança amb lo poder franquista empachan una tala aligança, e mai d'un ponch de vista es- trechament Lo classa la de ges catalan ble ■< catalanista P.S.A.N. obrièra coma deu poiré sos reconegut cion tanben que la s'aligar amb castelhana, mas aquela catalana classa obrièra aligança ». déclara pas se concretizar partits e sendicats aurén los catalana. drechs La a tant pas l'autòdetermina- Declaraciô définis l'es- trategia del partit coma una alternativa globala qu'a per tòca a i'encôp lo socia¬ lisme per la presa del poder politic per lo prolétariat e l'independéncia politica dels Pais catalans (aquesta estent pas qu'una etapa dins la construccion dels Estats Units Socialistas d'Eurôpa). Per daverar aqueles objectius sa obrièra deu recampar a son la clas¬ entorn, na posicions ela, las autras clas¬ a picho- borgesié). Per aquô faire, la classa obrièra ca¬ prepausaré d'objectius de lucha anticapitalisla transitons. Aqueles poirién èsser dins un premièr tèmps : la libertat sendicala, lo drech de cauma. Serèn pas arrapats qu'en créant per la lucha un rapòrt de força favorable al prolétariat. talana D'un lo costat autre tracha se absolutista caracter capitalistas de de las desvelar estructuras nivèl de l'entrepresa. Per faire descobrir (e aquô's pas que lo complément de la lucha al nivèl de cada entrepresa) lo caractèr al cal alhors, de tanben classa de l'Estat. L'Estat fran¬ quista es d'efièch de mai en mai l'expres¬ de sion la borgesié adonc desvelar d'aquel Estât frontar amb aquel aparelh caractèr La opressiu consequéncia, en e, el. Cal monopolista. lo lucha d'Estat armada es s'encontra necesséria a partir d'un cèrt nivèl de radicalizacion de la consciéncia las massas politica popularas e de las luchas de lo capita¬ contra lisme. Lo P.S.A.N. dins primièr temps luchas de mas¬ amb l'aparelh d'Estat per lo biais d'una lucha armada estil E.T.A.. En ges de biais cal faire lo contrari. E.T.A. per exèmple s'es lançat dins la en lucha armada negligissent l'etapa precedenta qu'aurié demandât un desenvolopament grand de las luchas de un faré tôt per organizar de sa abans de s'enfrontar massa. fach D'alhors recentament Lo P S.A.N. la son es direccion d'E.T.A. autôcritica. adonc un a partit revo- qu'élabora sa tactica a partir de la problematica plan particulara d'un pais plan définit : Cataionha. Al problèma social que coneisson totes los pais ca¬ pitalistas avançats s'ajusta un problèma nacional. Lo prolétariat e las autras jaças de que pòdon s'aligar amb el pâtisson una dobla opression : en tant que claslucionari 57 �desprovesidas per lo desenvolopadel capitalisme monopolista e en sas ment tant lo catalans. Se tracha pas ges per que P.S.A.N. de d'aquelas doas opressions. L'istòria contemporanèa del Principat mòstra d'efièch que neglegir un d'aqueles aspèctes menarià a una carrièra bôrnha polltica. Avèm vist dins quinas carrièras bôrnhas s'èran aprigondits los Partits Nacionalistas borgés e pichon-borgés, del meteis biais que los partits obrièrs que s'èran desvelats èsser espanholistas », sià per conviccion, siá per oblit del problèma catalan. veire générais ges una mespresar l'istòria del movement obrièr primièr de tôt, dos obrat- per — catalan, Emili : Giralt, Termes Els Albert moviments Balcells, Josèp socials Cata- a lunya, pals valencià i les illes (1800-1930). Editorial Lavlnia, Barcelona, 1967. Manuel a la Tuëon història del de Lara : Introducciô Moviment rial Nova Terra, col. segonda edicion, 1969. Obrer, édito¬ Sintesi, Barcelona, « Lo P.S.A.N., leninlstas xistas d'elements rescapats ni l'un ni blèmas pas « amb trotskizants, « del partits estalinians, neglegis mai l'autre d'aqueles dos pro- de per ment de maroriginas ; pro-chinés » e que recampa de diversas la los chauvins societat aitant catalana » dins ». Ditz partits es catalana. Tomba vista estrecha- qu'una aligança una castelhans « tant es sèmbla de venir politica d'ara dispaud'obratges. Lo mai impor¬ lo de Sergio Vilar. Caup una tièra gaire d'interviews d'ômes politics de tota la peninsola : Sergio Vilar, Protagonistas de la Espana Democrética ; la oposiciôn a la dictatura, 1939-1969, Ediciones Sociales, Paris, 1968. Mençonarem tanben : — pasmens son que nos son o dirà. Nos estrategia poli¬ biais de s'acarar amb la proble- del Principat li poirèn permetre de aquela abans-garda politica que desfauta a la classa obrièra catalana. Andreu Jaume 1969. (Aquel compléta a l'evolucion BIBLIOGRAFIA Primièra part : bre per son de revolució la Lliga regionalista, sas ori¬ ideologia, veire l'excellent li¬ Jordi Solé-Tura Barcelona, 1967) 58 Catalanisme i burgesa. (Ed. 62, col. A l'Abast, ; problème de doctorat, Nantes, obratge dona una vista plan de l'evolucion politica de 1939 informat sus politica cata¬ pas gaire recènta de la es Frères du Monde, n° 60, octobre (Numéro consagrat a las luchas obrièras en Espanha. Lo capital sus Ca— de 1969. talonha BALENT. Le : tèsi lana). es un dels subretot messions ginas, Rossinyol 1964-65. Mas Parla — : situacion non- poirà venir l'abans-garda del L'evolucion politica de que las annadas venir de sam necessària. prolétariat catalan ? matica Per la national catalan, Es tica, Segonda part mens de obrièras ben informats. de las CoMovement estu- l'activitat e del diant, mas ditz Partits). quasiment A aqueles publicacions de obratges ren sus los ajustarem las organizacions politicas. Publicacions legalas de l'«exterior» coma Nous Horitzons del P.S.U.C. (es¬ tampât a Mexico) o publicacions clandestinas, generalament roneôtipadas, coma Lluita, organ del P.S.A.N. las �Fos/ bofiga ' rcalitat ? o I ' otei lei diaris, sènsa oblidar lo « diari parlai » de l'O.R.T.F., arrèstan pas d'ensucar lo public despuèi de setmanas amb la question de la creacion a Fòs, entre la branca de Ròse-Grand e l'estanh de Bèrra, d'una acieriá nòva que permetrà, a çò que dison, de donar a Marselha mai largament a Provènça-Lengadòc, e una industria poderosa. D'aquesta realizacion, se ne'n parla fa totara dètz ans e avèm pogut se demandar s'èra pas una espècia inconoissuda de sèrp marina ! Pasmens, es just de notar que lo Pompidor es Presidènt de la Republica, e que lei promessas, lei tèn, eu ! Tôt aquest chamatan, retas, que dison qu'es de aquò i i a de marridei lengas, de basacirconstància, e que darrier tôt rèn que de cracas. assajar de i veire mai clar, estènt que lo problèma es estât puslèu neblat, a bèl esprèssi, pèr de gènts qu'an un interés qu'es pas lo d'Occitània. Adonc, es d'aquest ponch d'amira qu'anam estudiar çò que se deu passar a Fòs, perqué nosautres, Occitans, enganats qu'enganats fins ara, avèm lo dever de comprendre a Podèm e d'analizar lei causas. D'ISTORIA DE... FRANÇA ! A la partènça, lo projècte de Fôs, son origina es a Marselha. Se eau entornar dos sègles arrier. Vèrs la fin de la XVIII, reiautat de drech divin, dins lo mitan dau sègle Marselha es un pòrt que sa prosperitat es granda. mai que mai amb leis « escalas dau Levant ». Trafèga Es un repaus 59 �per de mèrças preciosas qu'alarga puèi dins tota Euròpa. De mai, la vila a una fonccion industriala dins l'encastre de segur, d'una economia qu'es pas la capitalista que la maquina de vapor farà son artisanala. Pas de terrador succès, e que resta encara pron comerciau tocant Marselha, Provènça s'acontenta de porgir de trabalhadors... Lei territòris comerciaus de Marselha son França e Eurôpa. Arriban lei guèrras de la Revolucion e de l'Empèri. pòrt es arroinat ; la populacion es d'à fons reialista e antibonapartista. La conquista d'Argeria dona mai vam au port. Pasmens, lei sôrgas d'energia importantas sont dins lo nòrd d'Euròpa ; e mai i aga de bacins carboniers en Occitània, non empacha que lo desvolopament industriau es mai rapid en Eurôpa septentrionala qu'au nôstre, e una part dau trafec maritim es destornat vèrs lei ports dau Lo Nord. Marselha es I a la en crisi. Aiirosament, lo canau de Suez es traucat. conquista de « l'Empèri coloniau », es « l'Empèri Francés ». Lei borgés marselhés an comprés. Son pas occitans : serà elei lei fondators de l'Empèri fran¬ cés ! Compliràn la mession civilizairitz de França per far créisser son molon de