https://www.occitanica.eu/files/original/f890dd1eae401d675fcd56cad7083d2d.jpg 6212a10e83dfe7d9f19ace543b59267b https://www.occitanica.eu/files/original/36c719204e19594b0b98896175682fa7.pdf 5480687fe2822d4d1c388cc1dc28478e PDF Text Text �VIURE SOMARI RE VISTA OCCITANA TRIMESTRALA Director N° 21 — AUTOMNE DE 1970 R. LA FONT. : Cap Redactor : F. GARDY. « Chantebrise C, EDITORIAL, ★ 135 Av. de Lodèva, 34 Monlpelhièr. : p. Jòrdi Blanc, 4. FABRE, J. LARZAC, Gui MARTIN, ★ LOS BOSQUES, TANBEN, DEVON VIURE, per Léon Mèstre, p. 16. ★ MARTI J.-M. MICHEL, Ives ROQUETA. Abonament 30 F. Estrangièr . . . . ★ CALENDARI, p. LA DE 21. 31. per J.-P. Brenguièr, L. Cordas, Jornòt, R. Lafont, J. Larzac, P. Miquèl, J.-G. Roqueta, F. Gardy, P. Senegàs. 20 F. (250 ptas) numéro Estrangièr C.C.P. 1566-54, . . 5 F. I3IUNGUIER, Montpellier. COBERTA ★ de Pinhan Nîmes. Lo Gerent : L'espectacle « Oc (Fotô Milovanoff). » de : Joan-Pau Los 8, genier. car. P .6 F. Estampariá BARNIER, - PROBLEMAS 18 F. Sosten Lo : CANÇON OCCITAN A, un per an 34 OCCITANIA : SENS IN DU STRIA, per J.-P. BRENGUIER, G. 1. LO FACH OCCITAN ★ Comitat de Redaccion p. BRENGUIER, de la Sala-l'Avesque, Montpelhièr. Tel. 72-89-76 a abonaments los parton d'ara en lai del 1er de Los fascicles ja pareguts seràn mandats que s'abonan dins lo cors de l'an. �BAítnÍAt L'ENSENHAMENT delde Ministèri las lengasdedichas regionalas, segon l'Educacion Nacionala, la terminologia ges de dobte un dels problèmas mai urgents l'accion occitanista a de resolver çò mai lèu. Podèm uèi enregistrar un leugièr progrès a aquel ponch de vista : al mes de julh sortiguèt un decrèt que melhora un pauquet la lèi Deixonne de 1951. Aquel decrèt afortis que l'occitan, constituís sens que catalan, lo breton, etc... poiràn d'ara en abans comptar l'admission al bachaleirat (coma espròva facultativa), e pas solament per la mencion, coma aviá estât lo cas fins ara. Son aqui las primièras résultas d'esfòrç nombrós, mas, o cal pas amagar, tôt demòra de faire dins aquel domèni. lo per E primièr es cessàrias per ficaç, per sortidas. D'aquelas circulàrias dépendra segur grand part l'avenir de l'ensenhament... son pas una E de notar que las circulàrias d'aplicacion, nequé lo decrèt siá quicòm mai qu'un tèxt ine- puèi, aquel ensenhament, caldrà l'organizar raciona- lament, en assajant de tirar lo maximum de las possibili- porgidas. Per exemple, conven sens esperar de paula question dels concors de recrutament sar dels professors del segond gras, mai que mai la del C.A.P.E.S. : las modificacions recentament aportadas a aqueles concors tat atal mençonan de ges de biais l'eventualitat d'una espròva de s'impausa, s'òm vòl que los professors sién formats condrechament. Seriá tanben de tornar pausar lo problèma de l'ensenhament dins lo primièr gras, tant important e tan neglegit... « lengas regionalas », que ça que la seriá estât acompanhat de mesuras complementàrias, mai que mai per çò qu'es de l'informacion. Se sap que los menistres succèsAquel primièr pas, s'auriá pogut pensar que �sius avián dich que d'émissions de télévision en occitan, catalan, base... serián possiblas quand una tresena cadena, dicha culturala, auriá vist lo jorn. Un rapòrt, lo rapòrt Paye, es estât publicat sus aquel sicut. S'i insistis sus la né¬ cessitât de regionalizar l'informacion. Mas tôt bèl just regionalizacion, d'efièch, s'en parla mas las experièneias, timidas, previstas, son estadas abandonadas per lo govèrn, qu'envisatja pas que de mesuras de desconcentracion, al nivèl de las comunas e dels despartiments. Basta de legir la Nation, lo jornal de l'U.D.R., per se faire una opinion : lo rapòrt Paye i es estât criticat, per qué sas prepausicions per una aqui las que informacion « causas van regionalizada pas » pus laissavan es la : lo camp liure a un espetament de l'unitat nacionala. Un Los pauc estudis de pertot, adonc, los projèctes mancan pas. s'amolonan que totes môstran la volontat del poder de desamorçar e de recuperar las revindicacions. Mas, dins lo meteis temps, los signes de poiriment de la situacion se multiplican. L'« annada Sant Lois », amb son cortègi de manifestacions de prestigi de caractèr pseudoistoric pas (Aigas-Mòrtas, Rocamador, la Montjòia...) serviguèt qu'a nada aquel poiriment. E l'an que ven serà l'anGambetta, çò que permetrà de pas parlar del centeamagar nari de la Comuna de 1871. Las declaracions del menistre Chalandon, a prepaus de l'amainatjament de la còsta del Lengadòc-Rosselhon e las reaccions dels notables espaventats de veire son ganhavida li escapar, aguèron al meriti de faire saber que lo pais crebava. D'aquel d'alhors, sis las mancavan barraduras d'usinas o mens lo temps, los licenciaments mas- atal, dins la région montpelhierenca, en pauc de temps, Ventex, Vapal e Gelbon (usina ligada a I.B.M.). E dins lo reire-païs, lo processús de desertificacion s'accelèra : en setembre foguèt inaugurât oficialament lo Pargue Nacional de las Cevènas. pas : La colonizacion se fa de mai panha electorala de Bordèu 2 ne en donèt mai una greva. La cam- pròva suplemen- �tària. J.-J.-S.-S. quai vei diguèt qu'Aquitània èra colonizada, mas accion, tant coma la del poder (cf. en Lorrena) mena ela tanben a una colonizacion parièra per lo capital european e american ? pas que son Davant aquela situacion cada jorn mai dificila, cal pas passar las ocasions d'espandir l'informacion e de menar d'analisis correctas necessàrias per qué l'accion respondèsse a la violéncia dels colonizaires. Es de senhalar, dins aquela amira ,1a sortida, al mes d'octobre, d'un setmanari nòu. Politique Hebdo, ont, pel primièr còp, los occitanistas son estats convidats a expausar sos problèmas. De temptativas d'aquela espécia, devèm las sostenir. Pòdon pas que nos ajudar dins la batèsta. laissar VIURE. LEGISSETZ OBRRDORS : Quasèrns d'inventari de la creacion occitana Dos quasèrns annadièrs de cent paginas cadun consacrais a la mai jove e a la recèrca mai avançada dins lo domeni creacion occitan. — Redaccion SON DISPONIBLES • dins « N° 2. l'escrich Grava d'agost • sul ; — : Gaston BASALGAS. : R. occitan camin LAFONT, Nivèls de lenga e de lengatges ; E. GASANHAS, Lo ton e l'estil dins la » ; Felip GARDY, Caramentrant au mes Ives ROQUETA, Einfuhrung in die Florida. N° 3. S.A.T. — PURCELL, Josiane BERBONDE, Lo temps en Poëmas en cô de Mistrau ancian ; occitan ; Joan BODON, d'Argièr ; Joan GUERS, Gardonadas ; Miquèl DECOR e TALHADAS, Poëmas ; J. LARZAC, Ensag de discografia Poëmas J.-C. occitana. EN PREPARACION • N° 4. — : D. FABRE e J. LACROIX, Una contairina popu- lara audenca. • N° 5. — Tèxts scientifics modems occitans. numéros 2 e 3 se los avètz pas. Abo5. Dos quasèrns son mandats al prètz de 30 F. franco. Viraments al Centre d'Estudis Occitans. Facultat de las Letras, B.P. 1085, 34, Montpelhièr ; C.C.P. Montpelhièr 1833-66. Demandatz-nos natz-vos per los 4 los e 3 �LO FACH OCCITAN j \ Es per BELIBASTE, ! TROBADORS 1 crat I S Al — » de l'Enric Occitan. Es Gogaud, « de 1971, a las edicions POEMAS POLITICS DELS un un obratge collectlu de vistas prospectivas. Nos a semblât de bon de bailar tre a/s legèires de ara Viure « » un escapolon d'aquel trabalh força important per l'alargament de l'accion occitanista. Aqui lo capitol sus l'industria sègle XIX, la borgesiá miègjornala industriala en d'Occitània. Occitània, de Jôrdi Blanc. e lo fracas es pas capabla d'assegurar Los capitals mancan pas, mai las riquesas naturalas, e mai sián pas tant importantas coma dins lo Nòrd (carbon, minarés de fèr) e que sià possible de ne faire ni venir Bordèu ò los pòrts de Miegterrana. Ça que la, colonizada e integrada a la cultura e a la politica francesas, aquela borgesiá es desprovesida de tota iniciativa, sul plan cultural coma sul per mentalament plan économie. Es a Paris que se recampan totes los « arrivistes » (Decazes, Villèle, Martignac, Polignac, Rouher, E. Ollivier, Guizot, Thiers e tôt lo Personal occitan de la Republica III). La borgesiá demorada en çò sieu refusa de se transformar en granda borgesié capitalista ò trasteja a o faire, çò que basta per la pèrdre. Lo protecclonisme a las frontièras, lo libéralisme al dedins ,los camins de fèr en telaranha a l'entorn de Paris faràn lo demai. Los qualques sectors économies mestieralat, cions que e demoraràn dins las mans dels Occitans seràn lo del pas lo de la granda industria, lo de las esplota- non familhalas e non pas lo de la granda proprietat agricòla, lo dels pichons comèrcis tanben. EN AQUITANIA (= régions programas Aquitània e MiègjornPirenèus d'ara), es necessari de remontar a 1550 per trobar la darrièra pontannada de vam économie. Un « boom » sus la cocanha bota la borgesié de l'endrech en estât de renda. Investis dins la proprietat foncièra e capita de manténer son biais de viure al long de très sègles. Per lo pais, aquò's pas qu'una prosperitat de faciada, un equilibri faus que repausa sus una abséneia totala d'innovament que lo — 4 consa- libre ensems La débuta de l'industrializacion transformacion una al Fach la débuta a publiquèron ja los OCCITAN qu'assaja de faire lo ponch sus aquel sicut dins totes los domènis, tan teorics coma practics : la cultura, l'istôria, l'alienacion, lo desprovesiment industrial, l'agricultura, lo torisme, lo capitalisme. Prepausa tanben un f I. parèisser que : �^NIA SENS INDUSTRIA creis économie del mitan del sègle XIX destrusís. L'abséncia d'indus- d'un exòdi de la populagranda de la natalitat. Dins la région tolosenca, aquò's lo voide industrial complèt : se pòt pas mençonar qu'una fabrica de fauç, que barra lèu, a la començança del sègle ; la soleta fabrica de remarcar a Tolosa demòra la Manufactura dels Tabats, en defôra de laquala existisson pas que los pichons talhièrs que pòt entreténer una ciutat un pauc granda (Brunet). tria, cion l'arcaïsme de l'agricultura son l'encausa e d'una baissa la situacion es pariera. Ges pòsca recèbre la populacion de sobra : es a Paris que los « bonhats » van cercar d'òbra. Una sola excepcion : Michelin, ont se mesclan l'entrepresa familhala e lo capitalisme de combat, va ajustar l'industria del cauchoc a las vielhas industrias del carbon e de la pèira, e al mestieralat de la cotelarià ; capitarà al sè¬ gle XX sus l'esquina d'una populacion locala trop nombrosa a venir un grand trust mondial. — de EN centre LEMOSIN industrial E EN AUVERNHA, que SUS L'ARC MlEGTERRANENC, la borgesiá es pas encara perduda economicament quand espeta la primièra revolucion industriala. Al sègle XIX, lo pais bas de Lengadôc es encara rie. « Devers 1860, nombrosas son las manufacturas de seda, de lana, de coton, de cuèr, las fabricas de fonda e d'acièr, e mai las industrias quimicas. Las ressorsas mancavan pas : i a lo carbon de la Cevèna, la lana del Massis Central vesin, la sal de Camarga. I a tanben, tôt proche, lo port de Sèta, amb de condicions nauticas mai que bonas... Mancavan pas ni mai los ornes. Una classa de borgés ciutadans, dempuèi longtemps enriquesida per lo comèrci ò la viticultura ò los dos avià de capitals prèsts per las iniciativas industrialas. » (Le Lanou). Ça que la, tre 1840, una crisi deguda a d'importacions avià tocat l'industria 'de la seda. En 1870, lo dubriment del canal de Suez li dona lo côp de gràcia : sols qualques talhièrs demòran. De nauts fornèls son installais a la débuta del sègle dins las environas del bacin d'Alès : los de Tamaris e de Bessèjas son, entre 1834 e 1838, los segonds de França après Le Creusot. Mas aqueles esfôrces duran pas : los capitals s'amagan e s'investissan dins la viticultura qu'assegura pel moment una prosperitat rapida. Los ensags per implantar una siderurgia maritima fan fogassa : los nauts fornèls de Beucaire creman pas que de 1873 a 1885, los de Sèta son abandonats abans d'èstre estats alucats (1893), los de Balaruc desaparèisson tanben (Brunet). Sèta comença d'exportar lo carbon devers Genova. En un sègle, de 1850 a 1950, totas las regionalas desaparèisson, victimas d'una concurréncia entrepresas volontària de la part d'entrepresas del Nord que s'establisson dins lo pais ; o ben son compradas per aquelas entrepresas del Nòrd o per — 5 �de bancas parisencas (demest los compraires, lo grop Rothschild). Fabricas quimicas, fabricas de gas, companhiás d'electricitat, tôt ven jos lo contraròtle del capitalisme del nord de Lèire. Lo textil es pas oblidat : la societat Kuhlmann crompa las fabricas de Quilhan, d'Agde, de San Ipolit. Consequéncia evidenta : aquelas entrepresas, compradas matar dins l'uòu tota concuréncia possibla, condemnadas per sos proprietaris a jogar pas qu'un rôtie marginal, seràn acantonadas dins d'activitats parcialas e subordinadas. Avent per ges de poder de de diversificament A de Marselha l'autra pas ges de profièch, pas décision, tota possibilitat regionala d'espandiment o de ,1a sas lor activitats interdicha. es borgesiá jôga la carta de l'imperialisme francés de la Possedls de compahniás de navigacion e sègle de sabonariés, de rafinariás de sucre, de tanariés, de minotariàs per transformar los produchs colonials. A pas de dificultats de finançament, mas s'acontenta de cercar un pro¬ fièch immédiat, sens se riscar a congrear una industria greva o una construis man mar. la débuta del a infraestructura solida o a lo animar rèirepaïs. Demorarà a la mercé de las « pèrdias » de 1'« Empèri pas pus que lo quatren pòrt del après Rotterdam, Hamborg e Anvers. Fins a l'independéncia que marca la fin de la flôta marselhesa : las companhiés Cyprien-Fabre, Paquet desapareisson, puèi las Messageries e la Compagnie Générale Transatlantique. dels cambiaments del trafèc portuari francés». En 1913 Marselha es ja continent, d'Argeria, Frayssinet, Maritimes Pertot ont i avià encara e qualque poder s'es acontentada de s'enriquesir localas e temporàrias (cocanha, a la es favor de clar que situacions la de borgesiá rendas vinharés, profièchs colonials), que li profièch rapid, sens la cogir de sortir asseguravan per un temps un de son sòm. Ça que la son avenidor èra bon a Marselha e dins lo mai ont de talhièrs son estats barrats al moment que sos quasèrns de comandas èran clafits e que s'exportava de carbon... Per quant a çò qu'es demorat : « los esfòrces entrepreses o son estats pas que per servar, ribon ribanha, l'integritat d'un biais de viure. E quand aquò foguèt pas mai possible, pro de familhas manufacturièras, quitant lor entrepresa, païs bas de Lengadèc mai que organizèron un biais plan alunhat de tota activitat economica : sos membres son devenguts mètges, juristas, o encara professors de facultat. Tôt s'es passât coma se aquel pais avià pas sauput, o pogut, o volgut despassar Testadi de Teconomia precapitalista. » (Le Lannou). de viure II. — Lo temps dels grands trusts Desenant l'endrech : la pilha d'Occitània prèst per una mesa al pilhatge del pals al al capitalisme francés de s'assegurar de ressorsas nòvas d'energia (electricitat, petròli, gas natural) e de nòvas matèrias primièras (metals autres que lo fèr, uranium, sal marina...). Parallelament, lo païs contunha d'èstre voidat de sos ornes (an de besonh al nòrd de Lèire e a Paris de pichons emplegats dins los moment 6 ont ven es necessari �P.T.T. e las gurar de « contribucions, d'institutors o de C.R.S.)