https://www.occitanica.eu/files/original/d63ef11e36000306eaecb0309a6e0f27.jpg 0c2288ba202fa43ae1874b43c7107369 https://www.occitanica.eu/files/original/3d7d6f0df8e87d877fa51d92807ae231.pdf b82d1a9f43e6a3f826e27b5b4ab08d89 PDF Text Text �SOMARI RE VISTA OCCITANA TRIMESTRALA Director : N° 20 Estiu de 1970 R. LAFONT. Cap Redactor : ★ F. GARDY. « — Ghantebrise C, EDITORIAL de loan-Pau Bren- guier 135 Av. de Lodèva, 34 Montpelhièr. Comitat de Redaccion . joan-Loïs JDavant. ★ EUSKADl per ★ AUTRES COPS 1 3 : J.-P. BRENGUJFR, G. FABRE, J. LARZAC, Gogaud de Joan-Pèire 31 . Gui MARTIN, ★ J.-M. MICHEL, Ives ROQUETA. Abonament un per 18 F. an Sosten Estrangièr (250 ptas) . Lo numéro Estrangièr ★ . . . . . per Enric Andreu 34 CALEiSDARI F. 20 F. 5 F. PARGUES Informacion 30 F. NACIONALS LOS per G. Basalgas Coberta e 45 Gardy Manifestacion paisana. (Fotò G. Caisergue). ,6 F. : C.C.P. BRINGUIER, 1566-54, Montpellier. Estampariá BARNIER, Nimes. Lo Gerent : loan-Pau BRENGU1ER, 8, 34 de la Sala-l'Avesque, Montpelh ièr. car. - Los abonaments parton d'ara en lai del 1er de genier. Los fascicles ja pareguts seràn mandats los que s'abonan dins lo cors de l'an. a �fdítníAÍ de la crisi que bolega las sembla de mai en mai que s'organizés a l'eniorn de dos fogals de polarizacion : d'un latz los vièlhs, amb son ideologia de meriti gasanhat, d'experiéncia, de satisfaccion de se, qu'asseguran fin finala una feudalitat dins toies los domenis, despuèi la pensada fins a l'economia ; d'un autre latz los joves, amb son impetuositat, sas conoissenças, sas capacitats, sas simplificacions e, coma se ditz paternalistament, son idéalisme. EGUN pòt negar uèi l'amplor societats totas. Aquela crisi que dintran dins aquela societat que nòva », e qu'es sai que nòva per eles, arriban en nombre : trapan d'un costat las possibilitats grandarassas de nòstre temps qu'an ajudat a las descubrir ò a Aqueles d'aqui d'unes la dison « las crear, e que ara las vàlon faire fructificar dins un faire la rotina, del plananar admedelà lo de l'eficacitat e de la productivitat renduda possibla, lo del rescontre amb d'autres ornes dins de rapòrts mai clars ; d'un autre costat trapan çò qu'ofrisson los qu'an lo poder, aicí ò endacòm mai : un mond de ronha, de manjança, de batèsta contunhosa, que s'exprimigués per lo discors de Nixon e l'empusar de la guèrra de Vietnam, de Cambodge ò d'Israël..., la complicitat de l'U.R.S.S. dins totes aqueles afaires de granda politicariá internacionala (pensam a las liurasons als govèrns fascistas d'Espanha e de Grècia, que los ajudan a perdurar), coma, mai a ras de nosautres, lo discors de Murât un pauc mens lo de nistratiu, un pauc mai, per que siá del Président Pompidor. canar la vastor de la crisi. Es voler amagar la dels fâches jos l'ombra de la matraca. Es cercar la guèrra inevitabla, alara que cadun, per sobreviure (lo sobre Es mal vertat Vaquí çò que prepaud'aquela mena, los mèstres de la consciéncia publica d'ara. Amb satisfaccion de se en mai. E ça que la, es pas un mond de vièlhs que s'amagèstra. D'aquel temps, los vièlhs, son a mand de crebar un pauc de es de san, rigor) a de besonh de la patz. amb d'autras causas �pertot, dins los pàises desenvolopats, de crebar per qué la familha s'espandis al luènh per viure e serà pas aquî per los menar cap a una mòrt paisa, per qué lo mond a l'entorn d'eles se càmbia, per qué degun d'aqueles vièlhs del poder a pas previst quicòm per los ajudar a viure, se non d'espitals medievals ont poiràn crebar tranquillament. Uèi, i trop de gènts qu'espèran per prene las plaças. En çò dels « quadres », qu'èran tan necessaris i quauques ans, ara n'i a de sobra : e son remandats, per qué an pas pro de qualificacion (entendetz qu'an pas pogut se reciclar) ; se trabalhan, trabalhan amb sobrequalificacion. La crisi apareis aquî, es semblanta, evidenta, dins d'autras jaças socialas : i a pas cap d'avenir. E per aquò la crisi a cambiat de natura : es pas pus un afaire individual, l'afaire de quauqu'un que vòl faire son camin, mas un afaire de classa que se va sarrar los coides per cambiar l'ordre so¬ cial, aquela vièlha societat ronhosa. Que se van defendre, faire sa plaça : los caps seràn de caps provisòris per s'acarar a l'autra classa, la que ten los poders, ò puslèu la dels varlets d'un poder desrisòri qu'a pas pus de sens dins rwstre temps, per de qué es pas capable de crear aquela « nòva societat » se non coma mite inagantable que servigués coma la pastenarga de l'ase a faire avançar son mond a De pertot. sus lo camin d'un trabalh desumanizaire. Produire ; per qué ? per anar passar sa dimenjada a la Palhada a Montpelhièr, ò al camin bas d'Avinhon a Nî¬ mes ? ò ben patir los malparats de la R.N. 113 ? Per de qué utilizar d'ordinators electronics s'es per se i escrancar davant uech oras per jorn a manejar de chifras ? Per qué augmentar de 6% lo revengut nacional s'es per l'anar faire petar en fum dins lo Pacific e faire crèisser la massa de pollucion que gama lo glòb ? Perqué e per quai òm bastís — òm nos bastis una Florida occitana ? — Tant de questions a quanas los joves, puslèu los prole- taris, vòlon respondre. Eles, e pas d'autres a sa plaça: los autres pòdon plan venir se i jónher. Alara, benlèu, i aurà pas pus de bombas que petaràn, coma ara, per desespèr, dins las carrièras. Joan-Pau BRENGUIER. 2 �EUSKADI 7 = bascas, 1, 1 es 7. Euskadi, lo païs de las sèt provincias païs escambarlat. Al sud de Bidassoa, los = un 2 milhons d'estatjants de Guipuskoa (Sant Sébastian), de (Bilbao), de l'Alaba (Vitoria) e de Navarra (Pampaluna) vivon jol govèrn de l'Estat espanhòl. Al nord, los 210.000 Bases de Sola, Navarra Bassa e Labord (Baiona) despendon de l'Estat franeés. Biscaia Dels dos de Bidassoa, lo pòble base se bolega, e del mai se bolega. Aquela contestacion que creis es pas un fach d'astre, ni mai l'afaire d'una manada d'agitators. Es lo produch d'un processús istòric que fa del pòble base çò qu'es al jorn de uèi. Anam donc primier nos passejar a la lesta al travèrs de las estapas principalas del seu desenvolopament. costats del mai anam, voldrián lo conéisser amb mai de detalh, obratge en preparacion que sortirà lèu lèu jol titol Histoire des Basques, al Secrétariat Base, 14, carrièra dels Cordeliers, 64 - Baiona). (Per los que los remandam a un I. — LO PASSAT Sus l'origina dels Bases. L'origina dels Bases demòra misteriosa : se situis dins Las teorias son nombrosas sus aquel sicut. Mençonarem pas aici que las doas mai recentas, que la nuèch dels temps. semblan tanben èstre las mai seriosas. 3 �Segon lo professor Lafon, los Bases serián los descen¬ s'establir dins los Pireun fach que los linguists constatan una parentat, encara que siá pro larga, entre l'euskara e los parlars caucasics. dants de Caucasians que venguèron nèus 2 a 3 mila ans abans J.-C.. Es D'autres especialistas — per exèmple lo canonge Pèire Lafitte pensan que los bases sons los descendents d'òmes — vivián dins las caunas paleoliticas de nòstre païs, i a d'aquò 40 milierats d'ans. Una civilizacion « cantabrica » s'espandiguèt puèi entre las Asturias e Dordonha, d'AItamira a Lascauç. Aquela origina paleolitica dels Bases empachariá pas que i aja agut d'escambis amb d'artisans venguts que del Caucase. Quand arribèron encara de donha, sus las los Asturias a Romans, los Bases senhorejavan la Val d'Aran e de Soria a Dor¬ gaireben 200.000 qm2 (es a dire dètz còps Euzkadi d'ara). Aquitània tola èra euzkariana, coma o pròvan las inscripcions pre-romanas. Al temps dels Romans, los Aquitans de la plana se deslatinizan. Mas parlaràn lo latin segon son biais a eles, e faràn espelir lo dialècte basco-roman, que serà mai tard lo gascon, segonda lenga dels Vascons. basquizan e se Logicament, l'Euskara deviá desaparèisser. Mas aquò's lo latin que moris. tanhòla del païs. Los vestigis Lo Base se manten dins la part mon- Euzkadi de la montanha. pèire romana » de Hasparren. Nos ditz que Verus, cap civil e religiôs de l'endrech, obtenguèt de l'Emperador l'autonomia dels « nòus pòbles », per rapòrt I a subretot la romans son rars en « als Galés. Lo Ducat de Vasconia. Los Bases constituiguèron a l'Edat Mejana dos Estais sobeirans : lo ducat de Vasconia (602-1052) e lo reiaume de Navarra (824-1839). Totes los Bases son estats recampats dins lo ducat de Vasconia entre 602 e 824, puèi dins lo reiaume de Navarra 4 (824-1035). �Al sègle V après J.-C. ,las invasions germanicas destruil'Empèri roman. Los Vascons de Navarra n'aprofiechan per basquizar tornarmai Aquitània, fins a Garona. S'espandisson tanben dins las provinci as de l'oest que, per aquesta rason, son dichas « vascongadas » ò vasconizadas (Guipuzkoa, Biscaia, Alaba). son còp. Al sud, los Visigòts envadisson la val d'Ebre, sens obténer pasMas los Vascons son atacats de dos costats al josmession de nòstres aujòls. Al nòrd, son los boloversan Aquitània cada còp qu'o pòdon. Mas capitan pas d'èstre victoriós d'un biais definitiu. Tôt al contrari, sos fracas son nombrós. Los Bases se son organizats per s'opausar. En 602, causisson Genialis coma primier duc de Vasconia. Jols rèis « fainéants », passan de l'autonomia a l'independéneia totala. Otsoa (Lop), elegit en 670, fonda lo ducat d'Aquitània que s'espandis fins a Lèire. En 720 Caries Martel deu reconèisser Odon (Eudes), filh mens la Francs que eles ni mai d'Otsoa. Odon prendra part a la batèsta de Peitieus contra los Mòros. Longtemps lo païs base sera lo bastion d'Euròpa davant Los Francs, ça que la, los tractaràn pas amb doçor. En 778, Charlemagne fa lo sèti de Saragòssa per ajudar un rèi mòro contra un autre. Capita pas. Al retorn, pilha Pampaluna e ne destruis los barris, en tota caritat crestiana. Lo 15 d'agost los Bases destruisson sa rèiregarda a Ronçavals. En 824, Lois « le Débonnaire » es vençut a la segonda batèsta de Ronçavals. Los Bases fondan lo reiaume de Navarra, amb de rèis bases e Pampaluna coma capitala. Desenant la sieuna istòria se jòga mai que mai al l'envasisseire african. sud. plana se desbasquiza tre lo sègle IX e Vas¬ Aquesta es primier una anèxa de Na¬ varra, subretot jol regne de Santxo Haundia (Sanche lo Grand : 999-1035), en esperant d'èstre manjada per una Aquitània qu'a pas pus ren de base (1052). Al nòrd, la conia vèn Gasconha. Lo reiaume de Navarra. En 999, lo rèi fins ara Santxo Haundia recampa totas pobladas pels Bases, es a dire las tèrras las 7 províncias d ara, 5 �e tanben los païs encara Aragon, Castelha Lo reiaume e lo de per comtat part euskarians de Tolosa. Navarra : Gasconha, lo sol Estât d'aquel temps qu'aja una constitucion ò Fòr (Fuero) que ne fa una monarquia constitucionala abans l'ora. Aquel sistèma inspirarà mai que mai la « Granda Carta d'Anglatèrra », fondamenta de las libertats anglesas, concedadas en 1215 per Jean-SansTerre, amb lo famôs « habeas corpus », qu'es pas encara respechat en Espanha ! Lo Fòr navarrés especifica que « la proprietat es una fonccion sociala » e reconeis « lo drech de révolta se lo rèi va en es delà de sos drechs a el ». Mas la grandor navaresa sera pro corta. Fidèl a las cos¬ del temps, Santxo Haundia partis son reiaume entre filhs. Garzia V recep lo territòri central, lo tumas sos nogal moprovindessospartirà de Na¬ varra de provincias d'aquel « réduit » vascon. E primier los vicomtats de Sola e de Labord que Santxo a creats al benetanhôl que correspond a l'actuala Euskadi de las sèt cias. Mas la logica del sistèma feudal fici de parents sieus. 1. en 1193 lo rèi d'Anglatèrra e lo duc d'Aquitània Plantagenêt prenon lo Labord per las armas, puèi que aqueste se vòl pas laissar apropriar segon lo drech feudal ; — Enric 2. — puzkoa en 1200 lo rèi de Castelha vèn senhor de 3. — 4. — en 1307 lo rèi d'Anglatèrra pren Sola per dins las meteissas condicions que Labord ; mas Gui- ; en de Castelha 1332 l'Alaba deu acceptar coma las ar¬ senhor lo rei ; 5. en 1379 lo senhor de Biscaia es tanben rèi de Castelha. (Biscaia èra venguda un Estât independent en 1224). Restacada a titol personal, serva sa sobeiranetat, — pròva lo sarrament ritualament prestat lo Senhor. A lo meteis cap que Castelha, e coma per o Las autras tala, amb beiranas. sas provincias constitucions servan ò tanben Fòrs e Guernika mai. autonomia assembladas una sas a pas toso- �En 1512 Espanha envadís Navarra e l'anexa. Mas los joslèvan. La guèrra de conquista s'esperlonga dètz ans e fa 50.000 morts. Mantuns navarrés quitan son païs. Lo poblament passa de 250.000 estatjants en 1500 a 150.000 Bases en se 1600. En 1530 Caries o Quint abandona la Navarra Bassa d'ara Pau, al de rèi « sieisena merindad » s'establis a Navarra que possedis tanben Bearn desempuèi pauc de Desenant Navarra es dessospartida en doas parts ; estent que temps. caduna a servat lo titol e los atributs de l'ancian reiaume al nord Navarra Bassa amb sa Palais) sa cort de justicia e sa autonòma per rapport a Bearn ; un vicerèi a Pampaluna. Navarra Bassa contunha : capitala (Sant Joan puèi Sant moneda que la mantènon al sud Navarra Nauta amb d'èstre reiaume un distinct aprèp la montada de son rèi Enric III sul trône de França jol nom de Enric IV. I a dos Estats jol meteis cap : « França e Navarra ». A la començança del sègle XVI, i a donc sèt Estats bases autonôms. La fin de las libertats bascas. Pendent la Guèrra de Cent ans, los Bases son de subjèctes britanics : se bâton donc contra Joana d'Arc. En 1450 los franceses arriban en conquistadors a côps de bombardas. La dominacion anglesa foguèt lonhdana e respechosa de l'autonomia basca. L'ocupacion francesa sera plan desparièra. Per lo Tractat d'Ayherre (1450) los Francés s'engatjan a se pas mesclar de nôstres afaires interiors. Mas quitaràn pas de violar sa paraula. 1) Al nòrd. de Labord e — de Sola En 1609 sont los terribles procès de « mascariá » de de Sant Pé. Un côp qu'an « avoat », amenaçadas torturas, de milierats de femnas son mandadas al lenhièr per lo Parlament de Bordèus, ômes son moment e tanben de prèires, del temps que los absents : 7.000 labordins, d'efièch, pescan a aquel la merlussa del costat de lerra Nova pendent l'estiu. 