sòus ! Bastisson, nôstrei borgés, d'usinas : rafinariás de su¬ somolariás, minotariás, sabonariás, tanariás, qu'utilizan lei matèrias primieras que lei batèus marselhés carrèjan de l'Empèri coloniau. Aquesta solucion èra simpla e possibla : una sabonariá costava mens car sa construccion qu'un batèu, e avián demai pron argènt aquestei borgés per se pagar de batèus. Pas de dificultat de finançament. cre, En 1913, Marselha es l'un dei ports mai importants mai aga un pauc reculât per l'encausa dei ta¬ rifas proteccionistas de la lèi Méline : primier port d'Eu¬ rôpa (alevat lei ports britanics), es quatren en 1913, darrier Rotterdam, Hambourg e Anvers (très ports dau Nord !). Lo trafic passa de 50 % aqueu de 1870, es d'aperaqui 9 mi¬ llions de tonas ; la chifra dei passatgiers a creissut de 60 %, d'Eurôpa, n'i 60 a e 600.000. �Tôt d'un tèmps i a progrès e reculada. Progrès abso¬ lut, mai reculada estènt que lo Nòrd a ara una infrastructura industriala modèrna e diversificada, e que Marselha es un pòrt francés, sènsa industria lorda, sènsa arrier-païs. La borgesiá marselhesa a fach sa chausida : luega de bastir una industria lorda qu'auriá congreat d'industrias de trasformacion, li a mièlhs agradat d'aver una industria de tractament dei mèrças colonialas, çò que costava gaire e de profièchs assegura gros. La guèrra es aqui. Es solament en 1924 que Marselha tornarà trobar lo trafec de 1913. ÇÒ grèu es que lo trafec mai important, lo dei mèrças tractadas a quèi arribarà au nivèu de 1913 solament en 1937. Serà escondut aquô, per lo creissement dau nombre de passatgiers. Es totjorn que Marselha ara es luenh darrier de pòrts europencs. Ansin, Rouen e Genoa l'an passât. Mai, dins sèmbla un païs en recession coma o èra França, E puèi, i a leis anexas de que i a progrès. l'estanh de Bèrra que i arriba lo encara petròli. En 1937 e 1938, es 1913 es passai. Es mai la guèrra ; lo trafec tom¬ zéro. Represa en 1946 ; en 1949, totei lei nivèus precedènts, lei de 1913 e de 1938, son batuts. la represa, ba quasi a Es la començança de la fin estènt qu'aquesta activitat artificiala. Ata ! la chifra de 1949 vèn pèr una bêla part de la reconstruccion que se complis en Eurôpa e dau trafec militar amb Viet-Nam, que lo govèrn francés i fa sa es guèrra coloniala. D'en pertot es la descolonizacion. Puèi es la guèrra d'Argeria. Un côp mai totei lei records son batuts en 1962 : mèrças, très côps mai qu'en 1938 ; passatgiers, dos côps mai qu'en 38 ; batèus, dos côps mai qu'en 38... Es la fin... La mession colonizairitz de França es acabada, e amb ela es mòrt lo Marselha de la borgesiâ tradicionala. Après 1962, lei chifras dau port son grosses, mai vèsubretot dau petrôli recebut pèr leis anexas de Lavera e de l'estanh de Bèrra ; lei mèrças e lei passatgièrs se tènon just au nivèu de 1913, e estènt que l'escala a cambiat, pèr comparason Marselha n'es tornat a 1830, abans la conquista d'Argeria ! non 61 �L'IDEA DE FOS Marselha imperiala mòrta, lei companhiás parisencas qu'avián dins la vila de sètis sociaus de circonstància lei trasferisson dins la capitala. Lei borgés, n'i a doas menas. Aquestei que se dison qu'es pas possible de resistir e que çò melhor es de s'integrar au capitau francés e internacionau. E puèi, i a leis autres, aquestei que vòlon luchar. Lei primiers, es lei companhiás de navigacion mai mai. Es ansin liquidada la flòta marselhesa. Disparèisson de noms ligats a l'istòria de Marselha : Fraissinet, Cyprien-Fabre, Paquet, e lei van lèu seguir lei Messageries Maritimes, la Compagnie Générale Transatlantique... Van plaçar autra part sei capitaus. que Lei segonds, es una borgesiá qu'es forçada detornar trobar una consciéncia occitana ! Son cap, e mai n'i aga d'oficiau, es lo Pèire Terrin, presidènt de l'Union Inter¬ professionnelle Patronale, un « patron de combat » (lei trabalhadors marselhés ne'n sabon quauque rèn !), qu'en 1966 faguèt una declaracion revolucionària pèr un capitalista francés : « Se laissan anar lei causas e sa degradacion relativa, abans 10 ans serem lo campament de l'Euròpa e la residéncia segondària dau Parisenc ! ». pas ò Aquesta borgesiá adonc, avoat, decidiguèt de mens estament. que se vira a un bastonar occitanisme mai pèr gardar son Non èran en postura favorabla, e lo Govèrn, représen¬ interés dei monopòlis que, pèr ara, lo cèntre de gravitai de seis afaires se trôba en Euròpa dau Nord e dins tant deis la région parisenca, fasián son pron pèr supremir leis entrepresas que leis entrepachavan, aquestei monopòlis. Adonc, en Occitània, se liquidèt una bêla part deis industrias mecanicas qu'avián pogut se desvolopar : Fouga a Besièrs, lei talhiers navaus mai que mai a la Senha e au Pòrtde-Boc, sènsa parlar d'entrepresas mendras. S'estènt avisât coma tôt aquò èra grèu, lei capitalistas marselhés « resistènts » bandiguèron l'idèa d'una industria 62 �lorda a Fòs. Eran butats pèr son interès, e tanbèn pèr lei trabalhadors de la région que, de segur s'èran alienats sus lo plan culturau, avián pas esperat que lei patrons s'avissèsson que tôt anava mau dau caire de l'economia ! una Mai, èran en inferioritat, lei patrons. En 1880, bastir sabonariá, n'avián lei mejans. Uchanta ans pus tard, pèr construire un complèxe sidérurgie, caliá una massa de capitaus qu'avián pas. L'Estat deviá intervenir. E, en 1962, la Lòtja de Comèrci de Marselha comprèt 1.600 ectaras dins lo gof de Fòs, mentre que l'Estat se deservava 3.500 ectaras e qu'un sendicat mixt recampant lei Lôtjas de Comèrci de Marselha e d'Arle e lei collectivitats localas, èra fondât. Se lo Govèrn s'entrevava dau projècte de Fòs e interpèr ajudar la borgesiá marselhesa, es que Testament économie lo butava e que, de tôt biais, se pensavan qu'aquesta borgesiá seriá rèn qu'una força d'aponch pèr lei monopòlis internacionaus. Aquestei d'aici, sa part d'investiment seriá mendre e gardarián l'empenta ! De mai, dins lo Govèrn, d'òmes vesián banejar la revendicacion etnica que mancariá pas de s'alargar se la degradacion economica se perseguiá. La rason politica de França una e indivisibla èra presènta. veniá LO PORT PETROLIER E MINERALIER L'idèa de Fòs popularizada partènt de 1962. Coma aquò prendràn paciéncia, lei gènts, se diguèron lei teenocratas dau es Govèrn. En 1964, la « Délégation Générale à l'Aménagement (D.A.T.Á.R.), porgis 10 milhons de francs pèr fin de permetre la començança dei primiers trabalhs. du Territoire» aquò — deu èstre un côp d'azard — just au mo¬ qu'en Lorrena, lei grops Sidelor e De Wendel an de- Tomba ment cidit de bastir dada a quand Nôstrei construccion una acieriá nòva. L'acieriá de Fòs es reman- ? capitalistas explican qu'es pas abandonada la d'aquesta d'aici. Non, s'agirà d'esperar rèn 63 �qu'un pauc mai que çò qu'avián promés... E pèr mostrar que vòlon pas enganar lo brave pòble, lo Govèrn ditz que van construir un pòrt nôu pèr lei pétroliers e lei mineraliers. Dison pas qu aquest pòrt nôu èra vengut una nécessi¬ perqué lei batèus de 200.000 tonas que son tirant d'aiga passa lei 16 mètres, i aviá ges de pòrts d'Eurôpa que lei podián aculhir a quèi ! Adonc, aquestei gigants de la mar, pèr que pòscan intrar dins lei ports, d'en primier lei devián vuejar d'una part de son cargament, e la résulta èra una pèrda de tèmps e d'argènt. Fòs, nécessitât pèr lei capitalistas èra présentât coma la chabènça de Marselha e d'Occitât tània ! An bastit de mai usina petroquimica qu'emplèga quauquei centenats d'obriers e an pausat subretot un polit bornèu qu'escala de long de la valada de Rose (pipe-line Sud-Europenc) pèr menar lo petròli en Alemanha... Vaqui una industrializacion complida a bon compte, e m'as colhonat quand t'ai vist, mon òme ! una Pèr subrepés, aquest pòrt nôu, la Lôtja de Comèrci de Marselha qu'aviá un cotèu sota la gargamèla, lo financèt per mai de 50 %. D'una passada se parlèt plus d'usina siderurgica, çô pas lei gènts de Provènça de pas decessar de demandar quora se fariá, elei que lo caumatge tocava que mai. qu'empachava LA DEMOGRAFIA E L'EMPLEC Despuèi 1960, d'un biais generau Occitània, e lei Bocas-de-Rôse particularament, coneisson una crisi d'emplec generalizada. L'encausa, o