- Coma cal assedébouchés » a l'ora del liure-escambi e de la concurréncia europenca ò mondiala, òm pòt pas se pagar lo luxi d'una industria en Occitània ont supermercats e organismes de venda per correspondéncia se 1) Lo pilhatge de las — substituiràn al sorças LO comèrci de l'endrech. d'energia. CARBON. — La nacionalizacion de las Carbonièras las bota pas en déféra trusts de beneficis del jéc capitalista. Lo petréli assegurant als grands sens rapért amb los que permeton las explotacions carbonièras, anam a grand pas devèrs una barradura de totes los bacins carbonièrs occitans. Ça que la las Carbonièras del CentreMiègjorn, que cabisson la totalitat dels bacins occitans en esplotacions (Aquitània, Auvernha, Cevèna e Daufinat), en mai dels bacins de Lèire e de Blanzy situits en pais d'òïl, un rendament de fons de an 2969 qs superior a la mejana nacionala. Aqué a pas empachat un demesiment volontari de la produccion (de 1959 a 1968 se passèt de 14.332 a 10.037 milièrats de tonas) e un demesiment encara mai rapid dels efectius (de 56.826 a 31.075 per la meteissa pontannada). L'emplegar es arrestat, e las gents que parton se retirar son pas remplaçadas. Qu'ém pésca pas, coma a Caramaus, respondre a la demanda locala, mentre lo caroon de bona qualitat es exportât a Paris, a pas ges d'importància. Ges d'importància ni mai que la demanda de còque sié plan férta. Cogit de liquidar, se practica una politica sistematica de descrematge que permetrà d'agotar mai lèu que previst lo minarès : se garda pas qu'una tona de carbon sus una quantitat que pot anar fins a quatre tonas. Lo prètz de venda deméra inferior al prètz europenc (e se tracha pas que del fort, es a dire lo qu'es fach per lo sector nacionalizat ; lo sector capitalista privât — siderurgia, quimia — bénéficia de reduccions de tarifas importantas). Ajustam a aqué lo degalhatge acarnassit del material, una gestion marrida, l'abandon a las societats privadas de l'industria quimica anèxa, lo sec¬ tor mai rendable e mai important per l'avenir; lo déficit cronic de las Carbonièras s'explica. La politica de reconversion, ja pro avançada en Lorrena e dins Pas-de-Calais, deméra per las Carbonièra del Centre-Miègjorn, quicém de plan alunhat : una figura d'estil per charradissa oficiala. 4.000 emplècs son per èstre creats en Lorrena, e Citroën pensa de s'establir a Metz, ont porgirà de quatre a cinc mila emplècs de mai. Dins lo Nord-Pas-de-Calais, 30.000 emplècs nous seràn disponibles d'aqui 1976 : a Valenciennes, Simcà a previst una fabrica de montatge (1.000 emplècs), Renault s'establirà dins las environas de Douai (7.000 a 10.000 emplècs) e bastirà a Douvrin, cotria amb Peugeot, la mai importanta fabrica europenca de motors (6.000 emplècs) ; a Douai mai vendrà s'establir l'Estamparié Nacionala 3.000 emplècs) e, a Lens, la Societat Provost-Masurel (1.200 emplècs). D'aquel temps, a lo 7 �La e los bacins d'Auvernha, de Caramaus, d'Alès, Ça que la los efectius an ja demesit força, de 10.000 personas son encara emplegadas dins los sols ba¬ Mura res es mai cins (Daufinat), pas Caramaus de per estât previst. e Alès. Es mai que mai d'origina idrolica. A la prod'Aquitània, de Provença e de Miègjorn-Pirenèus, es d'ajustar una part de la produccion d'Ardècha e de Droma, amb especialament lo barratge de Donsèra-Mondragon, produccion compresa dins la de la région Ròse-Aups. Las cartas del resal de nautatension mòstran una fugida de l'energia devers Paris, a partir del Massis Central, d'Aquitània e dels Pirenèus. — L'ELECTRICITAT. duccion importanta Malprovesida carbon, Occitània aurià pogut alimentar de cen¬ que passa sus son soi. Mas avèm pas de vocacion industriala, coma o prôvan aquelas aigas a aqueles barratges qu'avèm pas sauput los explotar. D'alhors los sols qu'an sauput ne faire quicòm son las societats Ugine e Pechiney dins los trais termicas a en partir del petròli Pirenèus. — LO l'Orient PETROLI. Mejan e Occitània s'atrôba sul d'Africa del Nòrd. Tre 1894 camin e petròli del de 1904 de rafinariàs s'es- tablisson a Balaruc e Frontinhan. Mas, tre 1914 per Frontinhan, e 1925 Balaruc, las rafinariàs son transformadas en depaus-relais. Lo rafinament sera pas représ que mai tard, jos l'impuls dels grands trusts del petròii : la colonizacion economica serà menada lèu lèu. En 1929, Saint Gobain créa una filiala per construire una rafinarià al nord de l'estanh de Bèrra, passada puèi al grop Schell-Berre. En 1934, la Companhià Francesa de Rafinament (filiala de la Companhià Francesa dels Petrôlis) s'establis a la Mèda. Esso-Standart causís Fòs. La Mobil Oil per Frontinhan. Total, Purfina e B.P. aiman melhor Pòrt la Novèla. A es mai B.P. : « Amb 3,25 % de la capacitat totala francesa de rafinament, afortls Robèrt Lafònt, l'ensems marselhés emplega pas que va a Lavèra 16% dels Francés que trabalhan dins l'industria del petròli, çò que dire qu'es rafinat endacôm mai ». Lo pipe-line europenc, que re¬ monta la val de Rose, pompa lo petrôli cap a Karlsruhe en Alemanha, mentre en Occitània la consomacion industriala de fuel grèu es gaireben nula. Per la région Miègjorn-Pirenèus, per exèmple, lo fuel grèu représenta pas que 7 % de la consomacion tota d'idrocarburs que son mai avodats als transports (gasoil : 40 % de la consomacion tota, esséncia e super : 26 %). vòl Los très milhons de tonas trachs cada Aquitània aprofiechan an de Parentis e de Casaus mai a aquela région. Aqueles très milhons de tonas constituisson ça que la la totalitat del petrôli tirât en França, e permeton de respondre a 5 % dels besonhs de l'exagôn. en pas LO GAS DE LAC (Aquitània) es estât utilizat en prioritat per Angoulême, Nantes, Lorient, Dijon e mai que mai Paris. La Societat nacionala dels Petrôlis d'Aquitània, creada per son esplotacion, es venguda dins l'espaci de qualques ans la primièra societat — alimentar 8 �la rendabilltat dels capitals. De 1958 a 1968 sa chifra passada de 54 millions de francs a 1.076 milhons, siá, en dètz ans, un total de 6.713 milhons que 85% venon de Lac. Dins lo meteis temps los beneficis nets se son enauçats de 1.160 milhons, siá 16% de la chifra d'afaires. Venguda una granda societat mondiala mercé lo gas de Lac, la S.P.N.A. pensa que la recèrcaesplotacion sus plaça e mai dins d'autras régions francesas es pas pus a sa mesura. Es possible de trobar d'autres gisaments, coma o afortls un estudi de las seccions C.F.D.T. del complèxi Lac-Morencs. Mas la Societat aima melhor investir sos capitals a l'estrangièr ont las possibilitats de descuberta son mai grandas e la rendabilitat dels capitals força superiora ; es atal que la S.P.N.A. es présenta en Espanha, en Solssa, dins la mar del Nòrd, en Iran, al Mozambic, en Libia, al Canada, als U.S.A., en Australia, en Zelanda Nova, en Gui- francesa d'afaire per es •< nèa Nova e a Bornéo. » Esplotacion de tip colonialista ? La soma dels investiments consa¬ crais per la S.N.P.A. a l'industrializacion (15 milhons de francs), acomparat al total dels investiments (dos milhards) o prova : 1/153° solament dels investiments foguèt consacrât a l'industrializacion. Son com- populacion locala reproduis los esquèmas colola societat emplega per las necessitats de la construccion una man d'ôbra locala reducha al caumatge un còp aquela construccion acabada, desplaça de populacions victimas del gas, a la perfin los licenciaments per venir se faràn al détriment dels regionals, las implantacions d'ara estent pas estimadas sufisentas per motivar l'establiment a Lac d'un dels dos grands centres quimics que devon èstre realizats d'aqui 1980 per la S.N.P.A., amb l'E.R.A.P. e la TotalQuimia, qu'envisatjan de fusionar. Aqueles dos centres seràn bastits a Feyzin (Rose) e a Gonfreville (Normandia Bassa). « Uei, afortis l'estudi ja citât de la C.F.D.T., l'entrepresa se sentis pas responsabla de ren, e mai que mai, fòrabandís l'idèa que pot aver de responsabilitats dins l'avenidor d'una région ont a posât sas riquesas. Uèi se tracha de recercar la rendabilitat maximala, lo profièch maximal. Aqui, la gent a pas gaire d'importància ,ni mai las situacions. » Tôt ben comptât, la région es estada provesida de 17.000 emplècs e la mitât d'aqueles seràn suprimits en 1982. Aquô a permés per un moment d'arrestar l'emigracion en defòra del despartiment. Una industria quimica a començat de se desenvolopar a l'entorn del jaç. Es l'òbra de Péchiney-Saint-Gobain, Aquitània-Quimia, Rhône-Poulenc, Kuhlman... que s'acontentan lo mai sovent de fabricar de produchs bruts expediats endacôm mai e que tardaràn pas a seguir la S.N.P.A. dins sos viatges futurs. portament fàcia a la nialistas tradicionals : 2) Las matèrias primièras. Basta de getar un côp d'uelh sus las mapas l'I.N.S.E.E. per se mainar que lo Miègjorn es pas tala coma es descricha dins los manuals las estadisticas de la zona desprovesida e de geografia e que fa lagre9 �mejar la propaganda oficiala. La mapa de las explotacions dels minametallics (tablèus de l'economla franoesa, I.N.S.E.E. 1967) permet d'afortir que la totalitat de las minas de baucita, d'aur, d'argent, de coire, de zinc e de plomb — alevat las de la Planha, en Savôia rés Nauta Es — s'atròban en Occitània. qu'aquelas riquesas se gionala. Explotadas e exportadas sap ren de son existéncia. verai Prenèm la mai per se pas negarà aquela evidéncia. gaire dins l'economia re- de societats capitalistas, l'occitan baucita transformats endacòm mai Primièr veson e : los jaces monopolizats per Péchiney son jaaqui ont son. Es verai que l'electricitat es mandada que los ornes an degut partir, çô que pausarià de problèmas... Lo tungstèn d'Arièja escapa a la région. Coma lo zinc explotat Penarroya ò lo solpre de Lac (los 100% de la produccion exagonala). per Las societats regionalas qu'explotavan la s al marina de la còsta vengudas la proprietat de Péchiney, tre que l'afaire coma intéressant per la granda industria capitalista. La sal dintra uèi dins la fabricacion de matèrias plasticas, de la soda, del clòr, de l'etilèn. Om se'n servis per lo conservament de las pels, lo blanquiment de la pasta per lo papièr, lo desnevament de las rotas, l'epurament de las aigas calcèrias... Va tanben a l'agriculture e, jos de formas diversas, a la consomacion dels ornes. Ren d'aquô a escapat a Péchiney : la companhié de las Salinas del Miègjorn, venguda sa filhala principala, s'es espandida sus tôt lo ribairés lengadocian e camargués. Proprietari foncièr possedís sos pròpris domènis de vinhas e sa pròpria marca de vin (Listel), laboratòris modèrnes e installacions d'ultra-refregiment. Ajustam que la companhié es ben plaçada per tirer profièch de las operacions d'« amainatjament del territòri ». En dètz ans, sa chifra d'afaires globala es passada de 26 a 150 milhons de francs, sa produccion s'es multiplicada per sièis... lengadociana foguèt sentit Per lo son l'explotacion de la sal vertadièr mèstre d'Occitània gema amb d'Aquitània, trobam mai Péchiney, l'Estat capitalista francés e la S.N.P.A. Lo desenvolopament tentaculari de la societat Péchiney n'a facha quasiment la proprietària del païs, de la baucita a l'industria quimica, en passant per l'industria toristica e l'explotacion de la sal. Malaisits de cubar, per encausa de totas las cosinas amagadas las societats capitalistas, los profièchs realizats per los trusts demòran força importants. Las « plus-values » que prenon empachan tôt desenvolopament industrial possible d'Occitània. practicadas per 3) L'« industria » en Occitània. Compresas las industrias d'extraccion e lo bastiment, ocupan pas 33 % de la populacion activa, mentre la proporcion es de 39 % per la totalitat de l'exagôn (Occitània compresa, adonc, e tanben Brentanha, Còrsa, e autras régions pauc industrializadas). Al contra, que 10 �l'agricultura emplega io mentre tant sector populacion mai granda (22 % dels actius), malgrat la flaquesa de l'industrializacion, es dins lo demai de l'exagòn (45 %). una terciari, important coma PERCENTATGE DE LA POPULACION ACTIVA Agricultura selvas industria terciari pesca, — — — — — — — — — — — — 16% 39% 45% Occitània 22 % 33% 45% Picardia 16% 45% 39% (tota) França Nord 6% 51 % 41 % Lorrena 9% 50% 41 % Franche-Comté 15% 51 % 34% Aquitània 25 % 32% 43% Miègjom-Pir 28 % 33% 39% Lengadòc-Rosselhon 23 % 30% 47% Lemosin 33 % 31 % 36% Auvernha 26 % 37% 37% Costa 11 % 34% 55% (cf. d'Azur Estadisticas : Lo indicators e de ta s régions francesas, I.N.S.IE.E., 1969). repartiment de la populacion activa al dedins sector industrial es tanben revelator : de las diversas brancas del EFECTIUS EMPLEGATS DINS LO SECTOR industrias extractivas bastiment e ôbras SEGONDARI industria de transform. Total publicas — — França (tota) .... Occitània (Cf. : Estadisticas e 242 2.093 5.569 7.903 36 545 898 1.479 indicators de las régions francesas, I.N.S.E.E., 1969). La populacion emplegada dins las industrias extractivas es proporcionalament superiora per França tota (una persona sus 32 emplegadas dins l'industria contra una persona sus 40 en Occitània). Compte tengut de la manca de riquesa d'Occitània en minarés de fèr e en 11 �carbon (ont s'emplega fòrça gents dins lo Nòrd e dins l'Est : 148.000 tota), la mecanizacion força granda pondérés de mantun minarés, aquelas chifras amagan l'importància reala de las riquesas posadas en Occitània. Las chifras que pertocan lo Bastiment e las Obras publicas mòstran l'importància anormala d'aquel sector en Occitània. Per très personas que trabalhan dins una industria de transformacion, doas trabalhan dins lo Bastiment. La proporcion es pas que de très per un per França tota. Las estadisticas globalas, tan regionalas coma despartimentalas, mòstran que se tracha aqui de nèstra primièra industria. Oblidem pas la vocacion naturala que nos buta a venir la residéncia segondària dels autres (Parisencs, Belgas, Alemands ò Olandès). Aquò's evidentament pas lo Personal emplegat per bastir d'autôstradas, per cavar de canals ó per realizar una infraestructura portuària que personas sus las 242.000 de França dins aquel sector e lo caractèr non clafís nòstras estadisticas. Per çò qu'es de las industrias de transformacion, comprenon un sector de mestieralat important e de pichons establiments industrials. Occitània ten una proporcion anormala de patrons d'entrepresas. Mas aqueles implantaments industrials, e mai se trachèsse la màger part del temps d'unitats pichorias, demòran pro esparpalhats. Donem, coma exèmple, las chifras de la région Miègjorn-Pirenèus e de la région del Nòrd, qu'an una popuiacion vesina, despartiments, e la primièra uèch : NOMBRE D'ESTABLIMENTS quand la segonda INDUSTRIALS EN 1966 caup dos : Establiments amb 50 sala¬ ensems riats — — (Cf. Nord Miègjorn-Pirenèus. : Estadisticas e e mai 200 sala¬ 1.000 sala¬ riats riats e mai e mai 36.785 2.125 569 60 39.915 643 125 17 indicators de las régions francesas, I.N.S.E.E., 1969). Las industrias tradicicnalas (textil, gants, cuèr, industrias alimentàrias, cementariàs...) son totas, dins la mesura qu'an pas d'à fons desaparegut, integradas dins de grandas societats capitalistas. Demest las integracions recentas : la de la Societat de Cauç e Cements de Len- gadèc, realizada per la Societat Lafarge, pel mejan d'una O.P.A. ; la de las Cavas de Ròcafòrt per lo grop Perrier-Sapiem, que bota los productors de lach de feda de cinc despartiments a la mercé de l'estrategia dels trusts Las concentracions capitalistas al profièch d'altras régions son afavorizadas per l'Estat ò per los tecnocratas del Mercat Comun. Lo plan del professor Brandt, qu'es al textil çô qu'es lo rapòrt Vedel per l'agricultura, prevei d'atribuir lo monopôl dels fils e dels teissuts de lana cardada a la région del Prato en Itàlia, compra mentre 12 la bonetariá serà reservada a la vila de Troyes ont d'impor- �e collègis tecnics son tre ara implantats. Aquò vòl dire desapareguda volguda e cercada de tota l'industria textila région Castras-Masamet. licèus tants en clar la de la las industrias occitanas son transformadas produccion sens ges d'inseriment dins l'economia regionala. La causa es facha dins l'in¬ dustria ont los produchs fabricats son jamai destinats a la région. Es lo cas per una pichona entrepresa coma la fabrica Cornac de Castras (250 emplegats) comprada per la seccion maquinas-otis de la Régie Renault, que sas produccions van per mitât a la Régie ò ben son directament exportadas. Aquô va arribar a Fòs, ont lo grop De WendelSidelor pensa tre 1970 que poirà fabricar son acièr a el e l'exportar dins tôt lo bacin de Miègterrana. Los capitalistas s'acontentan d'utilizar de locals existents, de posar en Occitània sas matèrias primièras ò explotan sus plaça e sens concuréncia una man d'ôbra de l'endrech en estât de josemplèc cronic. Pòdon utilizar Occitània coma « tête de pont » de son estrategia imperialista : lo sènher J. Monod .delegat a l'« amainatjament del territòri », a paur de faire de Fòs quicòm de religat al Nòrd e als païs d'en delà de la mar, sens que la faciada miegsià vertadierament terranenca pertocada per çò que se i passarà. Aquel « mai bel présent de Nadal », segon la paraula d'un prefècte, porgirà d'ôbra pas qu'a 2.500 ò 3.000 trabalhaires. Per quant als Oc¬ citans, de qué se fa per eles ? Escapant en a la région, entrepresas de jostractament ò en unitats