7 �Per restaca un édicté d'union signât a Pau en 1620, Lois XIII Navarra del nòrd a la corona de França, malgrat l'oposicion de l'assemblada Sant Palais lo Parlament de transportada es navarresa : la cancelariá de restacada al conselh sobeiran de Bearn dins es Navarra, la cort de justicia de Sant Palais Pau. La moneda navarresa es suprimida a 1643. en Los poders de Navarra son pauc a cha pauc relenquits Aquò's to t un per Sola e Labord. D'aquò naisson de nombrosas révoltas : en 1685 a Sant JoanPied-de-Pòrt ; 1696 : Moguèrra e Sant Pèire d'Irrube ; 1724 : Aïnhoa ; 1726 : joslevament général de Labord ; 1784 : révolta del Labord interior contra la gabèla (a Hasparren mai que mai) ; mas la révolta mai greva foguèt la de Sola en 1660 : de centenats de païsans tenguèron lo maquis e sos de drechs violats. meses e de meses. En 1730 lo rèi Loïs XV redusis los ò assemblada populara de poders del Sylviet Sola. En 1776 Loïs XVI supri- mis la Cort de Licharra. La Revolucion francesa, puèi Napoléon Ier, pòrtan lo còp de gracia a las libertats bascas al nòrd ; pòrtan ren de bon pels Bases, que tenon ja las libertats individualas, qu'an pas gaire conegut la feudalitat e lo servatge. Cadun es consi¬ dérât coma noble, amb drech de caça e de pòrt d'arma. Força son de pichons proprietaris. Totes pòdon se servir dels pasturatges comunitaris. Los afaires locals e regionals son gerats per d'assembladas plan democraticas per lo temps. Las 3 provincias an una autonomia relativa... çô lor Aquò's pas de segur lo paradis... Mas los Bases an ja tôt la revolucion francesa pòt lor prepausar. Al contra, manlevarà una part bêla de sas libertats : que en 1789 l'autonomia de Labord es suprimida, e tanben la de Sola. Los deputats bases protestan, subretot los fraires Garat, d'Ustaritz. Navarra Bassa es anexada. Sos re¬ — présentants refusan d'anar franceses, — en Pyrénées 8 mas », navarrés 1790 a l'assemblada, puèi que son pas ; es créât lo despartiment de las « Bassesmalgrat l'oposicion joncha dels Bearnés e dels �que tenon cadun a sa personalitat e revendican dos despartiments ; la religion catolica es persecutada. Del meteis biais la lenga basca. « Lo fanatisme parla base » afortis Barrera Bases, — en 1794 ; la pichona proprietat es condamnada a un esparpalhament anti-economic per lo partiment obligatòri. Los Bases devon pagar de taussas a l'Estat Central, faire lo servici militar en defòra de son pais, se batre contra sos fraires — del sud... Labordins, que s'atròban sul davant de la batèsta, l'amagat, mai eficaçament. En 1794 la Convencion despòrta dins las Lanas 4 a 6000 frontalièrs, demest d'eles los estatjants de Sant Pée, per complicitat amb los Guipuzkoans e los Navarrés. Mai de la mitât periràn dins de condicions afrosas, femnas. enfants, vièlhs... Se compren per que la comuna de Sant Pée sus Nivela festeja pas encara a l'ora d'uèi lo 14 de julh ! Los resistan a perfin Napoléon agreuja encara lo centralisme intituissent lo còs semi-dictatorial dels prefèctes. Cal donc pas s'estonar se los Bases del nord vivon desempuèi 1789 dins una choanariá oficiosa, se trufant sistematicament de las lèis francesas per la contrabanda, l'in¬ division de las proprietats familhalas, la desercion davant lo servici militar e las taussas, lo mesprètz de la lenga francesa... De quin biais se pòt faire passar aquel aparament passiu, negatiu e conservator a una resisténeia activa, posi¬ tiva e progressista ? Aquò's tôt lo problèma del nacionalisme base modèrn en Euskadi-nòrd. A la jacobin en 2) Al sud : l'aventura carlista. primièra guèrra carlista apareis a l'escasença d'un conflicte dinastic. A la mòrt del rèi Fernando VII, qu'a pas d'enfant mascle, lo trône d'Espanha es disputât entre sa filha, Isabèla II, jostenguda pels « libérais » e son fraire Don Carlos, que représenta los « absolutistas » e apara los Fors. A per el la lèi salica. Mas Isabèla pren lo poder. Los batalhons carlistas se mobilizan donc al crit de « Viscan los La Fors ! ». 9 �Zumalakarregui despassa bases : lo causisson coma engèni de la guèrra la una en cap. valor los autres générais D'una manada d'òmes, son armada de 27.000 òmes, amb 90 % de Bases. Mas l'armada espanhòla caup 105.000 soldats comandats per los melhors générais de las guèrras d'America latina. Mai, la traïson ganlia lo camp carlista, rosegat per las garrolhas entre absolutistas espanhòls e autonomistas bases. Zumalakarregui moris al sèti de Bilbao. L'armada basca tomba jol poder de générais espaiihòls coma Maroto. Aqueste fa afuselhar sos concurents bases e liura la tropa a son colèga « libéral » Espartero, per lo fa¬ més « abrazo » de Vergara (1839). Espanha s'engatja a respechar las libertats bascas. Lo meteis Navarra quita d'èstre un reiaume. Los la dogana son autonomia. En 1841 espanhòla es transferada d'Ebre a Bidassoa. Copadas de sas 4 sòrres, las 3 províncias del nòrd de Bidassoa s'engrunaràn 3 autres lèu lèu Estats an, perdon malgrat la contrabanda. Aquô's la començança de Americas, puèi devers Paris. l'exôdi massiu devers las Lo sud acomença a s'espanholizar, mentre los 200.000 lo camin de l'exilh. En Navarra, 300 vilatges perdon lèu l'Euskara. Ne va parièr en Alaba. carlistas bases prenon Aquela primièra guèrra carlista sud una es lucha de liberacion nacionala espanhòl. Los del nòrd los estada pels Bases del contra lo colonialisme ajudats activament : passatge d'armas (Ganix de Macaye i excellèt), acuèlh de refugiats... L'escrivan de Sola Chaho se faguèt lo sosten acarnassit de la causa carlista, malgrat — ò per encausa de — sas conviccions d'esquèrra, tôt bel just per amor que los Bases luchavan per sa patria. an Se'n pot pas dire aitant de la segonda guèrra carlista (1872-1879). Lo sentiment doble de fe e de libertat fa que mantuns bases segon lo rampèl del segond Don Carlos. Mas lo carlisme s'es espanholizat. Esplecha la credulitat Luchan pas mai per fin que sas juntas e sas assembladas sobeiranas governen lo païs. S'acontentan de Fòrs abastardits que son pas mai de constitucions nacionalas vengudas del pôble, mas de privilègis provincials acordats per lo Prince e revocables per el. en gros dels 10 Bascos. �SAB1N ARANA GOIRI DELS BASCS EUSKADI « : Amb l'arribada de Sabino, gisclèt una Las sagata guèrras ES LA PAT RI A ». vigorosa : del carlisme envielhissent lo nacionalisme base. carlistas s'acaban mal pels Bases. Las su¬ tradicionalas d'Euskadi s'engrunan, e pòble base s'arroïnèsse. Mas del merevolucion economica plan mens vesibla perstructuras politicas sembla qu'amb elas lo teis moment transforma una son infrastructura : es l'industrializacion de Bis- caia, puèi de Guipuzkoa. Amb l'emplec de la maquina a vapor, la metallurgia lo relais de l'artisanat milenari. Bilbao es en plena activitat. Es dins aquel ambient que se desenvoloparà l'ideologia de Sabin. Sabin nais lo 27 de genièr de 1865 dins la Republica d'Abando qu'es uèi un barri de Bilbao. Son paire, carlista lorda pren militant, construis de naviris. La « Euskadi. Dessenha la déneia de caduna de racion 1893. Sabin proclama : Bases ». A créât la paraula bandièra basca. Preconiza l'indepenlas sèt províncias bascas e sa confede- granda virada se situis es la patria dels Euskadi : « Biscaia liura qu'es fol. Se descora en en Euskadi liure ». Sos amies dison aquò. julh de 1894, fonda amb qualques iniciats la societat « Euskaldun Batzokia » dins un local logat al còr de Bilbao. Aqueste dissabte, a 18 oras, la bandièra basca es enauçada pel primièr còp al balèt. Sabin fonda lo Partit Nacionalista Base (P.N.B.) lo 31 de julh de 1895. Lo 8 d'agost de 1895 Sabin es getat en preson pels Espanhòls. En 1898 es elegit députât provincial de Biscaia. Sejorna quauques côps en Païs base del nòrd, especialament en 1900 a Ustaritz. En 1902 es getat mai en preson per aver félicitât Teodòr Roosevelt, président dels Estats Units, qu'a desliurat Cuba dels Espanhòls. Se retira a Sant Joan de Lutz. En 1903 moris aflaquit per las luchas e los sejorns en preson, sens autra satisfaccion que la d'una ôbra immensa : òbra politica segur, mas tanben intellectuala, culturala, pas per Lo 14 de literària. 11 �Lo govèrn d'Euskadi. lo partit nacionalista base, politica mai importanta de las quatre provincias d'Euskadi sud. Delarga una activitat remarcabla dins totes los domenis politic, éco¬ nomie, social, cultural, literari, esportiu, folcloric... Fonda lo poderós sendicat dels obrièrs bases, E.L.A. (Euzko langileen alkartasuna) e lo dels agricultors (Euzko nekazarien bazkuna). Démocratisa, desnotabiliza e desclericaliza la vida politica : un prèire pot pas s'afiliar al partit ; un elegit pot pas aver un rôtie dirigent. Aguirre, cap del govèrn base, Aprèp la mort de Sabin, contunha l'òbra de vendra un militant son fondator. Ven la força coma los autres dins lo P.N.B. Aquela activitat es entrepachada per la dictatura del général Primo de Rivera (1923-1930). Mas en 1931 las eleccions municipalas donan dins las vilas una fôrta majoritat als republicans. Eibar es la primièra a proclamar la republica. Anfòs XIII s'exilha, aprèp aver abdicat per evitar de faire rajar lo sang. La republica es proclamada dins l'Estat espanhôl. Una assemblada constituenta elegida. Las quatre pro¬ Madrid (cambra joves « abertzale », amb es vincias bascas del sud mandan als Cortés de dels deputats) una majoritat de Aguirre, députât de Navarra, e Monzon. Refusan de s'arrengueirar darrièr la drecha, l'esquèrra o lo centre : son pas Espanhôls. Coopèran amb los nacionalistas catalans (de desenats de deputats) e galicians (16 en 1931). una constitucion que laissa leugierament entredubèrta a l'autonomia de las porta régions, jos de condicions draconianas qu'amagan mal la volontat de centralizacion del novèl regim. Los Catalans e los Bases respondon a aquelas condicions. Catalonha es autonôma tre 1931. Al contrari Madrid fa esperar lo dorsièr Los Cortés de Madrid vôtan la d'Euskadi. La résulta sera de destacar Navarra de las 3 pro¬ vincias vasconizadas. los Primièr san a una fach passar 12 Navarrés acceptan lo projècte d'estatut las causas s'esperlongan, lo refu¬ infima majoritat. Los notables e los curats lor an d'autonomia. la Puèi, paur coma del comunisme. « L'estatut sufis pas, �dison eles. Volèm la restauracion dels ancians Fòrs, que nos donavan practicament l'independéncia. En particular, volèm de relacions directas amb lo Vatican ». L'estatut poirà s'aplicar qu'a las 3 provincias « vascongadas », ont es estât acceptât per 80 % dels electors al référendum. Madrid contunha de refusar l'autonomia, malgrat las manifestacions de l'Aberri Eguna (jorn de la patria) que recampan fins a aver pas 100.000 personas per Pascas (1932 a 1936). Mas lo 18 de julh de 1936, Franco se joslèva contra la republica. Los oficièrs fan rébellion dins las garnisons. Las de Bilbao e de Sant Sébastian son lèu mestrejadas pel pôble en armas. Mas los militars del putsch triomfan a Vitoria e a Pampaluna. Aqui son ajudats per 3.000 carlistas. En octobre 1936, i aura 40.000 Navarrés dins l'armada franquista, siá 10 % de la populacion. Aquelas chifras devon pas n'amagar d'autras, que môsque, se la Republica aviá pas abandonat Navarra als reaccionaris, los Navarrés serián demorats solidaris dels autres Bases : dins lo corrent de l'estiu 1936 los franquistas an afuselhat en Navarra 7.000 nacionalistas bases ! Los falangistas an fach périr dins la Val d'Ebre de vilatges a majoritat socialista ! Plan de joves se son enrotlats dins l'ar¬ tran mada de Franco per sauvar de mal votar... En agost de aprèp de luchas acarnassidas. Davant lo l'autonomia enfin la vida de sos parents, colpables 1936 los franquistas prenon Irun perilh, la Republica espanhòla reconeis d'Euskadi. Lo 7 d'octobre de 1936, provisòri d'Euskadi. de las libertats 5 nacionalistas, a Guernika lo govèrn Aitanlèu presta sarrament jol casse milenari bascas. Son govèrn de front nacional caup Aguirre forma 3 socialistas, 2 Valéncia fach es e lo comunista Astigarrabia. teoria — adonc restacat a Madrid ò puslèu d'unes ponchs — lo govèrn d'Euskadi en totalament independent e sobeiran. Las circonstàn- Autonòm a libérais en sus contunha. En març de 1937 lo général Mola, que comanda 1 ar¬ mada franquista del nord, amenaça de rasar Biscaia. La fa bombardar a mòrt per l'aviacion alemanda. Compta la prene cias o exigisson. La guèrra 13 �en 3 setmanas. Li caldrà 3 drà 20.000 òmes mes de combats acarnassits. Per- nafrats, 18 avions, de desenats de tanks, lo solet cuirassat espanhòl, e i morirà el meteis. Al centre del front, entre Vergara e Villareal, amassa 50.000 fantas¬ sins, 2 divisions blindadas italianas, 45 batariás d'artilhariá e un centenat de carns, apiejats per 120 avions espanhòls e e alemands. Mal armada, la milicia populara d'Euskadi resistis a generala. Lo testarditge dels Bases atissa los franquistas. Lo 26 d'abril de 1937 fan destruire per l'aviacion alemanda la vila santa de Guernika. La populacion civila de la ciutat e de las environas es sagatada : èra lo jorn del mercat, coma per astre ! Bilbao tomba lo 19 de junh de 1937 amb sas usinas intactas, qu'ajudaràn desenant a fargar d'armas per Franco, puèi per Hitler. Lo govèrn e l'armada l'ataca d'Euskadi se retiran dins l'oest de Biscaia. Prendràn part a la defensa de Santander (Espanha). Los franquistas atacan la provincia de Santander lo d'agost amb sa superioritat acostumada de material. Es una nòva desfacha. Los Bases se retiran dins lo pòrt de Santona lo 23 d'agost e negocian sa reddicion als Italians, que los an vençuts mai d'un còp. Mas lo 27 d'agost Franco 14 ordena als Italians de li liurar leaders, per los Bases. lo président Aguirre, capitan de contunhar la lucha del defòra. e Lo comportament abandonan Euskadi e Sols passar quauques al travers escandalós de las democracias, que Espanha a son sort, empacha pas los gudari » — los combatents bases — de faire mai que son pendent la segonda guèrra mondiala. Plan se bâton dins lo maquis francés. Los servicis secrèts del président Aguirre rensenhan los Aligats. Lo carri « Guernika » es un dels primièrs que dintran dins Paris per sa liberacion. Una bregada basca pren part a la liberacion de las « poches » « dever de l'Atlantic... En 1945 Aligats los lo contrari 14 Bases del sud s'esperan a una ajuda dels Franco, lo darrièr e de Mussolini encara en plaça. Mas es tôt qu'arriba : los Aligats desarman la bregada contra amie de Hitler lo fascisme per reversar �basca de Gaulle fa gardar sonhosament la « frontièra » empachar los maquisard de tornar en força dins sas provincias del sud. Sols de « comandos » capitaràn de e per passar. Lo pòble d'Euskadi-sud demôra donc jos la dictatura estrangièra amb 50.000 morts, 100.000 presonièrs e 200.000 exilhats. Los franquistas an condemnats a mòrt 11.000 Bases en décembre de 1937. N'an afuselhats aitanlèu 1.000, dels quais de femnas e al mens 16 prèires. L'Euskara es interdich. Tota libertat politica e sendicala es suprimida. govèrn base s'atrobava s'establis a Paris, 48 carrièra Pendent la Guèrra mondiala, lo New York. Puèi Aguirre 1959. Es ensepelit a Sant Joan de Luz, en tèrra basca. Leizaola li succedis. La França gaulliana se sarra de l'Espanha franquista, limitant d'aitant la libertat del govèrn d'Euskadi. Al moment de son viatge a Madrid en febrièr de 1969, Debré condamna las revindicacions dels a Singer. Morîs Bases e en dels Catalans ! II. — LO PRESENT L'alienacion dels Bases del