sabèm, es lo sotadesvolopament économie que vèn de la colonizacion dau capitalisme francés e internacionau. Aquô a fach rèn zòna de Marselha e pulacion activa qu'es nivèu Plan. 64 considérât que créisser e embelir. Ara, dins la de l'estanh de Bèrra i coma a 4 % de la po- çô qu'es lo doble dau perilhôs pèr l'administracion dau en caumatge, �An calculât, nòstrei tecnocratas, que populacion de la sariá d'aici a 1985, la Marselha-estanh de Bèrra-Ais pas1.350.000 abitants a 2.300.000, e èra mestier de de zona aperaqui 300.000 emplecs novèus pèr servar solament populacion activa d'ara qu'es de 35 %, siá 5 % de mens de çò qu'es pèr França (40 %). Se tròba que lei creacion d'emplecs rèstan a rèire de l'alargament demografic ; mièlhs, una a cha una leis entrepresas importantas crear lo taus de tancan sei portas. Mai, vaqui que d'un còp, au mes de decèmbre de 1969, ans après la construccion de l'acieriá Sidelor-De en Lorrena, lo Govèrn anóncia oficilament que siá cinc Wendel « pren en consideracion lo projècte de la construccion d'una usina siderurgica a Fôs ». En subrepés, lo Léo Hamon pré¬ cisa que l'esquèma d'amainatjament de Marselha-Fòs es adoptât pèr lo Consèu dei Ministres. Lo Govèrn parla de « presènt de Nadau » pèr leis Oc¬ citans ! Me diretz que i a rèn que l'estomac que sauva ! PERQUE ARA, FOS ? non Es bèn la question qu'avèm de pausar. An de cinc ans, puèi pèr Nadau, vos fan plaser. politica citada listas, i I a es de tôt quauque segur dich de La rason presènta. Mai, pèr de capita- rèn mai. una rason mai importanta que la politica perque pèr lo bonalir deis Occitans que lei capitalistas dau nòrd son venguts a l'ajuda — ò puslèu, an vougut se ser¬ vir, — de nòstrei borgés marselhés pèr ara convertits a una es mena lo a pas d'occitanisme. En brèu, pèr de capitalistas, la rason determinanta es profièch. E vaqui ont ne siám, pèr l'acier : 1°) Lo mercat oest-europenc de l'acier, qu'èra en sôm, s'es desrevelhat fa dos creis de 15 % pèr an ; ans, e en França, la produccion 2°) lei quasernets de comandas son clafits, lei délais de liurason s'alòngan, lei prètz montan e lei estaments fi¬ nanciers deis entrepresas son bons ; 65 �3°) grandmercejant son «plan dona sidérurgie», lo Govèrn gròssa ajuda ais industriaus francés, e de mai a acceptai d'importacions de minarés de fèr e de carbon de còca estrangiers sus la basi de prètz internacionaus, enfin, la S.N.C.F. acôrda a la siderurgia de tarifas preferencialas ; una 4°) Una entenduda siderurgia italiana, çò trament que mand d'èstre passada amb la resolvrà lo problèma dau pene- es a de l'acier italian dins la valada de Rose. Aquesteis elements an butât lo grop De Wendel de decidir 1 aventura (« aventura » que sei riscas son limitadas !) de la construccion d'un complèx sidérurgie nòu. Mai, podiá èstre plantejada au Havre, aquesta siderur¬ gia. Au mes de setèmbre encara, semblava qu'anava virar coma aquò. Lei condicions economicas dau moment (valènt-a-dire pèr lei dètz annadas venèntas) èran favorablas au Havre perque lei mercats grands son mens alunchats. Mai, pèr plus tard, a Fòs i aviá d'aiga e d'espacis liures e èra mièlhs plaçai. Bastava que lo Govèrn prometèsse de compensacions financieras a De Wendel pèr que lei siderurgistas lorrens chausiguèsson Fôs. Es çò que se faguèt. Lo Govèrn dei monopòlis es ganhant. D'abord sus lo plan politic estènt qu'au nom de la Nacion francesa (una e indivisibla...), ajuda una région en dificultat ; ansin espéra chaplar lei revendicacions pèr la regionalizacion e frenar la presa de consciéncia de son occitanitat pèr lei massas. Puèi sus la plan financier bord que fa pagar pèr totei lei subjèctes de l'Estat francés leis investiments que permetràn a De Wendel and C° d'acampar d'argènt. A socializat lei riscas e conservât lei beneficis pèr lei monopòlis ! ÇO QUE SERA FOS Fôs se farà. Construiràn pèr començar très nautsfornèus que sa produccion sortirà partènt de 1973 e montarà fins a 1980. A aquest moment d'aici serà de 7 milhons 500.000 tonas pèr an. Lo minarés vendra d'en primier de Lorrena, puèi de minarés de Mauretània remplaçaràn. 66 e d'Austràlia lo �siderurgica qu'utilizarà l'acier porgirà de proservisson dins la construccion automobila, l'electrò-mainatgier e la pairolariá. La consomacion d'aquestei produchs creis de 8,5 % pèr an ; pèr ara, la produccion es deficitiària. L'exportacion se farà dins lo bacin miegterranenc e cercaràn tanbèn de lei plaçar dins tota Occitània L'usina duchs plats que (ont ???). Pron entrepresas an anonciat son instalacion a Fòs : ; lei Forges de Gueugnion, que tractaràn l'acier inoxidable ; l'Air Liquide ; la Société Provençale d'Etudes et de Construtions Industrielles, qu'es una filiala creada pèr doas societats lorrenas ; lo Gaz de France (usina Ugine-Kuhlmann liqueficats)... de gas siderurgica e lei nauts-fornèus 3.000 trabalhadors, e dins una ipotèsi L'usina 2.500 a emplecs induchs donaràn d'ôbra a LEIS INFRASTRUCTURAS E emplegaràn plafons, leis 40.000 obriers. MARSELHA Aquestei chifras resumisson tôt. Vblon dire que pèr ajónher lei 300.000 emplecs necites pèr 1985 es mestier de crear leis infrastructuras que soletas asseguraràn lo desvolopament économie. puèi, dison que Fòs deu sauvar Marselha. Mai, leis pèr ara son mediòcras. Quasi tôt es de faire. Es verai qu'an ja construch a Selon un centrau telefonic religat a Fòs, qu'un programa telefonic complementari de 1 milhard 400 milhons es previst, que i aurà un « esfòrç de ligason estradala », lo classament dau Pôrt-deBoc en zòna 3 (pèr lei descentralizacions industrialas), la fondacion nacionala de Camarga (?), lo pargue regionau de Leberon (??), una ligason amb Florida nòva (?? conoissètz, E infrastructuras pas verai ?)... aquò bèu, nos lo debanèt lo 22 de decèmbre pas¬ Monod, représentant dau Govèrn, que diguèt tanbèn : « L'estament dificil de la région pòt menar a faire de Fòs un isclon industriau virât vèrs lo Nord e la Tôt sât lo sénher Jeròni mar, que rosas séria rèn qu'una tèsta dau Nòrd » ! de pònt dei régions pode- 67 �De còps, son d'una sinceritat aquesteis òmes ! Vos fan comprendre aquestei prepaus çò que valon lei realizacions promesas pèr lo Monod. « D'autant qu'eu, pas mai que son primier ministre, l'Occitan » Chaban-Delmas pèr lei bocas dau Chalandon, diguèt rèn, son jorns abans, deis infrastructuras que l'industrializacion vertadiera de la ré¬ la ligason Ròse-Rin e l'autò-estrada Marselha-Fòs. quauquei de realizar pèr gion : Jutjatz : l'amainatjament de Ròse solet deviá èstre acabat pèr 1972 ; en seguida dei retards dins lei crédits, foguèt — remandat a 1976 ; lo Govèrn vèn de demenir lei crédits prevists d'encara 60 %, e aquò mena au mens a 1980 ! la li¬ gason Ròse-Rin, ela, pèr de batèus de gabarrits grands in- ternacionaus, s'es acabada pèr 1990. sera polit ! e çò que confirma aiçô es que lo tunèu dau Rôve qu'un avalancament l'a tapat très ans fa, e que religava lo pòrt de Marselha au Rose, non es encara reparat e ges de crédits son prevists pèr lo tornar metre au servici ! l'autò-estrada Marselha-Fòs, indispensabla dustrializacion de Marselha, ne'n parlan dins lo — pèr l'in¬ projècte d'esquèma d'amainatjament de Marselha-Fòs, mai lo traçai n'es pas chausit, la proceaura d'expropriament pas entamenada, e lei crédits, n'i a ges ! E LEI TRABALHADORS Fin finala, Marselha a pas l'èr d'èstre tant afavorizada qu'aquò pèr lo projècte de Fòs. Alara, podèm demandar : a Fòs, lei 40.000 emplecs directes e induchs créais, seràn pèr eu ? La respònsa parèis clara : lei quadres vendràn de Lorrena ; i aurà benlèu quauqueis emplecs de totòbras pèr de trabalhadors dau Pòrt-de-Boc ò d'Istre, mai ja, en Lorrena, i a de gènts qu'an fach sa valisa pèr venir s'instalar dins lo « Miegjorn », au solèu ! Au solèu ? tomba r dins un 68 Benlèu... mai, lei paures, se se crèson de paradis, cambiaràn lèu de vejaire ! Es pas �pèr còp d'azard se de zònas coma lo gof de Fòs e la pla- gaire pobladas. Lo climat i es dur, lo mistrau bofa e i a rèn pèr l'arrestar. Adonc, lei doas ò très vilas nòvas que nòstrei tecnocratas vòlon bastir entre l'estanh de Bèrra e la branca granda de Rose, i vendrà d'estrangiers, mai