de las entrepresas de la région dire de desplaçar en provlncia qualques talhièrs, es a dire encara, estent ben entendut que la direccion e los burèus d'estudis demôran a Paris, d'agreujar son monopôli de las décisions e de las concepcions al détriment d'una man d'ôbra de l'endrech qu'executa e obéis ? Dins lo cas melhor, estent que la descentralizacion » a pas gaire tocat los Occitans. Es demanda descentralizar », lo Govèrn que parisenca de se « pas a es a « Las industrias demest nacionaiizadas constituisson, las industrias grandas que son establidas dins una Occitània que n'es encara al temps de las fabricas reialas. A Tolosa per exèmple demôra pas ren, se botam de caire las industrias d'Estat coma la Societat Nacionala Industriala Aerôspaciala (Sud Aviacion), l'Azôt e Produchs quimics (l'ex O.N.I.A.) ô encara la Podrarié nacio¬ nala. Coma las industrias privadas, Sud Aviacion ô l'A.P.C. son a la de transformacion, las unitats mai Per la Podrarié, es question de la supri- industrias devon sa pas qu'a d'imperatius estrategics : al moment las doas guèrras, l'eslonhament de las frontièras factor decisiu que, a l'ora d'uèi, val pas pus ren. localizacion a Tolosa de sa creacion entre alemandas foguèt lo En seguida del trans- mercé de las concentracions. mir. Oblidem pas qu'aquelas fèrt recent man las Aviacion, que d'escriure en se l'A.P.C. en Lorrena, los transferts de estats abandonats que per encausa de obrièrs an sonat « deportacion ». Sud sa preséncia a Tolosa permet a la Dépêche du Midi titol « Toulouse, capitale de l'Aéronautique », mentre tôt Paris ô a Londras, demôra ligada al projècte Concorde. d'unas activitats de d'ôbra envisatjats son pas caumas contra çô que los decidis a 13 �4) Lo sector terciari. Es tant important en Occitània coma dins lo demai de França (emplega 45 % de la populacion activa), mentre i'industrializacion es magra, magra. Son estructura e sos efectius, coma dins los pais coloniais, ò mitât colonials es un signe del josdesenvolopament e dei desequilibri économie. Dins lo despartiment de Tarn per exemple, la populacion agricòla qu'es passada de 1962 a 1968 de 32,6% a 23,9% de ia populacion activa poguèt pas s'empiegar dins lo sector segondari, qu'a pas creissut que dins de proporcions magrinèlas (40,1 % en 1968 contra 38,7% en 1962). A engrandit anormalament lo sector terciari, qu'es passât dins lo meteis temps de 28,7 % a 36 % dels actius. Aquel passatge direct de l'agricultura al sector terciari es d'aitan mai grèu que lo ter¬ ciari es largament improductiu en Occitània. Es lo Sud de França que arriba al cap per lo nombre de comèrcis de detalh per estatjant, per lo nombre de perruquièrs, de garatges o de servicis d'aquela mena. Ça que la, rapòrt a la région parisenca, aqueies comèrcis servan un biais familhal, emplegan pauc de salariats e an una chifra d'afaires pichona. Mal estructurats, pauc rendables, seràn las primièras victimas de l'establiment de las grandas susfàcias. En 18 mes 2.300 comèr¬ cis an barrat a Tolosa, 700 falhidas son estadas enregistradas). Lo listes, desenvolopament de cadenas de super e d'ipèr-mercats capita¬ lo mai importants an ren de régional (Prisunic. Nouvelles Galeries...) e lo creis de las vendas per correspondéncia (sa chifra que d'afaires creis de 40% per an, la del comèrci de detalh de 14% solament) qu'aprofiècha pas qu'a d'entrepresas situidas en déféra d'Occitània (La Redoute e los Trois Suisses son establits a Roubaix, lo Bon Marché e las Galeries Lafayette a Paris, la societat alemanda Quelle a Orléans, Manufrance a Saint-Etienne) contribuisson a recampar una part que se deu pas neglegir de l'esparnha. Dins lo recèrca e sens de contra ,los cercaires scientifics desenvolopament son pas de sobra NOMBRE DE CERCAIRES O — — França 14 tota Occitània (Cf. : los engenhaires de en Occitània : SCIENTIFICS D'ENGENHAIRES DE RECERCA E DE DESENVOLOPAMENT Région parisenca — o Estadisticas e . . sector industrias institucions public privadas privadas 14.035 16.012 1.234 26.145 23.026 1.537 4.950 2.500 89 indicators de las régions francesas, I.N.S.E.E., 1969) �Los servicis productius (servicis borsièrs, financièrs, juridics) que respondon als besonhs de las entrepresas capitalistas son pauc impor¬ tants, pauc nombrós e constituisson pas jamai de centres de décision. Cal, dins totes ios cas, « montar » a Paris, del meteis biais que quand se tracha de l'administracion o quand òm vol anar en avion de Tolosa a Madrid, Lisbona o Roma. Aquela transformacion de la provincia en carrièra bòrnha contunha, la barradura de las borsas regionalas (Tolosa), per lo redusiment de las que demôran a un ròtle segondari (Bordèu e Marselha, coma pôdon pas cotar que de valors regionalas, an pas qu'un rôtie menor). La migracion dels sètis socials devers Paris pren de l'amplor : per ENTREPRESAS QUE SA CHiFRA D'AFAIRES ANNADIÊRA ES EGALA O SUPERIORA A 5 MILHONS DE FRANCS : % de la chifra d'afaires Entrepresas avent son sèti social a : de las entrepresas 82,75 % — Lion 2,93 % — Marselha 1,64% — Paris — Saint-Etienne 1.3 — Lille 1.21% — Metz — — 1.13% Grenoble, Mulhouse Nantes, % Estrasborg, Nancy entre 0,51 % e 1 % entre 0,25 % e 0,50 % (cf. J.-L. Gendre, Dimension régionale et développement économique). poders de décision se concentran quantitativament e selectiParis, lo movement estent encoratjat per l'Estat. La comession nacionala d'amainatjament del territôri recomanda per lo VIe" Plan d'instituir de contrarôtles sus l'implantament de las entrepresas a Paris, Los vament çô que a significa una seleccion mai granda al profièch de la capitala. Jôrdi BLANC. 15 �los bòsques, RIMA de 1970. Dins las Corbièras, tanben, dev al miègjorn de son rars : de pinedas, malaisidas Mas aquò's quicòm mai que lo fòc que, d'èsser destruidas. Es, desenant, un orga¬ l'Aude, los bòsques a parar los ara, del fòc. amenaça nisme de Paris. D'aquel afar degun pòt pas se desinteressar brica, quin siá son centre d'interés, d'òrdre scientific o d'ordre li- que terari. * Racionals Rialsèsse Lo a o sentimentals, siám totes concernits. la venda. responsable del perilh : l'Ofici Nacional de las Fo- En 1964 lo governament francés abolis l'anciana Administracion de las Aigas e Forèsts, que jutja pas pro consizosa de rendabilitat per aqueste Ofici. Gerarà los bòsques rèsts. de l'Estat industrials — es a dire un comercials. ben collectiu — Son objectiu segon los metòdes lo mai de : tirar pòt de las forèsts domanialas. L'Ofici es un organisme semi-public jos tutèla del Ministèri de l'Agrie revengut que se cultura. annadas l'O.N.F. tafura dins totes tirar lo maximum, pel Lengadòc, a trapat de pinedas un pauc avielhidas. Del côp a tôt simplament pensât qu'aqueles bòsques èran bons Dempuèi los a recantons quauquas del domèni boscatièr per ne copar. Qu'ajan una autra utilitat que de faire de lenha, qu'apaaqueles bòsques, los sois tan fragils de nòstras montanhas, que sián un element major dins la beutat del païsatge : res de tôt aquò, sèmbla, es pas dintrat ni pauc ni brica, dins lo cervèl dels dirigents de l'O.N.F. que venguèron empr'aici enquistar. ren, 16 �/on, viure Son décret tombât imperatiu : gaireben 400 ecpinedas de Corbièra seràn mesas en copa rasa. L'O.N.F. se dona bona consciéncia : un projècte de replantacion sul pic es establit. Se gardan plan de precisar, pr'aquò, qu'e mai la replantacion capitèsse, seriá pas que dins un vintenat d'annadas que la forèst seriá aital refaita. taras es e es de las L'operacion es satisfasenta per un planificator freg e logic que jutja las causas de luènh : òm abrasuca, òm torna plantar. Tôt va plan. Lengadocian per pauc qu'aja beutat o que sacha quicôm en matèria d'ecologia : la copa rasa d'un d'aqueles bòsques grands peniblament creats o conservais jos nòstre climat caud e sec es una catastròfa. Mai que mai quora la forèst es environada, coma es lo cas per la pineda de Rialsèsse, per una garriga arroïnada dempuèi dos segles per una explotacion pastorala abusiva. En dessus de las argilas rojas lavinadas e dels calcaris que semblan d'ossamentas de la depression d'Arcas, dins lo canton de Coisà la forèst de Rial¬ sèsse aparava la plana. Ara, es quicòm mai per un lo sentit de la natura, de la • Dos biaisses d'expleitar un bòsc. En primièr : la copa rasa. Tôt sortida dels arbres que se pòdon circulacion dels tractors es aisida. cion de camins ble dins un son canton es batut. Plaça neta. La utilizar es facilitada. La Los fraisses de construc: tôt çô qu'es venda¬ débitât, sortit, vendut. amortits, lèu fach donat es copat, Aquò's evidentament lo metòde de rendabilitat maximum dins l'immédiat. L'utilizan quasi sistematicament dins los païses del Nòrd e sens cap d'inconvénient : lo climat lai es 17 �umid e reconstituir una forèst dins aquelas condicions de problèma seriôs. pausa pas cap Mas voler transpausar çò qu'es valedor dins las Vosges : los caractère particulars del climat dins las montanhas del Lengadôc rendon aquel metòde perilhôs per l'avenir de la forèst. Un terren completao las Ardènas, aici, desboscat ment e es neciesa liurat a las raissas es dins l'enbàs. Los estius de secada tât lèu lavat las réservas josterranas s'agotan. L'encontrada comença lèu de aspècte desertic. Los exèmples d'aiçò mancan pas l'aurièira orientala de la Corbièra Sèrre de Vingrau. Sus un soi plantacion aquò's causa riscada. o : e empor¬ d'aiga prene un sus tota inontânha del Perilhon, tant apaurit capitar una S'es retirât, solid, per que se mai o la copa rasa, lo mai de revengut podiá. Mas s'es aital tanben entamenat, d'un biais mens grèu, lo capital del lôc. Al sens contra, la copa jardinada abat pas que 20 a dels arbres. Causisson demèst los arbres mai polits e 40% mai vièlhs de tal biais que se pôsca manténer de pertot un cobèrt rasonable. Esclacisson lo bòsc, mas sens levar jamai l'ombra ni l'umiditat de l'ambiença boscatièra ni tanpauc, doncas, la proteccion que lo bòsc assegura al soi. Es plan solid qu'aquel metôde baila, sul moment, un sistèma de la copa rasa. Mas mejana que demòran, es so¬ lid que van ganhar, un cop l'esclarciment fait, lo maximum de sa valor per la copa d'apuèi. E la regeneracion de la forèst es plan melhor assegurada dins un bòsc aital « jardi¬ nât » que non pas sus un terren nus. N'avèm de polits exèmples al còl del Paradis. revengut plan mendre que lo los arbres pichons o de talha Talament rendabilitat plotacions plan per copa tradas occitanas, una la de las copas rasas. 18 s'ôm envisatja lo problèma de la d'existéncia d'una forèst, las exjardinada bailan, dins nòstras enconproduccion de lenha plan superiora a que, lo temps sus �Satisfasenta pel forastièr la copa jardinada es la sola pòdon acceptar lo biologista, l'amie de la natura, l'amator de païsatges e d'environament. Un bòsc, aquò viu. E viu pas solament per sos arbres immobils mas tanben pels milièrats d'aucèls, d'insectes, de mamifèrs pichonèls que l'abitan e que son existéncia es ligada a aquel mitan natural. que Se fas una copa rasa, aquò's pel pichòt mond del bòsc quicòm coma l'erupcion del Vesuvi o lo seïsme del Perô. Es la panica, la famina e la mort. Pel passejaire aquò's un espectacle de desolacion. Un espectacle que sèmbla força lo del bòsc cremat. Perque se caldriá pas imaginar que la forèst, après una copa rasa, a simplament l'aspècte d'una tèrra sens arbres. I a pas ren que sembla mens a una garriga qu'aquò. Una garriga a pas d'arbres, benlèu, mas a son mantèl végétal de ferigola, de lavandin, de romanins, de boisses, de garrolha. Entre que lo forèst rasada aquò's e per de temps, una pagalha de molons de brancas mòrtas, las romècs que i butan aicí siám, lo fòc de longa amenançant. Operacion inacceptabla. L'adjudicacion de las copas rasas de las pinedas de las Corbièras realizada lo 20 de març de 1970, per l'Ofici Nacional de las Forèsts a Limôs farà dintrar dins las caissas d'aquest organisme 320 milhons de francs vièlhs. La societat adjudicatòria (SO. FO. EST.) qu'es pas una entrepresa regionala investira pas sos beneficis en Lengadòc que pr'aquò auriá plan besonh de sortir del marasme éco¬ nomie. Los salaris que pagarà pendent las cinc annadas d'explotacion, las profecharàn pas qu'en partida las cornunas del vesinat, puèi que dison que lo personal serà mai que mai compausat d'estrangièrs que son ja al servici d'aquela societat e que desplaçan per a mesura que prenon de copas novèlas. 19 �desgraciat e per de bravas annadas polits de las Corbièras, destrusit als uèlhs dels biologistas-ecologistas un bon pauc d'espècias viventas (mas aquò compta pas dins un balanç d'expleitacion !) e la reconstitucion de la forèst sus aqueles penjals La copa rasa aura un es dels endreits mai causa pauc segura. Inacceptabla pel forestièr qu'es quicòm mai qu'un merde lenha, inacceptabla per l'economia toristica de la Corbièra, inacceptabla pel sabent e per l'amie de la natura, aquela operacion es encara mai inacceptabla per un cant occitan. Léon MESTRE. VCZTATÇ " CotluuioH : J. Larzac, SOUS LA FRANCE, 1 F. ; Sèrgi Bec. BLANCA, 3 F. ; J.-L. Racochòt, QUE VENGA LO BRUCH, 2 F. ; J. Larzac, REFUS D'ENTARRAR, 1 F. ; DOTZE POETAS D'OC, 3 F. En venda GALINA NOVETATS • Joan • Enric C.C.P. Bodon, L'ELECTRO-CFIOC (poëmas), 5 F. Espieut, PAURE MAI QUE Ll PAURES (poëma), 3 F. ROUQUETTE Jean-Guiihem, 2, Ancien-Courrier, rue 1299-65, Montpellier. Píefohf Cfaffict • N° 1 : Francés • N° 2 : Pèire • N° 3 : La Fara-Alès, • N° 4 : Xavier Navarròt, de Corteta, Cardenal, LAS per LETRAS per per . : Robèrt Darrigrand. F. franco. 8 — B.P. C.C.P. Montpelhièr 20 Robèrt Lafònt. Caries Camprós. Pau Fabre. per Cada volum FACULTAT DE hî : 1085 - 1833-66 MONTPELHIER �MARTI : Problèmas de la cançon occitana Dempuèi la sortida del primièr dise de Marti, la occitana a pas quitat de s'espandir ; als dises se son ajustadas las viradas dins totes los cantons d'Occitània, vilas grandas coma vilatjòts. Uèi mai de dètz dises an espelit : quatre de Marti (amb un 33 torns que caup dotze cançons), dos de Patrie, dos de Mans de Breish, dos de Delbeau (amb aqui tanben un 33 torns), un de Beltrame... E aquò's pas qu'una començança. L'estiu passai, los cantaires occitans trevèron los festivals (Carcassona, Sarlat, Festival de Folk Song de Lambèsc...), e de pertot rescontrèron un public atentiu que compreniá sul còp l'importància d'aquela cançon. La cançon occitana, dins sa diversitat qu'es una bona causa, es un dels mejans mai eficaç sai que per faire dire a las gents çò que senton mas que lo sabon pas exprimir, condicionadas que son estadas per d'informacions qu'anavan totjorn dins lo meteis sens. cançon lo temps siá vengut fa : d'autres o faràn. Mai simplament, nos a paregut intéressant de demandar a Marti de nos faire lo raconte de sas experièneias de cantaire. La conver¬ sa que ne bailam l'essencial aquí dejós foguèt enregistrada al mes de junh de 1970. Foguèt menada per Joan Pau Brenguièr. I prenguèron part Gisèla Marti, Gaston Basalgas e Roland Pecot. Pensam pas que per nosautres d'espepissar çò Q. de — qu'es que se Començarai per una question sens t'a menât a cantar en òc ? originalitat : que ja pro de temps, gaireben dètz ans, que jogavi de guitarra, e, quand òm jôga de guitarra, òm ensaja M. — I a 21 �de cantar. Cantèri ieu en òc per çô qu'a l'ostal, quand èri grand cantava de cançons en òc. Es la primièra cançon qu'ausiguèri, lo fons sonôr de mon enfança... Puèi cantèri en òc per qué n'aviái l'enveja, qu'aquò me veniá mièlhs qu'en francés. A la débuta, ai cantadas de cançons folcloricas que i meteguèri una musica. Trapèri qu'aquô virava pas coma caliá : alara ai fach de paraulas. Vaqui petit, mon coma ai cantat en òc. Q. — Dins tas cançons, i a un costat « engatjat » : aquel « engatjament », es qu'es lo signe d'una mòda, fin finala, o ben d'una rason prigonda, o encara d'una recerca de l'eficacitat, estent que la cançon, atal, permèt d'entamenar un dialòg amb l'auditor ? M. — Non. Al mieu tar coma canti. vejaire, doas causas me fan rasons prigondas : i a de Primièr de can¬ cau¬ cal dire sus çô que se passa, e es natural que ieu las diguèsse dins la lenga d'aici ; puèi i a tanben de rasons d'eficacitat. A l'origina, ai fach de cançons mai que mai per las gents de la campanha. Un estagi de joves agricultors ont anèri. Me diguèron : tôt çô que cantas, deuriás lo sas que cantar en occitan. Comprenguèri que i aviá una eficacitat possibla de la lenga d'ôc sus çô que tòca lo Lengadòc, Occitània, e can¬ tèri en ôc. E me mainèri qu'un ligam afectiu naissiá sul côp entre las gents d'aqueste pais e ieu, un ligam que me permetiá justament de dire una molonada d'idèas qu'auriái pas jamai poscut las dire coma aquô en francés. Q. — Ton pretzfach, adonc, èra de desrevelhar las gents cap a una cèrta consciéncia, cap a un cèrt nombre de valors ? M. Las desrevelhar, non, perdeque son desrevelhadas. La cultura, l'an al dedins d'eles. Es latenta. De côps, es rebutada. — Q. 22 — Es renegada per lo climat cultural ambient. �M. Q. La rebutavan — en eles. Ara la rebutan pas pus. Puèi que parlam del public, — séria intéressant, de las « viraqu'a rescontrat sai que, de faire un balanç de l'experiéncia das » d'un cantaire, dels publics desparièrs forçadament. M. — Ai cantat davant d'estudiants, per exemple après los eveniments de Mai. Ai cantat amb Paco Ibánez e Ribalta a Albi, a Lavaur, al Palais dels Espòrts de Tolosa, davant un public larg ; puèi som anat cantar dins los vilatges, del mai petit al mai grand. Dins un vilatjon, a Polhas (Tarn), ont i a pas que 37 estâtjants, i aviá 200 personas ; venián de pertot. I a de publics de totas menas. I a lo pu¬ blic païsan, lo filh de païsan vengut estudiant. que, dins lo contèxte del vilatge, son pas parièrs coma a la vila. Puèi i lo a public de las vilas mejanas, coma Carcassona : enfin totas Miègjorn. fonccionaris, magistrats, institutors, professors, las gents d'una petita vila administrativa del Cantèri per totes los publics. Q. Las reaccions d'aqueles publics, coma son ? — Es dins las vilas grandas, desoccitanizadas, una reticéncia, al contra de çò qu'arriba dins las campanhas ? que i auriá M. Aquí, çò qu'es estonant, es la reaccion entopublic. Avètz vist a Montpelhièr o a Tolosa ! — siasta del Q. pas — Es benlèu un public triât, ja ? larg. A Tolosa, quand ai mièg, al Palais dels Espòrts amb Ribalta, i aviá 5.000 personas. Era just al moment que començavi de cantar. La reaccion es estada plan bona, quicòm que me i esperavi pas. Ieu, i cresiái pas, èri aqui coma al matabuòu. Fin finala, tôt s'es passât força plan. Dins los vilatges, es pas parièr. La reaccion es mai prigonda. M. — cantat, i a Q. — Triât, sai que, mas d'aquò un an e Pensi que i a lo problèma de la lenga. Dins los vilatges, la lenga es directament compresa ; es présenta, es 23 �viscuda cada jorn. En vila, al contrari, rapòrt al vilatge, aquò fa existis benlèu, mas, un tust. M. Se preni l'exemple de Carcassona, 50 % de la populacion practican la lenga d'òc. — Q. — Carcassona es un cas pro especial : es una vila plan occitana. M. Dins los vilatges, la lenga, la cultura occitanas, aquò's lo pan de totes los jorns. E se passa quicôm : en anant cantar, en metent la lenga e la cultura d'òc digam al nivèl de la cultura francesa, de la cultura del vencèire, çò qu'es pro dificil de mostrar, son gaujoses, se senton revalorizats ; discutisson sens s'arrestar pus d'oradas e d'oradas, e pasmens se levan a cinc oras del matin. M'es arribat atal de parlar fins a 2 oras del matin... Q. — Cresi que çò dificil, es de los agafar, de lor faire l'occitan pòt dire de causas tan bêlas, mai bêlas eles que lo francés. — sentir que per M. A la débuta, dins los vilatges, disián : parlar occitan ». Es la fauta dels occi¬ tans se ne sèm encara aqui. Es que legisson los jornals ? Es que aquò se ditz ? De tôt biais, çô qu'es solid, es que lo mot « occitan » pren la plaça uèi del mot « pâtés ». pâtés — ; ara totes Q. — tes mai dison « Es que lo fach de cantar t'a permés de contac¬ regulars. La vesprada, delà del es qu'es pas estada interes- emotiu, de l'interés per la lenga ; la cançon, es qu'es l'escasença d'una presa de consciéncia mai larga, per sauvar son pais ? santa en M. — tust Cal veire lo nivèl de la discutida. Es la discu- tida de la realitat présenta e lo sus l'avenir. Om se maina qu'ai grand punt d'interrogacion quicôm a dire, mas aquô's pas una revelacion que lor pôrti ieu : tôt aquò, o sabián. Çò que nos a lo mai espantat, es que i aviá de tipes qu'avián lo certificat d'estudis que ne sabián mai que ieu, que conoissián la data de la crosada albigesa. Aquô es 24 �quicòm que m'a estabosit. Cada vèspre, i a un molon de gents, de joves e de vièlhs que te rapèlan la societat meridionala, las franquesas comunalas. Me som totjorn deman¬ dât ont anavan cercar tôt aquò. Adonc es solid que bastava de pauc de causa per que tota aquela cultura, e mai lor istòria, que l'an conservada malgrat totas las persecucions, la manifestèsson. Eran a mand de far lo pas, plan petit, que desfautava, per dire que lor cultura es forçadament la cultura d'un pòble diferent, que lor lenga coma la cultura valiá totas las autras lengas de la tèrra. D'alhors, ara, quand parlam, e aquò's força important, parlam pas sus la lenga, sus las gents : trapan aquò normal. Son pas pus de las causas que parlam, mas de las idèas, çò que pròva que la lenga es considerada coma un mejan natural d'ex¬ pression per ieu e per eles, e que pòt dire una idèa revolucionària, que las discutidas, sovent, s'acaban per l'espèr. Q. e de M. Aquò's mai région ? — sa — Es que mai l'experiéncia de Carcassona l'experiéncia de l'Aude. Un de l'Erau, e de Garona Nauta. pauc tanben la Son anat mai luenh, dins lo Arièja. Adonc una experiéncia ja espandida. Es évident que la consciéncia es plan mai clara, a totes los nivèls e dins totes los domènis, dins Gard ,en Provença, en pro l'Aude. Q. M. — — Es aqui que i a lo mai de la una consciéncia istorica. consciéncia istorica e una consciéncia etnica. Q. — Dins lo sens contra, pensi que dins la région Gard, de l'Erau, tôt deu èsser plan flac. del qu'es un movement coma totes los movede punts de partença, i a l'ondada que nais e que creis. Anèri a Usés, dos còps. I aguèt fòrça mond. I aguèt una discutida seriosa, amb de joves, o devi dire, qu'an una consciéncia remarcabla. A Maruéjols, per M. ments. — Cresi Primièr i a 25 �Pascas, sèm trapats un vèspre dins una sala — i èrem per pas ren — ont i aviá una consciéncia extraordinària. nos Q. — M. — Fin finala, òm partis d'una cançon ,d'una vesprada, e òm arriba a la nécessitât d'una transformacion totala de la societat ? Sèm pas nosautres que fasèm aquò. Es per que presa de consciéncia occitana, jos la butada de f⬠ches économies e dins lo quadre d'un reviscôl de totes los movements de liberacions nacionalas e etnicas. Dins aquela presa de consciéncia, sèm los catalizaires, es a dire que sèm aqui per dire çò que las gents senton, mas son pas acostumadas de dire. Sovent es dificil de faire lo pas. Mas tôt aquò, o avián dins eles. La discutida prôva que, finalament, tôt çò que nosautres li disèm, sabián i a una ja. o Q. — Per nosautres, una causa seriá, çò me sembla, interessanta a saber : es que i a de reaccions contra, de reaccions individualas ? M. O, aquò's força intéressant. I a très jorns, a petita sala, los primièrs rengs fasián de comentaris sus lo mond qu'èran venguts. D'un, disián : « aquel es gaullista ». L'òme se levèt alara e me diguèt : « tôt çò que disètz, es plan polit, mas, se los agricultors foton lo camp, de qu'avètz a i veire, vos, son pas vòstres sous que vos prenon dins lo portafuèlha ! ». Aquò's la contestacion al nivèl gaullista, al nivèl del S.A.C. Ren de perilhós : s'afichan. Nos fan veire çò que son, e, atal, nos ajudan... — Bram, dins Q. M. — — una Un jove, un vièlh ? Mens de trenta tipe demostrava per ans. Négociant la negativa çô en vins. Aquel disèm cada jorn. Intervencion marrida, mas excellènta. Lo tipe se fasiá veire tal coma èra : coma una nulitat que fa de mal. Un autre exemple : un notable a Peiriac-de-Mar, un tipe qu'escampèt de cracas que li las faguèri gardar per el. Nos diguèt : « çô que disètz, es tôt plan brave. Som occitan, e representi 26 que �de populations occitanas dempuèi plan de temps ; som dins l'oposicion, mas cresi qu'amb l'amainatjament del litoral e lo mercat comun, amb la circulation liura dels capitals e dels ômes... » Avètz parlai de la circulacion liura dels capitals e un companh que s'arrapa dempuèi 6 ans a sa tèrra ; va de manlèu en manlèu ; après una récolta marrida, es obligat de s'exilhar. Es aquô que sonatz la circula¬ cion liura dels capitals e dels ômes ? » « — dels ômes ai : A pas ren mai ajustai de tota la vesprada. Aquô èra plan perilhós, que lo vilatge tôt èra aquí. Aqui lo biais d'oposicion dels notables qu'an un pauquet d'onestetat intellectuala. A la fin, venguèt per me sarrar la man e m'en- coratjar. Al contra, pôdi parlar d'una reaccion afrosa, vertadierament afrosa, de la part d'una institutritz, a Bisasens Menerbés Paris, : « Defendètz los païsans, e quand se'n van a amb l'accent ponchut ; d'alhors, se se'n ne tornan çô que la tèrra es trop bassa ». Aqui son los agricultors que li an respondut, e que li an dich : « La lenga, es a l'escôla que se deuriá aprene, e pas enluôc mai ». Foguèri pas ieu que menèri la discutida, e quand aquô arriba, es força plan. van, es per De reaccions cionat. Los mens coma aquestas, son condicionats que son las de mond condilos agricultors. Son lo mai enfonsat dins la merda ; son los totes los plans : cultura, economia, espèr, vôli dire çô que pôdon esperar de la vida de cada jorn. Son aqueles que son lo mai amb nosautres, que comprenon lo mielhs, e que nos ajudan ; son eles que nos daissan las adreças, que nos convidan per manjar a son ostal... E aqui, joves o mens joves, aquô a ges d'importància. eles qu'an lo cap mai desfavorizats Q. M. l'Aude, — — es sus E dins los mitans obrièrs ? Ai pas vertadierament cantat pels obrièrs. Dins dificil, que i a pas qu'una sola usina... Mas dins 27 �la sala, arriba que i aja d'obrièrs d'origina païsana, que pensan coma los autres. Si, a Paris. Me som trapats amb d'obrièrs, mai que mai de la S.N.C.F. e amb d'autres que trabalhavan dins l'aeronautica. Aqueles, t'avián un senti¬ ment occitan força desenvolopat. Totes de joves. Q. M. curats A Paris, — Es pro — coma èran estais recampats ? curiós. Era reaccionaris, de « choans d'aquò's tengut per de de Losèra. Avèm cantat un » aquí. Sabián pas qu'anavèm cantar. A la débuta, lo curât toquèt la man. A la fin me diguèt ren... Mas la sala foguèt pas coma el. N'an demandai mai. Aquel jorn d'aqui los organizaires amassèron 70 inscripcions. Totes d'obrièrs. E i aviá 500 personas. Es amusant. Primièr m'avián dich : « Te cal èstre brave, e pas los tustar, fa mèfi » ; puèi lo curât abans ieu faguèt un discors : « Visca França ; sèm pas aqui per enauçar de frontièras entre nosautres... ». me Enfin lo bavardum davant lo Monument dels Morts... Puèi cantèri. Diguèri : « sèm pas aqui per bastir de frontièras, sèm aqui per rendre a las gents çò qu'òm lor deu dins lo domèni économie, politic e cultural ». Lo mond disián ren, se demandavan çò qu'aquò anava faire. Puèi s'endevenguèt ben. A la fin, los joves me venguèron : « Sèm venguts aici per azard, s'aviàm sauput çò qu'èra, auriàm menât de mond ! ». Es lo tractament per électrochoc. Se i aviá pas agut quicòm, una consciéncia en dejós, auriái pogut cantar çò qu'auriái volgut, auriái pogut èstre lo papa del Folk Song, ren seriá pas sortit... Q. M. tanben E — un ara, de qué fas ? Vau contunhar de cantar dins los — contracte dôc. Fau los amb 40 vilatges. Ai joves » de Lengapuèi las escòlas, los licèus, los « ostals dels fogals rurals, e colègis. E puèi d'espectacles amb de mond coma Brassens, Ibánez, Raimon ; aquô's necessari per assegurar la publicitat, e montar la cançon occitana al nivèl de las autras. ton 28 Q. — Dins los ostals de joves, es que càmbias ton estil, biais per presentar las cançons ? �M. Fau pas que cantar; — presenti caduna de mas vista pro compléta de çò que nos endela discutida, Fau coma aquò dempuèi cançons. Aquò e las cançons dona una de çò que sèm estais, de çò que sèm, venèm. 4 o 5 D'aqui ven E las gents son contentas. mes. Q. — E dins las vilas ? M. En susfàcia, benlèu que i a mens de mond que parlan l'òc, mas lo sentiment occitan, de per la situacion economica, e un molon de causas que fan qu'òm se vei sus la meteissa barca que las gents de la campanha, lo sen¬ — timent occitan, es viu Q. — La cançon ! ajuda a lo desvelar ? exemple : Carcassona. Cantèri amb Bras¬ Après, m'an demandai de cantar al licèu. I aviá un fum de mond. An fondât un glub occitan. Eran 150, sens prof essors. E n'i aguèt 150 que presentèron al Bac l'opcion d'occitan. Amb la cançon se pòt triplar, quadruplar, quintuplar lo nombre de mond que pòdon venir de militants M. — Un sens. de la revolucion occitana. Q. — E dins l'ensenhament ? bul¬ mandan qué que siá, de causas sus la pesca... Ieu mandèri un article sus la lenga, la pedagogia... L'an pas jamai passât. Ara, lo mandèsse, me lo passarián, mas pas per de rasons pedagogicas : perque som conegut, que som dins lo jornal... Es malurós. Ça que la, cal faire la tria. Ai participai a un estagi Freinet Carcassona. I aviá 800 tipes. I cantèri, e son estais força plan ! Aprèp m'escriguèron, e mai se creson pas a l'Occitània, per qué sabon qu'òm pòt pas alienar qualqu'un sul plan cultural, sul plan de la lenga, sens lo traumatizar. Ara n'i a que son prèsts a favorizar l'ensenhament de l'oc¬ M. —- Los mai aliénais, son letin dels institutors los institutors. I a un dins l'Aude. N'i a que a citan, q comprés ; mas son pas de revolucionaris. problèma es grèu al nivèl dels institutors ? 29 qu'an plan — Lo �M. Oc, mas aquò's pas tan marrit : dins l'Aude, sortit lo primièr jornal de cooperativa escolara en occitan. E d'escòlas m'an demandai de venir per la fèsta, vesi, — es los enfants estúdian la lenga e que ieu canti dins aquela lenga. I a de mai en mai d'institutors qu'aprenon la lenga a sos escolans, dins lo despartiment. N'i a que fan de cor¬ ses publics pels joves dels vilatges. Pòdes ne comptar entre que 50 e 100. Voldriái del mond. I ajustar quicòm, a a prepaus de las reaccions los notables, ò. Mas i a tanben los notables qu'o son sens n'aver remembri un vilatge consciéncia, los que son onèstes. Me d'Aude aquí dessús : lo cônsol e son ajunt foguèron extraordinaris. Eran perque las gents se joslevèsson. Apartenián a un partit d'oposicion tradicional, mas èran de tipes onèstes, o torni dire, e que cresián a las idèas d'origina de son partit. Q. — Aquò pausa lo problèma occitan dins sa generalitat. Dins la mesura que los notables son onestes, se vòlon èstre eficaces, son obligats de s'inscriure dins restructura francesa, renegan lor pais e se renegan. M. son Ara arribam — a una virada istorica. Las causas força claras. mens Q. — Son claras al nivèl idéologie cresi. Aqui ont claras, es al nivèl de l'accion, al nivèl de las son possibi- litats. Per capitar l'accion entrepresa, cal de mond darrièr ; aquel mond, M. Q. — — es que Aquela i es ? massa, cresi qu'es a se formar. Es qu'arribarà pro lèu ? M. Aquò dépend de nosautres, es de militantisme. Cal de pertot de gents que diguèsson clarament çò que lo mond sentisson al nivèl passional, afectiu, — pas 30 de formular. Aqui la nôstra utilitat. çò que capitan �CALENPARI ESTIU OCCITAN LA DAVALADA L'ESTIU Paris esAlemanha davalat, es occitan. Anglatèrra es davalada, es Mas davalada. caldriá Occitans als qu'aquò's que pas creire s'interessa Ràdio Tolosa la traça lenga d'ôc es estada suprimida, qu'aquô « intéressa pas los toristas », mas i a las informacions en an¬ gles e en alemand sus France-inter : Bienvenue à nos envahisseurs bienaimés », coma disià una aficha empegada a la Grand-Mota. « Tôt es vòstre, s'avètz i'informacion d'emession sus : en » expiicava una autra aficha del un tract C.O.E.A. de una autra : « Il a du fer, il o melhor : « Invasion obscène », las piramidas de Balladur en for¬ d'argent », P.S.U., 1967, reprenent e bronze », illustrant ma las doas cambas estaCapital estrangièr. de tetons entre loiradas La del meteò se met a donar de — valablas pas Festival-pòp, las viradas lo vertadièr festival de Deschamps, Lo vertadièr festival, cola governamentala neo-Karsenti paures, i sètz pas 1 lo vos van servir la complèt. Scèna itineranta en Occitània, recrutament de figurants sus plaça, final amb tota la tropa a Bordeu. Los rôties son plan despartits entre los mi¬ al amb i a de : çaganh dins lo Soraya-Chaban e lo shahd'embolhs Pompidor. Intriga complicada entre bonet-blanc. Amb la blanc-bonet participacion financièra del grand Mecènas Enric Ford. Montatge dins lo biais inter-vilas, amb espròvas eliminatòrias : nistres. Tèma mainatge Bordeu-La Grand Mota, Nancy-Bordeu. Primièr prévi¬ solament per Paris. L'estiu es caud, que las pinedas creman. Los maoistas eles tanben an causit lo miègjorn, urosament pel govèrn : lo pòble se pòt atissar tôt son sadol contra aquel Bolò, que, s'es pas maoïsta, o deuriá èstre, e, s'a pas alucat lo fuòc, o auriá degut faire. D'aquel temps los vendèires de La Cause du Peuple poiràn estre condemnats amb l'acôrdi del P.C.F. dins lo governament de França, es que cal pas comptar, a costat de Pompidor, de Chaban, de Giscard d'Estanh — vesètz ben qu'Occitània coloniza la França ! lo Seguin de la C.G.T., encara un autre manjaire d'alh ? sions Lo d'aquel estiu mémorable serà pas lo d'Ais, ni d'Avinhon, ni d'Aurenja, ni de Masamet, ni de Sant-Maussemin, encara mens LA tablèu : FLORIDA OCCITANA se mèstra pas. Marcarié lo primièr ministre siá batut o remés a sa plaça pel président. Chalandon tendrà son rôtie. Mas perdèm pas de vista que se tracha d'Aquitània, ont cal relevar lo desfis de J.