nord. Aprèp la crisi economica de 1929-1935 e de la Segonda neo-capitalisme se desenvolopa en Eurôpa. Se caracteriza per un crèis constant de la produccion. Las crisis ciclicas son pas tan grevas coma per lo passât : lo produch « nacional » demesis pas, sol lo taus de crèis baissa. Aquelas résultas son degudas mai que mai a l'intervencion sèmpre mai importanta de l'Estat dins l'economia e a l'emplec intensiu de la publicitat que mena la gènt a consomar. Per l'ideologia unidimensionala de la borgesiá francesa, tôt se réduis a consomar totjorn mai de bens materials. Es la societat de consomacion, la civilizacion de la quantitat. Guèrra mondiala, lo Ça que la las contradiccions fondamentalas demôran : dessospartiment de la societat en classas, que las doas principalas son la dels capitalistas e la dels salariats... Lo capi¬ talisme pòt pas escafar aquelas contradiccions sens se condemnar del còp. 15 �La concentracion de las firmas mena a una concentra- geograficas de l'activitat economica. L'industria se re¬ lo mai proche possible dels centres de décision, es¬ tent qu'es aqui que se passan los mercats. Dins l'Estat francés la centralizacion politica afavorizèt la centralizacion economica a Paris ont s'atròban gaireben totes los pòls de cion campa décision. Lo josdesenvolopament de las etnias dominadas es un colonial que raja drech de la conjonccion Estatcapitalisme. L'integracion de l'agricultura mena a una crisi dins totas las régions ont èra l'activitat economica principala. Es pas estada apreparada a de cambiaments parièrs. Las industrias artisanalas que s'agropavan a son entorn son escobejadas per las crisis. fenomèn La situacion del Pais Base nòrd 1. la de es tota colonia : mai agricôla, producprimièras a bon mercat. L'industria es piquantitat e en qualitat. activitat extractiva, mai que - tritz de matèrias chona 2. en Pichon nombre de - lo mai sovent produccions, exportadas en brut, l'intermediari d'oligopòls dont los centres per de décision s'atròban endacòm mai Sa transformacion dustrials 3. ves - son : lenha, lach de feda... fa dins la metropòli. Los produchs inimportats de la metropòli a grands frès. se Exportacion de man d'ôbra a bon mercat (2.000 joconsequéncia de la jos-industrializacion. cada an) en 4. - Ges d'autonomia domèni financièr : de gestion, mai las décisions son mai dins lo dins la me- que presas tropòli. que A trabalh égal, los trabalhaires bases ganhan los de la metropòli. 5. - 6. - servi tors 7. mens Degradacion de las estructuras socialas, rapòrts de a mèstres, entre colonizats e colonizaires. La acompanhada pel recul ensaja de possedir la cultura del colonizaire e de faire oblidar sas originas a el per escapar al mesprètz e pojar dins l'escala sociala. - desagregacion sociala es de la cultura de l'endrech. Lo colonizat 16 �8. I a aligança de fach entre la classa dirigenta del païs colonizaire e la màger part de la borgesiá locala qu'es parasitària, improduclritz. L'ordre colonizaire es légitimât pel relais dels notables e de las oligarquias del luòc. Aquestes adèran per la màger part al gaullisme aprèp d'aver jos- lo pétainisme. una presa de consciéncia se produis dins las jaças dinamicas del païs colonizat. Aquela presa de consciéncia mena necessàriament a una lucha de liberacion nacionala e tengut Mas sociala. una zòna periferica, pré¬ d'interés per las firmas capitalistas. Dins sa quasi totalitat la borgesiá d'Euskadi nòrd vòl pas d'una industrializacion que produirìá d'autres eleits mai dinamics, fariá crèisser lo nivèl dels salaris, agotariá la restanca de la man d'òbra sasonièra e congreariá un prolétariat base nombrós. Aquela borgesiá fa un pari sus lo torisme e apièla los plans francés que fan de nòstras très provincias una zona vèrda per parisencs alassats. Lo torisme pòt pas èstre a el solet lo motor d'un desenvolopament économie régional. En çò nòstre, es mai que Lo Païs Base nòrd situit dins senta pas que pauc impausant un ima¬ ge faus de la societat de consomacion. Fossiliza e prostituis nòstre folclòre. Lo païs Base nòrd ten un besonh imperiós e urgent d'una industrializacion planificada. Una lucha politica fondamentala s'engatja entre la borgesiá toristicòla e los elements avançais de 1 agricultura, força sociala qu'es la mai importanta d'Euskadi nòrd. Lo gros de la batèsta se dessenha entre los « hôteliers » del tip Larramendy (proprietari de Chantaco e cônsol de Sant Joan de Luz) d'un latz e de l'autre lo complèxe cooperatiu « LurDesmobiliza las energias mai sasonièr. Berri » en de la Vòl modemizar l'agricultura, l'organizar e per d'industrias de transformacion. de Sant Palais ont païsanariá. l'acompletar s'apièla l'ala dinamica rapòrt de las forças es per ara en favor toristicòl. La païsanariá i es minoritària, pauc Sus la còsta lo del partit desprovesida de consciéncia politica. La classa embrionària, voidada pel caumatge e organizada e obrièra demòra i l'exòdi. 17 �A l'interior, la païsanariá es largament majoritària. Mas gasanhat. Ela tanben d'efièch es envescada dins la societat tradicionala en descomposicion e utilizada per la borgesiá toristicòla que lausenja d'un biais ipocrit las vertuts e tradicions bascas. Aquesta forabandis la cultura basca al nom del « progrés », e, dins lo meteis temps, fa de bascomania ». Segon nòstra borgesiá toristicòla, la cultura basca seriá lo pròpri dels endarrierits. Mas s'atrôba que los endarrierits votan coma cal, fan de bons domestics e amusan a pas encara « los toristas. Adonc vencs coma e contenta que aquò serà... vendrà se de « bascomania » als esti- la païsanariá demorarà plan brava, Mas aquela contradiccion pot venir explosiva. Una contradiccion parièra existis dins una part del clergat : d'un latz ôm cerca una modernitat « à la page » que se manifèsta per l'abandon del base e per de temptativas de dobertura sus los problèmas de la societat de consomacion legida d'articles en cadièra, etc... Mas dins lo meteis ôm assaja de mantenir las ovelhas dins los caminôls de la societat tradicionala. Aquô ven a dubrir los uelhs sus de problèmas que los interessats vivon pas e a amagar los que vivon. Aquel procediment contribuis — volontària: moment ment ò non — al manten de l'ordre colonial. La desalienacion dels Bases del nord rescontra adonc dificultat màger : l'abséncia d'una vertadièra borgesiá nacionala autonôma per rapôrt a la borgesiá francesa. una Las forças que se pôdon mobilizar se situisson dins l'ala avançada de la païsauariá, dins la joventut esplechada pel torisme, dins la nova classa obrièra basca, trop esparpalhada e en çô dels intellectuals de l'endrech. La nova resisténeia basca. Lo nacionalisme de liberacion contrari del colonial démocratie — — lo d'Aguirre — al fascisme de Franco, lo nacionalisme provisôri es lo comportament necessari d'un pôble aliénât que pren consciéncia d'el e vol subreviure. Aquel nacionalisme es progressista. Pot pas èstre despassat 18 e �la liberacion nacionala, del meteis biais que la las classas pòt pas èstre despassada que per la que per lucha de construccion d'una societat sens classas. Lo prestigi del P.N.B. s'enrasiga dins sa longa resisespanhòl e, en particular, dins lo rôtie màger que joguèt al dintre del govèrn d'Euskadi. A esquèrra, l'organizacion Accion Nacionalista Basca joguèt un rôtie important. A drecha la plaça foguèt tenguda per lo grop dur Jagi Jagi. téncia al colonialisme Lo P.N.B. preconiza per l'immédiat l'autonomia d'Eus¬ Estât espanhôl démocratie. Sul plan social, sos elements avançais son cooperativistas. Aprèp la Segonda Guèrra mondiala, son accion deu marcar lo pas. Los aligats l'ajudan pas a fôrabandir Franco. De caumas son matrassadas en 1947 e 1952. Los limits de la non-violéneia apareisson lèu. D'un autre latz, una part importanta de la classa obrièra trôba insufisentas las posicions socialas del P.N.B. e demôra jos l'aflat d'organizacions espanhôlas d'esquèrra. En fin lo P.N.B. laissa practicament de caire lo Païs Base nord, sai que per pas s'opausar al govèrn francés. kadi sud dins Es dins a una un aquel moment que nais la nôva resisténeia basca, populacion completament alienada, e sul camin d'una assimilacion totala. ★ EN BATA. que dona una existéneia l'idèa nacionala basca per créât a la fin de 1960 e son movement, fondât de Pascas de 1963 a Itxassou. Aquô's Enbata nord de Bidassoa Enbata — a del nom d'un vent d'oest que vertadièra al son jornal, lo diluns de sa revirada l'unitat e l'autono¬ Euskadi que se fepôbles dins los Estats Units d'Eurôpa. es « kamikaze » — preconiza mia de las 7 provincias bascas dins una japonesa derariá als autres del Preconiza l'industrializacion d'Euskadi nord pôl économie poder base. Euskadi sud, jos l'impuls d'un que représenta en partent 19 �Al Enbata savan congrès del diluns de Pascas de 1963 lo movement prenguèt des posicions claras e duras que despas- los interés dels notables per anar cap als pichons e mejans agricultors. Aquò, los centristas o podián pas acceptar. Sol Mèstre Etcheverrv-Ainehart acceptât de demòrar amb aqueles « Jeunes Turcs ». * E.T.A. L'eveniment capital d'aquelas dètz annadas es lo desenvolopament del movement E.T.A. (Euskadi Ta Azkatasuna : Païs Base e Libertat). Nascut se destria d'el per la jovenetnisme radical, son désir de gasanhar lo prolétariat e de passar a l'accion directa. Vòl l'independéneia totala d'Euskadi que poiriá puèi se federar a las autras nacions europencas. E.T.A. es revolucionari. Son ideologia sociala foguèt primièr pro mesclada, de tip « front nacional ». Mas pauc a cha pauc E.T.A. es ganhat al socia¬ lisme. Pro de sos militants son de catolics practicants. D'unes de prèires. de tut sos en 1960 del P.N.B., caps, son E.T.A. s'organiza en grops de 3 — los « Irurko » — ont ideologica e practica. Los militants devon aprene l'Euskara, l'etnisme, lo socialisme e los metòdes de lucha clandestina. Organizan de caumas importantas e de manifestacions obrièras, mai que mai lo 1er de mai a Bilbao. En 1966 es l'Aberri Eguna d'Hendaya-Irun ont de joves mi¬ litant son macats a côps de fuòc per la polícia espanhòla. se fa la formacion E.T.A. distribuis de de jornals, pega d'afichas, e mai las de las casernas —, acròca de bandièras bascas sus los cloquièrs, los fils de nauta tension, de roeàs, etc... De centenats de mili¬ tants son torturats e getats en preson per d'ans e d'ans. D'autres tròban refugi al nòrd. pinta d'inscripcions D'afichaires sus del son pas que e las parets — son perseguits a côps de desenant son armats e respondon. A de victimas. Mantuns côps de policiers désarmais per de patriôtas. Aquestes atacan de fuòc per la policia : la débuta, i aguèt ges 20 tracts movement �bancas per recuperar talisme e finançar la l'argent raubat al pòble lucha de liberacion. per lo capi¬ En 1968 Franco establis l'estat d'urgéncia en Biscaia. cogit de se calar. Lo clergat, que coneis una granda, pren lo relais. Envadis dos còps l'avescat de Bilbao, puèi lo Grand Semenari. En 1962 ja 339 prèires avián publicat una letra que remembrava los drechs fondamentals del pòble base, drechs violats a cada còp per l'Estat espanhòl. Lo 7 de junh de 1968 de militants de E.T.A. son près en caça dins la région de Tolosa (Guipuzkoa) per de mo¬ tards de la Guardia Civil. Un garda es tuat. Per accident ? O a còps de fuòcs, coma o ditz la policia, que refusa de laissar veire lo còs de la victima e tanben son uniforme ? Mas sa motò es degalhada. Tôt aquô sembla confirmar la Lo pòble es libertat mai tèsi de l'accident. Dos militants de E.T.A. son arrestats per un barratge policia. Un capita de s'enfugir. Sera près lo lendeman. L'autre, Xavier Etxebarrieta es pegat contra una paret e assassinat sul còp. Es lo primièr martiri de la nòva resisde téneia basca. L'escalada contunha. Lo 2 assassinar a son d'agost de 1968 E.T.A. fa Manzanas, cap de ostal d'Irun lo comissari policia politica de Guipuzkoa, qu'a torturât de centenats desempuèi 1938. La policia poirà pas prene los justicièrs. Franco establis l'estat d'urgéncia en Guipuzkoa per 3 mes, puèi per très autres. Es espandit a l'Estat dins sa totalitat lo 24 de genièr de 1969. En febrièr de 1969, Miquèl Debré rend visita a Franco. Condemna las revindicacions dels Bases e dels Catalans. la de Bases ★ E.L.A. La classa obrièra cia basca e mai que jôga mai un son rôtie màger dins la resistén- principal sendicat, E.L.A. (Euskaldun Langileen Alkartasuna, Solidaritat dels Obrièrs Bases). Créât per lo P.N.B. abans la guèrra de 1936, deguèt dintrar dins la clandestinitat jos l'ocupacion franquisla : tota activitat sendicala es interdicha. 