pas gaire d'Occitans qu'elei, sabon çò qu'es lo pais. nassa de Crau non se son PER CLAVAR De tôt aquò, que conclure ? Que leis infrastructuras de Fòs, e mai restèsson incom- pletas, costaràn car e seràn pagadas pèr la région e lei trabalhadors francés. E es De Wendel e sei companhs que recuperaràn lei beneficis e anaràn leis investir ont li agradarà. projècte de Fòs, maugrat la « participacion », s'es Paris ; an pas demandai son vejaire ai gènts dau païs... La résulta, serà la colhonada espectaclosa que compliràn lei tecnocratas amb sei vilas nôvas. Puèi, i a pas ges de politica globala pèr Fôs. Pèr lo Govèrn, i a pron que siá una tèsta de pònt pèr Eurôpa dau Nord. La bêla pròva : 40.000 emplecs reservats a d'estran¬ giers quora ne'n caudriá 300.000 pèr leis Occitans ! Siám clars : Fôs es realizat pèr lei monopôlis que ne tiraràn de profièchs. E ai coma una idèa que lei patrons marselhés que volián resistir son ara a mand de passar a una collaboration amb lei siderurgistas lorrens e lei finan¬ ciers francés e estrangiers, contra de segur, de compen¬ Lo adobat a sations. Ansin, lo jor- D'aquô, pron gènts se ne'n son avisais. nalista économie Robèrt Dubrou a publicat dins « La Mar¬ seillaise » una tiera d'articles que s'acaban amb de ques¬ tions : « Coma va se desvolopar Fôs ? Quina man-d'ôbra vendrà i trabalhar ? Coma serà ligat a la région, e qué benefici ne serà tirât pèr totei ? En brèu : Fôs, pèr eu ». ? Despartimentala C.G.T. dei Bocas-de-Rôse a declaracion ont ditz que la man-d'ôbra locala deu L'Union fach una 69 �èstre utilizada en. prioritat e que tre ara eau formacion professionala. preveire una Lo club Démocratie Nouvelle e lo C.O.E.A. an, lo 17 de decèmbre, organizat una acampada publica que se i es charrat de la question dei vilas nôvas de l'estanh de Bèrra e dei populacions importadas que vendràn restar aqui. Tôt lo mond, franc de silèneis prudènts dins de jornaus ò de mitans que non vòlon ò non ausan dire la veritat, son d'acòrdi : Fòs pòt representar l'avenir pèr Occitània mai, pèr e ara, lo Govèrn demanda rèn ais abitants, ais Occitans, una idèa-fòrça en favor dei monopòlis. destòrna Son tant consciènts d'aquò lei gènts que quora li parlatz de Fòs, la respònsa es : «Van faire aquò... van faire aiçò... ». « Van », es leis autres, lei tecnocratas capitalistas, pas leis Occitans. Fôs vèn realitat pèr çò qu'es dei profièchs acampèr lei monopòlis. Es una bofiga pèr çò qu'es dau desvolopament vertadier d'Occitània. A nosautres d'obrar pèr que lei profièchs capitalistas sián tornats a la région, a Occitània, qu'adonc sián socializats, parier dei riscas. Amb Fôs, leis Occitans an una escasènça bêla pèr alargar seis una pats idèas. Glaudi Barsoti. ACABA DE PAREISSER Robert LAFONT Essai sur la littérature occitane GALLIMARD, ed. au temps de Henri IV �CALENDARI ACTUALITAT, POLITICA A Besièrs lo 13 de Febrièr. colèra Per cada vinhairon en un Ici il n'y Andrieu a C.R.S. en armas. ni riches, Il n'y Casterè. ni a pauvres, que ditz des vigne¬ Casterà. Totara sarrarà la prèp, quand farà lo ponch sus la situacion regionala, mas pel mo¬ ment quicha. Dins la sala granda del Pa¬ lais dels Congrès de Besièrs, s'es vertat qui i a mai que mai de vinhairons, i a de Quicha, vertat e de i lo pus a de paures. la sala. Supoder metre un nom sus forces morres. Lo companh qu'es a costat de ieu ajusta los milièrs d'ectès de vin que se recòltan dins las campanhas de tai o tal monsur plan mes que beu al comptador de la beguda o qu'escota, engravatat, braces crosats, tes¬ ta en arrèr, la mina atencionada çô que Los ai vistes, los ries, dins fis d'èsser de Besièrs per se ditz d'en naut d'una tribuna clafida de notables. paures manobrats, « interés général » far tôt rons. ries los d'un Los engolir. s'agls de se mostrar. Se môstran. del costat dels costumes fiai a fiai, del tweed e dels cigarros en forma de tavèla, mas an lo gèst de la man que cal cap a las casquètas graissosas, las canadianas, los blaus de caufa, las caras mal rasadas. Cal çô que cal. mes e Se tenon aqul. Amb Juli Faigt. Manca senator-cònsol. Lo paure el, del temps que manifèstan, es tôt ocupat al manifèsta radical. Mas son adjonch, Guilhèm, inspector del trabalh es vengut, encenchurat de tricolòr. Lo cercaràn quand s'agirà de se trapar davant los C.R.S., mas fa pas ren. I es. A la tri¬ Bayou es Brousse, lo A Ne siém a la meteissa micagròsses que tenon l'ennaut de la scèna, que fan la politica, sa politica de sostén de prètzes mai que mai e maca : los totjorn sa plaça. drapèus tricolôrs. Mas Casterà a Capendut a pas esitat a dire que s'o caliá lo Miègjorn tornariè venir catar... Alara... Alara : pas ren de tôt, de dra¬ pèus n'i a pas, ponch final. Manca MICA-MACA « socialistas » son tanben Las cantonalas son dins un notables de la fèsta. buna. TOTJORN LA utilizats, al nom que permèt de pas D'acostumada que los los sortisson. 71 �LO RETORN Dins la DE CASTERA sala òmes los ? afar s'espèran çò a pete. La setmana de davant, a Capendut, tôt a plan començat. Retorn en força de Casterà e de son Comitat d'Accion viticèla. Discors musclât, en progrés de consciéncia regionala, operacions de comandò, plan menadas : mesa a sac d'una percepcion, davalada a la gara, fuòcs alucats sus la rota. Casterà, que semblava aver força perdut de sa popularitat al moment de las legislativas ont s'èra fach ofrir una vèsta flame-nòva, a représ de dents e de buf. que Aquel d'aqui s'es — ditz ren, un orne pas desplaçat de quaranta davant Son venguts cent cinquanta Va camfrar ! Pecaire, — ieu. d'Aude. — — per a un autre pistolet. Negre, magrosirètge, urôs de s'entendre parlar e de s'entendre aplaudir ; dison dins la sala qu'a sostengut una candidatura gaullista a las legislativas, sabi pas, ai pas verificat. En tôt cas s'embarrassa pas d'anali- tin, sis. Tusta centre-drech bable. bon la un clars. contenta tacions Casterà denónpais en termes lirics, grandiloquents benlèu, coma a Capendut, se del pauc Mas de trucar contra pas de vin las impor- espanhòl e grèc, de denonciar la collusion del negòci grand e de l'Estat. Explica la mesa al sac del argerian, pais, la reduccion en ermasses de milièrs d'ectaras prevista per Mansholt e Vedel, la toristicacion de l'espandi, los 150.000 trabalhaires de la tèrra obligats a partir, lo desèrt industrial, la fugida dels joves, nécessitât de batre se o mòrt. d'acceptar sa dels 40 Solié, biais el, serà bon, tanben. Om s'esperarià de la d'un membre important del P.C.F. part el, a a son a coma çò qu'expliquèsse d'un biais ciar la necessària unitat de lucha obrièrapaïsana, mas enfin son expausat es pas marrit. Çò E mai que s'es legis es clar, rasonable. gaire, mobilizaire. Amb Gauch, dels Joves Viticultors d'Erau avèm 72 compta 7 Pro¬ Çò pas. que qu'a pel cap causa Charles Martel Nous les à Béziers ! pas, sala fa li 2.000 arrêté a les arrêterons de a Arabes de La ovacion. una ornes présents La guèrra ans. nou¬ an majoritat entre 30 e d'Argeria l'an facha. Li après, metodicament en 27 meses de guèrra, a air lo bonhol. La drecha o sap e se'n servis. Portât pels aplaudiments d'una sala qu'a mesa dins sa pocha, Gauch se sentis pas pus. Esclata : an — Ils Ils l'ont voulue ont nous spolié de leur Et crèvent la leur indépendance ? foutu dehors 7 Ils terres nos nous Eh bien ? ils ont l'ont indépendance I Qu'ils la gardent ! qu'ils gardent leur vin I Et qu'ils en Es Emilian es sola centre-centre un aquò Poitiers. veau per començar. misèria dirèctes, la mai. pas Argeria. Aquel orne a lo cap far¬ cit d'images d'Epinal, la clósca exagonala e la tripa blau-blanc-roge. La mas e Vas veire. Escotam, cia importacions es — percepcions... per Mas compta, la à las las sus Si, a! passatge dona l'absolucion a Duha¬ mel, qu'a l'entendre, sérié un orne tôt plen plan e se'n pren a Giscard e Schumann responsables de tôt, de tôt, de tôt. Es que pensa a un remplaçament del ! una sala tronada. La gròssa majoritat de pica de las mans, braces levats. Aqueste còp los grosses de totara son pas fenhants. Arrèst de las importacions, relevament dels prètzes fixacion de la colèra sus logica nacionalista e a la proprietat, ideopas sociala, una