-J.-S.-S. d'aquela Aquitània del Gas de Lac que, segon las promesas fachas per ChabanDelmàs dins un vièlh numéro d'Occitània, sortiriá pas del pais d'Oc, e farià la riquesa del Miègjorn. Es aisit de comparar las declaracions amb los fâches. Lo gas es a Paris, e lo creis de la populacion activa es en Aquitània coma dins Occità- Aici Chaban trop mal que 31 �tota, aievat la nia la Provença nacionala. mejana Acte Un. Occitana ? lizar, al Sant Joan ». d'autre disián tas lançar aquela. coma e — pas l'operacion ? lo mai : son estats los « La Florida d'industria- operacion una e de tan Boca d'Aur ! de De qué pauc occitanis- movements qu'eles — tre l'anóncia de Ne disián pr'aquò un pauc ministre ficats doblida defôra de los dire consi Occitans al profièch de las societats capitalistas estrangièras que se cargan de far vaier per sa borsa la sabla, lo solelh e la mar coma endacòm mai lo gas de Lac, l'ura¬ nium lemosin e a très passes la sal de Lo mar. la e ministre uòi confisca la Dos. — coînadas dels Bèna, La premsa Vais e locaux. Mancaràn pas de Nos quitatz tombar », s'ausis publica las élus figuracion. de pertot. Nosautres, vòli dire non pas talament los abitants que la classa politica subre quala, pei biais de las societats d'economia mixta, l'operacion d'amainatjament fonda sas justificacions localas : « Sai que lo torisme aurià pas fach plen lo portamoneda dels Occitans, empacha pas mens qu aurià confiât lo porta-fuòlha de qauques uns, gràcia al perbeure kolossal daissat per las societats capitalistas. Aqui plan la collaboratritz classa R. Lafònt dins un article Monde, aquela classa plan conoguda denonciada del en per d'autras d'aici las los situacions cheiks colonialas arabs — vesi engraissats per ! Monòd : « Vos 'n » Del còp, pus a dire Lo primièr tablèu es acabat. Avèm agut de frejolums dins l'esquina. Mas los aplaudiments ne son que mai sarrats. Pompidor es plan lo président. Votarem plan a las municipalas. Plan, es a dire per l'U.D.R. o sos aligats objectius, radicals o socialistas, los qu'aici començam d'apelar los « Marx que « degun a Mercé, mèstre ! Bradeurs » pas res ». Litoral. del Segond tablèu LA : FARÇA DE BORDEU Pompidor es président, mas Chaban primièr ministre. Chaban es per la novèla societat, per la regionalizacion, per l'Aquitània. Aquò càmbia pas res, car Pompidor, el, govèma, e Pompidor es per lo capitalisme, la desconcentracion, benièu per la descentralizacion, mas pas mai. es Aver del totas francesa i per dins son secret eiretat de dedins al poder estacar l'opinion diversitats sas unitat menar Chaban contradiccions las govèrn, de De sens motonalha Gaulle. A : enta- aqui lo Bordeu, rôtie. Arriba amb un présent que compta ,dins las régions que coma Lorrena, Bretanha e Occitània, p⬠tisson del manca d'emplèc : una usina. L'emmascant, es que aquela usina, Lor¬ l'auriá rena poscuda aver. E J.-i.-S.-S. força lo govèrn a se mostrar çô qu'es e que, aquò rai, quitariá pas d'èstre amb lo députât de Nancy — un varlet del capitalisme : « Per quai, lo su-sucre que me baila graciosament lo bon monsur Ford ? Per Nancy, per Bordèu ? E las jôga son — companhiás petrolièras americanas, o los latifundiaris domesticats d'America latina, o los fornissèires del mercat d'esclaus. Era bon de lor faire paur, de lor plan mostrar lor dependéncia, e que son pas jamai que de creaturas : lo capital se pot passar d'eies, e investir endacôm mai. Mercé, Monsur Chalandon : los avetz als genolhs de Pompidor pòt dintrar en scèna 32 zarem critica, autres Monsurs Pompidor, Guifagatz pas, sem aqui ! totjorn Contunharem l'amainatjament toristic, e mai industriali— Racine, désamorça. Acte « Acte Très. chard, Chalandon : melhor fach de luòc arroïnaira renda — Aurién dejós de ,en meses Pompidor. cruscas Rotschild, nar? Al de la taula del brave monsur cadèl las anam doLengadòc ? A l'Aquitània?» a quane Çô qu'es clar, dins tôt aiçò, es capitalisme l'Estat centralizat servis al que per �populacions. Faire de pòbles animal domège espéra son torn d'estre manjat en espé¬ rant son torn de manjar, e ont totes se pialhan per un tròç de mangiscla. Donar una mentalitat d'assistats a los qu'òm coloniza, empachar que las partidas diversas d'Occitània prenguèsson consciéncia de sa solidaritat, aqui la jòga d'aqueles occitans mai alienaires qu'alienats que lo reflús de mai 1968 portèt al govèrn. Se foton de Frància coma d'Occitània. adomegir las una bassa-cort ont cada aquò avèm pas jamai ausit tant de còp de professions de fe occitanas dins la boca d'aqueles monsens. <■ Auvernhat, donc Occitan », fasiá Pompidor l'an passât. Aquest an, es io Duclòs que Amb conta son enfància païsana, quora a l'os- parents parlavan pas que « dins lo dialecte occitan de nòstras montanhas », e J. Monòd que rassega : « Nous som¬ tal mes sos de l'Occitanie... C'est la l'Europe ». O ditz tranquille : l'operacion Fôs capita, la populacion las régions Provença-Lengadôc comppartisans Californie de Se de tarà en Doiadis milhons dos 1985 sièis contra milions establit per d'importats d'indigènas (rapòrt la D.A.T.A.R.) : su- TOT comencèt per unava cançon de La benlèu mai luènh, que la colonizacion mai fonsa, la de l'esperit : « Nos contava lo regent aquel grand rei de França acatat davant los paures, un sant ôme, aquel sant Lois : aimava tota la gent, e volià pas la misèria... un sant ôme, aquel sant Lois ! Mas perqué, perqué m'an pas dit a l'escòla qu'aviá tuat mon païs ? ». Abans, i aviá agut lo rapôrt de Mureth, présentât a l'I.E.O. en 1968 per Joan Larzac : Lo pretzfach scientific de perqué s'en pren n'i vòi aurà poste de comanda I al lo desvoiopament que — que sal que Consl dire mai clar previst, aquò's la Colonizacion colonizacion ? dire e doble a es- vist que Fôs es a son torn basat subre la pilha del fèrre de Mauritània. tatge, Veguèri una de autra farsejada aqueste l'onor (vos passi las mascaradas en estiu Lois, repeticion generala manfèstas en 1971 de l'anexion Sant cada de las Lengadôc). En risent de Monsen Manja-tot e Digèra-plan, lo pôble occitan dels vilalges ont nôstres amies anèron del jogar Mort e de Monsen Resurreccion desalienèt pel primièr côp al teatre, e comprenguèt que la resureccion, la descolonizacion de son pais pascontra sava dins una lucha solidària totes los imperialismes qu'entretenon de tèrç-monds interiors a cada nivèl de des¬ voiopament. Se me caliá dire quine es l'eveniment d'aqueste estiu, diriái sens La premsa ne trastejar qu'es aiceste. diguèt pas un mot. Mas, de la Grand Mota a Bordeu ,nos donava la clau de Occitània, se personatges. sos Joan LARZAC. AQUEL SANT LOIS UN SANT OME, Marti. quatre abitants, aquò un de non-occitan bre a pas vertat qu'ajam pas cap d'istôria... mas es vertat que pesa nòstra istôria dins las d'encara uèi » cantarà Marti sus paraulas de l'Ives Roqueta, mentre que Larzac prepausa sa Contristòria, per tal que l'òme doc siégue pas pus l'estrangièr del dedins. E Pecòt denóncia « l'is- luchas de tôria quis enaurats subre nôstra carn espoëtas occitans demandais amb Vaselhas : « Quo¬ uns trifada ». Mas los novèls se son ra quitarem « l'Institut d'Estudis Occitans es la desco¬ lonizacion de l'Istôria ». Trabalh scientific d'un band, trabalh poëtic de l'autre : « Es de quauquis uns bastida subre nôscauçats, li grands mites que quau¬ ôs tris viure E los batèsta d'estre poëtas violéneia de nôstras la ai trapats — non aliscats per paraulas ? ». plena fa petar de aqueste estiu en pas la que 33 �Prefècturas, la mas siám pas encara aqui —, fa petar la bona consciéncia ne que de la de descervelament de a francesa societat Aprendrai noms. verificat las de i èri cion que de ï° la l'escôla Pòdi donar la flicalha : pas res a identitats AIGAS-MORTAS, Sortissi filha obligatòria. abans ieu. de pontificala. Çai per devoquicôm me disiá vengut non pas talament Eri caufèstre. lo sol pas sens es- la gendarmariá aviá enviât tanben sos observators, en pro polit nombre. Cal dire que i avié dequé veire roge : quauques jorns pus lèu, l'estatua del sant èra estada capelada d'un ferrât de pintrura de la color meteissa anonciat estiu un Ou ! glèisa ! pas los ,e o pensar : maoïstas avián als infra-roges. pas Mas que caufa sul pòrge de la barbudòt de curât tabasseja Un distributor un a de tracts, de vesi lunetas vòlan, un esplomissal de papièrs en plen vent, ne recaçi un a la volada, legissi : - Sant (?) Lois ». Un tltol que fa mal, mas que castanha mens çaquelà qu'aquel disciple del sant remandat a la que del revision calendrièr roman. Lo tèxte explica que los soldats de Lois IX passèron en 1229 d'agradivas vacàncias, amb la messa de bon matin, seguida de viradas rasa-campanha dins lo pais d'òc. Rasa-campanha es plan lo mot, que demorèt pas res de las vinhas. E puèi parla d'aquela « pacificacion » de las tèrras de Tolosa, en 1243 : aqueste còp Lois èra pas pus un enfant, e sabiá çò que fasiá, s'èra en timbol. « La fondacion d'Aigasfoguèt la d'un port dos côps co¬ pas Mòrtas lonial, cap de pont a d'autras pais colonizat cap expedicions colonialas ». Las en forças d'ocupacion consl présentas en 1970 : que nôstres sià son plan escampaires de papièr son amenats al pòste. E mai un que parla ponchut passa las manôtas a un « contestatari » » : los badaires que sabián pas de qué ne pensar sabon enfin qu'aquel mond son d'afroses revolucio34 de ensaja li far sens monde julhet. que las pinedas, creman quauquas voses de comerçantas cridan : « En prison ! » Toile ! japan aquelas bonas crestianas dins son latin. Un preire e aital messa a Sant Lois, mas la jornada se passariá d'aqueles naris, comprene qu'en de metre lo cridant brave rason gabinhòla, caldrà pas s'estonar s'un régime fascista deman li empresona enfants. Mas aquel preire es de la sos banda. De passejaires se'n son mainats, que li van demandar de tracts : « Om pòt n'aver un? Es a gratis?». La flicalha se'n es mainada tanben, e aqui lo curât butât cortesament a la gendarmarià. en Nom. Data de profes¬ naissença, Roqueta 13-2-38, professor al grand semenari de Viviers. Aquò comença plan. Encara un curât contestatari. Mas non, explica que non, que contèsta pas res, qu'es per la vertat e pas mai. Empacha pas mens qu'òm lo pren per un » sion Joan ». comunista, sai que, coma Xavièr de Maupeou, al veire pas de de trop dats « ne per legir Realitat los cervèls poiriàn pas a l'ostal, e se cadun dins Occitana e ». Es benlèu aver se un meton recanton son Cristlanisme remarla bona fe objectiva que la pietat e pòdon pas far doblidar objectiva dins lo domèni ca nomie escau- legir l'Evangèli. Los gendar¬ emportar per Brasil, qu'anèt governamentalas presons bon demandan mas tract a las se avián l'abat amie son culpabilitat politic e éco¬ pauc subtil. « Sa- un una bètz, nosautres, pensam que i a pas mal de verai dins çô qu'escrivètz. Mas nos an dich que calià pas d'incidents. N'i a pro amb lo ferrât de pintrura roja e las inscripcions dins las carrièras. Vesi que vosautres sètz de constatar que vos cal... sérié mond plan, avèm podètz e tratats coma estât quicôm mai s'èretz tombats sus un autre cors. Sabètz, nosau¬ tres, dins la gendarmarià, aimariém meIhor far nôstre trabalh de protegir la securitat per exemple sus las rotas... al luôc que que nos nos fan agradan mandan d'individus faire pas ara força. d'autras de trabalhs E puèi nos garnisons que �la de l'expodem pas respoal parla-ponchut èra Tôt aquò, es Basalgas qu'o m'ex- atissats son per traordinari, e que ner... ». L'allusion clara. perspeotiva ne plica, coma o expliquèt dins una letra mandada al Monde, e ajusta que los gen¬ darmas charravan occitan entre eles. Un assistent Fac, la a de sors de profes- curât, un matematica drech, tôt aquô tracts, n'i avié de de o distribuisson de que los descabossolar. « Realitat Occitana e C ristianisme s'indigna qu'ajèsson poscut oferir (passa encara, dins la barbariá dels temps), e mai que mai qu'òm ofriga l'exemple d'una pariva encara que santetat, se ne — fa a entreténer la denôncia e de fins una Glèisa e nacionalistas, de mena lo Poder temps de las crosadas los lo tracts a drech de l'abat los l'utilizacion per entre tristes Lo coronèl tòrna aicèste : als coma ». a préne, rason, an de los escampilhar, mas per pas far d'istôrias, qu'espèren la fin de la celebracion. Se sauprà mai tard que lo prefècte a donat ordre de gardar a la gendarmariá los difuseires tôt lo temps que caldrà al cortègi per s'embarrar dins la tor de Constornar e mai tància, ont l'André Chamson canta las lausenjas del sant : « Sant Loïs, declarava. aguèt pas jamai las mans salas, trempèt pas jamai dins l'orror de la débuta del sègle, e sachèt conquistar de tèrras per de maridatges d'escambis e non pas Aquò's pas exactament la version de R.O.C. que conduis aital : Se, puèi que Lois IX es sant, tôt lo mond pot anar al cèl, la mission de la Glèisa, plan luènh de caupre dins aquel messatge lénifiant, es de sonar los ornes a luchar aici per la justicia ». per las armas e ». « — Çò es del pus occitan P.E.N. pas jamai : « — Club Loïs qu'André Chamson signada de memlenga doc lo manca comic es una : mocion de IX, alias sant Lois, es la e Gestapo al sègle XX. Los escrivans publicistas occitans s'indignan que A. Chamson, de l'Acadèmia Francesa, ditz pas pels occitans qu'un sobeiran imperialista francés, cobèrt de tèrras, e lo sosten d'una inquisicion que joguèt en e que escrivan provençal, pôgue, en président la primièra d'aquelas « fèstas », caucionar parelhas entrepresas de falsifise de l'istòria, de provocacion ». e signât entre autres per R. Lafont, G. Rebol, Ives Roqueta, Pessamessa, Lescacion Era Jornôt... legiguèri los noms dins Provençal s'èra aconde donar io tèxt jol titol : « Le épisode du saint ». fargas, La Marseillaise. tentat dernier que o collusion païs d'òc, tre lo sègle XIII, e dos sègles de temps, lo rôtie tristament célébré de Le Andrieu Chamson batut. Le Lo 25 Monde se tenguèt pas per d'agost, faguèt sa vesina als donar dins Arquius de França, la Regina Pernoud — * mandariplan conoguda de l'istòria naciona- na » lista. Jol titol sajava de « Réalités Occitanes ? », en- mostrar que sant Loïs avià pas la guèrra de Simon de Montfort, lo mond sabiá. Amb aquô, voliá far passar qu'Occitània a pas jamai existit. La Prôva ? Lo mot se trapa solament al sègle XIV, un côp, dins los do¬ cuments. Vesètz ben que repàpia, me fa R. Lafont : coma se sabiá pas qu'ai sègle XIII, quand los trobadors dison França e Francés, se meton eles en dé¬ féra, e mai en enemics d'aquel mond estrani a çô que sonavan nòstre lengatge. E per una arquivista, poirià saber que ja en 1285 dins lo testament de Lancelot, aiceste tèsta more Patriae Occitaniae. Me faudra escriure aquô dins Le Monde leu cresi la marrida fe que ajuda aici l'inhorància de la sauma diplomada. Se vegèt plan dins l'émission en duplex sus France Culture, ont Regina Pernoud trapèt pas un mot a redire a La¬ font quand aiceste acabèt en diguent que sant Loïs, s'es pas l'iniciator dels mas¬ de sacres la Crosada, ne foguèt lo menât çô que tôt « ». brilhant continuator. Aquô's tôt bel just çô que disiá Joan Larzac dins un article publicat dins Le Monde. Après aver mostrat qu'en Aqui35 �tània, en Lengadòc e en Provença, lo sègle de Lois IX marca la fin de l'indepéndencia (per aquela politica de maridatges e d'escambis que ne parlava lo Chamson, oblidant solament de dire qu'èran forçats, e precedits s'aquò's pas seguits, de guèrras de conquista), l'abat Larzac sembla dire quom pòt pas téner Loïs IX per responsable d'atrooitats comesas jos son règne (Montsegur ! L'inquisicion I) : Dobti pas que sant Loïs siá sant. Faguèt çò que poguèt — amb sos prejutjats, las marridas influéncias que reçapièt, benlèu sos complèxes. Mas ne cal mai per presentar la vida d'un crestian en exemple als autres. E, sens mai espepissar, consí poiriém nosautres préne exemple dins la vida d'un òme que per el i aviá pas d'autre argument contra los mescresents que l'espasa, e que persé¬ cutât pas solament los catars, mas los Marti. Pensi nèstre que s'agls de Mnhr Marty, arquevèsque d'onor del (sic I). Un agregatMovement Nacional Universitari » demandava la rigor de las lèis per los qu'aital sapan l'unitat francesa. Lo pecadàs del Larzac èra en gé¬ néral d'aver pas lo sens de l'istèria, lo bon : parlar de colonizacion, d'Anschluss, de patron paternalista. de complèxes al sègle XIII !... legion » « « josius, menèt crosada contra e sulmans ? Lo Punt los mu¬ article meteis de vista aviá Occitan parescut dins de » — Soi anat curât, aguèsse santetat mièr un trobar de l'article nims. demandar, tôt aquel de parescut E mai que enfant se canonge faguèt ». Monde. : un la lo pri- « — responsas a N'i aviá de nom de ara « Lois a un sieu de questions. Un Vesi que citatz Mas E siàtz òc. Un catolic, vos ! » d'estudiants exm'escrivon consl totas aquelas compromissions de la Glèili an fach perdre lor fe en ela. Los sa comprèni. Mas per ieu la Glèisa es la que malgrat tôt m'aportèt la Bona Novèla que Dieu nos mena a la Liberacion definitiva a travèrs los patiments del Juste. E sabi qu'aicèste, lo Crist, lo Filh de Dieu, a volgut far de nosautres una famiiha d'enfants de Dieu. Aquela familha, s'es pas del mond, es dins lo mond, e ten sas oras coma negras las autras. L'esperit del mond — l'esperit del temps — tòrna totjorn s'infiltrar coma l'aiga dins la barca, alara maneji l'agotal. Mas demòri dedins. La Glèisa, nos ditz lo Concili, es sancta et semper purificanda, santa, mas totjorn a despesolhar ». « — — un veire lum de espiatz Prenguèri marquis, d'anomai d'injúrias. Un paire pausava escriviá pas a de générais, qu'aviá donat lo me Eran de sul préner Sètz « corrièr papièrs. de curats, Loïs. Ardoana, a fasià que el, se poscut s'en sant m'o a pauc manat 36 Larzac li demandar consl per çè que se passèt alara l'epòca, dison totjorn. Mas es aisit de rapelar que l'Evangèli èra plan al anteriora sègle XIII ; e puèi parlar coma fan, aquè's justificar totas las salopariás possiblas. Perqué pas explicar las torturas en Argeria, Iroshima e l'estalinisme per las mors del temps ? ». lo catolics, ». La Dépêche (e ò, arriba qu'aquela cronica sià dubèrta a d'autres qu'als pissa-papièrs acostumats !). E dins la meteissa setmana, Lar¬ zac aviá respondut dins las Croix du Midi a un C.B. vergonhôs de son nom que per reabilitar sant Loïs atribuissià a son règne la fondacion de « la sobregaya companhia dels VII trobadors de Tolosa », una pichòta error cronologica pas que d'un sègle : una palha ! « Cal « dins la « grop coma signan, Avètz pas ierarquia ? agut d'embolhs amb ». Remarcatz plan centenari, es dins aquel Republican e non pas la Glèisa qu'organizèt las celebracions. Fins ara, per exemple, lo car¬ dinal Marty es demorat mut. Lo que par¬ — afar lât « del es Michelet. » que, l'Estat �— dison pas cerebrala ? congestion li moritèt a la qu'a agantat una qu'aquò Cresi « Me tèsta. » l'estrangla anonçava Aquí quichatz I Mas per tomar avèsques, coma professor al grand — als « na. E l'esquifaguèt pas régional, n'ai sièis semenari fins ben, ara, cap sus me an degut reçauispras. Pensatz : totes los ancians combatents d'Action Française se son deguts atissar sus aquel professor que desforma los futurs prèiPer res. aquò, ai recebut d'encoratjaments : Témoignage Chrétien a desfaus de La Croix (ont, fa un briu me rafusan mos articles urosament que i a Rudel !) s'es estonat que la simpla distribucion d'un tract coma aquel, uèi, dins un pals qu'orna sos frontispicis dei mot Libertat, entraîne al poste de policia sos propagators », e l'abat J.-Fr. Six, responsable del Secrétariat pels Non-cresents me mandèt son pregond acòrdi » amb mon papièr de pre E remarca. pasmens de letras mai que — « « del Monde Lois, nisme : » crestian, Mercés d'o D'alhors mai de celebracions a òme tôt plan nascut. clarament dich aver ». pòdi dire que los que s'en son mon article se situissián — e s'èran cionalista per crestians francés nivèl al — Il del na- déjà ignoble de baver sur saint Louis, mais parler de la France comme d'un pays étranger et surtout comme d'un pays oppresseur ! ». Es un pauc coma lo Pansanèl de Midi Libre : La colonizacion d'Occitània, aqui lo greuge. Cal reconoisser qu'a començada fa de temps e que dura encara. Aquela persisténcia pausa la question de saber s'Occitània aguèt jamai los mejans d'èstre quicòm mai qu'un pais mai o mens colonizat... e qunte sérié estada sa destinada melhora o piéger — dins : « est - — d'autras vias istoricas Aqui donc reconèisser se pòt dire la que que lo ». Midi Libre realitat. Mas sens de se met a lo mens la dignitat per général conselh de tas : « Dins l'encastre de las fès- de l'annada sant Lois, una lausa com- lo 26 de julh al castèl de Pèira-Pertusa, dins las Corbièras meridionalas, en preséncia de personalitats vengudas de Paris. Aquò's lo memorativa 16 de sera novembre pausada de 1240 l'armada que s'apoderèt d'aquela formidabla fortaressa, en seguida de l'escrachade la guèrra men de liberacion entrepresa per Trencavèl... La resisténcia de Trencavèl e de sos companhs faidits foguèt tant ferétja que los comtes de Tolosa e de Foish li obtenguèron una reddicion onorabla poguèt tornar en Ara¬ gon. Per se vengar, l'armada reiala assecotiguèt l'armada occitana per las Corbièras, semenant la devastacion. A La Ròca de Bue, penjèron los cavalièrs oc¬ citans qu'avién capturats. Arribats a Peirade Lois sant Pertusa, ne faguèron lo sèti... » sant prepausat coma modèl de cristiade libertat, son un escandal per e un preses Las Lo pas. l'Aude, el,ne manca pas. Miquèl Roquebert, dins La Despacha del 16 de julh lausa espéra encara d'èstre plalo conselh général d'Aude a refu¬ sât de pagar los 600.000 A.F. que li demandavan los organizators parisencs : Lois IX es considérât coma l'agressor de la région occitana », diguèt un conseIhièr, e lo députât Guilha : « Perqué pas La çada : <■ celebrar anar E ben, Clemenceau se Pèira-Pertusa a Narbona ? ». barrada a es l'anirem celebrar a Ròc-Amador. Serà lo fuòc d'artifici. Pen¬ satz : lo rei deu davalar del cèl en para¬ chuta e tombar d'escambarlons sus son caval ! Cal pas mancar l'espectacle. I l'annada anèri. sant Lois, Foguèri recebut encara per de dis- tributors de tracts. Aici èran un quaran- C.O.E.A., e de R.O.C. Los comerçants — los meteisses que l'an passât s'èran pialhats amb los agricultors de l'operacion sorire — repotegavan tant que podién : tôt aquô risca de far paur als toristas, e dins l'Oit de Pompidor, lo torista es sacrat coma a Bordeu lo Ford. La novèla religion reco- tenat, del P.S.U., del 37 �lo Dieu neis Ça temps ! dant : baila la pluèja la, las afichas que que D'usinas, macarèl ! « tadas derrabadas e son » lo bèl deman¬ pas es- las del P.S.U., e los coma gendarmas foguèron tôt plen braves pels occitanistas : divisar per renhar, o cortesià renduda la a cortesiá cut C.R.S. Basalgas recones- pas un ! carnaval dins tombât es lo sant Loïs de : luènh de caval. son la pagina consacrada lo 20-21 de septembre a l'annada sant Loïs, Jean Lacouture escriu develhat un milions l'Empèri : « La celebracion de victimas avién, des- a al païs d'òc amargum de las los de Napoléon, guerras l'annada per : levât mens de colèras que uèi las ombras de la del règne de sant Loïs. Es que benlèu dins cia aquelas climat un la de — ceremoniás ont culturala sença e una sus un se juntan se presa l'occitanisme de tant mai viva que part dins amargum social renais- de consciénconsciéncia — s'apila situïsson una bona per una e économie en valor toristica Dins colonas (n'i a una vesinas, de entre Maclof, çô que França, e per contra-côp, per Oc!) que totas van dins lo sens Larzac. E lo Bernard consents dins Monde Lesfargas o laissa : « aquel jòc (de conclusion siám consents, pas la Nos rapelam que, dintrats l'assimilacion), e que l'Estat centralizator, aquò èra tanben nosautres per una bona part. Solament, l'il¬ lusion dels paires s'es mudada en decepdels cion Occitània enfants. E vesèm las résultas : engatjada dins un processus accélérât de jos-desvolopament e liurada dont mai va al capital estrangièr que la remodèla, l'expleita a son profièch e n'eses campa los ornes : Es aquô que volèm colonialisme cambiar, es interior. per aquò siám occitanistas. Mesconeissèm pas nòstra istòria, mas aquò's per la de que deman que de La n'ausaràn cament na ». » tôt partit a « totla politica gaupresentèt de posi- réservas sens occitanista, i a pas que un membre del Comitat Central de l'U.D.R. e lo promotor del centenari per atacar l'article de de nos apassionam deman... far la del ». 1971, quai sap se Centenari del resta- de l'Occitània centrala a la coroFrància ? La repeticion generala es estada las letras tras de la còsta dins per citània : lo Miègjorn interior, retards e josdesvolopament son melhor percebuts dempuèi que coexistisson amb la sobta mesa lista tiu a Signe dels temps E de dins sa letra al Monde aviá qu'un gendarma occitan es que P.N.O., que rapèla qu'aquel jorn aprovat mancada. au- del Pèire SENEGAS. TEATRE LO SETI DE BEUCAIRE (Gabrièl I T N long encaminament Arlatencas pichôtas. traversam detrès Sèmbla doas que quadre de Guauguin. De Amondaut la muralha merlets entre la grand tor un gras en gras pujam. alinha sos triangulara, ont peteja una bandiera e aur », e lo cloquièr cairat de la leta. Lo los sang cape- s'ennegresis. D'estelas belu- Ailaval Rose assaja de desrabar lums del ribeirés, de badas. guejan. 38 cèl « Maby, 20-6-1970). Assetats esperam. Esperam que s'essègles e mièg d'istòria. Nuech negra. Un flambèl passa : se crida lo cubrifòc. La crida provençala : « Dormetz, bravi gènts... » dubris un talh que nafra... Sèm dins lo côp, coma diriá l'lves. I demorarem fins a la venguda triomfala de l'armada poderosa del Comte Ramon, dins un desplegar espectaclós de trom¬ cafen sèt petas e de campanadas. �Gabrièl Maby a fach de l'episôdi tan « Sèti de Beucaire » — pagi¬ na gloriosa al mitan de tant de lagremas de l'òrra Crosada dels Albigés una — seguida de sièis « quadres » ont se nosa lo drama de la responsabilitat militanta e del désir de patz que mena los dos erôs principals al sacrifici de sa vida. conegut del Cal felicitar la dels Baladin s coratge, son vam e, perqué pas, per aver capitat. Lo public non solament a endralhat tre la primièira scèna, mas a viscuda la vida dels combatents e cresi qu'a près, quand l'auriá que uèi encara pas aguda, consciéncia una lucha es de perseguir per la dignitat de la lenga, per la dignitat de la vida. Provença de Dins lo per tropa son borbolh lo sèti dels de eveniments tocant by sachut causir qualques e, amb un nombre a portants representatius, personatges ambient is- G. Ma¬ fachs im¬ reduch de Beucaire, torics recrear un versemblant. D'apondre l'endrech, a mièg camin de las estèlas, dins lo vertadièr luòc istoric, amb l'odor de l'erba, lo fremin dels boissons, la color saurina de la pèira se podiá pas capitar melhor. Lo quite vent que fasiá petar la bandiera, qu'amolava las estèlas, bufava sus las paraulas provençalas coma sus una flor de pissonièr. uman e Taverna a mon vejaire, las melhoras (la tropa s'esperfòrça dins lo réalisme fins a beure per de bon un vin roset que fasiá gaug de lo veire passar dins son galet) ; las scènas del castèl mancan benlèu d'un pauc de vam. D'aver son, vengudas fach de de Lambert de Limés ôme un « las la guèrra » justifica benlèu pas que se daissa peltirar per un mercadièr e per sa quita pissavinagre de filha, Elena. S'esperava mai de cresença d'un baron francés als ordres de Monfért. Se com- lo désir de simetria aja pausada Elena, personatge aïssable, fàcia a Nais, puta al cor grand, mas nos sèmbla escafar de trop lo capmèstre de la garnison. Pot escapar tanben quicôm dins lo per¬ sonatge de Gile : qu'aiceste paure gus sié pivelat per una borsa de bon ganhar al prètz d'una traïson, basta ; ça que la, el que sap lo melhor es que l'armada poderosa de Ramon arriba. Una autra pipren que chòta de tanben causa mai ajudariàn : dos ò très soldats sentir las victimas mai a embarradas... que I aguèt de cants simples e bèls que dins la nuech per la sola vertut de sa puretat. Aqui las autos son luenchas, lo silènci es pur. De notar la votz de Guilhaume, d'una qualitat excepcionala. pujèron L'accion se debana dins très luòcs : los barris, a la « Taverna dau Rose », dintre del castèl. G. Maby es un ôme cularament que sentis çò qu'es valents, sos sos avars e un miègvalents, sos traites. pòble : amb sos sos ornes fiacs, Las scènas de la e un vertadièr rabiment : giscla o se canta amb una naturalesa perfiècha. Maby tal'na dins la bona lenga populara. Dos ò très mots, malgrat tôt, serián benlèu d'adobar : chamaillar » per exèmple sérié melhor dich carcanhar », « querelar », « bregar » ...Mas aquò (coma la mèstra-braçalet del balestrièrj son parpèlas d agaças davant un espectacie de qualitat e de bon biais, força ben jogat per una còla arderosa. La aqué te lenga raja, es te « « sota al son polits, las colors qualques « quadres » partiéquilibrais e aùrés. Los abilhaments acordadas, Osca, adonc, valenta e tropa dels lôngamai a son Gabrièl Maby e a sa Baladins de Provènça, teatre occitan ! a Joan JORNOT. 39 �DE LENGA VI " CONGRES E LITERATURA D'OC, Montpelhièr, 24-30 d'agost de 1970. ERA lo seisen congrès nom. Dins s'èra,delsabentament los cinc autres descopat lo cadavre mort de de la cultura nôstra. Al començament tôt çò important èra interdich, per pas que i aguès d'ondadas : de parlar de la grafia de la lenga modèrna, de mai la o mens, lenga e charrar occitan, de s'escavartar de en la universitària mai estrecha. D'aquel d'ailà los occitanistas de l'I.E.O. èran los enfants terribles. D'un congrès a l'autre butèron lor preséncia. Mas òm se làguia d'èsser embarrats dins una adolescéncia sempitèrna : los occitanistas èran pas tan nombroses, se portavan totjorn una mena de borrotla dins las aigas estadissas de l'« Altprovenzalisch - o dau Prouvençau mistralen » (1). rega temps de l'occi¬ lenga de trabalh (non pas son que dins los expausats, mas dins las discutidas) : e aquè o devèm als joves occitanistas alemands o anglo-saxons tant coma als d'aici. linguistica. tan Era lo Era del e viu en sota promocion coma lo congrès per saludar lençèl académie del mòrt. soma lo L'occitanisme, èran la catalan lo catalanisme mai animo- amb los libres, amb los dises, amb l'espectacle présentât sota lo govèrn de Léon Cordas, amb los réci¬ tals de cançons, amb l'espectacle de Pinhan. Aquè agradèt a totes ? Força congressistas foguèron rabits, entosiasmats. N'i aguèt per faire la mina despeses chosa. présents Res d'estonant... « Lo congrès lo la de de Montpelhièr Aimariàm novetat. sera dire estât dau des- (mas pertar per o dire sens messorga, l'avenir). Los enfants terri¬ bles d'autres côps èran cargats d'universitarisme : los mai joves dirián qu'an près lor capèl de mandarins. Mas se fasién seguir d'autres, de la nòva generacion. cal esperar Las innovacions, lo professor Czerny Cracovia las debanèt dins son rapôrt de final, Era ranèus la ideologia, sens l'introduccion d'un de istèria Oc », literària, un de riscava britge de la sciéncia « mesurât. contempo- assag en venir un quicôm passar. 40 d'òc » d'important la lenga, de la sciéncia engatjada dins son al servici de son objècte. Lo lengatge mai modèrn e mai universal. La conquista d'un lengatge es benlèu çô pus important que lo Congrès de Mont¬ pelhièr aguès pogut portar a l'enantiment de la cultura d'Oc. Perque, se comprèn, sens aquela tôca d'enantiment, tant valgatge objècte e drià tàiser. se Robert mantenèm !) tant estilistica coma en LAFONT. (1) cf. lo rendut compte del Congrès : de Niça per Larzac, Viure, Joan n° 11. de Teatre total. « literatura siá que Feli- ja très ans, lo A NIÇA, i a d'aquô Ven Congrès internacional de lenga e quina question del lengatge. Pensi al lengatge précis, critic de l'amie Enric Giordan dins son rapôrt de sintèsi. Lo len¬ (èra temps, lo domèni occitan de romanistica en ton metôdes Apondrem, la avià èra plan mostrat a mand de que se Al jorn d'uèi, sembla siá amadurada que la situacion amb lo VIe" Congrès, debanèt a Montpelhièr del 25 al 30 d'agost, sèm dintrats de plen pè dins çô que devèm benlèu sonar un période se que se : �de nòu l'istòria occitana l'activitat d'una certa forma e occitanista. de montatge « dempuèi longtemps anonciada, mas qu'agèt aqul l'escasença de faire la pròva de sa força e de sa vitalitat. L'occitan, enfin, èra présent coma lenga viva : mai d'una comunicacion foguèt facha dins nòstra lenga, e tanben ondada nòva, seguiguèron. E los sub- discutidas que las jèctes tractats fasiàn una plaça bèia als problèmas del moment : atal se parlèt de las rasons que menan los joves escriveires a escriure en ôc », o encara de la consciéncla linguistica dels occitanoparlants » ; e dins un dels rapòrts introductius, que sa tòca èra de faire lo ponch dels estudis entamenats, foguèt fach un « « de istoric recèrca la contemporanèas dels tat e de laissava que mai movements engatjaments la creacion ren de cos¬ récents e dels slgnificavan. que Mas calià tanben — e subretot — faire comprene als congressistas acampats que los estudis occitans èran pas qu'una part d'un ensèms. Per aquè se deu insistir rôtie jogat per l'especvilatjon lengadocian proche de Montpelhièr, a l'escasença del Congrès. Son creator, Frédéric Lambre, volguèt ne faire un tacle « « Oc sus » lo donat espectacle total Pinhan, a », amb un los totes riscs d'aquela mena. empleguèt totes los mejans, totas las armas que li porgissià que la lo l'unitat de la quita de la violéncia. se fonsa, e ditz : posada a quite Congrès, Del d'una èra del désir sorga amb sas manifestacions tradicionalas, parlarem pas aicí. Assenhalarem ça que la los cambiaments mai importants dins aquel domèni. E primièr la pojada de l'occitan non pas solament corne objecte d'estudi, mas coma matèria viva e viscuda. Al costat de mond repapiaires per quais la « lenga d'ôc » es pas qu'una treva qu'òm se'n servis per ganhar sa vida amb mai o mens d'onestetat intellectuala, se veguèt l'arribada coma », l'ensèms pòt i dins Lambre, adonc, creacion aver occitana un de assag uèi : la cançon, poëma, la crida, lo' cès dels ornes e lo païs. Se trachava pas, ça que la d'un aquel espectacle, lo criticar, Pensam que cal anar mai luenh. Non pas per prudéncia, mas per de qué abans de tôt es necessari de mèstra faire d'un pauc de luciditat. E mai l'espectacle de Fr. Lambre sià quicèm Resumir lo lausenjar? de rem part modèrn pas : dins sos cal pas sa concepcion, amaga- limits, limits impausats per oblidar lo costat « oficial » Mas cal pas ni mai joslinhar clar lo progrès enre¬ gistrât. Segur, se tracha aqul, coma nos o diguèt un dels actors de la cola (un professional) de « teatre tradicional », socitós mai que mai de sa qualitat estetica e pas brica de <■ teatre militant » (coma es lo cas del » Théâtre de la rue »). Ça que la se pot pas negar que l'entrepresa, un cèp plan definits aqueles limits, foguèt capitada. L'arquitectura generala de la « pèça », la conversa d'un orne e d'una femna en cèrca de la cara de vertat de son amor descopant i'espaci en très tablèus successius ont poëmas, danças e cançons disián la situacion occitana d'ara (mort del païs, mort de la lenga, colonizacion lo capitalisme internacional, per faussa libertat de l'informacion...) rendiá compte d'una realitat viscuda. de la manifestacion. oblidar Las 800 de reaccions personas — del public — mai de recampat sus la plaça vilatge marcavan ben la força d'aquel espectacle : als aplaudiments, fasiàn seguida de moments de silencl que son pès e sa prigondor laissavan cap de dobte sus sa significacion... Coma o diguèt plan J. Lacouture dins Lo Monde (n° del 20-21 de setembre de 1970), aquela vesprada foguèt » una vesprada de lucha politica, ont gests, votz, mots e cançons se mesclavan en omenatge a una certa Occitània que lo visitor non prevengut l'auriá pas creguda tan crudelament espleichada tan e rabentament indignada ». A l'esprôva dels publics, las cançons de Marti, del 41 �Patrie, Mans de Breish (que participavan l'espectacle), los poëmas de l'Ives Roqueta, del Roland Pecot, del Jòrgi Rebol e d'autres desvelavan la vertat justa de sas cridas, cadun segon sos totes très a camins. E lo teatre endacòm occitan, Pinhan a coma desvelèt el tôt çò que se devìá rasonablament esperar d'el : una esplecha de desalienacion e de presa de consciéncia. La « qualitat » de l'espectacle de Frédéric Lambre (per emplegar una escala de las valors borgesas) devèm nos ne regaudir. Mas es benlèu pas çô essencial, dins la mesura qu'es pas ela que nos permetrà de resòlver los problèmas. D'unes diràn qu'aquô's pas aquô, que cal pas voler enauçar lo teatre occi¬ tan que lo vesèm nàisser al pretendut « mai, teatre revolucionari occitan que UN fusilh levât, de ponhs sarrats, e crit un Pensatz : Juscas « benlèu de : a la Victoria ! ». qué faire fugir l'oc¬ citan mejan ; sèm pas a Cuba, aie! ; es pro conegut. Pasmens, aqui, i a pas que de vinhairons, d'ômes e de femnas, joves e amolonats vièlhs dels sa colèra parlan, van se : parlan... pas sarran E a en dels N'i l'entorn bramant del teatre tradicional. auràn rason. Mas » tòca, una demandar Dins l'absolut l'ab¬ es pas nimai un idéal. Abans de amb mai de rigor çô que se se deu exigir d'un teatre occitan liure, es de primièra urgéneia de donar a aquel tea¬ tre los mejans d'existir endacôm mai que dins los caps de pensaires de salon. E se, de côps que i a, l'occitanisme sem¬ bla de un mal A faire se siá, que recuperar « de es bon (?) » comprene per quai qu'aquô's necessari. Pinhan, coma dins d'autres d'Occitània, lo teatre d'ôc, çô prenguèt aquest estiu de 1970 nôu. Aqui çô important. Ara, çô aquô's contunhar. Pèire rôdols sembla, un vam que cal, MIQUEL. aquô ! ». que Sabon quai dison. E atacats i a es, se aquel tanben dins la pèça. los : l'entorn. rison a es Manjatot « la pas tant eles vocacion « », toristas, que son Lor cal explicar que que toristica atacats, coma pais. son » del Aquô's benlèu çô mai important, dempuèi Marti e la cançon occitana : la pèça capita ; tôt ven possible puèi. Los pichôts vinhairons d'Erau, d'Aude, l'agricultor de Dordonha Monsieur Occitània. se dins reconoisson * * * Los se qu'an davalat fins ai ren mai a pèrdre, e que lo fusilh. D'autres son a D'unes alara son de qu'an pas plan prene d'acôrdi, ô, mas creson encara a las eleccions per cambiar quicôm. D'autres encara, que venguèron aici per passar la vesprada te dison als pichôts : « Compreni lo consôl aja permés pas que e vôlon capîta. actors, ne'n sortisson, amb tôt l'amarum de los crebar. veson fons, non ; cèrcle en jogaires. Se'n causas, 42 nivèl MONSIEUR OCCITANIA », un e « solut, Sus Lo actors, 27, « n'i Teatre a de de Lion. d'Occitans. pasmens venon pas dos la que Carrièra » fa de - bo- legadis cultural » : monta de peçôtas sus de subjèctes d'actualitat, la telé, Grècia, etc... Jôgan ont pôdon : dins la car¬ rièra Per n'i adonc, sul aquô faire, a tant, mas mercat, cal de pas dins los una vertadièrs còla H.L.M.. coma militants re- volucionaris, que lo teatre es pas per eles qu'un mejan d'accion e de contacte amb las massas. dins lo pais : Primièr, prene d'entresenhas, demandèron totas las infor- �aqui las dificulAprèp, sièis meses cada vèspre (los très quarts necessàrias, macions manquèron tats trabalh de la còla de e pas... de trabalhadors, son lo demai amb de Occitània ? Cada cadun que sap. Tôt es discutit. E aquò baila a la tropa una facultat d'adaptacion qu'es sa força. Cada jorn qu'es jogada, la pèça serà corregida, segon las reac- amies reculhidas servisson macions esquèma pòrta çò del cions de pèça public, mesura, a ; las criticas ,las expe- résulta perfièchament estructurat, que doblida pas res de la situacion occitana, en ne bailant una vista trufarèla, la que convén lo mai a l'èime occitan popular. : Monsieur un ensems Occitània es mort. Se fai de qué es mòrt ? Venon los mètges. Trapan que «pissa roge, qu'a lo ventre que repaplocha e que parla mal lo francés ». Arriban puèi los testimònis : Deborrona, lo felibre local, e lo oapelan, que per el la mòrt d'Occitània es un si¬ gne de la colèra de Dieu, puèi Repotegaire, lo candidat a las eleccions municipalas, que n'aprofiècha per faire campanha per « los pissadors sus rotletas ». Mas lo Tribunal lo fa sortir : pas de una enquista : politica aici. Ven Occitània que dirà alara de la de entamenar la la qué Masca : es Per aquè, ditz la paraula magica, « Orne d'òc, as dreit a la paraula ». E Occitània, que demorava dempuèi la débuta jos un lençòl, s'arbora. E parla, en òc (los au¬ tres parlan francés). Es aqui que lo contacte giscla : « tal coma es, tal coma parla, es nòstre, aquel », se dison lo mond que rison. La Masca lo prevén : a très jorns per se'n sortir, si que de non... Très jorns per comprene. Davalar fins al fons, destriar los amies dels enemics, puèi reis la a orne e côp, realitat. lucha. es Aqui mòrt. lo scèna bòrd la vida centrala, Primièr, Occitània va demandar l'ajuda del gros, Manjatot. Puèi se laissa temptar per las seduccions del progrés, cap. la de lo Masca cercar cada jorn. menada amb fa apasos Aqui la estram- un dels grands. Totas las angoissas dels vinhairons son aqui : la maquina « m'as colhonat quand t'ai vist», lo Crédit Agricòl e l'Euròpa capitalista. Per fin tomba e Vedel : « los pichons proprietaris, sètz 800.000 de trop cal vos partir Va alara Mas l'usina lo torisme l'usina a cercar barrada. Ne es : ; ». lo curât e va de trabalh. parièr amb lo cònsol s'ende- l'organizar. Repartiment de las terras, campanhas « psichologicas » sus la Occitània populacion, expropriacions. trapa sa femna que s'ensaja per dançar la bambolega davant los toristas... Vòl pescar, caçar, mas Manjatot tôt a venon per crompat... Occitània n'a son pro. Darrièra illu¬ las eleccions. Los dos candidats venon defendre un pissador doas plaças, l'autre lo pissador a rot¬ a letas. Occitània es escampat : « Sètz endeutat, Occitània, parlaretz quand auretz pagat ». Aqueste côp, es la fin : Manjatot li compra sas tèrras (« es una bona causa, Occitània, aquò rèsta dins las mans d'un d'aicí ! »), puèi li vòl far faire lo tamarro per amusar los toristas... Oc¬ citània, alara, se pren lo fusîlh, e s'aprepara a reglar sos comptes. Parla al pu¬ blic : « Imaginatz que vivètz de la tèrra, que tiratz tota vòstra vida, vòstra jôia, vôstra pena d'aquel tròç de tèrra, quand aquela tèrra es malauta, sètz malautes sion, pasmens tanben... camin desalienacion. femna sa Alara mai, que li recomanda de de d'estetica e Tarabusta modèrn d'aquel paure la senténeia de Mansholdt riéncias. La ventre un tornar : Bofa Consi faire las inforper faire un d'estudiants). Trabalh collectiu Societat de publicitat la Paris ». Occitània ble. Lo : teatre es es enfrontat acabat. pertot dins lo public amb ara. amb son Occitània E lo public pôes es el. * * * 43 �dins Tôt, aquel <• espectacle », es per portar. Los efièchs poëtics son sacrificats a l'eficacitat. A cada « Ven¬ fach d'Occitània, se pòt trapar una frasa, eslogan, que demòra dins lo cap. Atal quand quita Manjatot : - Que vos sovenga, M. Oceitània, pichòts e grosses, sempre units ». La mesa en scèna servis lo tèxt d'un biais remirable faire per veire çò que podiá semblar abstrach, complicat. Per exemple, per mostrar ia susproduccion dels produchs agricòls, arriban très dançaires, que pòrtan de fruchs de carton d'un mètre de long, e trepejan los rasims d'Occitània en bra¬ mant I : a trop de vin, i a trop de fruchs, i a trop de tôt », e aqueles très son Manjatot,, Digèraplan e lo director de la societat Tarabusta-cap... Aquô te detura » un « dins mòra cachavièlha... O encara, se vei Oceitània dins una semai, puèi, del primièr grossista -fins al detaIhant, te lo butan cadun un pauc mai, en disent lo sortis lo mancan l'uôlh, coma prètz prètz pas una qu'aquò còsta : quand final, los aplaudiments jamai... Aqueia pèça, la joguèron un mes de Es de dire qu'an pas caumat. Un primièr temps dins Erau (Pesenàs, Montanhac...), puèi dins Aude, dins Dordonha (a Sarlat, dins l'encastre del festi¬ val), dins Erau mai (als entorns de Montpelhièr)... La « publicitat », devián l'orgalos comitats occitans. Mas foguèt facha coma aurié calgut. Pasmens, pas que lo rambalh que fa una còla de 27 joves sufis sovent, dins los vilatges, per recampar io mond. D'aitant mai que, per l'espectacle, se paga pas res. Aquô semblèt curiós : quai paga, dison ? se Cai explicar que los très quarts dels que jôgan son d'obrièrs e de salariats, e que cadun d'eles paga sa part dels fraisses. pas Tota la vida ganizada en menan. Tôt cadun, ges collectiva 44 es de la cola, d'efièch, es or- fonccion de la lucha que respechant l'originalitat de d'individualisme. La discutida la régla. en tanben notèron consi la « volontat revo- èra pro diSarlat, calguèt tota l'au- lucionària dels grops occitans Atal, versa». de a Marti mai poguèsson jogar aqui de « cultu¬ », coma se ditz que, quand i aura pas d'Occitans en Oceitània, faràn encara de « toritat dins rels culturai que per I festival. lo avià »... l'afaire Descubriguèron sul ter- Mas dins l'ensemble, per eles, valguèt lo las ren còp. realitats occitanas e la força que representan, e anèron mai fons encara dins sa conoissença del païs e de sos abitants, de sos problèmas. ❖ ❖ % joguèron pel primièr davant d'occitanistas, per saber de qué ne'n pensavan, l'Ives Roqueta diguèt : « aquò's lo teatre que l'esperam dempuèi de temps, que n'aviàm lo mai grand besonh ». E de fach, per la desaiienacion de l'òme d'òc, aquò's un brave pas que nos fa faire lo Teatre de la carrièra, lo mai grand segur dempuèi lo moment que Marti comencèt a cantar. A còp temps. nizar De dècas, n'i aguèt, segur. Per exem¬ ple, sérié estât força important, a la fin de cada vesprada, de recampar lo mond interessats, de prene contacte amb eles per l'avenir. Aquè's pas estât fach : la manca d'una estructura politica eficaça occitana apareis ben a aquel moment. Los jogaires, d'alhors, se'n mainèron. E Valròs, ont estiu, aquest Passam de l'accion collectiva. lo que rica culturala E complementàrias son e l'accion teatre de desfauda a del fach ; la cançon Monsieur la pèça, occitan e d'un doas las sol a activitats de Marti Çô Oceitània. es una vista istola paraula de colonizacion, qu'es importants. Lo temps e l'istòria, es Marti que los fa sentir amb mai de de la força ; e tanben la reconquèsta lenga, lo sentit fons de sa dignitat. Ara cal nosautres contunhar dins aquela dralha. Lo tèxt de Monsieur Ocei¬ tània sortira lèu lèu estampat dins la colleccion 4 Vertats. Mai d'una tropa de jo- �gaires seriá necessària per saquejar lo pòble d'òc. Cal montar aquela pèça, no- possible. Aqul un còp una força de mobilizacion de las grandas, un biais poderós de conscientizacion. E lo tèxt, qu'a ren de fixât, se pot adaptar (e se deu) a cada situacion regionala o locala. sautres, pertot ont es collectiu trabalh qu'es Lo Teatre de la al Carrièra tornarà ben- l'an que ven, amb una autra pèça, probable. Los comitats occitans, aqueste lèu côp, sabon de qué ne vira. Devon s'encargar de l'organizacion de la virada. Es a dire que caldrà l'estiu de aver, per 1971, de mond per menar lo trabalh politic. L'estiu qu'es lo melhor moment per Lo e dins culturala accion una lo mitan rural. vèspre, las gents an pas res a faire, dm las pòt tocar aisidament. Aquô de¬ manda tanben nòva una dels comitats occitans, Joan estructuracion lo mai lèu possible. Guilhem ROQUETA. MINI GUIDE DES PEINTRES DU SOLEIL, présentât per Serge BEC, en cò de 84 - T Apt. Pretz libre O que présenta Sèrgi Bec, un la d'agropar, jos un voium pichon, un cert nombre de pintres divers d'èimes e d'inspiracion, amb d'estudis cortets. Aquô coMini « Guide l'autor, « » a quauque vertut : a son biais, las caréncias qu'avèm, al pals nôstre, sobre quasiment tôt. Aquò's quicòm, d'aver fach trabaihar tota una còla a l'entorn de pintres « del solelh coma Ambrogiani, Arena, Autran, Bergeo, Bonté, Clément, Coubine, Ducret, Dufresne, Gey, Garousté, Gineste, Fer¬ rari, Fiorio, Laubreton, Louage, Mandin, Melot. Pourteyron, Rimbaud, Sari, Serra, Trofimoff, Vasarély... pintres que lo ligam essenciai que los recampa es sai que la lutz », com o ditz Sèrgi Bec, mai que molarà, » que i vivon marginalal'impression (desagradiva) que plan d'aqueles pintres son venguts quèrre en Provença (Provença qu'es plan de môda a Paris) lo solelh, la lutz, per los vendre endacôm mai, transformats sai que .cristailizats, subtilizats, elaborats... mas renduts consomables. Es son drech, al mens lo fach de demorar dins un meteis rôdol. la i a un quicòm que nos tafura vers aquel libre, e que ne fa aparéisser, per biais de dire, son unitat negativa : es i'estetisme. Me demandi, fin fi¬ nals, se aquela pintura es pas qu'un epifenomèn empegat aqui (e que auriá pogut o èsser endacôm mai) per de rasons trebolas e de mal destriar, un grand sômi de iutz que passa o que passarà. Aquels pintres, es que serián pas qu'un decôr, dins un pais ont es aisit de viure, aisit que a nôstra que tre pais « lar aie! de crean collectiva, aie! e ara, una colonizacion intellectuala ? aquô, cresi, pot èsser dich revista, es estomagant de en çô nôstre tant d'ômes, afecciode « lirisme », d'-umilitat », de « mes- Mas, dins e aquela veire nats satge « vida valor de mai per nôsde solelh ». Es que cal pas par- es e a ganha-pan. Mas es que portan qui- son côm de los per Om ment 7 « Ça La Cucuronne », 6 F. : », de « vraie vie lucha », de » », de « participacion », fa l'orne », tôt çô que lor trajectôria se crosés pas dins vision originala amb la trajectôria oc¬ que una al moment qu'aquela darrièra s'esdins los grands corrents mondials de citans, criu progrés. Benlèu que çô que intéressa aquelas gents es, mai que l'ôme, de prin¬ ces qu'avèm pas, nosautres que pagam pas solament nôstres capelans. Joan-Pau BRENGUIER. 45 �Garavini, LA LETTERATURA OCCITAN ICA MODERNA, Fausta col. « Le Letterature del Mondo Firenze », n° 50, A QUI un èm libreio qu'ôm se lapren a somiar vei per fes quand primièra : dins se colleccion una ditz « de pocha », coma francés, gaireben 300 paginas, en polidament estampadas e presentadas, qu'an pèr subjècte li letras occitanas dau sègle XVI au tèmps de uèi. Una soma vertadièra que mescla a l'erudicion necessària (e aquò's pas una paraula en l'èr : basta de traire un côp d'uelh sus la bibliografia — mai de cinquanta paginas en pichòts caractèrs ! per n'èstre mai que convençut) una coneissença e una compreneson especialament ricas dau fach literari Quicòm qu'avèm pas en çò nòstre : libre que se situis tôt bèu just entre un la ILitlérature d'oc dau Joan Roqueta e la Histoire tane de Robert aisit de de Lafònt legir la Littérature Tôt e de noms. libre, se recoparegudas dins un autre estudi de l'autor (força mai universitari aqueste), L'Empèri déu soulèu, la ragione dialettaie nella Francia d'oc (cf. Viure » n° 10), mai aquelis analisis, pèr semblantas que sién, son uèi empeutadas sus una preneson mai larga de nôstra neisserà legissent sap d'analisis aqueu ja « literatura. Li causidas criticas apieladas sus una paciènta de toti li tèxts, son 46 mesa per necessàrias a l'esprôva fins de des- delà en d'una articulacion qu'acomença d'èstre mens d'ondadas mai prigondas istorica coneguda, : luòga d'un inventari, avèm un ensag de lectura orientada, a l'encòp précisa, acarnassida a descubrir lo detalh que desvèla l'unitat escrèta Se l'ensèms de mau d'una ôbra, sintetica. e legirà dins aquela amira li capitols dos o très (La renaissença dau sègle XVI, l'edat dau classicisme francés) e mai especialament lis paragrafs avodats a Glaudi lo Godolin, ò Pèire ò encara La crisi dau sègle XVIII. Fausta Garavini, fasèm un pas de e es un pas d'importància — dins Amb la Brueis capitol IV, — descuberta de nôstra vèrs di testimoniatges Mai, dins lo Occi¬ Crestian Anatôli, e aprofechar toti li recèrcas desempuèi mai de vint ans sènsa per aquô venir un inventari ó s'embartassar dins de problèmas foscs. Una sintèsi, adonc, mai una sintèsi que s'esperfòrça a cada moment de servar un equilibri sovent malaisit entre la temptacion di generalizacions agradivas, mai sovent pas pron asseguradas e una vista esparpalhada, que nega tôt dins un e que menadas fum d'òbras triar, mai occitan. Nouvelle Sansoni/Accademia éd., Milano, 1970. - de nam fasèm tôt avis identitat, meteis tèmps, çò que nos de li toti tra- au de l'escrich occitan. nos desfauta mai- encara, qu'avèm vesèm melhor tôt lo trabalh que nos espéra se volèm afortir nòstri legidas. Aquô's mai que mai évident quand òm s'ensaja a botar en relèu li rasons que dessenhan lis ôbras dis escrivèires occitans de uèi (cf. capi¬ tol 7, Li letras d'ôc de nôstre tèmps). Fausta Garavini, partissent d'una vista en pregondor de l'òbra de Mistrau, presode nos niera ne de si prejutjats desempegar, e trastejaments temporaus — lo dins lo présent, lo se gela dins lo désir d'una eternitat qu'a la gosta de la mort, etc... —, mòstra pron ben de coma es la recèrca d'una istoricitat viscuda que ritma lo debanar dau dire occitan dau tèmps d'ara. E coma aquela despaciéncia de daverar un ponch de realitat que li es estât passât que présent que se vueja — donat lo nom d'Occitània vènça, segon li moments ideologicas, per simplificar a la sôrga de « familhas » ò lo de e li causidas un pauc d'òbras Pro- — es que, �dins contradiccions, dison totis la difi- si lis òbras pèrdon força, Çô que Fausta Garavini escriu sus Jôrgi Rebol, Caries Camprôs, Renat Nelli, Robèrt La- e sa fônt, Pèire Pessamessa toristificacion » ò la « nacion » occi¬ tans, amb si frontièras e si régions). Mai rés, mai aqui Fausta Garavini vai pas pron luenh : per parlar clar, demòra un pauc a la susfàcia dau problèma. Li darrieri règas dau qu'es de « libre uei o un dison ben : « passatèmps ò Escriure un non refugi es per pus ma- lautias individualas, mai un acte de testimoniatge e de critica contra una situad'alienacion. cion Dins una direccion s'adralhan li joves e força amb una poësia de « projoves tèsta que vau per ara, çô que vau son pretzfach ». Aquô's polit (e, en mai, verai, per aitant que podèm jutjar d'aqui ont siám), mai aquò sufís pas, e tota una per par dau libre ne patis. Crese que, encausa d'aqueu refús d'una analisi seriosa de la question de la distància dau subjècte poëtic occitan de uei amb la realitat de son objècte, — e se tracha per lo moment de la question essenciala —, l'agach dau legèire es desaviat, d'aquela mena » « » L'institut d'Estudis rason, lis « benlèu mai. oblits çonadas es aquô de d'inte- passa dire a ornes Aquô explica sai » sa clafit es tôt que l'essenciau, cô d'aquelis en enluôc disiáu coma de costat que fa totara. çô defugir la paraula freja, lo ideaira, en pais mitificat entitat esteticò-politica (la « Provença » mistralenca e post-mistralenca, amb son vertigi cultat que i a per a de çô occitans, e tanben que l'autor, ò lis ôbras men- la lèsta, ô, sovent, laissadas de caire : lo Gojat de Mancièt, la Terra acampassida de Pessamessa, li quauqui regas pas gaire ensenhairas sus li romans de a Bodon — essenciaus eli tanben la —, malaisança dins la presentacion de l'ôbra de Lafònt, ò tificat 4 sus Vertats, — ara encara Farem poësia una rega silènci lo mau jus- resorgimentala di sus l'Ives Roqueta » esesnciau ! un au mens per d'alônguis. Lo libre de la pas Garavini, essenciau ! ditz encara « etc... — Fausta la bèn eu Per tôt tanbèn, es çô que ditz un libre — e o tôt çô que ditz pas, çô qu'es pas lo mendre de si meritis. —, e per Felip GARDY. Occitans anóncia la sortida de : JOAN LARZAC LA MUSICA OCCITANA lo primièr manual practic de conoissença produccion musicala en Occitània. de la Un vol 15 F. 47 �ÍNFORMACION 69) DINS son numéro 20,problèma « Viure de» avodèt l'inforal cronica una collaboraire del la Dépêche du Midi, explica uèi las rasons e las modamacion. Leon Punt vista de litats de Còrdas, dlns trabalh 70), Las ó l'escrich. — «Télévision» : (7-4), » Torisme « do- de sus Teatre « » (27-3(19-6). reconoissi qu'aquelas cronicas son a l'économie e lo far passar lo polimençonar ni espantar lo pu¬ pas pro viradas cap social (aquel biais de l'encastre conclusions scientificas »? Ja d'aquel jornal. Ajustarem ren per ara a çò que ditz Cordas : nòstra tôca non èra de joslevar de problèmas personals, mas d'assenhalar l'importància d'una question que nos pareguèt mal pausada. Contunham de pensar qu'es necessari de defugir las ambiguitats, e mai aquò demandèsse una cèrta energia dins l'accion civilizacion fondada — « de occitan son ; nadas tic lo sens blic dès i que a « avisât d'intrada critica constructiva un qu'aquò sérié una se'n afar fasié un de e » se allôc concertacion de polemica entre nosautres, çò que pot venir mai perilhós qu'eficaç). Me cal reconóisser pasmens qu'ai au mens levât la lèbre en atacant sus la Propaganda contra lo vin (6-2). Sabi pas encara uèi « de » Cordas cal obrar nos — équipa, en en se defôra de tota improvisacion — las fasèm nôstras. Mas tant nos agradariâ que siân pas oblidadas, tanlèu virada la E (...) Las questions que me pausèri quora me foguèt prepausada aquela colaboracion, foguèt precisament : 1°) picar sus de punts vius, 2°) saber consi e fins a quin punt se pòt, coma disià l'autre, anar trop luènh ». Tôt aquò en consi¬ dérant que s'escriu per un public nòu e qu'es pas del primièr côp, se pot pian, que s'abarirà l'estrategia exacta per lo Atal far mon public m'avisi Viure — « Cultura » ? de : « A pensar demanda « l'esvelhar sa la » lo a dignitat »? o (17-10-69); mòda occitana » la resólver. de eu, es (e mai d'aqueste aja fach lo ton que dire pas per que aimarié plan ase cara Nos que deu me de en- fauta benlèu convenenta per mai aquel de docu- cas que consèlhSi concertada Coma se riés Car de ligam per una accion que de rebecadas de galhon. ditz ; « Cal tracha èsser d'un un pauc sé¬ trabalh d'equipa, cap a un public dels plus largs (e mai coma ara, quora, l'assemblatge es estirat sus de generacions) que se cerca dins l'improvisacion per qu'es benlèu lo primièr côp dins l'istòria de l'occitanisme que se présenta d'aquel biais. e cèrta sonèri —« jo- (28-11- ». se Leon ★ 48 parli de bon mentacion cronicaire una sui mai a escriure una lenga que tôt lo pòt comprene !...). leu vesi que i a un problèma dins aquelas cronicas, disi simplament consi ai ensajat de lo avenidors. poguèri e mond li mostrar a aqueste qualquas causas que, libertat e camins fòc Plan « senhar per las : consciéncia ventut que possible inconegut, precisament, de de se un veire « sus : convén soi amassa venir a serà acceptât, » possible per gardar aqui sens cagada. mon pagina... * * * rengar article mon Sant Lois CORDAS. �VIURE ES EN VENDA MONTPELHIER A : Librariá Jean Messier, Car. de l'Universitat. L'Ane d'Or », Car. de l'Agulhariá. La Planèta, Car. Foch. « » BESIERS : Librarià del TOLOSA Teatre, 15, Car. de la Cauquilha. : Librarià Occitania, A « ALBI la 46, Car. del Taur. d'Or », 22, Car. del Taur. Bible : Librarià Deynous, AGEN Lissas de Rhonel. : Librarià Occitana, 32, PEIRIGUS Librarià Bitard, PAU Car. Grenouilla. : Car. de la Republica. : Librarià Saint-Louis, MARSELHA 5, Car. Gambetta. : Librarià Laffite, 156, La Canabiera. Quartier Latin, 68, Bd. de la Liberacion. » LA CIUTAT Librarià : Courty. LA SALA-DECAZEVILLE : Depaus central de jornals, 111, Car. Cairada. CARCASSONA : Librarià de la Ciutat, 43, Car. Clemenceau. ALES : Librarià Roustan, 2, SETA Car. Sauvages. : Librarià J. PARTS Racine, Quai de Lattre-de-Tassigny. : Librarià Saint-Germain-des-Près, 164, Bd. St-Germain (VIe). La Joie de Lire », 40, Car. Saint-Séverin (Ve). » LION « : Librarià J. Récamier, 31, Car. de la Charité. FEDEROP, 7, Car. des Trois-Maries (Ve). ��SUPPLEMENT AU NUMERO 21 D'ÉTUDES L'INSTITUT DE « VIURE » OCCITANES présente dans sa collection CÒP D'UN « PROSA » DE DESTRAU nouvelle de Pierre PESSEMESSE un volume mis en souscription au prix de 9 F. l'exemplaire ordinaire, 16 F. l'exemplaire sur beau papier. Revoici la « fènr sur », un verve du romancier de « Nhòcas e Baehòcas », La terra acampassida », « Béluga de l'Inson réalisme épais, sa fougue linguistique, cette fois thème de nouvelle policière. Automnada », « Bulletin à envoyer à la Section du Gard de l'I. E. O. 67, Rue de Barcelone - 30 NIMES Je soussigné (nom et adresse) déclare souscrire à .... exemplaire., ordinaire.., .... exemplaire., sur beau papier de UN COP DE DESTRAU de Pierre Pessemesse. Je verse la somme F. de au C.C.P. de la Section du Gard de l'l.E.0., 525-25 Montpellier. le (signature). ��"CAP e CAP" Occitanas Edicions En Souscription 32, Rue Grenouilla 47. AGEN srfistian ^ La la RAPIN /j DICTIONNAIRE FRANCAI5-0CCITAN renaissance linguistique occitane a redonné son image historique à langue d'oc. La réforme dite d'ALIBERT,en fait commencée par par XVIème sciècle et a ré¬ Antonin PERBOSC, a passé outre à la francisation du écrit les mots suivant la parlars lengadocians" en 1935 réforme, couronnée ensuite par l'oeuvre posthume ALIBERT, le "Dictionnaire Occitan-Français". Depuis, les langue à l'école, dans des clubs ou au cours de stages Le besoin d'un dictionnaire pratique tir. Nous la avons RAPIN, et d'aider écoliers, étudiants, de notre par Louis eccitans étudient leur universitaires. français-occitan se faisait sen¬ plus de 9000 mots qu'il et, généralement, du même cette demande avec l'ouvrage certitude de satisfaire à Christian courant adaptée à la graphie traditionnelle des troubadours langue moderne. La "Gramatica Occitana segon los entamait cette l'abbé ROUX et de contient, professeurs, tous ceux qui veulent retrouver l'usage langue. Un livre de 275 pages au prix de souscription de 15 Fr 20,00 Fr prévus après parution). Offre valable (au lieu de jusqu'au 15-10-1970 BULLETIN DE 50U5CRIPTI0N retourner avant le A 15 Octobre à "CAP e CAP" Edicions Occitanas 32, Rue Grenouilla 47. AGEN Je, soussigné Adresse déclare Je verse Le C.C.P.: souscrire ... exemplaires d à cet effet la somme de "Dictionnaire Fr par Signature, 1970 Marc AVER0US N2 1.122.20, Français-Occitan" TOULOUSE �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Buletin d’informacion d’associacions e partits politics = Bulletin d’information d’associations et de partis politiques Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Viure. - Annada 06, n° 21, automne de 1970 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Viure. - Annada 06, n° 21, automne de 1970 Creator An entity primarily responsible for making the resource Lafont, Robert (1923-2009). Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Imprimerie Barnier (Nîmes) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-04-28 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Certains droits réservés Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/f890dd1eae401d675fcd56cad7083d2d.jpg http://www.sudoc.fr/013416006 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22550" target="_blank" rel="noopener"><em>Viure</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (48 p.) ; 20 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22585 CIRDOC_D3-1970-21 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Blanc, Jòrdi Mestre, Léon Martí, Claude Description An account of the resource <div style="text-align: justify;">Laboratoire vivant de la pens&eacute;e politique du mouvement occitan, la revue publie reportages, enqu&ecirc;tes, t&eacute;moignages, d&eacute;bats et comptes-rendus engag&eacute;s. <em>Viure</em> contient aussi des textes litt&eacute;raires.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, D 3 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Nòva cançon occitana = Nouvelle chanson occitane Occitanisme = occitanisme