21 �Pauc a cha pauc una part de E.L.A. s'es destacada dels dirigents en exilh. De democrata-cristiana son ideologia es venguda francament socialista. Dins lo meteis temps sos metòdes se son radicalizats jos la direccion dels joves. De caumas nombrosas an espelit aquelas darrièras annadas en Euskadi sud. En luchant contra la dictatura e lo capita¬ vièlhs lisme, E.L.A. lucha tanben contra la dominacion culturala e politica d'Espanha E.L.A. sus trabalha U.G.T., C.N.T. Euskadi sud. amb los autres sendicats d'Euskadi Aqueles s'arrengueiran mai que mai darrier los partits espanhòls d'esquèrra — partit comunista, partit socialista, federacion anarquista, front de liberacion populara — qu'an de seccions en Euskadi. Totes acceptan una cèrta autonomia del Païs Base sud dins una Republica espanhôla. — Mas aquela los militants classa ★ de —. solucion de moderacion es despassada per E.L.A.. internacionala de cotria amb va sa Sa solidaritat volontat de liberacion nacionala. E.G.I. Cafit de dinamisme, E.T.A. recampa subretot en e dels joves obrièrs. Sos metòdes de lucha çò dels ganhan a cada còp en rigor e aquesta escalada es plan naturala, davant un Estât a l'encòp estrangièr e totalitari. La situacion de E.T.A. es plan comparable a la dels maquis francés al temps dels nazis. Son prestigi quita pas d'engrandir al dedins de la populacion. estudiants Mas l'influéncia del P.N.B. demòra importanta dins la mejana borgesiá, en çô dels agricultors, dels ma¬ rins e tanben e mai afortiguèsson lo contrari a esquèrra — çô dels obrièrs. Organiza l'Aberri Eguna de 1964 a Guernika (40.000 manifestants), puèi los de Vergara, Vitoria, Pampaluna e Sant Sébastian (1968). pichona e — La seccion dels joves del P.N.B. — Eusko Gaztedi ò manifesta una activitat en crèis. Certs de sos grops an acomençat una accion dirècta. La nonvioléncia a de limits, subretot quand òm s'opausa a un ad- Joventut Basca, E.G.I. 22 — �versari Franco. coma finala, d'autra mit. A responsa Mantuns Bases sa violéncia possibla acomençan barbara, i a pas, fin la violéncia de l'oprid'acceptar aquò, e mai al que dintre del P.N.B. * FRONT NACIONAL BASC. L'escrivan Txillardegi preconiza dins la revista trilingua Branka la mesa en plaça d'un Front Nacional Base per totas las forças nacionalistas e las classas socialas que representan : obrièrs, païsans, intellectuals, e borgesiá nacionala. En posicion de força, los obrièrs an ren de crénher d'una aligança tactica, limitada dins lo temps e dins son objècte, amb los borgés progressistas. Aquel acôrd limitât davant l'enemic comun del moment empachariá de ges de biais cada organizacion de desenvolopar son ideologia e son accion a ela. L'idèa del Front Nacional dins los progressa partits çò dels joves. A la basi, a tendéneia a venir un fach de cada jorn : accions comunas entre grops de E.G.I. e de E.T.A., ajuda porgida als militants de E.T.A. bases, subretot en las jaças socialas del pòble Base : païsans, avocats, per totas prèires... Dins pôbles del mond los totes que de la libertat collectiva, la liberacion fronts nacionals en Israël, : ièr en Irlanda, Argeria... Uèi al Vietnam, al en lestina... Seriá temerari de pensar cepcion a èstre dobèrt aja a un contengut l'interés del III. — pro en Pa- una ex- Quebec, qu'Euskadi social l'òbra de China, en es Front Na¬ progressista per pòble tôt. L'AVENIDOR Lo movement de liberacion pòt es aquela régla. Encara caldriá que lo cional Base pas negar. en s'enauçan al nivèl nacionala Iogoslavia, base es un fach que se pòt L'experiéncia istorica mòstra qu'un movement èstre arrestat. Torna nàisser sens relambi de sos jos de formas diversas. Tard o d'ora, es victoriós, la desfacha dels opressors, siá per son descorament. pas cendres siá per 23 �Atal capitèt lo nacionalisme base, très côps vençuts en un sègle dins de guèrras classicas e que se desenvolopa uèi jos sa forma mai insidiosa : la subversion. Vaqui una forma de lucha que los Estats colonizaires totjorn per perdre, coma lo leon de la faula. Se veguèt en Irlanda, en India, en Iogoslavia... se vèi en çò dels Negres americans, dins lo Jura sois, en Palestina, al Kurdistan, en Angolà, al Sodan... finisson Lo nacionalisme liberacion cion dins lo base entamena la fasa decisiva de la populara. De quin biais obténer aquesta liberalas melhoras condicions e pro lèu, sens aflaquir pòble ? Lo front de liberacion nacionala es necessari. Mas es Un pòble pòt pas se liberar tôt solet. A de besonh e tanben al dintre de l'Estat colonizaire. La libe¬ racion d'Euskadi se situis donc dins una estrategia globala, en tenent en compte pasmens del fach que la situacion es desparièra al nòrd e al sud, senon qualitativament, al mens quantitativament. pas pro. d'aligats, Una estrategia ofensiva. Per l'essencial, l'avenidor del pòble base se jôga en populacion e de es la principala força d'oposicion de la penmsola. Lucha contra 3 formas d'opression que son estrechament ligadas : Euskadi sud, ont s'atròban los 9/10en de la l'industria. Lo movement de liberacion base la — espanhôl — colonizacion de la nacion basca per l'Estat ; la dictatura fascista ; lo capitalisme internacional (qu'es de mai en mai pels trusts americans). Contra lo primièr terme de l'opression, la lucha dels Bases rejonch la dels Galicians, dels Catalans e dels Ca¬ — dominât nari ans. Per quant als dos autres termes (dictatura e capitalis¬ me) concernisson totes los ciutadans de l'Estat espanhôl totes 24 an de besonh de la libertat individuala e : collectiva. �Lo P.N.B. entreten tradicionalas de Galícia P.S.O.E. ments de relacions amb e de Catalonha, las e organizacions tanben amb lo (Partit Socialista Obrièr Espanhòl) e los move- democratas-crestians de divers païs. Revèn a Sos iberics. E.T.A. de trabalhar amb los joves movements militants, amb rason, se mesfisan d'eles : i a lo Fronl de Liberacion Populara (F.L.P.) s'endintrèt dins lo partit base. Aqueste deguèt puèi fòrabandir per la força aqueles « espanholistas » que negavan (Ò per lo mens demesissián) lo fach nacional base al profièch d'un projècte de « front de classa » iberic. quauquas annadas, Los Bases vòlon evitar tôt assag tanben consciéncia regim colonialista. prenon que pôdon de recuperacion. Mas pas reversar solets lo costat, los progressistas espanhòls sabon que èstre victoriós pôdon sens los Bases. Devon donc reconèisser lo fach nacional base, quitant al côp de se laguiar del nacionalisme dels Euskadians e de l'emplegar al sieu De son pas profièch. aligança n'es possible que dins la clartat, amb en comun e respechats per totes. La resisténeia del Païs Base nord es una força de non neglegir per l'ensems d'Euskadi. Ara per ara, es mai que Una d'acôrds fixats presa en carga per Enbata, que mena son accion dins quadre légal (ô al mens paralegal), tôt en cercant a la melhor coordonar amb la dels fraires del sud. mai un Enbata trabalha tanben amb de movements etnistas e progressistas de 1'« exagôn ». De contactes regulars existisson amb los Occitans, Corses, Alsacians e subretot amb los Bretons : M.O.B. e U.D.B. Per l'Euròpa dels pòbles. l'exagôn se pot pas envisatjar dins capitalista, ont tôt es subordonat als interés de la granda borgesiá parisenca e de sos aligats locals : « es van La descolonizacion de lo sistèma de comptar, per trespassar lo josdesenvolopament régional, 25 �las borgesiás capitalistas. I a aquela vertat generala qu'un desenvolopament volontari demanda l'oblit d'un profièch a cort terme, e mai un cert amainatjament del profièch a plan long terme : obténer de los qu'an o manejan los capitals un tal sacrifici, las populacions tengudas per lo malaise économie o pòdon pas tôt segur ». (R. Lafònt, Las causas istoricas del josdesenvolopament régional, « Pay¬ sans », n° 69). sus La borgesiá francesa pot, al mai, fòrabandir los excès empachan lo sistèma de virar coma cal. Aquò vòl pas dire que la resisténeia basca refusariá a priori una descentralizacion mai audaciosa que lo projècte avortât de faussa regionalizacion gaulliana : cal una débuta a tôt, e se deu pas laissar escapar la mendra escasença d'utilizar mai vesibles que las contradiccions del sistèma. Los Estats centralistas tanben incapables de faire per lo biais del mercat comun dels sièis es una « Euròpa croupion ». Los pôbles iberics, mai que mai, i son pas. Es tanben una Eurôpa dels trusts, centralizada a l'entorn de l'axi Rose-Rhin, condemnant atal los extrems a l'escanament, e pauc a cha pauc remandada a un rôtie de jostractaira pels capitals Euròpa. Aquela que se son bastis l'ora d'ara a americans. D'un Bases costat de Bidassoa coma de l'autre, se tracha per luchar, amb sos aligats actuals ò potencials, contra l'imperialisme qu'es la forma mai aguda e mai agressiva del capitalisme. los de L'interés dels Bases rejonch autras etnias gressista ont alienadas, mas devon trobar non solament tanben lo d'una lo de Eurôpa las pro- plaça. I a contradiccion entre l'apropriament dels mejans de produccion, que demôra estatônacional, e la produccion, que vèn europenca. Per resólver la contradiccion aquesta, cal una planificacion democratica europenca per un poder popular, que sa basi naturala es, segon d'experts socio-economics coma Labasse, la région de 1 a 10 milhons d'estatjants. sa En 1789, per bastir l'Estat truire los Ducats aristocraties 26 borgés francés, calguèt desla despartimentalizacion. per �Atal uèi se faire l'Euròpa dels pòbles qu'en descoper la revolucion federalista. Los per la revolucion de 1789. La leiperduda : apreparan lo bicentenari. pòt pas lonizant los Estats borgés Bases foguèron despassats çon es pas • L'estiu de 1969 vèi l'accion de la resisténeia al nord s'alargar. L'encausa n'es lo renfortiment de la repression franquista al sud, e mai que mai la menaça de condemnacion a mòrt de presoniers bases (Izko e sièis autres militants de E.T.A.). Tre que lo bruch d'aquela condemnacion s'espandís, Enbata fa rampèl als òmes de progrés del Païs Base. La seccion locala del P.S.U. se mobiliza, e, sus l'iniciativa conjoncha del dos movements, es créât lo 29 de julb a Baiona sion un « Front de lucha del Païs Base contra la repres¬ qu'agropa Enbata, E.T.A., lo P.S.U., lo (Movement Federalista Eurolo movement marxista-leninista (Humanité Rouge). franquista », Partit Socialista, lo M.F.E. penc) e Aquel front, que demôra dobert,, entrepren una campanha intensiva d'informacion sus la tortura en Euskadi sud e sus la repression franquista en général : tracts, afichas, articles... Aperabans Enbata aviá sensibilizat lo mond per un numéro especial sus « la tortura al Païs Base » (n° 118 del 4 de junh de 1969). organiza tanben lo boicòt de la « setde Sant Joan de Luz : la municipalitat i a convidat de nauts dignitaris del regim franquista, lo « fu¬ tur » rèi Don Juan Carlos, los menistres Castiella e FragaIribarne, lo cardinal Tarrancon... Es una insulta a las victimas de Franco, que força vivon a Sant Joan desempuèi la guèrra de 1936, dins l'estima de la populacion. Malgrat las temptativas amicalas, lo cònsol s'entesta. Lo boicòt es mes en plaça : la « setmana granda » es festejada a l'amagat, Lo front de lucha mana granda » un delargament jamai vist de forças de policia que dônan una malaisança als mens politizats. Se parla de 800 C.R.S., dins la marrida consciéncia 30 oficièrs de generala, amb sentida de policia, 70 flics espanhòls. 27 �Lo poder parisenc, negant contra l'evidéncia la contesnòrd, s'ataca als refugiats del sud que son l'impossibilitat de se defendre : 15 assignacions de re- tacion d'Euskadi dins sidéncia a l'iscla del Païs Base e distribuisson de de comessariat participait a de Ré, empresonaments, fòrabandiments França... Per quant als Bases que tracts, son sistematicament conduchs al mai de Sant Joan de policiers ont espanhòls que l'interrogatòri ! Se vèi aqui los ligams objectius entre l'Estat borgés e lo franquisme. Per delà de diferéneias quantita- francés (un pauc de libertat verbala que dins lo sud, al mens qu'òm ven pas perilhós per lo regim), los dos sistèmas son qualitativament parièrs : capitalistas, centralizaires, imperialistas, que mòstran la pastenarga ò manejan la tavèla segon las circonstàncias. tivas tant Es per aquela rason que la lucha dels sus las doas ribas de Bidassoa. Pel Bases es la meprimièr còp son ajudats concretament per de movements progressistas fran¬ cés. Lo 7 d'octobre de 1969, a un acamp del Front al cinemà Vox de Baiona acamp qu'agropava 700 personas — un teissa — membre del « burèu nacional » del P.S.U. afortis que son partit vèi favorablament la lucha de las etnias, l'exagôn. La dinamica causa la d'una pòt arrestar, se accion non comuna es en la liberacion e mai dins plaça. Quina comuna dels colonizats ? L'estiu de 1969 porgis un autre eveniment important : pel primièr còp 80 prèires e religiós del Païs Base nòrd se solidarizan publicament amb sos fraires del sud. Signan e publican una declaracion comuna a prepaus de la repres¬ sion franquista en Euskadi sud. Aquel gèst remembre qu'una part granda del clergat es solidària del pòble, al nòrd coma al sud de Bidassoa. 28 �PER CONCLURE N'autres, Bases, sèm un pòble per la tèrra, l'etnia, la lenga, la cultura, l'istòria e las institucions. Un sol e unenc pòble sus las doas ribas de Bidassoa. Nòstra lenga nacionala es l'Euskara. La nôstra patria es Euskadi. Coma totes los autres pòbles, e en conformitat amb la Carta de las Nacions Unidas, avèm drech liura disposicion individuala e collectiva. l'unitat la Revendicam uèi a lo plen exercici d'aqueles drechs inaliénables, l'egalitat dels òmes e dels pòbles. al e nom a de Aqueles drechs, los volèm per n'autres coma per totes pòbles alienats. Sèm solidaris de totas las nacions empresonadas ò negats que luchan per sa liberacion. Nôstre enemic es parier jos de masquetas desparièras : se ditz Impérialisme. Nôstra lucha deu èstre tanben parièra. los Mas lo dels Bases del nord ligat primièr e fondanôstres fraires e dont lo pès es déterminent sus totes los plans : demografic (mai de dos millions d'estatjants), économie (provincias mai ricas de l'Estat espanhôl e demieg las mai avançadas d'Eurôpa), cultural (espeliment literari e dels arts populars bases) e social (partits politics e sendicats dinamics)... sort mentalament a es lo dels Bases del sud, que son Lo problèma base es global : pot pas èstre arreglat que de solucions globalas. Las solucions de cercar dins lo quadre dels Estats espanhôl e francés seràn forçadament parcialas e insufisentas. Per assegurar l'unitat dels Bases dins la libertat, cal siá l'independéneia totala d'Euskadi, siá son autonomia interna dins lo quatre d'una Eurôpa federala. Enbata, per quant a el, preconiza una Euskadi autonôma dins los Estats-Units d'Eurôpa, recampant las 7 provincias bascas federadas a las autras nacions e régions per europencas. La descolonizacion interna de l'Estat francés es neces- sària, gions tats » basta pas. D'efièch cal destriar d'un latz las ré¬ etnicament francesas e d'un autre latz las « minori- mas nacionalas. 