non amagament de mas demandan pas mai, : Riscam colèra ne pas es totes ren. Es canalizada. los çô rega autres que problè- de segur. compta. La �une CINEMA Après Gauch, es Maffre de Baugé que talha un brave succès dins un grand numéro de cinemà démagogie. Lo tribun popular, coma se ditz. Las manchetas sortisson totas solas de las margas de la vèsta. A cima i a dos ponhs sarrats que tomban cada còp que cal, coma de mar- se tèls, sul pupitre o qu'alatejan al Una votz faire tombar las a trémolo. parets, amb al fons d'un cal per faire dessus del pòble. quicomet d'aparisenquit un : çò pauc en accent miegjornal pòble e La un que la deu banhar. Gesticula, met sul còr ,leva los braces, regèta lo camisa, la man cap arrèr, coma un toréador, un danS.F.I.O. de la bona, per espeaplaudiments. en çaire, un los rar I auriá — — — — per ne Quane orne Sabes que Non rire, mas degun ritz pas. de teatre ! n'a fach ? I Si. L'omolOg de Casterà dins Erau, Maffre de Baugé, a après son mestièr de tri¬ bun — una al teatre. Veiràs totara, a la prefectura, femna. Siái solida que va far un ditz fes¬ tival. E lo mai farà, mas ne siàm pas aqui. Ne siàm pas, encara, a l'orne que per una escala monta sul teulat d'un arrèst de d'aqui, fàcia als C.R.S. d'un band pòble », de l'autre donarà sa representacion finala en forma de » dis¬ location du cortège ». A anonciat un expausat tecnic. En fach aurem pas drech qu'a la remesa en ques¬ tion de las importacions del prètz de campanha, lo tôt sul tèma : « Siàm l'esquina carri e e « a a la son paret. Vaincre ou mourir» et cetera... FACIA A FACIA Davant Maffre sus la son grand aire liric. Baugè a anonciat una marcha jos-prefectura « Non pour déposer d'acabar le temps n'est plus aux mo¬ mais pour crier notre colère et no¬ volonté de vivre ». Anam, doncas a la motion, tions, tre jos-prefectura. Mas Los cadun ornes pochas sap son lo e que i arribarem pas. dins las venguts las mans poder a près sas precau- cions. Besièrs dempuèi lo matin es investit pels C.R.S.. Son venguts de luònh, a bê¬ les carris. Se parla de 1.000, 2.000, 3.000 ornes cantonats dins la vila. Se pòt. de polila vila, « verifican d'identitats », mòntan la garda davant las percepcions, lo Tresaur Public, las bancas e quauques administracions. Dempuèi 4 oras del vèspre, tota cires culacion interdicha a l'entorn de la jos-prefectura sus, al mens, dos cents mètres. An voidat lo parking. An près posicion a las crosadas. Es estât un embotelhatge terrible tota la vesprada. de Fa nuôches que de carris quadrilhan cia Los « cosins ditz Casterà quand coma » parla dels C.R.S., nos espèran al teatre. Negra, cascada, enlunetada, vestida de cuòr, los coides que se tòcan, lo mosqueton mièira al repaus sus la cuòissa, la linha barra tota la carrièira. pri- Dar- dètz mètres, una segonda rengada : Darrèr encara : los fusilhs lança-granadas. Puèi, encara, sus tôt lo larg de l'avenguda, una quatrena rengada de mosquetons e dos autres grops que rèr, a las matracas. destrii Es a an la mal. aital dins cada carrièira que mena jos-prefectura. O dison los joves que corregut de pertot per cercar un pas- satge. Parlicadas lo comissari entre los de policia. responsables » e A dos mètres del • primièr reng de C.R.S. de vinhairons amb una escala. De cridals. Los C.R.S. semblan de pèira. Totara ne veirai un prene en plen morre sens bolegar una botelha — de — Salòps ! Fenhants I 73 �A — la vinha ! Cocuts I — Mas de joves son arribats. CRS Per insolentar la als tar ditz SS !... : lenga d'òc tòrna mon- pots. un de manòbra diversion, me orne. Del temps d'autres que los fixam aqui, n'i a s'ocupan de las causas se- que riosas. — — la percepcion de A la percepcion de... mandòs Beure del pas un D'esquina de ordres o a S'apalhar ? retard, pas cap de manôbra en sos La meton se les a las es- per far jeunes, ditz un dels gros¬ C'est comme ça qu'il faut la gara, ditz un Tenètz-los aqui, Défense — privée entendi son òme de quaranta aqueles de toucher un ôme dire à porcs. la propriété d'autres que a trin de desmantibelar la caissa de dels despaus d'una banca prôcha. en letras al travèrs responsables pas teulat En fàcia la per pas en del ren armas los òrdres una son delegacion barratge de ». refusan. Serà cap. Escampatge de botelhas. Granadas de granadas lacrimogènas. Recuolam. Plori. Totes ploram. pas son Passaràn cap. Del escala, d'un arrèst dels temps carris s'arrèsta de vila. farmaciá. Lo potèu indicator R.M.T.B. indica : Hôpital una géné¬ clinique X. Voilà, maissa Maffre, la réponse du pouvoir policier. Des hommes en armes. ral, — recuolam que païsans sus las aléas pas paisans e — es- campan totjorn de botelhas, tornan mandar en direccion dels C.R.S. las granadas que pôdon sasir e vesèm davant l'estatua de Pau Riquet un cinquantenat de poli- cièrs, lo fusilh a l'espatla far movement cap a la Percepcion. to- Maffre de Puèi somacion. de joves vòl ornes sola que Beaugé monta de A — cort... forças de l'ordre Los su! tren repetar que e passar las tes d'Erau ? forçada. virât a contunha poirà E C.R.S.. De tròp luònh los atissar. de totara. ans. esperant lo comissari saber. los Allez — ses Murvièl... còp ? Parlar d'autra causa ? pilòne de ressat, pas una rota de diversion « C.A.V. percepcion En carriolada. una campar suis mal. Pro per un un barrada, de es faire. A L'ordre, dison, vèn de Gauch. Gaitarai lo jornal, lo lendeman e puèi dimenge : pas ren. Ont son anats los famoses co- Pas La plaça pavats, i a pas de chantièr de construccion proche, mas i a de cafés dubèrts e pels cafés de botelhas voidas. N'amesens nan Siiripla — SS, CRS : Un jove païsan darmarià afectat tièira la vei lo carri la a de la gen- signalizacion ro- plaça de la citadèla. I a aqui un centenat d'ornes, de païsans mai que mai, qu'agrade o pas al Midi Libre. N'i a que lo vôlon caplevar. Al moment de pas¬ sar sus als actes son dètz. Un òme tôrna — Par dessus eux, du milieu de mon peuple, je m'adresse au préfet. Si vos hommes étaient des hommes ils viendraient immé¬ diatement m'arrêter, car je les insulte ici publiquement. A cette armée je lance le défi suivant : champs, sur Là sommes nous nos Rendez-vous dans nos chemins, sur nos routes. imbattables. Là nous les écraserons. — Oui I un ditz, vas Son quatre cridan. bidon vèire o de ». fuel. De cinc a « Las putas, çò papier, e lo fuôc. alucar del temps qu'un autre desconfia un parelhat de rô¬ das. Lo problèma es totjorn de fixar lo mai de CRS possibles dins lo centre-vila del temps que que cadun ne endacôm Pas los famoses parla totjorn comandôs « trabalhan » mai. pro de fuel. Los CRS alertats per policièrs en civil desgatjan la plaça e fan venir dos pompièrs per atudar un fuôc que vol pas prene a de bon. Aital dins France-Soir poiràn dire quicôm... de * * * 74 amb �Los joves que davalan de posignalizacion, petan d'ensènhas luminosas de sens interdich, fan de barri¬ cadas desrisòrias dins la carrièira, n'i a que son vinhairons, d'autres pas. Dempuèi ma' de 68 an un compte a reglar amb un fum de causas. Dempuèi d'annadas an enveja de dire de non a un fum Es finit. de tèus de causas. Per — Un ditz me un. paîsan ? Mon Non. — qué fas aquò ? demandi. de Siás — del caumatge, socialisme. Mas de òme papeta. cinquanta-cinc ans ritz : cal comptar amb las mentalitats, força d'inercia dels aparelhs politics, amb la mesfisença sendicala, amb l'incompréhension recipròca. Lo caminèt e l'agent de licèu, responsables del P.C.F. que m'acompanhavan un bocin sul camin de l'ostal parlavan de movements pojadistas. Lo caminèt me disiá qu'èra pas tolerable que los paisans arrestèsson de trens : De qué diriàn se nosautres li amb Aital, — possibla. Entre d'obrièrs a la porta d'estudiants a ponch de partença e de paisans de mai en mai peones l'unitat es, ara o dins gaire de temps inevitabla. E a cima I a necessàriament la région, e una forma inedicha de ment la « Quane — — leu con anavèm 1 Solament tanpauc. veja de partir. Ai ai pas en¬ enveja. pas las ressar aquei òme çè bre ? los socas ? ». Es que sap, un ar¬ la força revolucionària aquè's obrièrs qu'un cèp èra trabalhaque es una soca, Per el 2.500 a Fouga, que sa mentalitat n'èra plan coneguda. « Despacha-te de far ton primièr de mai, disiái fa dos ans al segre- puèi fan susar. Se fasèm pas ren, parlaràn pas de ren. Cal que se'n parle. Es pas benlèu lo melhor mejan de se ganhar la populacion de Besièrs, mas van consi far ? lèu n'auràs pas pus cap. Dins pas gaire ». Uèi li disi : « la sola força revolucionària es aqui. Aqueles ornes. Aqueles joves. Los que se son desplaçats anuôch e d'autres que son capables de se metre en movement e de balejar tôt ». — E per Un jove de la C.G.T.