29 �Las régions etnicament francesas son justiciablas d'una d'una descolonizacion de la pro- revolucion regionalista, vincia. Las etnias mai vèire gras sa « minoritàrias lenga de l'ensenhament » Bretanha coma devon cultura nacionalas daverar e sa totes en los de la vida publica, al mens a egaaquela condicion, Bretanha poiriâ trobar, çò me sembla, sa plaça dins una França federala (mos cambaradas bretons me perdonaràn se m'escavarti sus un terren qu'es pas lo mieu). Mas aquò pòt pas èstre lo cas e litat amb lo francés. A d'Euskadi. N'autres, Bases del nord, desiram la descolonizacion in- tèrna de l'Estat francés, dins l'interés de totes los ciutadans, régions e pòbles de í'exagòn. Mas, per quant a n'autres, aquela regionalizacion revolucionària o aquela revolucion regionalista poirà pas èstre qu'una estapa cap a la solucion finala de nòstre problèma : la liberacion e la reunificacion de tôt nòstre pòble, dins sas 7 provincias istoricas, dins una Euskadi que pòt pas existir integralament que segon un dels dos estatuts aquestes siá — l'independéneia siá l'autonomia — : ; (interna) dins una Euròpa federala. Joan-Loïs DAVANT. Genièr de 1970. ★ Per mai d'informacions sus Euskadi : ENBATA (setmanari) 14 car. dels Cordelièrs Abonament • 30 C.C.P. Bordeu 198.346 - BAIONA 12 F. : e R. C. 63 A 16 • �pSvestit totjorn prèst a se despelhar per escaudurar un mens qu'el, a balhar sos braces, sa vida si o cal, ja que pòt pas balhar un sòu. Si, un jorn, trapa lo tresaur, se coita de'l semenar al vent perque cadun lo pòsca respirar. Tanplan es aquí, amb nosaus, e mai lo vesèm pas. Tanplan nos a vistis servir, nos escanar de trabalh e de ta¬ lent, morir sens romegar. Nos a vistis sens lo sòu e aguts. E si nos a pas balhat cap de sòu, nos a balhat l'èime, lo gost del trabalh, lo plaser de nos contentar de çò qu'avèm. E qu'avèm tant, me diretz ? Demandatz a un ôme del pais Gaireben totjorn vos respondrà : — Ai tôt çô que me Ara, ensajatz amb un L'òme del païs ten la çô que li fariá besonh. cal. rie. man per trabalhar, una man que sap noirir de tèrra, donar la flor a un arbre, l'amistat a una bèstia e l'amistat a una autra man. Que sap balhar, que des- bremba de prendre. Dins aquela man, radas. Podètz rasclar. Demòran. Tôt çô vetz lo rie que vetz es es nòu e las linhas son lau- sul còp amie. Tôt çô que vièlh. La femna a pas besonh de se cargar un capèl per véser qu'es mai qu'una autra, sa calina es mai polida. faire besonh de córrer per agafar quicôm que qu'el sens saber ont va. Lo mond vos peltira, vos estofa, crida, fugis per escapar a qué ? A la mort ? Vendrà plan pro lèu sens l'anar quèrre. Tant val que siá ela que se desplace. E l'ôme a pas corris mai vite 31 �Qualque còp me'n risi tôt sol quand ne vesi venir un qué que siá, s'es quicôm de vièlh, quicôm d'autres côps. de la vila per nos comprar Si se podiá vos comprarián la chiminièira, lo fòc e la velhada. Qué gaitatz, monsur ? — La lampa a petrôli ? Aquela lampa blanca A ! seriá de color, del pè torcit. polida dins vôstre salon, vertat ? E cresètz que d'autres côps ? pas o si l'alumavatz, vos donariá lo lum La lampa d'autres côps conèis son mond, sas pèiras, lo de cadun, lo buf que l'atudava, la man que l'alucava. Daissatz-la aqui. Es tan plan ! Alavetz, volètz la suspension ont èra penjada la lam¬ pa ? E ont volètz la de cristal que fa de val tant d'argent ? Aquô vol dire penjar, vos ? A l'endrèit d'aquel lustre lum de totas las colors al solelh e que que la suspension valdriá mai ? Voldriàtz tanben lo vièlh cabinet ont la menina tava la sieuna farda, amagava sa fortuna de vint tanplan los lençôls que amon- sòus lo pépin aviá faits al mestièr ? e Aquela color de vièlh qu'aimatz tant, es nôstre temps balhada, la man terrosa o plena de susor que l'a o tampada. Podètz pas saber çô que vol dire vos qu'avètz pas tròp susat. Seriá polida dins un salon, disètz. Cresètz-me, se va daissar rosegar pel cusson e se morirà de languison. Mas, alavetz, qu'avètz dins vôstre salon ? Los andèrs vos farián tanben enveja ? que li a duberta Aquels andèrs qu'an tengut tant de buscalhas, tant de qu'an daissat passar l'aire per faire montar la flamba als cremalhs, per qu'ajam mai caud. Era nôstra sola socas, cap calor. N'avètz, chiminièira ? 32 buscalhas o socas ? Avètz solament una �Ont seràn ? Dins un canton ? Benlèu nièira sens fòc. Se rovilharàn. Me volètz emportar Mas o chimi- lo pairòl de coire ? volètz tôt emportar Sabètz pas sus una ! faire lo vin cuèit ni mai lo milhàs. n'a fait de milhàs ! Plan espandit sus una toalha blanca, fasiá polit, just jos la lampa, jos la suspension. Cadun tirava d'aqui. E aquel, vos respondi Aquel milhàs, aviá Un que una color de luna. palm de milhàs, una assietada de salsa, aqui un bon sopar. Un sopar de paure ? Aquò dépend de la talent. Tanplan seriá per vos un sopar de d'autres còps. Mas vos preveni, cal téner brave pauc ; al segur, vos cansariá. E qué ne fariàtz, del pairòl ? Lo laissa ? Benlèu dins una entrada, que tôt Me disi que o pausar sus una lo mond lo vejan. volètz tôt, si tôt çô que tenèm es tan tenètz val pas res, e a tant de valor, es que tôt çô que que tôt çô que tenèm val quicòm, val polit es si rie. Un sopar de remenat un Cal mai que Es l'argent, vesètz, per mai. balhar de valor. aquel quicôm qu'avèm de mai que vos. Si tôt çô qu'avèm vos fa enveja, es que sèm ries. Nòstre bòsc de totas las colors, fa enveja. fuèlha de pibol que tridola al cap d'una branca faire lo parpalhòl, vos fa enveja. Aquel los pus Aquela abans de silenci entrecopat pel resson de la ribièira es trop pesuc per vos e vos donarià enveja de cridar. Aquel aire viu, ponchut que vos fa tanben enveja, vos enbaranariá. Aquela libertat, aquela libertat, qué ne fariàtz ? Joan-Pèire GOGAUD. 33 �LOS PARGUES NACIONALS yvE montanhas nombrosas, industrias, una economia una aquò fa d'Occitània lo rôdol idéal per nals, legislativas e en seguida de las segon certa una mesuras blicitària caldriá es drià Jamai vilas : mas encara siá compléta. coma trobèt dins de las l'annada europeana de l'apa¬ natura. Jamai campanha pu- foguèt tan necita que una l'ora d'ara la natura a passa tan marrida : se l'aire pot pas pus respirar ; los cas d'empoisonament de ribièras se comptan pas ; lo mendre bôsc, a l'entorn d'una vila, ven aitanlèu un depaus d'escobilhas ; l'us de titats per dels se pesticids e importantas los animais aucèls son : d'insecticids en quan- presas : tôt regio- dempuèi 1960 recebre mai que mai nociu d'unes mòron, los uéus tât las precipitacions atmosferidemesida, etc... D'aqui la nécessi¬ es de mesuras Lo mitan d'aparament. de compausat es tèrra, d'aiga e d'aire, e de totes los èstres vius qu'aprofièchan d'aqueles très elements. Als entorns dels ans 45-50, i aguèt de gents dins per la pensar que la sola natura èstre la sieuna, es a l'òme plaça rels culturels e que tenir pôsca dire la primièra. Di¬ estudiats, d'ont projèctes foguèron nasquèt la doctrina dels vers deviá « Pargues natu¬ ». es fegondats de peis amassan dins sa carn una part d'aqueles produchs que los còs adipós de l'òme fixan puèi, sens que se pôsca encara conèisser las consequéncias d'aquelas matèrias sus la santat. Aquô's pas pro. pas 2°) Dels ; L'urbanizacion descabestrada mena a destruire de selvas entièras ; los camins son enquitranats, la susfàcia de tèrra que po34 grandas nacionals ò pargues reglamentàrias cas de la de l'establiment o de ges LOS PARGUES NACIONALS — 1°) L'aparament de la natura. 1970 esperras, josoccupacion de la tèrra una politica d'amainatjament del territòri. I. rament las a agricultura qu'espertesis, pargues naturals e cufu- rals... Aqui las caracteristicas d'aqueles gues par¬ : 1) la natura i ère aparada 2) lor balhant ; de vida los estatjants demorarián lo pais ont avián causit de viure ; dins en condrech, un nivèl �3) se lor porgiriá de condioions d'espeliment per lo mens égalas a las dels de ornes las vilas 5) l'idèa de « natura » èra pas estequida a la de végétais ò d'animals salvatges. Comprenià tanben los sits, los obratges de l'òme, sas activitats naturalas ; los animais domestics que podiàn assegurar de mai ressorças importantas l'equilibri naturai desaparegut 6) èra previst un e restablir ensems de collègis de licèus, de centres de formacion a las activitats de la montanha agricèlas e es- portivas, d'establiments scientifics laboratòris, d'ostals de repaus e de e de cura ; 7) l'aparament dels animais e dels végétais doblidava pas lo reviscèl dels tropèls de buèus, de motons e de cavals, lo de las sèlvas la ; la responsa pareissiá favodel sénher G. André, volontat de Bènaval projècte, de balhar las nautas pargues nacionals. Savoia 1960 général una valadas. 3°) ...als En Arc, e animator vida nova a sus del aviá conselhièr un députât raportaire de la Lèi sus los Pargues nacio¬ nals que foguèt votada lo 22 de julh de 1960. ; e e 1956; a consèl ; 4) la gestion dels pargues èra botajos lor pròpria responsabilitat ; da bre de rabla menistre, Dins la e un sesilha autre del 22 d'abril de 1961, lo Consèlh General foguèt assabenlas réservas importantas fachas lo Dr Colon, autor del vôt inicial sièis ans aperabans, al nom de las populacions que representava : « Tant coma las tat de per auràn recebut d'assegurande la gestion de lor domèni privât, serai compelit de m'abscomunas ças téner pas çè qu'es per ». Ça d'afavorizar l'acuelh dels visitors en fasent crèisser los revenguts de lors la lo decrèt del 31 d'octobre reglament d'admenistracion publica per l'aplicacion de la lèi del 22 de julh de 1960 foguèt publicat al èstes. Diari Oficial del 8) totas aquelas mesuras avián per tèca Es d'aver los del aquela endrechièra estada estudis causida, en preparatòris Pargue de la Vanoise a ; semblava particular dins la realisacion lo rapèrt pre- lo 16 de décembre de 1959, non que 1961 portant Lo 2 que liminar de Pèire Cot davant lo Conselh General de Savoia foguèt adoptât a l'unanimitat de General despartiment. macion temps, la concepcion primitiva de la Societat per l'Aparament de la Natura que prevesiá una « resèrva de — caça alara ment sion per lo mot del Prefècte Grimaud — avié estada largamodificada e alargada. La Comessuperiora dels Sits s'èra prononciada lo projècte de Pargue cultural en segon - a Chambéry acòrdi amb lo vôt del Consèlh General de Savoia dins sa sesilha del 6 de décem¬ de 1961. lo sénher Dumas, presentava al rapèrt al nom de la cinquena comession de l'Assemblada des « En l'abséncia de tota partimentala précision sus l'aplicacion del decrèt del 31 d'octobre de 1961 », lo sénher Dumas Consèlh declarava D'aquel de novembre raportaire del tèxte de Lèi, qualquas réservas, mai que mai las que faguèt lo Dr Colon, autor del vôt del 7 de décembre de 1955, per la creacion d'un Pargue nacional cultural dins son sens 4 de décembre, en que estât del que » Nèstra Assemblada prononciar se la tèca primièra èra lor d'una mai : de son la es pas Constatava mesa en va- région e non pas... sa transfor- en luenh » ». un : « musèu me mòrt pèrti e pas polsós pus », e, garant, que constati que i a quicèm vira pas pian dins tôt aquè per ara ». moment Aqueste èra pas lo vejaire del sénher Fontanet, alara ministre, ni del sénher P. Cot, que pensavan eles que i aviá « pas ges de perilh de vèire lo Pargue nos èstre impausat se lo volèm pas », mentre lo sénher Dumas afortissiá : » las entresenhas oficiosas que tenèm son pas per 35 �encoratjar nos « personalitats un e », de matin, a la autre conselhièr : las despartiment... cinquena comession... del tecnicas d'un biais d'à fons catégorie se son mosopausadas ai principi d'un avis fa¬ tradas vorable Las del conclusions sénher qualquas e Dumas persona¬ s'entreténer anar l'Agriculture e daverar d'asseguranças. mandatadas per amb lo Ministre de un cèrt nombre Aquela prudéneia ère pas qu'una engana. La lèi del 22 de julh de 1969 e lo decrèt del d'octobre de 31 1961 son ensems taris. Consèlh Lo General de Savòia balhèt acôrdi de principi lo 26 de de mai 1962. Lo decrèt del 6 de julh de 1963 podià consacrer l'existéncia del primièr nacional francés. D'aquel pargue temps lo sénher Fontanet ère tornat sim¬ ple parlamentari, mentre lo séhner Du¬ mas, el, ère vengut ministre. pasmens Al son jorn d'uèi, los rôties son e lo sénher Fontanet, reversats, estais l'establiment nicas, se nature e de remontadas meca- opausar los aparaires de la puristas que s'apièlan, victoriosament çô sembla, sus los tèxtes legis¬ latius vei los reglementaris qu'aviá sostenguts ! e La morala, ça aqui dedins pâtisson, a que son : la las perfin, la, es pas sauva populacions que d'aquel estât de fach. 4°) Une legislacion qu'esferiliza tôt... Cadun pot se procurer los Diaris Ofilo librilhon ont foguèron publicats ciats ò la Lèi e lo Decrèt. Es quauqu'un d'objectiu de causas 36 coercitiu d'aqueles lor aspècte esterilizaire desmo- e report a las régions e a sos es- tatjants. : pas Om possible pas constatar a doas la sentida que las menaças la nature an semblât mai importantas al legislator que non pas lo perilh contengut dins d'unas dispausicions d'entraïnar e de faire crèisser lo despoque a pesan blament al sus d'encontradas, condamnant desrasigament d'ornes vivent Dins lo Mont-Lozère butletin 9 n° ■ en atal çô sieu. Cévennes de l'Associacion et del Pargue nacional culturel de las Cevenas (creada lo 13 de març de 1957), lo président, mèstre Bieau escriu : aquô's vertat, lo tèxte de la Lèi... servara la possibilitat d'una adaptacion a totes los cas particulars, per lo mejan de reglaments apropriats. Mas lo Reglament d'Admenistracion publica contraditz, d'un biais évident, i esperit, e mai de còps la letra de la Lèi. Afortis, per exemple, que l'organis¬ me cargat de la gestion del pargue sera obligatoriament un establiment public, mentre la lèi avià previst que podriá tan» « ben èstre tornat ministre, volent aprofechar d'asseguranças tocant — ralisaire pas d'interdichs. Las asseguranças d'un personatge tan naut plaçât que siá, demòran sens valor se contradison de tèxtes legislatius ò reglemenqu'un caractèr lo ; ». foguèron adoptadas litats — tèxtes una societat d'economia mixta Aquô's força important. L'autor es jurista, mas qu'a pas de fonccion de ponsabilitat, de tala sòrta qu'òm la contestar gissèm ara natjament uèi, per validitat un del de sa remarca. ». un res- pot Le- tèxte del Delegat a l'Amai- Territôri legislacion possible, s'afina... de aefinir totas las mesuras d'interdiccion, mas caldrà de temps abans que d'investiments publics importants vengon porgir a aquelas régions mesas en conserva d'equipaments prôpris a las rendre atractivas. En mai d'aquô una tala legislacion que, sus d'unes, ponchs, arrisca d'esterilizar... ». Aquelas regas son trachas del libre Aménager la France » que son auuna : « ...es que « tor es ministre lo de sénher Olivier l'Educacion Guichard, Nacionala. uèi �5°) Puslèu que la recèrca de l'espesabèm Atal pòsca « lo la per e das a de per » son es que Al « zonas la la los Pirenèus ponent. se creacion de dels pargue cada del très pargues nacio¬ Vanoise, Pòrt Cròs e trobaràn en Occitània. Encara cal no- la tièra es pas acabada, estent qu'Arièja Nauta es estada citada coma zona possibla d'implantament d'un pargue. Las Lanas, lo Carôs e l'Espinosa, los vol¬ cans d'Auvernha, lo Vercèrs, Ardècha, Provença Nauta e la Camarga — sens comptar lo Lemosin e la Montanha Negre — veiràn nàisser de pargues regionals sus la tèrra occitana. Se tracha aqui de creacions especialas dins de zonas ruralas en camin de despoblament. La legislacion dels pargues nacionals patis d'un autre vici que bastarià per la faire condamnar. Lo reglament d'admenistracion publica fixa las modalitats que d'aplicacion de la Lèi de 1960 es un pauc coma un vestit de confeccion qu'òm voldrià lo faire cargar a de gents de corpulència e de gost despariers. Los decrèts a jorn d'uèi i francés : la a nals tar totara. pòdon al D'autres son prevists en Corsa, dins las Cevenas, lo Pelvôs, lo Mercantor. S'aqueles projèctes se confirman, alevats la Vanoise e lo Pargue nacional Corse, totes los autres » relatius Reglament son estadas de- particularitat dels pargues nacionals francés es de comportar doas zonas principalas : una interiora, del pargue propriament, e la dicha « periferica qu'orla ò s'espandis al torn de la primièra. La « mesa en conserva » pot aver tanben de consequéncias marridas per la zòna periferica, coma o veirèm », de e publica. Pirenèus. « la deoadéncia. Se precizam interioras Lèi 6°) De La Vanoise se Régions mesas en conserva » amb l'ajuda d'una « legislacion que, sus d'unes ponchs, arrisca d'esterilizar... ». Es a pauc près oficial : las zònas interioras dels pargues son avodafinidas la d'Admenistracion sòrga melhora, que de d'interdiccion mesuras clarament que mai de contra liment. que La reglementacion gionals serà sai que pas lars e dels pargues re- tan coercitiva coma la dels pargues nacionals. En principi la Carta constitutiva d'un pargue ré¬ gional deu faire l'objècte d'una ententa entre los proprietaris de la tèrra, particu- pargue modificar lo del 31 d'octobre de 1961, alevat dins lo cas qu'aquel acte juridic portarià pas reglament d'admenistracion publica de la Lèi del 22 de julh de 1960, qu'explicita e acomplèta sas dispausicions dins lo sens coercitiu qu'avèm denonciat. Atal es una engana de dire que los decrèts especifics adaptan las réglas a de condicions particularas segon las encontradas ont s'aplican. Aquô's verai que dins la mesura ont van pas al pas ò collectivitats, las admenistra- quand aquestas an causit un luòc d'implantament, s'atrèban en fàcia d'interlocutors qu'an ges de coneissença dels tèxtes, e que son pas pro testuts per s'opausar a de décisions que cions. las Ailàs ! creson Los inevitablas. ornes, es que poiràn, un venguts d'objèctes de curiositat, viure aquelas * * « réservas » cèp dins ? * 37 �II. — LO PARGUE DELS PIRENEUS DEL PONENT 1°) Qualquas questions. Pargue (30 dins los Pirenèus atlantics Puslèu que de parlar de Pòrt Crôs qu'es a l'encòp una iscla e una proprietat privada, anam vèire, al travers del Pargue nacional dels Pirenèus, l'importància rela- de la zòna interiora tiva riferica dins un e de la zòna pe- nacional, pargue e nos la question de saber se respond d'objectius coma l'aparament de la natura e de la cultura, un repartiment équi¬ 58 dins tocadas dins bliment las de activitats condicions favorablas las a la economicas, l'esta- materialas mora- vida dels e estatjants, ben l'ins¬ s'es quicôm de démocratie, ò politica imperialista que vol substituir als delegats del pôble de fonccionaris e de personatges désignais per trument d'una lo Veirem tanben consl arrisca de venir, zònas perifericas, lo domèni promotors, autrament dich l'esplacha d'una ondada nòva de la colosas d'eleccion dels de nizacion nòstras tèrras. 