-caminèts es aqul. aurià calgut organizar una granda manifestacion de jorn, que la populacion Ditz tari qu s'engatgèsse... Vendra, te'n fagas, ditz un orne. Cal temps que lo monde s'escaufen. de l'Union ta Locala C.G.T.. D'obrièrs messa — lo S'aqueja bon Vendrà ? Benlèu, ça revolucionària ns es la teatralitat evidenta. anuòch, i a, mas de la Darrèr dels La for¬ païsanariá occita¬ tôt lo patôs, tota sabi pas. discorses de fach tôt un entenduts pôble qu'es, vertat, l'esquina a la paret e que, en un d'uòlh, se pòt mobilizar per una lucha a mòrt e balejar — dins l'accion e virât pas la uèi que dins l'escalada de la violéncia borgesiá, gròssa capita a o — pichona, qu'encara manipular tôt. L'unitat d'accion obrièira-paîsana amb la participacion dels estudiants es objectiva- lo militant. d'evangèli : « cap. Es un orne Mas s'arrapa a sa La sola onèst, vertat vertadièira- força aquè's lo prolétariat n'i a pas pus ? E quand i a de milièrs de paisans paures a romegar sa colèra ? ». Ditz pas de non. Pensi a las botelhas lançadas. Pensi a l'ème que me diguèt en èc : • Lo cèp que ven caldrà pensar a venir amb un fum de causas dins las autos ». Pensi al crit gisclat de quauques centenats de bocas paîsanas : CRS, SS, CRS, SS... Ai idèa que la prima pot èsser cauda. ment obrièr revolucionària » — « E quand n'i a pas, Ives ROQUETA. 75 �ENTRE DIARIS E REVISTAS, per Gaston Basalgas. T A premsa es per nosautres un mejan de saber on ne sèm, rapòrt a l'opi¬ publica, o, al se'n vòlon, mai nion que Dins los lo Partit mitans radical rapòrt al mond lo rebat. mens, o mens, neòreformistas, coma d'ara, los glubistas de la de Pisani e los pensaires del capi¬ new-look, las idèas de grandas régions, d'executius e de budgèt régional, mena talisme talas sa las coma fondacion, vindicadas, région discutida totjorn e tre re- la que indivisibla. La solament sus de ponchs porta segondaris C.O.E.A. unitat operacionala una es lo ben admesas e ben entendut que ara estent es França definissiá son e una Pisani es per lo manteniment del despartiment, Maurici Faure, el, es de contra. Aqueles d'aqul, se vei, pòdon ben espepissar la lor reformeta : la senèstra tradicionala, un còp de mai, a ren comprés, e adonc, bolega pas : qua¬ siment ren sus lo socialisme régional dins tôt aquô. : Costat gionala del Govèrn, la reforma re- estudiada qu'a la prima de 1971. En esperant se donarà un briconèl mai de poder als Conselhs géné¬ sera pas rais, que los notables sián contents, e cambiarà pas ren abans las eleccions se implantacion. Alara, qu'alara, se farà quicôm, çò que demanda la revista Esprit d'aqueste mes de genièr, consagrada a l'Admenistacion. E mai lo Monde diguèsse qu'Esprit prepausa « non pas un simple desposcatge, mas un verlo tadièr Per oragan », facha l'E.N.A. que nosautres, mentacion. 76 pas biais de umanista de e es mai que un sol dins de dificultats que conoissèm, Occitània capitan de passar publicacions regionalas, e, çò Atal la revista flamenga Ons Erfdeel dona l'escasença a Robèrt Lafònt de publicar un long estudi que, partent del référendum gaullista, analisa lo non dels colonizats de França e novèl, qu'es las révoltas europencas. de las l'autre De etnias. de l'exagòn, Il biitalian) présenta un dorsièr : Il terzo mondo in Europa : l'Occitania » acompanhat d'un dise de Marti per los abonats. Dorsièr complet, benlèu un pauc mestre caire (en « trop universitari al pensa vision una nomica, mas gost se se dona fin finala culturala e eco- d'Occitània Aquel dorsièr comprend passa. corta una que justa de la situacion pro politica d'aquesta tanben nòstre a titol, causida de tèxts de poëmas occitans d'ara. En Occitània, avèm arremarcat entre qu'Axe hebdo, jornal del Lemosin, nos dona un long article, oneste e pro documentât, Qui sont les Occitans ? Mas aqueste foguèt lo darrier numéro d'aquel Jornal, matracat tre sa sortida per Ips mantenèires de la vida provinciala de Lemôtge. autres Fòra nòstre, lo Progrès de Lyon, d'un marrit papièr fargat a l'entorn del libre de Saint Loup Nouveaux Cathares pour Montségur (cf. lo rendutpartent cômpte d'I. Roqueta, nèt la paraula, a « la fin Viure » n° 17), dode l'an passât, a de lectors occitanistas. Mas vila qu'es coma ben pas Tolosa nos vèn e lo aquò's a Lion, barri de Paris Montpelhièr. De Lion tan¬ encara un numéro 12 de Socialisme qu'una critica mai per d'ancians salvar la botiga. Européen, revista trimestrala, consagrat a las régions e que plaça lo poder régio¬ nal dins interés del poder estudiant pas vòlon las sus co- munalas de 1971, que devon èstre l'escasença per l'U.D.R. d'assegurar la sieuna dins Amb d'articles de docu- un encastre e europenc, a costat obrièr, doncas dins lo movement de las idèas de Mai de 1968. �Abans interdich, foguèsse que Le nascut en Belgica, apreparava una d'articles sus lo fach occitan. L'Idiot Point, tiera publicat primièr en Anglaterra, fai una critica favorabla de Breta¬ oficial del gne révolutionnaire, pôrtavotz F.L.B., lo qu'es déclarât a la prefectura. International, Lozère de cion « senèstra d'informa- bulletin revolucionària », ont d'eslogans en òc, venguts de se- trapam gur Rouge, la del numéro d'Action de març de 1969, sul régiona¬ aprepara una tiera d'articles lisme e l'occitanisme. L'Humanité long Estudi brls enquista per venir. una seriá Aquò's lo mai important. Se los occique son marginals coma totes los revolucionaris, capitan de trabalhar amb la senèstra nova sorgida en França e Euròpa i a gaire de temps, alara la batèsta occitana prendra un vam novèl e sortirem de l'occitanisme ploraire en cam¬ bra e replegat dins un nacionalisme estequit. Ara quichar cada jorn mai sus lo socialisme al nivèl régional e sus las revindicacions culturalas. Gaston SES FRONTIERES, SES Bagnols-sur-Cèze, 1969. d'annadas que F. Fontan anonciava ôbra zacion) mèstra e n'avèm pas a Debré. l'espelida qu'una plaqueta de 29 paginas. côp donada la definicion simplassa de l'etnia, fondada sul critèri sol de la lenga, e largada l'idèa d'un nôu Un descopatge mondial, deli- de Par¬ mitacion se passa a la frontièras occitanas. las gramatica de Ronjat, s'agis de fargar quicòm de tan redde coma la paret de Berlin. Los vilatges qu'èran basde tissent cos i tornats a la un a centenat l'Estat pendent. Se i a d'ans basco de foguèron occitanas e chimandas, tornaràn o mens seràn sera inde- quora bòrias que endacòm son ara que fran- a la Patria maire e França las bòrias francesas del temps passât e qu'an la marrida idèa de parlar occitan. Aquô de segur donarà l'escasença d'un tractat amb Occitània liurarà tapis vèrd, d'armas. Atal un gardaràn de nacionala e a imnes naoionals e presa côp délimitât lo ghetto que doganièrs, s'afortirà l'unitat s'engimbrarà una politica de dins BASALGAS. REGIONS, desconcentracion que libre d'aquel preparacion una du- en Lbirairie Occitane, la que tanistas, LA NATION OCCITANE, T A de presentacion fin, i vai d'un question nationale en Rouge, ( La estudi France). lo (Fontan ditz regionalibiais de çô que pensa Doncas una lenga castrada a la Vaugelàs e que sera facha a l'entorn del par¬ lar de Guiana. Coma lo Fontan nos ditz sus ren aquel parlar, sabèm pas qu'es aquel dialècte lengadocian que prendrà : Carcinèl de Montalban, Naut Carcinòl, Albigés ? oblidar la capitala, Albi, « a sa valor simbolica ». E es aqui que las sèt provlncias de la federacion occitana mandaràn lors elegits, se i a d'elegits, que dins l'esperit de Fontan, i a benlèu pas que de governadors géné¬ rais. A l'entorn de Guiana « la corona de las sèt provlncias ». Es un pauc atal que parla André Castelot de la télévision franCal l'encausa pas de cimanda. Per resumir un librilhon ont son apli- los critèris los mai descabestrats del nacionalisme, del nacionalisme e del cen¬ tralisme fiancés, a la realitat occitana. cats Gaston BASALGAS. 77 �Claire BLANCHE-BENVÉNISTE et André CHERVEL, «L'Orthographe», Maspéro, éd., 1969. pER un còp, avèm del francés un sobre estudi l'ortografia non pas senti¬ mental, — dins un sens d'aparament (lo d'Etiemble) o de condemnacion (lo libre gros de Beaulieux que se ne faguèt un tiratge de nôu en 1967) —, mas rigorós, scientific, modèrn, esclairat per los metôdes de la glossematica de Hjelmslev. Lo grand public seguirà mal, comprendrà pas totjorn. Pr'aquò èra dificil de far melhor : lo problèma es escabissós. Un fil director : l'ortografia francesa es pas tan nècia coma s'es dich. Es simplament enfangada dins d'impossibilitats. La grafia alfabetica d'origina latina rencontrât en França la dificultat que los sons de la lenga èran força mai nombroses que los grafèmas de basi. L'establiment d'una ortografia fonologica foguèt embartassat d'lntrada, luòga que se poguèt fargar un sistèma fonologic simple pet l'espanhôl, l'italian (ajustam nosautres : lo catalan e l'occitan modèrns). Lo francés, d'aqul pojant, deguèt resòlver sas empachas sistematicas ron pas diccions, dicha a farlabicant de jamai en que se i ensucava, sota-sistèmas, que en faguè- desaparèisser las contralas fonô-grafias per doblant d'ideô-grafias, en dessenhant d'axes morfologics (las derivacions). Tôt çô que sembla bestiàs, e mai las etimologias faussas, tôt s'explica coma l'arpatejar de qui s'envlsca. Una sola solucion : la promocion de la lenga parlada e l'abandon de l'ortografia. Un estudi fons e complèt GRAN ENCICLOPÈDIA BAPCELONA, prèssas mièr talan a volum de de la ven las de sortir de las Edicions 62 lo pri¬ Gran Enciclopèdia Ca¬ comprendrà Aquel primièr volum, d'un que ne sant, comprend 832 paginas. 78 CATALANA. mai de dètz. format impau- pòt pas menar qu'a una vista revolucio- nèrîa. Per nosautres, quauques ensenha- aqui dedins. Primièr, aquela evidéncia que l'ortografia boleguèt, per seguir la lenga, fins a 1835, e puèi se gelèt. Los autors mòstran plan qu'es lo règne del centralisme bonapartista (o dison aital) que n'es responsable, d'aquela tirania de l'escrich, al servici de la borgesiá ments nacionalista e de turel. ma la crisi totala de mandarinisme son Segond, que i de l'ortografia, a cul¬ de problè¬ problèma de pas ges mas un la culture francesa. O dison tanplan, e n'acaban amb lo nacionalisme linguistic « Nous laissons à d'autres le soin de prôner la mission éter¬ du français, ou de promouvoir en nelle Afrique la « francophonie ». L'avenir de la langue française dans le monde, que ce soit au Canada, à l'O.N.U., ou dans ces pays qui furent jadis des colonies, nous est parfaitement indifférent ; et ce n'est certainement pas pour l'assurer que nous écriture préconisons une nouvelle du français. La seule réalité qui nous inté¬ resse est l'utilisation de la langue fran¬ çaise par ceux qui la pratiquent». Très: nosautres dins aquela crisi metèm çô que los autors i an pas pensât, la montada de las cultures etnicas condemnadas, amb naturalament lors sistèmas grafics que correspôndon a d'escorregudas culturalas desparièras, autonòmas, contradictòrias e contestatàrias. Robèrt LAFONT. Edicions 62, volum 1. La Gran Enciclopèdia Catalana, es los punts de vista. Lo papièr, l'impression, las fotografias en color, la religadura : tôt es somptuds. Lo nombre dels especialistas (mai d'un milièr) qu'an trabalhat a aquel una vertadièra meravilha a totes �obratge monumental es una garantida de la qualitat de las informacions. de Comitat d'Edicion s'èran Los òmes del demandât se valiá mai far una enciclopedia essencialament umanista, ambe d'arti¬ cles sus la literatura, l'art, las mitologias, religions, etc... o se caliá tanben douna granda plaça a la cultura scientifica, malgrat l'usatge redusit de la lenga catalana dins l'industria, la fisica nucleara, l'aeronautica, etc... simplament en rason del contèxte politic de l'Estat espanhól. Lo prefacièr respond : « Nosaltres, posais davant el fet, hem preferit de rebutjar l'al.legació que una obra catalana només séria consultada per a obtenir informaciô caialana : hem volgut fornir al pais d'un instrument que pogués ésser consultât amb eficàcia i modernitat sobre tots els ternes humanistics o cientlfics, las nar car enter,em normal que una cultura deixa d'ésser viable o l'article àcid garnis mai que o los occitans, aquela catalana présenta lo grand interès de portar los toponims ambe la forma occitana e non pas la francesa : A/s de Provença ; l'Ador « passa per Tarba i Baiona ». Una error : Albi, al lòc de la forma corrècta sola emplegada en Albigés « Albi », ambe l'accent tonic sus la primièra sillaba. L'article sus Lois Alibèrt, acompanhat d'una fotografia del filològ, es signât pel Jòrdi Ventura. L'arti¬ cle Alvernés (occitan : auvernhat) es de Per nosautres, enciclopedia esdevé Es atal de cinc pa¬ ». Pèire Bèc. primièr volum de la Gran En¬ Catalana comprend pas que lo començament de la letra « A » (A-AMI). Quand òm lo sospèsa dm se pren a soscar... Lo pdble catalan a refusât l'alienacion linguistica e culturala, e la flor de sos inteilectuals son capables ara de publicar una de las enciclopedias mai pres- Aquel ciclopedia tigiosas d'Eurdpa. Jacme TAUPIAC. ginas. LENGA, LITERATURA, ARTS Robèrt Lafont, TEATRE cabidas dins aiceste a un teatre de ; son la frucha d'un esfdrç per i mai clar dins los replècs de l'arma T AS sièis peças reculh cèrca veire CLAUS, Institut d'Estudis Occitans, apartènon foscs de realitat irreala. aguèsse agut d'au¬ tres pensaments dins sas autras pèças (que siá lo de l'identitat de l'èstre — de la comunicacion de l'amor), mas dins aiceste teatre claus », virât d'esquina au teatre dubert », l'escrivan s'enfonça sol umana e mai dins los l'esséncia teatrala, de Non pas que l'autor mistèris sa — « » en cèrca los de personatges qu'esclaira de sura trai sa que vida afrontar son sicap, flor e me¬ vertat, en de l'esclairan a nascuts scenica, ont lo lengatge d'arma coma l'arma que se engimbra son lengatge. L'autor es son farga e quita sa pes 1969, 241 p. de l'orquèstra que vira l'espublic, qu'ausls, que régla e fa grelhar los acòrdis de la sinfonié. Dins lo teatre « dubert » de R. L., lo public es pensât coma lo personatge mai important e los ressorts de l'accon, mai aparents, son de bon seguir. Aiçô es segur, pas que simplificacion quichada car amb ai¬ ceste critèri caldriá butar « La Loba » dins coma lo cap quina au lo teatre Comte » « claus dins » e la teatre la « « Borrida dau ». Tanben un ôme que dubert es « claus » aquel teatre per veguèt cambiar lo camp de sas cions del temps que se blic aquel, lo s'agantant d'autres investiga- modificava lo pu¬ mond contemporanèu talents, d'autres abra- maduras. 79 �dins CABANA LA maquis dos maquisards que l'un es nafrat, s'abrigan dins una cabana de la montanha (de remarcar lo tèma de Dins la « lo cò de Lafont : torres de la escalier de « Gertrud »). Un se nautor Loba en », qu'a la batèsta, l'autre se calcina per una femna que demôra pas luènh d'aqui. Un personatge un pauc fosc se sarra d'eles, puèi lo marit de la femna que disiàm. Un drama peta dins la ca¬ bana del temps que los uniformas enernics pojan a l'assalida del refugi pensa condemnet. PEPE fèrre de drama de un Lo filh solitud. min d'un de ven emplegat del caper aduire la vila paire en cô sieu. Mas lo paire es un ôme estranh, abitat per de personatges pas e vodat a l'emmascal'escritura. Dins l'ambient fan- qu'existisson ment de tastic d'aicesta carn nuech fantaumas e reaiitat de d'auratge, mesclan se cachavièlha ornes dins de una poëtica. LO PREGADIEU (miracle de très pausas) pichòt vilatjon quilhat, Puegcabrier (canton de Cabirôlas), un pauc a despart del mond. Aquel « Puegcabrier » a mièg camin del cèl, a per estatjants de Un bloses còrs ; l'amor lo banha. En contra- pés lo Pregadieu, femna que dévora los òmes de Cabraboc lo diablatàs e desva- aquel que dièr univèrs innocent. Urosament passa l'Estrangièr, Bon Dieu vertaque torna las causas d'aplomb. TERRA tura que l'instint