2°) Una creacion pòt discutir. Estent gue a natural e prepausat al Neuvièlha de malaisida que se l'origina de l'idèa del par¬ cultural Ossau-Aspe, avèm creator de la jónher aquesta resèrva a de la foguèrem compelits de lo combatre. Farem pas d'alònguis sus lo biais que obténer lo consentiment dels estatjants. Apuèi, las comunas de la zòna periferica posquèron votar sus un pè d'egalitat amb las de la zòna interio¬ prenguèron que son per territôri es situit dins lo Par¬ propriament. Per melhor comprene l'injusticia d'un tal procediment cal saber que, de las 88 comunas tocadas per lo gue 38 zòna 50 e e pas periferica atlantics ritôri pas (23 dins los comunal, La las son Banhèras de Bigòrra per e qu'un tròç. 15 majoritat de las municipalitats de del comunas establiment. Pargue N'an pas votât contra a tengut compte, la majoritat de las comunas de la zona periferica s'estent prononciada per. Aquel vòte manquèt pas de logica : los investiments de l'establiment public dich « Par¬ gue dels Pirenèus » aniràn mai que mai a la zòna periferica, per laquela an fargat un programa de realizacions d'ordre social, économie e cultural » (art. 27 del reglament d'admenistracion publica). Las empachas nombrosas creadas per la Lèi e lo Reglament seràn son ja — es— e tacadas a las s'atrôba al dedins del 3°) De comunas poders que son territôri Pargue. tòcan que bertats publicas région que nos interessava, per realizar lo Par¬ gue natural e cultural del Pirenèus del ponent. Aquô foguèt fach dins un projècte que sas modalitats èran talas que ra, la per Pirenèus son « Govèrn. dins que los 73 Nauts), amb una josprefectura, Argelès-Gazòst per la totalitat de son ter¬ a de Pirenèus Nauts) Pirenèus pausar table los e Al contra del vôt dels a las li- privadas. promotors dels Pargues naturals e culturals, aquô's lo mi¬ nistre de l'Agriculture qu'assegura lo contrarôtle admenistratiu del Pargue (art. 13). Lo Consèlh d'Admenistracion e un Director asseguran lo fonccionament de l'establiment public qu'es lo pargue. Aquô rai : mas lo pargue es un « esta¬ bliment public » e los membres del Consèlh son nommats per lo menistre de l'Agricul¬ ture (art. 15), coma lo Director (art. 16), après avis del Consèlh. Tre l'article 20 son poders balhats al director de son aitant las prerogativas restriccions envisatjats que a los constituis- l'exercici de dels cônsols : los cônsols pôdon pas desliurar los permés, permissions, alinhaments, autorizacions « �prevists l'article 99 del Côdi de l'Adl'acòrdi del las comu- las d'aquel article son pas una empacha a la percepcion dels drechs e redevenças prevists al 2nt de l'article 23 » ; una ampliacion dels arrestats de policia près per lo director e venguts executòris dispausicions penalas e las modalitats aplicacion : 3 a 20 F. de multa per los qu'auràn contravengut a las déci¬ sions reglamentàrias legalament edictadas per io Director (art. 35) ; 20 a 40 F. utilizat un instrument per los qu'auràn que son bruch pòt trebolar la tranquilitat dels luôcs (art. 36) ; 40 a 60 F. per demòra los a comunala qu'amb menistracion director... ; » « los drechs que tènon nas « dins ias » ; l'establi- <■ pòt gerar, dins lo meteis temps que immòbles bastits necessaris a l'explo- ment los tacion de tons a comunas... destinacion tènon las a bastits, non locals davèra el contunhan necessèrias qualas de luòc a per establi¬ e beneficiar de bens » ; - l'establiment pot, de las condicions a se per las subordonada lo gausiment dels es comunals, edictar reglamentaAquela re- una cion nòva d'aquel gausiment. glamentacion ven executòria dins las condicions previstas aqui dessus » ; « l'es¬ tabliment pòt executar de trabalhs publics aferents al domèni public ò privât dels establiments... condicion a d'aver daverar l'acòrdi de las assembladas de las collec¬ tivitats establiments e s'aquel acòrdi d'i De a interessats, tôt autorizat per lo prefècte ». biais, las despensas aferentas aqueles trabalhs las suspôrtan la ò, pas poscut èstre daverat, a estât aver collectivitat ò l'establiment per part local ! Las de l'establiment comprenon mai mai (art. 23) : « los drechs e rede- ressorças que venças rizat a ris que devon nisme l'establiment aurà percèbre situis al faire » ; art. 28 dedins de la l'objècte de : estât auto¬ « los territô- periferica plans d'urba¬ coercicion d'educacion. vehiculs seràn trobats ò animais de car- defòra dels camins e rotas duberts al trafèc public » ò encara per los qu'aurián estacionats, campat ò ga... dici en defòra dels en d'un 60 ; a luôcs 400 F., prevists per preju- sens uech los qu'« auràn alucat un fuôc » alevat per los mejans e dins los luôcs autorizats ô desrengat los animais », jorns, empresonament de un a per « » introduch « de cans (art. 38); 400 un a a en una restièra... activitat interdich » dètz jorns a per los que « se liuraagricôla, pastorala, fo- interdicha... d'activitats luôc un 1.000 F. de preson mes ràn » e « liuraràn se a radiofonicas o de télévision, los que sos bestials seràn trobats en contravencion amb la reglamentacion dels pargues » (art. 39). Aquela tièra de las restriccions de las libertats es pas barrada. cinematograficas, Solide que i a de limitacions indis¬ pensables ; e seriàm lo primièr a nos plànher se se tolerava de causas perilhosas. Çô grèu, es que las 15 comunas vertadièrament tocadas provesidas per — e benlèu des- aquel arrestat sián estadas mesas en menoritat per las 73 que ne podiàn aprofechar ! Un ôme sol pot pas jogar lo rôtie de 88 cònsols ! Pot pas, — solet, èstre lo mèstre de 250.000 ectaras, e aver ectaras pro de la de zòna poder sus los 204.000 periferica ! zona 5°) Los ». 4°) La los aquô (art. 37) establiments e las modificacions jutjadas pas » dont « bivoacat immôbles e « collectivitats las receptas e de susportar en tôt ò partida las despensas aferentas a aqueles tons son pastorala ò agricòla, qu'apar- publics locals ; aquela gestion compte ; aqueias collectivitats ments cultivats ò non de estatjants avián organizat longtemps ment de la natura. coma sistema Lo capital VII, art. 35, 36, 37, 38. 39, se la ment 40, 41, 42, 43, 44, 45 debana Los tièra de dempuèi l'apara- pargues nacionals an per tôca, l'aparament de la natura. Al mo¬ que farguèron lo pargue del Pire- sap, 39 �nèus, existissián la Resèrva de Neuvièlha, la de Cauterets e del Pic del Miegjorn d'Ossau mai mai. Aquesta, creada de Laruns, aparava gai- que per de caçaires reben 600 sarris 5.000 d'orses, estaras, de cats-fèrs, susfàcia una sus de iops-cervièrs, de quant a néficiât, en la A del de cola sa de rason suènhs ios i aja dins nòstre que flôra, de totes de e cercaires. del sègle, l'« Asl'amainatjament de las mon- començança sociacion per tanhas trabalhava » sa professor Gaussen la dins val d'Ossau faire desaparèisser las destruccions degudas a un trop grand nombre d'animals. Se trachava mai que mai de motcns espanhôls que, a milierats, venián pasturgar sus lo pendis francés dels Pireper nèus. L'associacion Primièr afermèt de pastencs. Peilarus. Suprimiguèt tre 1905 la transumança de 6.000 motons espanhôls. L'an d'après entreprenguèt de trabalhs identics a Gabardèra, Sôcas, Anèu, Arrius, Costa-Brosset. Sus 30 qm2, la tepa e Ios arbrilhons faguèron flôri. La seuva que s'espandis uèi entre lo lac de Fabrèjas e la Garganta ven d'aqui. 6°) Lo viòl ganizat. Dempuèi ment 1,20 camins nafura i lo a es es or- de abril lo farga- pargue, adjudicacion. iargs de 0,80 m. a mes son Lo rasai realizat m.. long de 110 Lo 29 la cm.. Mas de 1970 en a la fin es pas trabalhs d'Oloron es Santa estimât a dire superior de 20 del 40 programa Nos de per se 1970. a La dire laissats que Societat lectura del « d'armatura d'ensenhament l'aparament tan natural « a la (J.O. dins la es tanben de qué la ? rapôrt consacrât al Ven del 23-12-1964) môstra aquô : Las orientacions a long terme de l'amainatjament del territôri fan aparèisser très objectius principals ; primier l'ocupacion optimala de l'espaci francés per d'activitats economicas ; puèi la mesa en plaça d'estructuras convenentas en matèPlan a las aulorizacions folas las malaisits per 7°) Una résulta que va al contra de çò qu'òm (pretendiá) cercar. Lo una rôdols d'Aparament dels Animais aprendrién als ors e als isards las entresenhas mençonadas sus las piancardas per que s'escavartèsson, amb prudéncia, dels « baloards » traçats sus son territòri. D'autres pretendon al contrari que de gardians s'esforçarián de convéncer aqueles animais de se passejar al mitan dels ormes. Los vejaires son opausats, e podèm pas dire se tôt aquô es fach per atraire Ios visitors, ò lor faire paur ! Mas es segur que Ios actes de vandalisme se multiplican, sens que ren siá fach per i portar remèdi... d'Estat, 431.855,42 F., % siém membres de 1969 tenguèt Maria de viol acabat ! a la adju¬ dicacion per lo fargament de camins dins lo Pargue Nacional dels Pirenèus (cf. « Le Moniteur» del 4 d'abril de 1970, n° 14). Aquesta val per 17 ensems de camins que represèntan 53.735 m.. Lo cost dels Comuna al de dins Aqueia montanha, anar... liurar ria que dels camins Aqueles es de eslonhament son de i la mai bêla môstra de tar- e pais. Per la resèrva de Neuvièlha, avié bé¬ tarassas Aqueles camins menan las folas al d'aqueles sanctuaris ont las plantas raras, fins a uèi, èran aqui aparadas per cor e urbana, e la de de comunicacions, recèrca mesa en fin ; valor finala del mi¬ ». sénher Joan Hourticq, conselhièr ben joslinhat aqueles très ponchs Revue Administrative » d'abril de 1965, « La regionalizacion del Ven Plan ». Aqueste s'acaba sens que sos objectius siân totjorn estats daverats. La mesa en valor del mitan natural es en cors per lo sistèma coercitiu que denonciam. L'ocupacion optimala de l'espaci francés es una marrida galejada. Mentre la densitat mejana de la populacion de l'exagôn es de 90 estatjants al qm2, la de la Val �productritz d'electricitat, traversarota e un camin de fèrre ininferiora a 9 al qm2 ternacionals es S'aquel taus èra generalizat, França la mitât mens d'estatjants que Paris ! ostada atribuida per astre, ni mai per la lèi. Lo Règlament d'Admenistracion pubiica es estât redigit mai d'un an après lo vote de la lèi, de tala sòrta que la direccion e la responsabilitat del pargue escapèsson a sos estatjants. d'Aspe, es da impausada per una 8°) Los pargues, blament Los factors de despo- sòrgas d'incidents. e pargues nacionals, mendra, los dins e, una regionals, son de factors de despoblament. Per la mesa en sòm de régions entièras, sa legislacion val al contra de l'objectiu del Plan qu'es « l'ocupacion optimala de l'espaci francés per d'activitats economicas »; mesura al tanben contra Debré pargues dels somis de Michel vol una França de cent millions d'estatjants, sai que amolonats dins de megalopòlis » qu'escanan, segon L. Armand, « las originalitats proque « vincialas de mentre » Occitània mai formadas en régions immensas en mai se trobarián trans- que deserts. Lomé del sentis desprovesit explotavan en comunitat. qu'òm quita pas de li dire qu'aqueles pargues son fachs per el se ditz qu'es lo mèstre. Un pastre que susvelha son tropèl dins los meteis pastencs de montanha dempuèi trenta ans e qu'aluca un fuòc d'èrbas se vei rebecar per un toriste : « sabètz pas qu'aquò's interdich, estent que sètz pas pus en çò vòstre, mas dins lo Pargue Nacional ? ». Las autoritats cargadas del Pargue pôdon ben publicar de butletins de Victoria e deis bens dire que Los pastres, se lo se nombre de servir bèstias, pais que sos aujòls L'« estrangièr » qu'an lor dels pas fusilh ors pus per a creissut ! lo drech de aparar sas venguts a empoisonar los ors, e, en fach, son nombre a fach que demesir dempuèi très ans. 9°) Los ne son « vicis Probable pas un Establiment Consèlh » del Consèlh d'Ame- existit se comptam d'incidents aurián pro Pargue avià pas estât public. Aquela qualitat li establiment désignais. format de Demest un 42 eles, : 1) 14 fonccionaris e oficièrs nommats prepausicion del ministre intéressât : 2 fonccionaris del Ministèri de l'Agricul¬ ture ; 2 del M. de l'Equipament ; 1 del M. l'Educacion nacionala ; 1 del M. de la Joventut e dels Espòrts ; 1 de la Delegacion a l'amainatjament del territèri e a I accion regionala ; 1 del Comessariat al sus del M. cargat dels Afaires del M. de l'Interior ; 1 del de l'Industria ; 1 del M. dels Afaires cials ; 1 oficièr général superior. 1 torisme ; turels 1 ; cul¬ M. so- 2) 19 conselhièrs générais, cènsols e personalitats nommats après avis dels prefèctes dels Pirenèus atlantics e dels Pirenèus Nauts (5 conselhièrs générais ; 8 cònsols de las comunas que lor terri¬ tèri es per part comprés dins lo pargue, sus prepausicions dels Conèlhs générais dels Pirenèus Nauts atlantics e dels Pirenèus 6 personalitats designadas per ; Cambras d'Agriculture, Comèrci e d'Industria las e Cambres las las de federacions despartimentalas de caçaires, cadun d'aqueles organismes désignant un candi¬ dat al titol del despartiment ont se trèba son sèti). 3) 6 personalitats nommadas : 2 sus prepausicion del Consèlh nacional de l'Aparament de la nature ; 1 S. P. del didel rector scientifica 1 ; Muséum ; naturels ; de la Recèrca d'Istèria del Centre nacional S. P. cés que lo public, lo Pargue ten d'admenistracion membres 1 nistracion. pas 1 S. P. del Club Alpenc fran¬ S. P. del Touring Club de França. 4) 2 personalitats ciativa del Ministre de nommadas a l'Agriculture. l'ini41 �10°) las a dificultats lors admenistrats En de a vexatòrias. mesuras de qué servis que lo Director del Pargue « amèsse la montanha »? En de qué servis que lo président del Comitat scientific siâ lo Creator de la Resèrva de Neuvielha ? Lo président del Consèlh d'admenistracion bandit cionari es de ren Paris mai qu'un fonc- ont, al moment foguèt elegit, per 22 votz contra 19 nul, al tresen torn, lo candidat del Govèrn èra lo director del gabinet del que e un Secretari d'Estat P. Dumas. al lo torisme, E mai siâ originari sénher de Paris, es lo sénher J. H. Bujard es estât apreparat a aquela presidença per son man¬ dat de conselhièr municipal de Megève ? Lo Dr Gui Ebrard, président de la que Comession tar un es una permanenta a avertiment : « Lo agla de dos ben poscut ge- pargue nacional l'un agacha devèrs los Pirenèus per fin de velharque i retobèssen ben Lo mal èra fach, de tôt biais. Lo pirenenc Urban Cazaux aguèt caps, ». pas que 19 votz, contra 22 al candidat de Paris. pas ren ornes vist que venir de vivon del Venon cas. de sos de e totala mesconeissença realitats regionalas. En totòm o deuriá saber, la fach dels estatjants e tropèls. L'arroïnament de la tèrra las construccions constant. es bon estât dels draihèls l'afaire dels ornes de Los dels camins e la montanha, son que pôdon atal subreviure. Lo vida. tan fa l'ôme tôt al l'ôme, el, s'adapta païs Mas e a las condicions long d'una al mi- pas d'existéneia que a dapàs. Los bastisseires del sègle XX pretendon fargar lo païsatge en li fasent violéneia, mentre de generacions de païsans n'an desplaçat ô modificat los ele¬ ments que lo compausan qu'amb força prudéneia. lo cors quite que L'ôme del quand lièch. de de mai l'aiga Sap ont rescontra la : montanha petit riusset. braconièr tua desaparèisser raja son pas sérié una coneis Sap lo pas ca- dins pus los perilhs. Lo lo primièr animal pas bon faire de femèla plena ô un jove l'annada. Tornarem pas dire consi un ôme del campèstre empacha l'envasiment d'una prada ô d'un camin per los arronzes, ô la 42 la las d'entretenença, lucha jamai acabada contra los elements, lo manten en son presas de trabalhs a dins lo pargue pôdon descoratjar los elevaires. Es qu'auràn totjorn la possibilitat d'empachar los tropèls ò los cans de s'endintrar dins los luôcs interdichs ? Tôt aquè ven s'ajustar mesuras d'estacions lo montanha, coma mantenença es lo o blament. Las dins Paris de per pargue 11°) Las consequéncias dels despo- l'agriculconeisson que d'esqui Pargue, es de crénher que las ressorças dels estatjants de la part superiora de la zona periferica, en demesissent, faguèsson crèisser son exèdi. Es pas estât sufisentament tengut compte dels factors économies locals e dels besonhs de las populacions. Las consequéncias ne pôdon èstre catastrofiinterdicha es çò qu'esperavan qu'òm lor aviá promés. Lo descorament es grand demest los pastres mai que mai que, dins la val d'Argelès per exèmple, vendon sas granjas amb sos tropèls. las a Coma la creacion nalizar Los e los agricultors. totes E vaquí ! L'afaire es jogat ! 13 elegits locals e 29 personalitats o fonccionaris menimosament causits pòdon pas representar eficaçament los interés de sos mandaires e, encara mens, assegurar la gestion del Pargue en évitant de sometre de especificas montanhèla tura transformacion d'un pastenc ròla, ô mai en bosquet. A malparada de Val d'Isèra, mes en evidéneia lo rôtie en falgai- prepaus es estât benefic de la ben dels tropèls. Quand los pastencs d'altitud son pro frequentats, l'èrba que lo bestial se'n �noirís forma, débuta la a de l'ivèrn, sistèma de cambas verticalas que un Se reten- pargue dràn récents pro risme la nèu. Quand los tropèls son pas nombres, al contrari, l'èrba creis, jaunis e se ciina dins lo sens del pendis, construis atal las riza èran creadas dins lo çò qu'es problematic après los incidents de la Vanoise d'ivèrn podrié de — lo to- desenmassls de segur se volopar mercé lo porgiment capitals estrangièrs. La nèu pot amagar totas las lèpras quand vòl ben demòrar sens quincar sus los pendis ont es tombada. Mas l'estiu, aquô's pas parier ! esquilhièra qu'afavoAquestas an lèu fach de se transformar en avalancas. Totas, solide, ensepelisson pas d'ostals, mas totas roganhan lo soi, desnudan las ròcas en emportant la terra. D'erbatges ries, pauc a cha pauc, laissan plaça a d'espandidas de roeàs. L'aiga reca, ataca las sèlvas, d'aqul d'aigats grèus. e d'estacions — una coladas. Alara òm dubrls aqueles camins que parlèrem, ont de folas de ciutadans pats van fins al d'aqueles sanctuaris cor qu'auriàm volgut ne acam- ! aparar * * * III. RECONQUESTA D'OCCITANIA — Se ditz que cal dètz ans per « faire » Serè lèu l'edat de la Vanoise, e se pòt pas dire que l'experiéncia sià provanta. Sèm en mesura, tre ara, de resun pargue. pòndre que a siàm nos Un segon d'uèi cert un de nombre questions pausats. èstre Tal dé¬ coma respond pas lo fach resèrva de Pargue del Pirenèus la nécessitât pensèron, d'aparar a la moment, un per lo pargue de tocar a la l'Anayette e al Pargue Nacio¬ d'Ordesa nal lo es, a D'unes natura. que nacional créât en França legislacion en vigor a l'ora pargue ! a pòt volguèt jostraire lo pargue als elegits del pòble. èra atot. un Creseguèron l'instrument démagogie imperialista de l'Estat centalizaire. Totas las assembladas, totes los consèlhs, totes los organismes e oficis creats per lo regim d'ara, autrament que per lo biais del sufragi universal, obesisson a una constants : los elegits del pè- los boquetins dels Pirenèus, que subrevivon en Espanha, podriàn atal tornar en França. Mas aquô's un espèr fais. D'efièch es possible d'obténer un permés de caça dins aquelas réservas d'Estat, a condicion, segur, de i metre lo prètz... L'Ofici del Torisme espanhòl, 28 av. Georges V, Paris (8en), o 28 Cors Lieu- ble taud pas mocraties, d'una i construccion una mas politica son fàcia minoritaris naris qu'executan d'ordres litats designadas la lo poder. faire venir causidas per d'aquela mena Lo fach que lo Parlament table mentre 1961 es la Lèi pòsca de 1960 votada èstre jutjada lo Decrèt del pas estât votât es cions que fa venir una Societat pròva contri- degalhatge de la democracia. lamentaris la persona- o al un en que 31 per per d'octobre los par- d'economia Govèrn del mixta es moment procedura del i La un coma nos o prepau- quinzenat d'ans nòs- italians. reglementacion dificilas mai d'indicar mesura seguir ! Paradis, d'aquè amies tres sos a en es de Melhor valdrià qualques boquetins del Massis Grand sèron accep¬ indici grèu. Las restricempachant lo pargue de lo Marselha a de D'assembladas buisson de fonccio- de a e que las es condicions prôpria de a vida faire de estatjants e a afavorizar l'exôdi rural, contrari, pòt en montanha. Al ajuda a d'operacions financièras, coma o prèvan las publicitats de tala agéneia qu'es anada fins a prene lo nom tan grèu venir en 43 �del lo Pargue biais a — l'adjectiu prés d'aquela astùcia, transfert de bens e, per — pot ajudar al e immòbles e mòbles dels ornes de la montanha fins a las dels especulators. En mai aprepara dins la zòna periferica la venguda dels promotors que sos agiments e sos degalhatges son manifèsts dins las régions que li an fisat l'amainatjament del territòri ò las collectivitats localas en questa de creacions d'emplècs quand an pas las possibilitats d'investide tropèls de las mans sufisents. ments En poders sieus, lo Consèlh d'admenistracion, establiment public, pot faire ensenhar, d'un biais sistematic, la civilizacion e la lenga regionalas. Mas quai sap qu'aquô existls, demest los membres d'aquei Consèlh ? Estent qu'es pas fach per l'òme, lo Par¬ gue a l'ora d'ara, a ges de programa de realizacions de de collègis las de lésers e son que de cultura, coma de licèus d'altitud, d'escô- e natura o encara de centres d'aprendissatge dels mestièrs de la mon¬ tanha malgrat un vòt de l'Assemblada — despartimentala dels Pirenèus atlantics — ni mai de conselhièrs encargats d'ajudar los agricultors dins sos esfòrç per meIhorar lo rendament de sas explotacions e lo de sos tropèls dins la zona interiora del Pargue ont la preséncia d'animals domestics doble vida en nombre es necessària pretzfach de seguretat de la La e dins e un de subre- reglamentacion moris, es regionals e nacionals, quand 6m que la màger part d'aqueles se trobarà al sud de Lèire, òm pòt afortir que las mai grandas menaças pesan sus se la maina tèrra Un occitana. programa un Tolosa, L'es ja al de la la Bordèu e mai que mai Pau. ponch de vista de las sciéncias natura, flòra de irrealizabla. Per per que evoamor Una densitat demografica trop petita apèl a l'emigracion dins lo quadre d'una Eurôpa unida. Cada qm2 conten, en Alemanha, 2,25 mai d'estatjants qu'en França, 22,50 fès mai que dins la Val d'Aspe ! En Belgica 370 fès mai d'estat¬ jants qu'en França, 37 fès mai que dins la Val d'Aspe ; en Olanda 4,20 fès mai qu'en França, 42 fès mai que dins la Val d'Aspe. La quita SoTssa, malgrat la predominància de las montanhas sus las pla¬ nas, a, al qm2, 1,5 fès mai d'estatjants que França, 15 fès mai que la Val d'Aspe I es un 44 de prètz son en çò nôstre, mentre fan pas que crèisser dins los pais que venèm de mençonar, çô qu'explica las migracions d'agricultors alemands belgas ò olandés devèrs Fran¬ de s'impausan a un pals prétend botar fin 6 faire d'empachas al comèrci costumièr del montanhôl amb la natura, nega la constatacion evidenta d'Engels que ditz que l'òme a fach crèisser son intelligéncia en aprenent a modificar la natura. Per que amor la fauna, de la pâtisson sos estatjants. tius Per de l'estudi de geologia per exemple. Deu l'èstre per çô que tòca las sciéncias umanas. Per aquô, ne cal finir amb l'alienacion politica, economica e culturala que e Las tèrras perdon del dé¬ Lo pargue del Pirenèus podrià èstre laboratôri avançat de las universitats ça, mai que économies vertadierament mocratie. d'una ocupacion optique va al contra mala de l'espaci, es contrària als imperamodem.. que, d'aqui 1980, un terç francés serà consacrât als territôri pargues quita natura. Pargue, amor que ten pas compte d'una lèi vòl que tôt çò qu'es natural nais, luis del de dels rason qu'es dich amor d'autres, las d'una constituir e lo lo sud, inutil tala d'insistir al situacion sus los perilhs qu'ôm reviscolar moment deuriá, per totes los mejans, d'encontradas que n'an de besonh. capitar, dir a men- josproletariat vilas. Es que mai dins l'oest anam al ponch ont de ne cambiaments sèm, cal prigonds Per procee radi- �cals, balhant en una vida nova de a grops socials qu'existissián altre côp, abans que los malfac'ns de l'uniformizacion n'aguès- desfach los son ligams. En montanha mai mai que mai dins los Pire- qu'alhors, e nèus, regims comunitaris son estats de rapòrts originaris qu'èran los bastits sus solament de parentèla ò de vesinatge, mas, subretot, l'explotacion globala pas e concertada tradas de tèrras indivisas admenis- los Sendicats de las Vais, que sos Sendics son elegits democraticament dempuèi força temps. per Aquò vòl dire qu'a l'economia de tip que tend a se generaiizar, cal opausar, dins lo Pargue dels Pirenèus, una economia de tip comunitari, que sola pòt resistir a las atacas dels capitalisme, per amor que respond melhor a las acostumanças dels ornes. societari La « notables Nacion realizar tat a tre ara, », alenats, de a una se amb òbra preparar a menistracion regionala menistracion nacionala. dels tèxtes lo mostrat en La concors son umana. de incapaciConven, botar una adplaça de l'admesa en causa definisson lo Pargue dels fach de qualques uns. Deu venir lo fach de totes. Quand seràn realizats lo pargue nacional de las Cevènas, los del Pelvôs, del Mercantor e d'Arièja Nauta, los pargues regionals de Lengadôc Naut, dels Volcans d'Auvernha, de Lemosin Naut, de Provènça Nauta, de las Lanas, de Camarga e sai que d'autres mai, aquò's un vertadièr front occitan de Pirenèus lucha en lo l'esterilizacion contra consèrva caldrà que es » de ractèr tèrra e la mesa « occitana que recampar. Los pargues bona la causa, cultural a naturals pòdon èstre la condicion sié clarament que son afortit, e una caque porgir d'emplècs La tòca de comunitat serà ne l'apropriament drech de los sens Alara, los estatjants. dins un segond dels bens que la estada desprovesida e la populacion de l'enqu'auràn estât créât sus sas per vejaire. son podrà envisatjar de botar d'unes objectius del Ven Plan : en actes mesa en valor, al profièch dels occitans, e aparament del mitan natural ; ocupacion optimaia de l'espaci per d'activitats economicas rendablas ; mesa en plaça dés¬ se convenentas tructuras senhament, de matèria en recèrca e de d'en- comuni- cacions. Al ponch ont nos trobam, lo desreper d'unes, una susprèsa. Una longa tièra de mesprètz e un benèstre relatiu apreparan de révoltas sanissas. Los pargues nacionals tais coma son uèi, velh o serà, lo la pòble, de rala e menât A deman, seràn coma d'afavorizar de son Testât meriti de colonizacion économie e ont l'a politic. los Pargues nacio¬ possible de crear de Pargues culturals que sos destinataris seràn los estatjants e sos ôstes ; serà possible d'aparar eficaçament la natura sens botar d'empachas a son evolucion normala, d'educar sens menaçar, e plaçar los luòcs, las bèstias e las plantas que devon beneficiar de la sollicitud e de l'atencion de cadun jos la responsabilitat dirècta dels estatjants, e mai aqueles deguèssen, per qualque temps, e dins de circonstàncias particularas, èstre ajudats per de conselhièrs. Son d'eles, e non de mèstres, qu'an de besonh. nals aquel lo auràn de consciéncia, per gras d'alienacion cultu- presa l'imperiaiisme auràn La moment, viscut. lucha Serà arribar a una résulta deu mobilizar totas las energias occitanas ; es una de las fasas sián pas concebuts per lo solet plaser de ciutadans en mal d'oxigèn, mas, primièr, d'aquela sos estatjants. Es probable que la legislacion actuala afavorizarà los promotors. Aquò serà pas qu'un mendre mal se de realizacions capitalistas capitan de del per per la recuperacion temps, tèrras nous daverar serà, per mena combat contra la colonizacion d'Occi- tània, contra l'alienacion culturala de nòstre paîs. Enric ANDREU. 45 �CALENDARI INFORMACION T O G. BASALGAS per problèma de l'informacion demôra important : aquò's pas que l'intermediari de totes los mejans de lo per difusion mai de la cultura (al sens mai larg) que l'occitanisme poirà tôt al côp espandir sas idèas, las metre en practica e, atal, ne destriar las flaquesas e los ponchs forts. Las mancat, nivèl nal a « resisténcias, Viure, de régional » Mas, o cal - » avèm pas jamai faire la tièra, al ne al coma niv'èl « nacio- la màger part de la question es totjorn sèns solucion ; las doberturas qu'avèm pogudas en». treveire luenh son assegurar la macion pas mesa condrecha amagar, d'èstre sufisentas plaça d'una en dels occitans per infora per- Farem ples, que d'un estât lucion uèi un porgir bilan, mas nos qualques exem¬ nos an paregut significatius de fach e, benlèu, d'una evosérié a mand de se produire. pas acontentarem que de Costat ràdio e malgrat las télévision, la situacion coma aperabans, promesas Recentament pertot. question dels fachas lo un d'una « mens das pauc menistre, deputats occitans lans Bayou e Alduy, respondié podrié benlèu envisatjar, dins lo o a e de una cata¬ que se quadre tresena « cadena » a vocacion mai culturala » d'émissions televisa- occitan, o, per al mens, de caMas tôt aquô sens ges de perpausicion précisa. Un biais, çô sèmbla, de negar lo peis un côp de mai... en ractèr occitan. 46 temps coma autre, en l'infor¬ pasmens, laissa escapar astre, per quicôm de positiu una frasa, una sequéncia fan entreveire la realitat occitana. Atal, lo 28 de març, sus « França cul¬ tura » (I) passèt una émission titolada France vivante » que sa tôca èra de mostrar França vista per de francofôns « non-francés. Dins la tièra ,i aguèt 25 mi¬ Occitània, presentadas per un jornalista de la Ràdio Télévi¬ sion Belga, J. M. Minon, d'interviews realizats a l'estagi de l'Institut d'Estudis Oc¬ citans de Gordon, l'estiu passât (Robèrt Lafônt,, Miquèl Roqueta, Joan Larzac, Ives Person, etc...) entrelescats de cançons nutas consacradas modèrnas. sap a Adonc, bona causa. Un benlèu, subretot quand l'émission originala, difusida ôm una corteta que las antènas de la d'ora de temps... Un d'abril, autre sus « », l'O.R.T.F. R.T.B. fasié très exèmple France l'emission-jôc badours totjorn aitan marrida es De dins • F. GARDY macion, pauc de la situacion occitana. paus e lo Inter « » sus quarts divèndre aqueste Trouvères et 24 côp, trou¬ d'estacions « regionalas » de presentèron caduna un cantaire (i avié : Marselha, Estrasborg, Lille, Bordèu, Lemôtge, Rennes e Montpelhièr). A Marselha, a Lille e a Estrasborg foguèt fach un pauquet allusion al problèma de lengas de l'endrech, sens mai. A Rennes, al contra, la cançon causida fo¬ guèt anonciada per P. J. Hélias : l'afaire prenguèt un biais vertadièrament breton. A Montpelhièr enfin, lo cantaire, présen¬ tât per R. Lafônt, foguèt Marti, que cantèt Tornaràs e que daverèt lo segond premi. (Es d'assenhalar, sus aquel sicut, las « » �fach lo que l'estacion montpelhierenca fa cada matin una cançon occitana, après las informacions regionalas). Mas aquò vòl pas ges de tôt dire las resisténcias se siàn esvanidas. que Testimoniatge entre d'autres, l'émission occitana » difusida per Ràdio MonteCarlo lo 5 de març, ont i aviá l'interview d'un estudiant occitanista de Montpelhièr (aquela émission passèt a nòu oras del vèspre) : los responsables de l'émission avertiguèron plan l'interviewât qu'èra pas question per el de parlar « de politica », mas subretot de folclòre Foguèt pasmens possible de botar quauquas cançons de Marti (Mas perqué m'an pas dich ? ; Lengadòc Roge) e de Mans de Breish (La vergonha). R.M.C. faguèt puèi saber que d'auditors aviân mandat de letras a prepaus d'aquela émission occi¬ tana. Mas, quand se trachèt de faire veire aquelas letras, foguèt respondut quom s'èra enganat, e que i aviá ges de passar « « letras »... !... Fin finala, l'« actualitat la radio las » e çò de fa que occitana las sus » l'essencial de las de ondas télévisions « naciona- (que siàn <■ d'Estat » o « privadas », coma se ditz), aquò's las émissions de prestigi, ont cadun lausenja tant coma se pòt los esfòrç del capitalisme francés e internacional per colonizar un pauc mai Occitània. E i a d'occitans que encara son pas los darrièrs a participar a aquela : lo 15 de junh, sus « France dins un reportatge de doas ora- entrepresa Inter », das qu'avià de la « Chauvet, al gion, per per Florida », mèstre Maurici dels estatjants de la ré¬ trobar los mots que caliá nom sachèt mostrar subjècte l'amainatjament occitana consi los lengadocians (anèt fins a dire : « los òmes d'ôc »), eiretiers d'una longa tradicion de coratge (la crosada contra 1907...) fasián los ara Albigés, tôt çô la que révolta de podián per ajudar los fonccionaris de l'amainatjament sos esfòrç per los faire dintrar mai dins abans dins la via del O progrés... Dins los diaris pas e mai que mai dins quotidiana — lo problèma es diferent. Mas las résultas obtengudas fins ara la — premsa diaris lo demòran que de ben'èu son coma melhoras. Midi barrats contengut occitan car, se aqui pòt se tôt ont desdenhosa segon de occitana : Libre, alevat d'autres se a de criti- per parlar trufariá es i exèmple, informacion tota a — encara — Se per de critica e superioritat son dubèrts, biais desparièrs — atal la Marselhesa, la realitat a mercé las cronicas, un pauc trop raras pasmens, de Glaudi Barsôti, o encara, e subretot, la Dépêche du Midi de Tolosa. Mas... a d'òmes se fan tuar d'un costat l'autre del mond, que lo periih fascista l'ora o se que mòstra de mai sciéncias umanas grand pas condicion, nicas mai en fan cada précis, que jorn mai las de lum sus nòstra dispausar de tec- per nos portar que podèm remirablas per sortir de sa mèrda nòstres pagés qu'an encara lo malastre de parlar occitan, qu'ôm pilha e fraca nòstre pais de pertot, es immoral de par¬ lar a nòstras gènts dels trobadors, de la beutat de sa literatura, de qué sabi o mai... Aquela immoralitat e mai inconscién- cia, es pasmens la qu'es practlcada per d'occitanistas dins l'encastre del « Punt de vista occitan » de la Dépêche. Aviàm aqui, amb aquel jornal, l'escasença unenca de mostrar a nòstre pôble çô qu'ôm li fa, de l'esvelhar a una cèrta consciéncia de sa dignitat. Mas vaqui que l'esperit de notable a passât aqui tanben. Es venguda l'escasença de faire rire de nosautres, çô que degun manca de faire. La confusion permanents entre AVER (una civilizacion occitana, una literatura, un tea- lenga bêla que bêla, un gros cap, una grôssa maissa que voldriá par¬ lar...) e ESTRE un occitan del sègle vint qu'es çô que sol compta, i ven malautié, bestitge. Coma se d'aver tant de cau¬ sas nos fasiá bêla camba per èstre una un pôble liure amb una liura expression. Per de qué aver una liura expression tre, una 47 �seriá de citan real blèmas parlar de çò de reals que l'avenir : l'oc¬ preocupa uèi, de s'acarar a de économie de proson pais ,las tissas de sa jovenesa, la consciéncia que vivèm dins una civilizacion fondada de sus donadas scientificas e qu'es dins aquel sens que cal trabalhar ; justament per pas que d'unes utilizèsson las sciéncias a d'autras fins que lo servici de l'òme, de totes los òmes... d'autras Ne sèm del causas encara encara a e tant talament evidèntas. Mistral sens fin. La cèr- de qué mai ? Enfin, aqueles tèxtes longàs, quai los podriá legir : una lenga que pas grand mond pot comprena : emplegan l'occitan coma se parlavan a de pagés del massis septenca trionnal pintoresc o escrivon e una paginassa dedins una pichòta idèa enveja de l'anar cercar. negar a que per i degun a aquel mond. Aurién tra a demandar causa que lo aqui de possibilitats que sérié de las pas utilizar. I a aqui una guèrra de menar contra la monopolizacion per los notables qu'an fach de tôt temps un grand mal ; amb la melhora volontat del mond, se non la melhora consciéncia. Una guèrra contra la caganha literéria e finalament contra la mediocritat venguda sistèma. I a ges de temps a perdre. Aqui tanben la paraula es a prene e sens dificultat. Es pagada *. pas au- drech de parlar quand l'an, aquel drech ? Cal èstre un pauc sériés. Quand òm sap que la Dépêche du Midi balha 10.000 A.F. per a malastre un (Son d'assenhalar, pasmens, quauarticles un pauc mai proches de la realitat, per exèmple la pagina signada per Sylvain Caries lo dimenge 31 de mai jos lo titol : La littérature d'Oc actuelle ques Un réveiller à cri del vas les morts, ont dire, coma — se bonas del temps de pas totjorn sap — que la uèi). che ta * Cal a avisât d'intrada que notar ça poirié politicas. occitan d'idèas que la Dépê¬ lo Punt de vis- servir pas Coiieccior» a vertats En venda : • n° 7 : • n° 10 : n° 11 : • • ® • — Joan Larzac, SOUS LA FRANCE (1 F.) ; Sèrgi Bec, GALINA BLANCA (4 F.) ; Vaselhas, POEMA ANTI (2,50 F.) ; n° 12 : J.-L. Racochòt, QUE VENGA LO BRUCH (3 F.); n° 15 : Joan Larzac, REFUS D'ENTARRAR (1 F.) ; n° 20 : DOTZE POETAS D'OC (2,50 F.). Per aqueste darrièr quasèrn, es conseillât de gropar las comandas : se poirà atal envisatjar a la rintrada un segond tiratge, a un prètz mendre. S'adreçar : Jean Guilhera ROUQUETTE, l'Ancien Courrier, 34 - Montpellier - C.C.P. Montpellier. 48 las trè- passât son abandonadas als pro- fièchs de las vertats de Parlar de la vida que vivèm ara sérié trop dificil article, i 2, : rue de 1299-65, a aparar �VIURE ES EN VENDA A MONTPELHIER : Librariá Jean Messier, Car. de l'Universitat. L'Ane d'Or », Car. de l'Agulhariá. Vallat, Plaça Chabaneau. « » BESIERS : Librarià del Teatre, TOLOSA 15, Car. de la Cauquilha. : Librarià Occitania, 46, Car. del Taur. A la Bible d'Or », 22, Car. del Taur. « ALBI : Librarià AGEN Deynous, Lissas de Rhonel. : Librarià Occitana, 32, Car. Grenouilla. PEIRIGUS : Librarià Bitard, PAU de Car. la Republica. : Librarià Saint-Louis, MARSELHA 5, Car. Gambetta. : Librarià Laffite, 156, La Canabiera. Quartièr Latin, 68, Bd. de la Liberacion. LA CIUTAT Librarià : Courty. LA S AL A-DEC AZEVILLE : Depaus central de jornals, 111, Car. Cairada. CARCASSONA Librarià de la ALES : Ciutat, 43, Car. Clemenceau. : Librarià Roustan, 2, SETA Car. Sauvages. : Librarià J. PARIS Racine, Ou0i de Lattre-de-Tassigny. : Librarià Saint-Germain-des-Près, <■ LION La Joie de Lire », 164, Bd. St-Germain (VIe). 40, Car. Saint-Séverin (Ve). : Librarià J. Récamier, 31, Car. de la Charité. FEDEROP, 7, Car. des Trois-Maries (Ve). ��SUPPLEMENT AU NUMERO 20 DE Institut d'Estudis 34 VIURE » Occitans, EN SOUSCRIPTION Laurens - « : LA MUSICA OCCITANA pèr Joan LARZAC prefaci de Darius MILHAUD amb de dorsièr original de letras sus la un P. Capdevièla, E. Tomasi e ★ un Calmel, N. R. ensag Musica occitana, Dufourq, J. Rocairòl, de discografia. Prètz de soscripcion : 12 Francs. BULLETIN DE ★ SOUSCRIPTION A retourner avant le 1er octobre 1970 à Jean Ardouane - LARZAC, 34 Saint-Pons. Je soussigné Adresse déclare souscrire ...exemplaire., Je verse Le à cet effet la somme de « La Musica occitana ». F. de 1970 par Signature, ��SUPPLEMENT AU NUMERO 20 DE -]V « VIURE M mA Edicions 32, «.CAP E CAP » Grenouilla, rue 47 En souscription - Agen Henri ESPIEUX HISTOIRE D'OCCITANIE (Istòria d'Occitània) Traduit de l'occitan par Jean Revest Préface de Robert Lafont L'Histoire, l'avons toujours apprise hexagonale. Et autres », méridionaux, n'avons pas toujours été nous pourtant, nous « français ; même quand nous fûmes considérés comme sujets des rois, puis comme citoyens libres des républiques, nous avons continué à réagir différemment des français « de France » très souvent par la résistance, bien souvent par le désintérêt devant les structures et les consignes que le « droit divin », le « bon vouloir » et le jacobinisme parisiens nous ont imposés depuis la conquête. Henri Espieux se place au-dessus des événements officiels ou officialisés traités de paix, déclarations de guerre, renver¬ sements de ministères ou morts de souverains pour saisir la — — matière humaine pour avoir en en mouvement partie disparu au d'histoire. Il nous prouve que, XIIIe siècle des champs de ba- �taille et des chancelleries, l'Occitanie n'avait pas Non pas, naturellement, une Occitanie en Occitanie mouvante, diverse, vraie. L'« Histoire d'Occitanie comble cessé d'être. idée, mais bien une lacune. Jamais jus¬ qu'à ce jour personne n'avait réalisé une telle œuvre de synthèse; précieux au moment où renaît le sentiment ethnique et linguisti¬ que des occitans, cet ouvrage est le seul qui corresponde aux di¬ rectives ministérielles concernant l'étude de l'histoire régionale*. Déjà la version en langue occitane, épuisée en un an, a sus¬ cité une importante critique de presse et deux causeries, l'une à Nîmes, l'autre à Paris. L'« Histoire d'Occitanie » en français n'ajoute rien à celle-là ; elle n'est destinée qu'à la faire plus lar¬ gement connaître à ceux qui, reprenant conscience de l'existence et de la vitalité du peuple d'oc, veulent en écrire de leur vie le dernier chapitre. Un livre de 300 pages, format in-8°, avec 10 planches horstexte. Prix de souscription ; 20,00 F. (au lieu de 24,50 F.). Offre valable jusqu'au 31 août 1970. * » une Dans les classes de sixième, de cinquième, de quatrième et de troi¬ sième, le professeur d'histoire pourra accorder une attention particulière aux grands moment de la vie régionale considérée en elle-même. » « Dans les trois classes du second « crée à l'ensemble culturel dont fait partie ensemble occitano-catalan). que, et cycle... une leçon pourra être consa¬ la région (pays celtiques, pays bas¬ (Circulaire n° IV 69-90 du 17 février 7969 : « Enseignement des langues cultures régionales», B.O.E.N. n° 9, 27-2-1969). BULLETIN A « retourner Cap 47 - Cap », e DE SOUSCRIPTION avant le Marc Averous, 31 août 1970 32, à rue Edicions Grenouilla, Agen. Je soussigné Adresse déclare souscrire Je verse ..exemplaires de 1'« Histoire d'Occitanie à cet effet la somme de F. par 1970. C. C. P. : Marc AVEROUS, n° 1.122.20 - Signature, Toulouse. ». � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 06, n° 20, estiu de 1970 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 06, n° 20, estiu de 1970 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/d63ef11e36000306eaecb0309a6e0f27.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22581 CIRDOC_D3-1970-20 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Bringuier, Jean-Paul Davant, Jean-Louis Gogaud, Joan-Pèire Andreu, Enric Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Musica occitana = Musique occitane Occitanisme = occitanisme