fai sentis LA buta contra 80 animalas de terra. Aquô estrifament dolent : se de pas sens un cracinar BORRIDA Marselha del las passions la téner l'arma DAU en la umana. COMTE 1838 sègle detz-e-ochen : que requist s'esperlonga de las classas ; so- borgeses ries e aristocratas paulo vernis de sas bonas faiçons : lo s'aclata Las retòrt mostre tendon rancuras lors l'afairisme. de laces ; los co- medians jògan la comèdia (e mai los au¬ tres). L'amor e la mar i cròsan lors bufadisses dels recaliu io sus s'enfuòcan. cors que Dins aquela esbleugissenta mascarada, dins aquela virolada de fanta¬ sia, lo borgès enriquesit, trop pesuc per seguir, s'aprigondirà, entraînât que serà per lo pes de sa materialitat espessa. Très la o cents dau mort de ans teatre teatre barrat de- mandan qu'aquel teatre se dubriga. Es de remarcar critic » qu'aquel « divertiment aja per decòr una glèisa que son teulat es crebat, que son autor a disparegut. La public qu'assistis a teatralas numeroses los autors que l'an sentida coma un son ase mòrt, al lôga que la vida de cada jorn es un teatre vertadièr dins lo decôr las de passivitat del représentations las brusissentas, carrières los brace- jaments, vius los dialôgs esporius. Consi canalizar aquesta vida pèr n'embugar los actors ?... Quai ôme engenhós aurà pro de gaubi per trapar lo punt de joncha ?... R. Lafont passa en revista los diverses procediments emplegats per fin que sentigam la nécessitât d'un cambiament e mai nos mòstra la pichonetat lo Se de la teatre embarrat Lo mond faire una « : eau Fin finala conclutz que dins una carrièra résulta. es es condemnat rason * a viure. ». * * S'aquel teatre « claus » balha l'im¬ pression d'un espeleològ de las armas engimbraire d'ombras dialogairas dins sa quista solitària, aquel teatre s'esclaira a cada pas de lusors dançarèlas, rebats malicioses ambient leugièras leugièras astuciosa Sota res. ôrba BONA De femnas que lor passion per la tera lor baiha lo poder funèst de se rendre desliuras de lors òmes. Mas vaqui la Na- se cialas montanha, de la son rian convèrsas GERTRUD Encara la las mèscla una de la de las estalactitas dels lenga d'òc. Joan JORNOT. mots �VIURE ES EN VENDA A MONTPELHIER : Librariá Jean Messier, Car. de l'Universitat. L'Ane d'Or », Car. de l'Agulhariá. Vallat, Plaça Chabaneau. « » BESIERS : Librariá del Teatre, TOLOSA 15, Car. de la Cauquilha. : Librariá Occitania, 46, Car. del Taur. A la Bible d'Or », 22, Car. » ALBI « Librarià Deynous, AGEN Lissas de Rhonel. : Librarià Oecitana, 32, Car. Grenouilla. PEIRIGUS : Librarià Bitard, PAU del Taur. : Car. de la Republica. : Librarià Saint-Louis, 5, Car. Gambetta. MARSELHA : Librarià Laffite, 156, La Canabiera. Quartièr Latin, 68, Bd. de la Liberacion. » LA CIUTAT Librarià : Courty. LA SALA-DECAZEVILLE : Depaus central de jornals, 111, Car. Cairada. CARCASSONA Librarià de ALES la : Ciutat, 43, Car. Clemenceau. : Librarià Roustan, SETA 2, Car. Sauvages. : Librarià J. PARIS Racine, Quai de Lattre-de-Tassigny. : Librarià Saint-Germain-des-Près, 164, Bd. St-Germain (VIe). La Joie de Lire », 40, Car. Saint-Séverin (Ve). « LION : Librarià J. Récamier, 31, Car. de la Charité. FEDEROP, 7, Car. des Trois-Maries (Ve). ��Suplement al N° 18-19 de « VIURE AVIS ALS ABONATS Per de dament rasons sosten estais sem l'abonament a demora Rapelam economicas 18 F. a que forçats a lo portar pretz de 30 F. los abonaments començan al cap de ja pareguts s'abonan d'an. cors de comprendretz aisi- partir de 1970. L'abonament de l'an. Los fascicles en que seran mandats « a los que Viure ». �I I , ' V �Supplément numéro 18-19 de « Viure au L'INSTITUT OCCITANES D'ETUDES présente dans la collection IN MADE « Pròsa » : " FRANCE " d'Ives ROQUETA un volume de trois nouvelles mis en souscription au — . 12 F. 18 F. l'exemplaire ordinaire l'exemplaire de luxe — prix de en écrire aussi. Même en arrive à terminer une nou¬ velle. Tandis qu'un roman... Et puis nous en sommes à inventer une littérature et ça suppose qu'on fasse un certain nombre d'expériences. Au plan des choses à raconter et des façons à raconter. Einfuhrung c'est parti de l'envie de parler de Sète en été, avec un côté Vitelloni et un côté Chandler. Dans la Maleta je raconte le genre de famille que j'aurais aimé avoir : prolétaire, comme la mienne, et marrante, en plus. Merda a Vauban n'est pas sorti de la chanson de Ferré : elle l'a trouvée en chemin. C'est bourré de trucs que je sais sur la situation ouvrière sous d'autres cieux. Pourquoi Made in « France » ? Pour le plaisir de mettre des guillemets. Voilà. » Ives ROQUETA. J'aime lire des nouvelles. J'aime bien « faisant 36.000 autres choses qu'écrire, on BULLETIN à envoyer 67, Je à la Section du Gard de l'I.E.O., de Barcelone — 30 NIMES. rue soussigné (nom et adresse) souscris à exemplaire., de luxe — ordinaire., de MADE IN «FRANCE» d'Ives Roqueta. Je vire la somme de au Montpellier, Section du Gard de CC.P. 525-25 l'I.E.O. le (date et signature) - ��Supplément à la En souscription revue Viure n°s 18-19 : GAILLARD Auger ŒUVRES COMPLÈTES publiées, traduites et annotées par Ernest NÈGRE docteur ès lettres, professeur à la Faculté libre des Lettres de Toulouse Un volume 16x24 cm., 572 pages, avec un portrait hors-texte est un poète du XVIe siècle, qui a langue d'oc et quelque peu en français. Il est lié vers 1530 à Rabastens en Albigeois ; il a com¬ battu longtemps dans des armées protestantes, puis s'est retiré à Montauban, où il a écrit la plupart de ses œuvres ; enfin il a vécu ses derniers jours à Pau, où il est mort en Auger GAILLARD écrit surtout en 1595. Auger Gaillard, acteur et victime des guerres de reli¬ gion, intéresse les historiens autant qu'un mémorialiste : son œuvre est un témoignage sur l'état des esprits et la vie à Montauban, dans les petites villes des environs et en Béarn dans la deuxième moitié du XVIe siècle. 11 est aussi d'oc à la même Il nous conteur un intéresse surtout à titre plein de Il était donc morceaux verve, de poète réaliste, de de comique. connaître les l'édition incomplète et dommage de ne poésies souvent Gustave de Clausade, qui date de 1843, ou par les choisis d'Auguste Delfau. d'Auger Gaillard fautive de albigeois de l'état de la langue témoin époque. que par �Il fallait une nouvelle édition complète, critique, faite d'après les éditions du XVIe siècle : c'est celle que nous vous présentons. Elle début par une copieuse introduction sur la vie et l'intérêt d'Auger Gaillard. Chaque œuvre occi¬ tane est traduite en français et accompagnée de notes philo¬ logiques et explicatives. L'ouvrage se termine par une étude substantielle de la langue d'Auger Gaillard (phonétique, morphologie, syntaxe, versification) ; un index des noms de personnes et de lieux ; un index lexical. Le volume, qui doit paraître en octobre 1970, est mis en souscription. On peut s'inscrire jusqu'au 30 juin 1970. Le prix (frais d'envoi compris) est de 70 F. pour l'édition ordinaire, et de 120 F. pour l'édition de luxe (exemplaires numérotés sur papier Lafuma). Le prix de vente en librairie sera majoré. BULLETIN DE SOUSCRIPTION Je soussigné (nom et adresse) souscris Gaillard, exemplaire., ordinaire., luxe.. d'Auger à complètes publiées, œuvres traduites et annotées Ernest Nègre. par J'adresse la 70 X 120 x .... = .... = somme de : à l'Institut d'Etudes Occitanes, A C.C.P. Toulouse 1074 53. le (signature) A adresser à l'Institut d'Etudes Occitanes, vard Carnot, 31 - Toulouse. 75, Boule¬ � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 05, n° 18-19, ivèrn 1969-prima de 1970 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 05, n° 18-19, ivèrn 1969-prima de 1970 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1969 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource vignette : https://occitanica.eu/files/square_thumbnails/cbbcbcb7276c053acf7c4492634cf0bf.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (80 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22580 CIRDOC_D3-1969-18-19 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Larzac, Jean Balent, André Barsòtti, Claudi Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme