https://www.occitanica.eu/files/original/9e16ec83220bf2d3e02f05b6dd576aad.jpg 064c42d8e32fc354717229c68012970b https://www.occitanica.eu/files/original/aff1d730781efdcd70b0556233192d7f.pdf ebb4f98cb56d1bd96dd4e7ecbff7e330 PDF Text Text Aicí e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA C.l.0.0. iSÊZÍÊRS �REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA Lo No : 13 F COMITAT DE REDACCION Romièg PACH Joan-Frederic BRUN Joan-Pèire LAVAL Francés PIC REDACCION E ADMINISTRACION «Parc à Ballons » 1 - (Bast. C) 125, Carr. del Molin de Semalen 34000 Montpelhièr C.C.P. Montpelhièr 255 59 C Director : Romièg PACH ABONAMENT PER UN AN 45 F 100 F Estât Francés Sosten 65 F Estrangièr 150 F Sosten L'abonament de sosten dona drech a una reduccion de 10 % sus las autras publicacions de l'Associacion AICI E ARA L'Estampaire 6, carr. Enric Barbussa 34200 SETA �1 Editorial Dempuèi la mort de VIVRE e lo silenci prematurat de DIRE, existissiá pas pus en Occitania cap de revista ont se posquèssa elaborar una reflexion eficaça sus l'occitanisme de bèi. Solide que nos podiam pas pus acontentar de revistas unicament literàrias. La plaça èra liura per una entrepresa novèla. AICI E ARA ciéncia de tanista, e nais d'aquela constatacion. Avèm cons- a una demanda forta del public occide tôt un movement que monta del respondre tanben prigond de la populacion occitana, demandant d'analisas claras e sens ambigu'itats. la revindicacion occitana sortis grand jorn, apareis enfin coma realista, e toca dins aiceste pais los militants de basa dels partits de la gaucha exagonala. Car siam al moment que al Siam tanben al moment que la defensa de l'Occitania lenga d'oc. Se, per de rasons tacticas o autras, se cal saupre servir quand ba cal de la lenga qu'escana la nbstra, cal plan véser que i aura pas jamai d'Occitania sens sa lenga. Coma disià Ismaèl Girard : se pot e se «Escrivèm deu faire en en òc per rasons naturaus, espontanèas o aque- ridas, qui an avut per consequéncia la consciéncia que hasèm partida d'ua comunitat umana aus caractèrs deter- �la lenga représenta lo signe distinctiu, a espirituau e estetic, que la parlar e l'escriul'encòp re nos da lo mejan d'estar fidèus a nosaus e a tôt lo pòble noste e qu'avèm lo dever de servir». minats, dont carnau, AICI E ARA serà totalament independenta de totis los partits o movements, que siagan nacionals o exagonals. Es la garantida d'una informacion objectiva e d'analisas imparcialas. Per assegurar son independéncia, la revista es editada per una associacion del même nom declarada segond la lei de 1901. A1CI E ARA se vòl, dins son contengut, una revista dubèrta. 1 a pas cap de frpntièira entre ço cultural, ço literari e çb politic. Grandas enquistas, articles de reflexion e de critica seràn donc complétais, tôt cop, ambe de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne. Dubèrta sul còm mai, en nacionalas. Enfin, defbra, AICI E ARA parlarà tanben d'enagachant del costat de las autras minoritats clavar aiceste éditorial, voldriam mercejar en s'abonant e en sostenguent financièirament nostra iniciativa, an adujada nostra revista a espelir. Son forces : es gracias a eles que lo prumièr numéro, previst per lo mes de décembre, pot sortir en abança. per totis los que, Nos siam pas esparnbats per ofrir al public un otis ambiqu'esperam de qualitat. AICI E ARA es partida. Suggestions, prepausicions e adujas seràn plan aculhidas. Nostre objectiu : mila abonats, d'aqui un an. ciós e AICI E ARA �3 Nacion dubèrta Om pòt totjorn somiar, pro qu'òm sàpie qu'òm sómia. L'endrech es pas de compte : es lo lièch o la plaça, los escalièrs o la taula de l'ostal, lo café, la pausa sus un chan- tièr, la cellula, l'aurièira del camp, l'escòla o l'òrt public amb de noms en latin suis arbres. Lo monde parlan. Te sarras. Escotas çò que dison. Es d'occitan. Vòl pas dire qu'aqueles òmes e femnas, enfants e filhas, ajan pas de Francés pel cap. Gaireben totes n'an, e quauques uns d'anglés o de rus, de chinés, d'alemand, de breton. Mas es en Occitan que se parlan. De qué dison ? Ausi dire que m'es en partida égal. Deu èsser quicôm que reverta çô qu'ai même moment los Catalans dison en catalan, los Japoneses en japonés. Ni pus intelligent, probable. Ni pus bèstia, de tôt segur. Se somiavi pas d'aquô dempuèi d'annadas en arrestant pas de pensar un pauc mai cada mes que la causa es possibla, auriái pas ensenhat mos enfants a parlar aquela lenga, ni escriches tantes de libres, d'articles, etc. La nacion occitana, Romièg Pach, aquò's aquò o es pas ren de tôt : de monde qu'encara uôi parlan en òc per o dire tôt e qu'entendon plan contunhar, e de monde que deman parlaràn en ôc cada jorn o, s'aimas mai, viuràn en òc. E lo nacionalisme occitan aquò's aquò e pas ren mai. Esser nacionalista francés en francés. es exactament la mèma causa, �portariá l'economia en Occitania occitana ? Dins quane estât de demobonur ? Ne sabi pas ren tanpauc. Probable qu'aquò dépend e dependrà, coma totjorn e coma pertot, de las lutas qu'aurem menadas al pais contra totes los poders d'opression, argent et tôt çô autre. Quana mena de lenga d'ôc parlariam dins una Occitania occitana, ômes, femnas, enfants ? Referencial e un pauc magre ? Espés, gostós e dialectal ? M'agradariá mai lo segond, mas m'acontentariái, amb granda jòia, del primièr. Coma m'agradariá que visquèssem en régime comunista, al sens que Cabet donava a la paraula, o dins aquel reiaume qu'anonciava lo Crist. Quai pòt voler quicòm mai, en defòra del camp dels nantits ? Es vertat que trabalhi tant coma pôdi a çô que la societat que ne siái venga socialista, mas siáipasd'aquelesinocentsquemaissan: Ara, cossí se Confessi que ne sabi pas ren. cracia seriam, de justicia, de «L'Occitania sera socialista o serà pas». La França es pas socialista e pr'aquô es. Las doas Alemanhas son pas socialistas ni l'una ni l'autra, e son. La Catalonha es pas encara socialista e pr'aquô comença d'èsser. Per èsser aital o autrament, çô primièr cal èsser. Cossi venir socialista s'ôm es pas ? La question de fons es de saupre se los Occitans van contunhar de parlar la lenga de l'autre o la seuna. E donc s'es nôstra lenga e non pas la de l'autre que volem parlar, ieu, tu, el e los autres e dins quana lenga nos volèm pensar uôi o per deman. Liquidada la lenga d'òc, i auriá de tôt segur dins l'espandi qu'apelam ara occitan un tropèl de problèmas grèus a reglar, mas pus cap d'aqueles problèmas seriá pas un problèma occitan. per * * Coma los * poètas, las nacions a l'estaca parlan totas jol masque. La nôstra, plan de temps, foguèt oblijada tèrmes de régionalisme per espaurugar pas de se dire en los assimilais �França qu'èrem totes mai o mens devenguts. Era lo sol lengatge que posquèssem suportar d'ausir, lo sol qu'ausàvem far sortir de nòstra boca. Disi ben nosautres, los occitans. Parli pas solament de nôstres enemics. Escopissi pas sus aquel temps, ni sus aquel lengatge. Mas nòti, amb esperança, qu'aquel temps s'acaba, qu'aquel lengatge ven sens poder sus los esperits al dintre d'un movement occitan que se confond pas pus amb una cola de fidèls mas que traversa ja, dins son espés, la societat en Occitania. Es aital que tòrni d'una Universitat Occitana d'Estiu ont lo teorician occitan del régionalisme per la a França, Robert Lafont, régionalisme aviá finit occitan èra ara reconeguèt publicament que lo temps e que a tôt l'espandi son necessari de li donar un poder. Un, diguèt, e a tôt l'espandi. Aquò's çò que se disiá, dempuèi vint ans e d'un biais benlèu un pauc mens fin, al P.N.O. Aquò's çò que disiam dempuèi quauques ans a Volèm Viure al Pais en abançant l'idèa d'autonomia aplicada non pas tant a las circonscripcions administrativas descopadas pel poder, mas als pòbles embarrats dins l'exagòne. Seriam nècis de nos rejoïr pas d'aquela convergéncia. Avèm pro patit del temps ont èra rigorosament interdich societat e de pensar l'Occitania en tèrmes d'espandi, de de poder per enregistrar amb satisfaccion l'espe- tament, benlèu timid mas decisiu, d'un tabó. * * * L'UNITAT concèpte de région estofava lo sentiment nacional d'espandi occitan lo conforta en tèrmes de territorialitat, quitament quand Robèrt Lafont ensaja d'opausar espandi e territòri. Cossí qu'o vire, amb la nocion d'espandi occitan, Lafont reconois que l'unicitat de la lenga occitana définis un luòc unie ( qu'òm l'apele Lo occitan. Lo �territòri, terren, espandi, luòc, es quasiment çò même ) qu'un poder me deu prene en carga lo destin. Om perd son temps a se carcanhar suis mots naeion, pòble, nacionalitat, etnia. Om o perdriá tanplan a voler destriar l'espandi del territôri. Cap de vocabulari es pas neutre, jamai, e lo de la geografia que servis d'en primièr a far la guèrra, segond lo mot d'Ives Lacôsta, escapa pas a la régla. Se territôri sembla qu'aparten al vocabulari maudich del «patriotisme» ( défense du territoire, D.S.T., aménage¬ ment du territoire, etc.) lo mot espandi val pas gaire mai. Es ja tombât dins lo domèni de la tecnocracia al servici del capital ( stratégie spaciale, redéploiement économique dans de nouveaux espaces, espaces verts, etc.). Çò que sembla interessar de mai en mai los enarcas que nos govèrnan, aquò's de poder dispausar d'un concèpte que negue tant coma se pòt çô que pot far resisténcia a son voler : la populacion concernida. Empacha pas mens que quand Lafont définis - coma çaquelà es vengut d'usatge corrent dempuèi plan d'annadas l'espandi occitan coma luôc de la lenga cientificament descrich dempuèi un sègle pels linguïstas de profession, se raprôcha considerablament dels primadièrs del nacionalisme occitan. Lo P.N.O. data de 1959. La popularisacion de cartas o mapas de l'Occitania o dels Paises Occitans data, ela, de las annadas 60-70. Fins aquí òm sabiá ben pro que l'espandi occitan existissiá, e cossí e fins ont, mas ôm ausava pas lo portar sus un atlàs. Om se sentissiá tròp franceses per aquò far. Los enemics, occitans, de l'Occita¬ nia ironisavan — Saique : nos anatz pas far la linha Maginôt ? n'allons pas nous d'herbe à la frontière... — — — Nous battre pour quatre brins Es de nacionalisme ! Lo facisme naseja. L'Occitanie, ça n 'a pas de limites. Nos pausar, nosautres, dins un espandi — donat, coma res¬ ponsables del devenir d'aquel espandi nos fasiá paur. A ieu coma a plan maites. Vegèri, amb d'autres, Andriu Dupui �7 primièrs pega-solets per autòs, OC, sens ne Ont anam ? » me demandavi. Es Larzac que ne crompèt un e me lo venguèt empegar al cuol de ma 403 amb un aire de provocator. Eri pas a mon aise. Lafont i passèt apuèi. Suis primièrs pega-solets de Dupuí i aviá pas unicament OC e Occitania mas tanben la carta dessenhada vendre sos crompar. « del Pais d'òc... Importància de l'espandi revindicat coma nôstre : la primièira expedicion montada, en 1969, pels pus joves occitanistas consistis da en Occitania :«Ici a marcar sus las rotas del nòrd l'intraOccitanie». Mas avèm vous entrez en pas de carta rotièira de l'Occitania en occitan... Mas lo libre «Geografia de l'Occitania», comandat dempuèi 4 ans al nôstre melhor geografa, Guiu Martin, es pas encara acabat. Mas l'inventari de las ressorças de l'espandi d'ôc totjorn pas establit e publicat. Es que la revindicacion d'un poder per nôstre espandi, enfin pausada per Lafont, va accelerar las causas ? 0 cresi. Al moment que tota l'estrategia del poder e del naciona- es totjorn lisme francés jos totas sas formas de drecha o de consistis a esparpalhar l'espandi occitan en 8 o 9 gaucha régions bistôrtas, l'unitat del Pais d'ôc es sentida de mai en mai pels occitanistas de tota mena coma l'urgéncia N° 1, coma tanben lo critèri que permet de sompartir occitanistas e anti-occitanistas. Contra la CACEO e sa doctrina de las que lo poder a facha seuna, contra lastemptativas comunistas e socialistas de desplaçar lo problèma de las nacions o nacionalitats de França al nivèl de las régions lengas d'ôc administrativas, Lafont amorça lo viratge d'un espandi a mestrejar. Pas quane espandi que siá : l'espandi qu'ocupa lingiiisticament la lenga d'ôc, l'espandi que los occitanistas an fixât a son désir de libertat, de melhor èsser, d'exercici de son poder démocratie. Auriam tort, encara un côp de far la bèba. * * r * �8 Mai que mai qu'es lo moment (favorable dins la mesura l'agrandiment del Mercat Comun es una novèla mesa en preda del pais d'òc e qu'es comprés aital per quasi tota la populacion) ont Maclof abança, non pas contra, mas en mai del concèpte d'espandi occitan, lo de societat occitana, que autrament dinamic. Societat dominada ? Colonisada ? Alienada ? Tôt aiçò e plan mai. Mas societat. * * * UNA DINAMICA ISTORICA Un espandi, per definicion, se pot pas qu'agrandir (quand ne manja un autre) o qu'apichonir (s'es manjat). Una societat, ela, pot pas qu'evolu'ir e que cambiar dins lo sens de la justícia o de l'injusticia. Lo monde que los enarcas avián évacuais de l'espandi se trapan tornamai inserits, gràcia a Maclof, dins l'espandi d'ôc e coma motors non pas d'un cambiament espacial mas d'un cambiament social. Car la societat occitana, tala coma la définis Maclof, aquò's tôt simplament los òmes e las femnas que son dedins l'espandi d'ôc o que, butats en defôra d'aquel es¬ pandi per la situacion que conoissèm, voldrián ben i tornar. Societat côp colonisada, alienada, dominada e patin e cofin, mas tanben bolegada per sas forças de vida, per la sentida de mai en mai clara - per a mesura que son malastre es portaire de lutas - de sas solidaritats intèrnas e extèrnas, de sas especificitats e de sas non-especificitats e, per o far cort, per son besonh de poder. Disi poder al singular, coma Maclof o ditz dempuèi longtemps e coma ara Robèrt Lafont o ditz tanben. Lo régionalisme èra l'ocasion pel sistèma francés d'esparpalhar tôt a l'encôp l'espandi e lo poder e, aital, de gardar a Paris, al capitalisme bancari, a la lenga francesa, etc.. un lidership mens aparent mas indiscutable : se podiá aital comptar encara un atisar las rivalitats intèrnas entre entitats administrativas �9 e entre notabilitats batejadas regionalas, e provincialas dins los fâches. sortiguèt la Revolucion Regionalista, es lo régionalisme institucional podiá ençara «sauvar la França». Los pôbles èran pasencaradesrevelhats. Lo poder aviá encara totas possibilitats per jogar la carta de notables collaborators (n'auriá pas mancat) e aital de ganhar temps, d'isolar completament los intellectuals mai o mens independentistas e rars que nasejavan aquí o aval. Era, en gros, l'idèa de Mendés-France tre 61, de Lafont e Rocard abans 1968. Es vengut, ara, l'idèa dels comunistas dont lo projècte de lei sus las régions de décembre de 1977 es la reproduccion fidèla de las prepausicions politicas de Lafont dins Autonomie, de la Région à l'Autogestion. Malastrosament pel sistèma francés, es trop tard. Del temps que los occitans cigonhejavem dins de nècias ramponhas a prepaus del racisme, del machisme, del populisme, del participacionisme, del nacionalisme, etc..., l'Empèri aviá començat de s'escrancar dins totes los païses ont lo sentiment nacional, desbarrassat d'intrada de l'a-priôri regionalista, aviá poscut prene vam. Fòra França, èra lo cas en Catalonha e mai que mai en Euscadi. En França en Bretanha e mai que mai en Corsa ont l'Accion Regionalista Corsa (A.R.C.) s'èra lèu radicalisada en Front Nacional de Liberacion (F.N.C.). En Còrsa, coma en Euscadi espanhòla, lo recors a la clandestinitat e a la violéncia contra las forças de colonisacion a ja fach lo partage entre nacionals e colla¬ borators, a un ponch tal qu'òm se pot demandar se i a, ara una solucion francesa al problèma corse. Donar a l'Illa un estatut particular abotiriá pels Bretons a exigir lo même per sa peninsula, pels Catalans e pels Euscadians de França a radicalisar sas exigéncias e, saique, de proche en proche, lo movement ganhariá l'Occitania. Un doble movement, centrifugi a rapòrt de l'Estat colonisator, centripèta cap a un front comun dels pôbles oprimits, mas de tôt biais d'afirmacion nacionala, s'es afirmat e afermit, que rend bufèca ja tota solucion de tip descentralisaire o quitament Al moment que évident que regionalista. �10 La question que l'Esquèrra iberica se pausèt per finalai respòner positivament abans la mort del dictator espanhôl : «Es que l'Iberia pot esser quicom mai qu'un Estât multinacional ?» se pausa ja en França o, puslèu, se ment pausa ja al nivèl de l'Eurôpa non-comunista a mand d'èsser integrada gaireben tota dins lo Mercat Comun. La dintrada de la Peninsula iberica dins la Comunautat Economica, ara que sola una révolta del Miègjorn francés pot arrestar, seriá pas l'intrada de l'Espanha o del Portugal mas tanben l'intrada de la Catalonha coma Galicia, de l'Euscadi, del Pais valencian, etc..., tala, de la coma tais, dins lo «concèrt europenc». Lo Reiaume-Unit 4 nacions, l'Espanha sas nacionalitats. La se conois França sola pôbles, jol cobèrt de sa regionalisacion présenta e futura, de drecha o d'esquèrra. Mas sembla pas qu'o pôsca far lontemps. Per a mesura que las forças militantas popularas dins los sindicats, las organisacions e quitament los partits s'occitanisan aici, se corsisan o se bretonisan endacòm mai, per a mesura que, sens cap de chauvinisme, escana sos lo sentiment nacional foncciona de mai coma lo ciment de las lutas concretas e en mai coma e de pertot la dinamica portaira d'avenir, per a mesura, tanben, ven évident que la França pot pas demorar dins son estât actual sens venir lèu lo sèti de batalhas espaventablas. Çô Corsa (e ont los observators objectius guèrra en Algeria) es significatiu de çô que pot arribar sus 3 o 4 ponches del territôri. Nos trompèssem pas. Los problèmas sociô-economics pausats en Rosselhon e en Pirenèus Atlantics per l'agrandiment del Mercat Comun pôdon ben quauque temps, pauc de temps, regetar Catalans e Euscadians dins la fauda francesa e retardar la presa de consciéncia de la catalanitat e de l'euscaditat. Mas, un còp fach lo Mercat Comun, ren poirà pas pus arrestar Sant-Joan-de-Lus e Baiona de tombar dins la movença de Bilbao, Perpinhan e Pôrt-Vendres dins la movença de Barcelona plan mai que de Paris. que se passa en reconoisson lo climat de las primièiras annadas de �11 qu'es tanben per çô que sabon aiçò, que los comunistas franceses fan tôt çô que sabon per empachar Es l'alargament de la Comunautat ? Es pas impossible brica. Lo Partit Comunista francés s'estima, per l'ora, comptable de l'«unitat nacionala», e saique tôt çô que li sembla la poder consolidar o sauvar, en ganhant temps, es per el causa a pas negligir. Las dificultats grandarassas que coneis lo Partit Comunista en Còrsa, e tanben la C.G.T., dempuèi lo tròp famôs « Vive la France» de la federacion comunista corsa actes publicat per l'Humanité en responsa als primièrs de rébellion, an degut donar força a pensar als especialistas de las questions «regionalas», plaça Colonèl Fabien. Que lo Mercat Comun siá fach (amb l'ajuda dels so- cialistas franceses que pòdon pas portar pas sa pèira a la bastison d'un poder europenc social-democrata que, per un temps, un Francés coma Mitterrand i jogariá los prési¬ abans d'èsser escobat al profièch de las forças dents economicô-politicas vertadièiras) e las questions euscadiana catalana pausadas en tèrmes internacionals, o que lo Mercat Comun siá arrestat per una révolta del Sud (se los comunistas ausavan ne prene la responsabilitat), de tôt biais la question occitana pòt pas que venir al primièr plan de l'Istòria de França e del devenir d'Eurôpa. Per acabar la cadena dels pòbles dominats del Sud, entre Pirenèus e Piémont, i a per lo moment un grand voide : lo de l'espandi nòstre. I a una marga (qu'es pas una marcha) que dépend de nosautres que venga un dinamisme. e * * * Lo moment que totes los «pensaires» d'Eurôpa s'acôrdan ambe Mansholt coma ambe lo Huston Institut per définir las tèrras d'ôc coma un desèrt a desertificar encara per ne de e far la l'Eurôpa que agis d'acuèlh dels estrangièrs, ries o mens ries, trabalha, que pensa, que vol, que comanda tanben lo moment que pel primièr côp de zona que es �12 l'Istòria, l'Occitania pòt emergir dins totas sas donadas economicas, socialas e politicas coma portaira d'avenir. Es a dire coma la nacion dubèrta, socialista per rason e per nécessitât, que se deu impausar per donar sens non solament a l'Istòria de sos abitants, mas a tôt lo Sud d'Eurôpa dominât, aicí pels U.S.A., a l'Est per l'imperialisme rus. * * * MOTORS D'UNA AUTRE ISTORIA a L'an pas atomisada en «régions» incoërentas e aisidas en concuréncias suicidàrias que per aquô : l'em- metre pachar de jogar lo rôtie qu'es lo seu dins la liquidacion Empèris. Devèm n'èsser ara lucidament, umilament e valentament dels conscients. Butar a l'unitat dels païses d'ôc, dempuèi las valadas d'Italia fins a l'Atlantic, es pas unicament a l'ora d'ara se batre contra la negacion d'una vertat cientifica (a saupre que nos entendèm d'aqui alai e que per nos entendre aital, dempuèi tant de temps e totjorn, cal ben que compausem un pôble); es tanben nos pausar, pôble dominât e nacion en devenir, al mièg dels pôbles e de las nacions dominadas e que s'aprèstan a dominar, coma motors d'una autra Istôria. Assegurar aquela unitat, per la convergéncia de totas las es nôstre pus urgent prètzfach. Cresi qu'a un nivèl cultural («donc nacional», me disiánl'autre jorn loscamaradas del P.S.U.C.), cresi qu'aquô passa pel renfortiment de l'I.E.O.. Tota manôbra que visa a esparpalhar los esfôrces dins lo localisme, lo replegament dialectalista, lo corpora¬ tisme eregit en doctrina jos quauque masqueta que siá, deu mai que jamai, èsser denonciada coma reaccionària (o disi lutas, �amb d'autant mai de libertat que quiti de portar una res- ponsabilitat importanta dins aquel organisme). Cresi tanben qu'ai nivèl politic, lo movement occitan a pas a se pausar en partit de conquista de poder mas en força, en movement, en dinamica totalisantas al servici de la nacion en gestacion. Demandi a mos legeires de i pensar seriosament. La situacion es pas pus fôrta que nosautres. Mas exigis que siaguem forts. A cima i a benlèu lo sòmi que fasiái en començant : pus bel que çô qu'imaginavi. Ara es deman. Ives Roqueta, Demandatz nòstre catalogue de libres, e sobre l'Occitania 25-9-78 disques occitans LIBRARIA OCCITANA 38, carrièira Enric Mèrle 30340 Salindres Venètz, escrivètz o telefonatz au (16 66) 85 62 15 �14 Patrie : per qun quna cançon Païs ? La cançon en lenga d'òc jòga un rôtie fondamental dins la presa de consciéncia dels Occitans. Mas tant de causas an cambiat, dempuèi los prumièrs disques dels pionièrs de la Nova Cançon, que nos a semblât indispensable de faire lo punt. Romièg Pach anèt véser Patrie : dins l'interviu que seguis, mesuran lo trabalh complit e lo que demôra a faire. A ICI E ARA - Dins lo No 28 de la revista VHJRE (Estiu de parlavas, Patrie, de la cançon occitana. Ara sièis voldria saupre çò qu'a cambiat. ans son 72}, passais : PATRIC D'en primièr avèm capitat a metre de pertot en Occitania de monde per cantar. Avèm totjorn pensât qu'ai luòc de fabricar très o quatre vedetas, èra plan melhor de daissar al monde que volián cantar la possibilitat d'o faire, cadun dins son canton, sostenguts per los militants locals. En mai d'aquò politics çò qu'a cambiat es la situacion sociologica de la cançon. En 1972, te sovenes, pausavi lo problèma del professionalisme. Ara i a força monde que son passais professionals, e representan a quicòm proche 50 % de la �15 benlèu un pauc novèl dempuèi plan de temps dins los autres pa'ises en situacion de demanda d'autonomia. En Catalonha, per exemple, pensi pas que i aja d'amators, emai demest los produccion occitana. Aquò sembla aicí, pr'aquò se fa novèls cantaires. E una bona causa, aquò, per es e que man causas en çò que mòstra qu'avèm las viure al Pais, al nivèl de la cançon, quicòm que se fa. siam pas pus i a los corses de lenga que se multiplican, i a la campanha de l'I.E.O. per la reconeissença de l'occitan coma lenga nacionala. Avèm pas pus tôt Mas la la pus importanta, es que ara causa sols, los cantaires. I a lo teatre, lo trabalh sus AICIE ARA PATRIC - - / las espatlas. a de monde que critican lo professionalisme.... Quand ton enfant es malaute, lo mandas pas a pas segur qu'es un professional de la medecina. Quand as lo mal de las dents, siás content que quauqu'un que siâs siague un professional qualifiât. E ben ! pensi qu'es çò mêmes per la cançon : soi plan content d'ausir Llach lo trabalh que fa coma professional de la cançon. Mas atencion ! Aquò vòl pas dire qu'un tipe que viu pas de sa musica pòt pas faire de causas de qualitat. Es coma los negòcis de kits en vila, que permeton de faire de bricolatge a l'ostal sens passar per lo plombièr. E dins lo domèni de la cançon, ambe lo prètz de las guitarras qu'a baissât tarriblament, avèm tôt plen de tipes capables de faire de musica sens faire pas qu'aquò, e tant melhor. Es pas una oposicion, es una complementaritat, e mai i aurà de professionals coma Vignault, Teodoraquís o Llach, mai i aurà de tipes que faràn de musica dins sa cambreta o dins los vilatges. ton dentista AICI E ARA e los que - Cantavas : «I a los que de lònga trabalhan per son pais, de lônga trabalhan dessús». PATRIC - Pensi pas que trabalham dessus. Trabalham en �16 plen mitan. Trabalhariam dessús se, coma lo Verdièr, fasiam de cançons francesas a Paris e de temps en temps très o quatre en occitan per se remplir las pochas. A ICI E ARA pas pus per PATRIC totes Verdièr canta pas pus en occitan ... Aque/a critica es el... A Ventadorn - los - occitanistas. Es o aviam previst en 72, contra normal de cantar en francés quand vives dins una tornar a la cançon que région que parla franchimand. Per disiás, es pas una critica dels professionals de la cançon. Pensi pas que Patrie, Monjòia, Tòcabiòl, etc... s'engraisson sus l'Occitania. S'adreça mai a de Pompes Funèbres Occitanes o a 6e Maisons Occitanes. De qué pòrtan a l'idèa socialista de liberacion en Occitania ? AlCl E ARA - N'i a que dison que te fas pagar car... De còps, dins los vilatges, lo prètz que demanpòt èstre un pauc car. Encara que cal veire se los vilatges en question, un mes abans o un mes après, prenon pas Tòp 2000 ambe de femnas completament nusas e de conariás que pagan mai car que ieu. Mas enfin, pòdi dire que d'un costat soi mens car que d'autres canta ires occi¬ tans, e que d'autre costat cada còp que i a un acamp del Sindicat, nos fasèm engular, per çò que dison, lo Sindicat, que copam lo prètz de la cançon en França. Ieu, personalament, ai pas de prètz fixe. Donc ensagi de veire cada còp que i a un problèma. Solament ganhi ma vida, e pensi pas que de professors farián son mestièr al PATRIC - dam rabais. Al Cl E ARA - Fas encara de vespradas de sosten ? PATRIC - Oc. Ne fasèm una dins una setmana encara, per d'obrièrs en grèva. Ne fasèm sovent. Mas quand me demandan d'anar cantar a perpeta per pas res, ieu fau remarcar que i a de cantaires locals. Lo monde demandan a Patrie �17 per çò que pensan que menarà mai de public, mas cresi qu'un cantaire que coneis plan lo dialècte de l'endrech fa mai de trabalh qu'una vedeta occitana... Al Cl E ARA Te pensas una vedeta ? - Es pas lo mot. Pensi simplament que siam arribats, ieu e d'autres, a nos faire un nom. Es pas un mal... Llach e Vignault son de vedetas. Lafont e Roqueta son tanben de vedetas, fan de cinemà dins los acamps. Ieu me PATRIC regali : - adòri l'espectacle. Al Cl E ARA una ■ régression o PATRIC - de! folclòre. Aquela mòda te sembla una abançada ? Que demanda, lo public ? Parlem un pauc A Ventadorn, a l'epôca, diguèrem qu'èra dan- gieirós de tombar dins la facilitai. Es mai facille de faire dançar lo monde que de los bolegar en cantant de causas que fan sortir de la sala lo Conse de drecha e son conselh, coma nautres o avèm viscut. I a de monde que vivon una Occitania mitica, que creson que i a dos cents ans lo pais èra formidable, e cantan coma i a dos cents ans. Doncas nos mesfisàvem, mas sens inhorar lo folclòre completament : ieu siaguèri lo primièr que metèt una cançon folclorica, lo Boièr, dins un dise. Pr'aquò aviam pas presas las causas en man. I aviá çò que te disiái de la solucion de facilitât, e puèi tanben lo fach que siam d'autors-compositors, e que nos regalam melhor de cantar nòstras produccions. Empacha pas mens que soi en trin de m'apercebre que de temps en temps dins las seradas cal cantar de tradicional. Cal pas aveire vergonha de cantar AquelasMontanhas : lo monde son contents de pus polit que lo francés. De fach, cresi que i a veire que nòstre imne nacional es de trabalh per tôt lo monde : los que s'atacan en prioritat al folclòre, e los que pensan que cal dire las causas lèu. Las doas causas son complementà- rias : se vei quand Cardabèla cantan un tèxte de Pecot sus �18 una musica vièlha, e disiái dins una interviu de Sud que dins cent ans la musica tradicionala, en Occitania, seriá benlèu la de Marti. A l'ora d'ara, lo public evoluïs. Son plan mai nombroses, tocam de monde que son pas occitanistas e que son contents de malement. I veire qu'avèm une cançon adulta que parla nor¬ a una plaça a costat d'aquò per lo tradicional. Al Cl E ARA pas una A epòcaensagères de far de musica pòp. / aviá inadaptacion entre aquela musica anglô-saxona e ton public? PATRIC - una Oc, mas èra fach exprès. A un moment donat diguèri qu'anavi arrestar de cantar per los occitanistas. I a tôt plen de monde qu'aiman aquela musica pòp, e son tant occitans coma lo monde de l'I.E.O. Vesi pas perdequé la lenga d'òc poiriá pas anar per veïcular de causas sus de musicas d'endacòm mai. Charlebois, al Quebèc, o fa dempuèi de temps. E sens problèmas. Mas lo Quebèc exista politicament, e non pas l'Occitania. Çò que cal plan veire, es que i a pas cap de pais que posquèsse viure sens musicians pòps, classics, de jazz, e patin e cofin. Cal de monde que fagon al pais la musica que li agrada. Cal adoptartotas las musicas. Marti e ieu, fa dètz ans qu'o mostram. Aqueste an, Marti partis amb un sintetisor e una guitarra bassa. La cabreta es bona, mas lo sintetisor es quicòm d'agradiu tanben, e aimt mai quauqu'un que jòga plan de la batariá - me que non pas un cabretaire que se sap pas servir de son instrument. AlCl E ARA coma a tèmas. / ai/73, 3 l'Universitat d'Estiu, una fi/ha que cantava la débuta de las annadas setanta. Mèmas musicas, mêmes Te sembla possible de cantar atal encara bèi ? ■ Tu, dins Bestiari, càmbias completament. PATRIC e alara novèla, se e - Doas possibilitats cèrca e es normal : siá aquela filha es una novèla, qu'aja de problèmas, siá es pas alara pensi qu'a tort de faire de demagogia e de tombar dins la facilitât. �19 pòt marchar, de faire de demagogia. I a de plaça en Occitania per una Ricà Zarai, e pensi même qu'exista déjà. Mas ne siam arribats a un punt onte es pas pus la pena de cantar d'eslogans. Çò que disiam en 70, ara lo public o sap, alara avèm la possibilitat de passar per la poësia. Cal veire, dins aquel monde de béton, cossi los ornes an set de poësia. E avèm la chança, en Occitania, d'aveire un monde rural - malaute, mas viu quand mêmes e une poësia rurala qu'a pas res a veire ambe l'ermetisme d'una cèrta poësia franchimanda que digús i compren pas res. Aquela richessa fantastica, se'n cal servir. Pensi ieu que la força revolucionària, dins l'Art, es la poësia, e te pòdi Solide que reputadas dificillas, dempuèi las elecfort plan. Pòdes far passar de causas sens tombar dins la facilitai. La demagogia es una michanta causa. Lo public o compren e espera quicòm mai. dire que mas cançons cions de Març, passan que disi aqui es mon punt de vista a ieu, pas mai, pensi qu'es important, car ai pas la reputacion de tombar dins la facilitât. Patrie, çò ditz Martí, es pas jamai Çò mas facilitât. Vol dire qu'ai totjorn cercat de fasián pas. Aquò passa força plan. I a pas que los 15 mêmes, dempuèi vint ans, que son contra Patrie e ne fan un afaire de personas. Mas ieu pensi qu'aqueles vivon dins una Occitania mitica, dins son esperit. Se devon masturbar dins sa cramba. Pr'aquò deurián èstre contents de veire que la cançon en Occitania se porta tombât dins la faire de causas que se coma cal. Al Cl E ARA -la una cantaira que me en disiá qu'envisatjava de cantar lenga franchimanda. E tu ? Ieu, nani ! Primièirament per çò que i arribi segondament per çò que pensi qu'o cal pas faire. Tant que l'Occitan es pas reconegut coma lenga nacionala es pas la pena. La batèsta que menam, la cal menar fins al bot. Me batrai. E se la lenga un jorn es reconeguda, se i a un encantarai en palestinian e me regalarai ! senhament e tôt PATRIC - pas, ... �20 Al Cl E ARA PATRIC - Siés pas dins cap de partit o moviment : cossl se fa ? Es coma lo Ferrât, que se ditz comunista e qu'es al P.C.F. leu soi contra totas lascartas. Arribi pas a ne prene una. D'alhurs la parladissa politica tradicionala m'interessa pas. Çò que m'interessa es lo lengatge de la folié, lo lengatge del Carnaval. Lo dels ornes «serioses» m'interessa pas. Entre qu'un tipe comença de parlar «seriosament», es en trin de venir un notable, coma ieu soi vengut un notable de la cançon. Empacha pas mens que me fa plaser de veire qu'arribam a quicòm, que començam de prene de posicions publicas intelligentas, coma sus l'Euròpa per exemple, que veni de veire en vila d'afichas de Volèm Viure al Pais. D'alhurs ni - pas Lutte Occitane ni Volèm Viure al Pais pòdon pas dire qu'ai pas trabalhat amb eles. Soi prèst cada còp qu'aquò arriba per far de seradas e vendre de revistas de movements ont ai pas de carta. Lo movement es benlèu pas encara pro implantai, mas déjà lo monde de gaucha aief se declaran una batèsta que podèm aveire la occitanistas. Es, aquò, tèsta drecha. AICIE ARA PATRIC n'i a - Siés un cantaire nacionalista... Internacionalista. Se regardas los disques qu'ai, - de totes los pa'ises. AICI E ARA - Pensas qu'es impossible d'èstre a l'encòp internaciona¬ lista e nacionalista occitan ? Compreni pas ton rasonament... PATRIC - I a un cèrt nacionalisme occitan, dins d'unes caps occitans, qu'es lo contrari del socialisme, e i a encara benlèu quauquas personas que pausan lo problèma nacional occitan d'una faiçon marrida, mas pensi que, pausat dins un contèxte socialista, lo nacionalisme occitan es possible. �21 Al Cl E ARA - Una Occitania independenta te fariá paur ? - Se se dobris al monde, non. Mas qué vòl dire aquò quand sabes que pòdes anar a Oslò en 4 oras ambe l'avion, e que te cal 4 oras e mièja per anar a Bordèus en PATRIC tren ? AlCl E ARA mans Vol dire una Occitania ont ■ lo poder séria dins las de/s Occitans. A condicion que lo poder de l'Armada, per exemple, siague totjorn en relacion ambe lo poder de l'Armada en Norveja o en França. Cal pas doblidar tanpauc la conjonctura politica, ambe los dos blòcs qu'ensajan de metre la man sus la mar e sul petròli. L'Occitania a son rôtie a jogar aqui dedins. La décision deu èsser occitana, PATRIC mas Occitania independenta una trabalhaires de l'Eurôpa AlCl E ARA ■ Oué deurà jogar lo jôc dels del Sud. se passa de pus essencial, a l'ora que siam, en Occitania ? Nôstre pais a la chança, per rapôrt a son andicap qu'es la desertificacion, de poder fargar dins los esperits l'idèa de trabalhar al pais sens se crebar al trabalh. Es la revendicacion de la qualitat de la vida. Se sabèm prene aquela chança en man, poirem far una Occitania socialista PATRIC - tombar pas dins que los mili¬ occitanistas de cor. mai lèu que non pensam, a condicion de de conariás politicas tradicionalas. Cal veire partits de gaucha, aiei, son trabalhar amb eles, se sabèm trapar nôstres aligats de classa, l'Occitania socialista l'aurem, lèu fach. tants dels Se sabèm �22 Endacom mai Las jornadas de Bastia Los 26 e 27 d'agost d'aqueste an se debanèron a Bastia doas jornadas de reflexion e de débats sul tèma de «Socia¬ lisme e Nacionalitats». Organisadas pel Partit Socialista, permetèron de faire lo punt a l'encôp sus la situacion insulara e sus l'atituda dels socialistas davant lo problèma corse. Ne tiram aici las principalas conclusions. Lo viatge de Giscard d'Estaing en Còrsa al mes de junh siaguèt l'ocasion de rapelar la politica de l'Estat francés dins l'Illa : la Corsa a pas que de dificultats economicas, de question politica corsa, e los interlocutors reconeguts son los elegits dels clans. L'Estat contunha sa politica de descorsisacion e d'alienacion del patrimôni corse. La Légion es totjorn présenta a Côrte e a Calvi ambe los crimes regulièrs de sos desertors. La «balearisacion» se perseguis e jamai s'èran pas vistis tantis toristas coma pendent aqueste estiu de 78. L'Universitat de Côrte es vuejada de tôt son contengut, revertarà las del continent. Los atentats dels barboses, cobèrtis per la policia, quitan pas de tombar contra los militants e los locals autonomistas. Per ba coronar tôt, la repression policièra se fa mai i a dura pas trentenat de nacionalistas son en preson dempuèi de junh e un «Service Régional de la Police Judi¬ ciaire» se ven de montar dins l'Illa. Ont que gaitetz, podètz pas que constatar l'agravacion de la colonisacion. lo : mes un �23 Dempuèi l'ocupacion de la cava d'Alèria en agost de 75, davant la politica coloniala una granda partida de la basa autonomista a radicalisadas sas posicions. Los primièrs gropes clandestins se son recampats dins un sol movement, lo «Front National de Liberation de la Còrsa» (F.L.N.C.) en mai de 76. A partir d'aquel moment, lo F.L.N.C. a pas quitat de multiplicar las accions dirèctas contra lo poder colonial. La précision de sas accions, lor causida emai un vertadièr panache dins lor realisacion, tôt aquò lor val una incontestabla simpatia dins l'opinion corsa. Bèi Y «Union del Pòble Còrse» (U.P.C.), movement autonomista que son accion es publica, es directament tocat e influençât per las posicions independentistas del F.L.N.C. Los militants de gaucha an plan ajudat a faire abançar lors partits sus la question corsa. Lo P.S. en 76 despausèt projècte d'«Estatut particular» per l'Illa, que los autonomistas ne diguèron que «dobrissiá una fendascla dins lo colonialisme». Empacha pas mens que, los 26 e 27 d'agost, un aquel projècte siaguèt criticat per la rason qu'anava pas fins al cap de la liberacion del pòble còrse. Las doas federacions corsas del P.S., butassadas a l'encôp per de militants nacionalistas e per de militants de basa del P.S., metèron en discudida dins lor dedins la reconeissença del dreit a l'autodeterminacion per la Corsa, e las formas d'autonomia dels socialistas corses per rapòrt a los del Continent. Lo Partit Comunista susprenguèt encara mai puèi que reconoguèt, dins un discors de la fin d'Agost, que lo «dreit de se separar» èra un dreit démocratie (emai s'èra pas son estrategia en Corsa), e que dempuèi los contactes contunhan entre nacionalistas e comunistas. L'atituda dels caps socialistas présents a las jornadas de Bastia (Rocard, Taddèi, Le Pensec) mostrèt las «limitas» grandis discorses «descolonisators» a partir del moment qu'èra una part de l'Estat francés que començava de demandar son dreit a la libertat. Aqueles d'aqui, se dels �24 vesiá ben pro que sabían pas qué faire davant çô que sentissián non pas pus coma una revindicacion regionala, mas coma una revindicacion nacionalista. M. Rocard, dins un discors crentós e pas gaire politic sachèt «metre en pas que contra la penetracion d'agents de la C.I.A.». Vertat o messorga, aquela «informacion» empacha pas de garda dreit de se P.S., demolos reflèxes plan vius dins l'aparelh respondre a la question : es que la Corsa a lo desliurar ? La question, del costat dels caps del rèt sens vertadièra responsa. Podèm crentar que de l'epôca argeriana del Partit Socialista. siagan encara Joan-Pèire LAVAL REV1STA DE LAS LETRAS E DE LA PENSADA OCCITANAS Dempuèi 1923 ai servici de la cultura d'òc al pus naut nivèl e jos totas sas formas. 4 De numéros de cent paginas (21x18) cada annada cronicas, detèxtes, depoèmasdelsmelhorsescrivans de lenga nòstra, célébrés o encara desconeguts. ABONAMENTS «OC» -11, carr. Crotz-Baranhon 31000 Tolosa - Tel. (61) 52 07 00 C.C.P. 2926 31 Tolosa França e Comunautat Europèa : 50 F Estrange : 60 F D'ajuda : 100 F �25 Lenga L'occitan général de nòstre temps Los problèmas de normalisàcion de la lenga son de mòda e las presas de posicion son contradictôrias sus aquel sicut. Dins aqueste numéro e dins los que seguiràn, ensajarem de faire lo torn d'aquesta question, que cadun ne vei l'importància granda. Avèm demandai a Rogièr Barta de drubir aquela séria d'articles. La publicacion de Pròsas de tota cles tan divèrses per la data coma mena - causida d'arti¬ pel contengut - m'ofris l'ocasion d'espepissar un tèma essencial demest d'autres; vòli dire l'unitat lingiiistica occitana. Aqui, vertadièrament, un problèma qu'es estât per ieu lo problèma dels problèmas, lo picar de la dalha, durant tota ma vida ja longa. Me soveni de fach èra ièr s'òm vòl quand aviá setze ans e que mon prumièr recuèlh de - la Fe latina - verses, sortissiá de las premsas besierencas, gràcias a l'ajuda publicitària de comerçants amistoses. Mos companhs del licèu de Besièrs avián legit dins le Petit Méridional del 15 d'octobre de 1927, l'article ont Antonin Molin lo , - paire de Joan Molin vibrant et généreux, - lausava puisés aux sonets «jaillis d'un cœur glorieux souvenirs de notre mos �26 Midi, saccagé et ensanglanté, à cher par les massacreurs l'aube du XlIIè siècle, de liberté». Aqueles escolans de prumièra se volián tant amies meus quand sortissiam del licèu, ne finissiam pas de nos acompanhar sul camin dels ostals nòstres, per barjacar de tôt, de pas res, de las besucariás escolaras e mai que mai de la carn pebrada de las drôllas que frequentàvem ... E pasmens de qué cresètz que me disián de polit, aqueles esterlucats ? Aiçô (e m'o cal dire en francimand, coma èra dich) : «Tu nous casses les pieds avec ton patois. Dans dix ans on ne parlera plus patois, et tout le monde en sera que, content. parlent parler patois. D'ailleurs, ceux qui ne se comprennent pas d'un village à pas nous faire croire que c'est une C'est affreux de encore l'autre. Tu ne patois vas langue. C'est de l'argot, du français déformé.» Atal me parlavan, a la fin de 1927, dins la carrièra de la Republica ont bufava lo Cèrç, de joves besierencs de 16 ans, desoccitanisats e plan contents d'o èstre, coma se vei. Avèm caminat despuèi,, e d'ont mai anirem, d'ont mai caminarem. - Çô que me tafurava totjorn, dins las discussions d'aquela passa, veniá d'una pretenduda manca de compreneson entre los estatjants de dos villatges vesins. Vesiá ben, d'una messorga. Quand, a nòu ans, Sanch Inhan, me trachèri pro que clients del café Botas èra lo que me parlava ma grand, la maire de mon paire, quand l'anavi veire a «Nissa», a quaranta quilomètres. E quand, tornat a Besièrs, prenguèri lo plec tant agradiu de fugir per las vacanças lo calimàs, cap a Milhau puèi sul Leveson, a cent cinquanta quilomètres de las alèias Pau Riquet, pôdi plan segur assolidar que tatà Elodia, res m'escapava pas de sas paraulas gostosas, meravilhosas. pasmens, que s'agissiá demorèri dès annadas lo lengatge parlât pels a �27 UNIFICACION E GRAFIA CLASSICA la grafia classica, a catôrze ans, quand levât Estieu, Perbòsc, o quauques reborsièrs mai o mens risolièrs tenguts puslèu per derisôris, - implicava mon adesion a l'unitat linguistica occitana, que giscla de la grafia classica coma l'aiga de la font. Al moment que publicavi la Fe latina (1927), lausavi dins lo Camèl, mesadièr popular besierenc,lo poèta pro¬ vençal Màrius André de favorisar l'intrada de l'occitan a l'escòla per sa conversion espectaculara al principi de la grafia classica, dins lo prefaci d'emé d'Arange un Cargamen. M'a calgut esperar cinquanta ans per saupre çô que me rebecava Bernât Sarrieu (1875-1935) dins un de sos 268 papierons inediches fins a l'an passât : «Ne faut-il pas dire, au contraire, que cette graphie retarde cette entrée et la gênera, par désaccord entre le son et la lettre» (1). Totes los papierons consacrais per Sarrieu a la «langue d'oc restaurée »(Morceaux choisis, pp. 66-83) fôrman una colleccion d'asenadas; semblava creire que la grafia francesa s'adaptava a la fonologia occitana. Soi macat e moquet d'escriure aquò, perque Sarrieu, qu'entrevegèri dins dòs o très fèstas felibrencas, èra un òme cortés, simpatic, un pauc freg benlèu, per timiditat, e se sap pro son Q.I. de «subredotat» (2). Pasmens aquel agrégat de filosofia derrasonava entre que se fretava a las questions linguisticas. Om se pot çaquelà escalustrar, s'escandalisar benlèu, de veire quauqu'un, coma ieu, conquistat a catôrze ans per la grafia classica, escartar pas vint ans pus tard la grafia Mon adesion a digûs l'emplegava pas, - (1) 3 d'octobre de 1927, in Bernât Sarrieu, Morceaux choisis, 1977, 70; aqueles tròces son estais recampats per Ivona e Juli Ponsòla dins un volum de 360 paginas. p. (2) Bachelièr primièra partida a 14 ans (mencion F.B.) a 15 ans (mencion B.), recebut segond segonda partida Normala Sup. , a bachelièr 17 ans a �28 valent a dire francimanda, levât los diftongs - e mai que mai lo «mistralenc» de cap a pè : morfologia, vocabulari, sintaxi. Ai dich : escartar pas, çô que significa ipotèsi demest d'autras dins una discussion sus l'unitat linguistica occitana, amb un peçuc d'umorisme fosc. Cresi pas, fin finala, qu'aja agut tort de desencadenar una tala polemica, nimai de la reculhir trenta ans après, encara que ne siá pas, per o dire tôt, absoludament segur. dicha mistralenca - Reconeissi pasmens que m'enganavi quand ligavi l'emplec de la grafia classica a l'apartenéncia del catalan al domeni occitan, - al catalan dialècte occitan, per parlar net. D'unes que i a, sus aquel sicut, me brandiguèron las pelhas. L'unificacion almens relativa d'una lenga pausa un problèma complèx ont s'espompis lo confusionisme. Inicialament, totas las lengas son dialectalas, e demôran dialeetalas tant qu'un poder politic, de côps que i a cultural, impausa pas la supremacia d'un dialècte. Lo «drech de cap d'ôbra» de Devoloi-Pèire vòl pas res dire, malgrat la referéncia bufèca a Dante. M'agrada pro qu'un italianista coma Chastèl (Fables, Formes, Figures) escriga que lo toscan deu sa predominança a l'imperialisme politic de Floréncia. cambi, l'eleccion d'un sistèma morfologic e lexical coërent, lo d'un airal geograficament circomscrich, corres¬ pond a la realitat generala, universala de las unificacions linguisticas politicament o culturalament necessàrias, mentre que Perbôsc pausava un principi faus en 1904 : En fargar la lenga novèla, la lenga occitana viventa de temps, per la fusion de tots los elements utilisables conservats dins los parlars populars» (Manifestes occitans, «Môstra», 1976, p. 44). Vesi pas cap d'exemple d'aquela mena. L'aplicacion integrala del principi auriá desbocat sus una lenga artificiala. Lo zèl novelari, descabestrat, de Valèri Bernard dins son vielhum, que dins la Legenda d'Esclarmonda (1936), barrejava los manlèus e los arcaïsmes forraborra, illustrèt aquel dangièr que lo quite Perbôsc, dins lo quite «estampèl» de la Legenda, escarnissiá, del «Cal nôstre �29 ponch de vista dels arcaismes almens vièlhas fonts, s'i cal pas negar al Per çò qu'es dels manlèus : «Cal beure a las fons». recipròcs i a pas res que emplec, perfèctament legitim quand se tracta, per exemple, de fôrabandir un francisme, dins la mesura pasmens que se manten l'omogeneïtat del sistèma morfologic e lexical elegit. Anar pus luènh significariá incoërencia, artifici. Aicí tanben Perbòsc demôra dins la vertat naturala, malgrat son afirmacion «fusionista» inaplicabla e I'apliquèt pas jamai. Lo «fusionisme» irreal de sa joventut, Perbòsc i renóncia pauc a pauc, e de mai en mai, talament que son localisme creis, benlèu trop, e se sap que formula perbosquiana - lo trop es trop. Legissètz, a la fin s'opause a son - - del Libre del Campèstre (I.E.O., 1970), sos Esclòps, «bordonets espelits cap a mos quatre-vints ans» : los res¬ ponsables d'aquela edicion postuma revirèron pas los verses 80-139, compausats de provèrbis e de torns essencialament carcinôls. ONT NE SEM ? Al cap d'un «itinerari bartassièr», atal batejat per ieu, dels contorns e bestorns que ne torcisson la drechièra, lo problèma de l'unitat linguistica occitana pot èstre pausat e resolgut, a mon vejaire, segon l'esquèma çaijós. Cal espotir dòs messorgas complementàrias, enracinadas pertot coma un gram afrós. La prumièra, n'ai parlât al començament d'aqueste article : lo mond de dos vilatges vesins se comprenon pas entres eles; e te sortisson lo repapiatge de l'escoba, de la balaja e de l'engranièra coma se d'exemples atal n'i aviá pas dins las autras lengas : signe de riquesa per una lenga oficiala onorada (francés, espanhol, etc..); signe vergonhós d'embolh, de bordolha per una lenga mespresada (occitan, etc...), contestada per subrepés coma lenga. dins mas Prôsas de tota mena, a causa �30 La seconda messorga, tant enracinada coma la prumièra, dessepara la lenga d'òc, o l'occitan, - o lo «provençal» lato sensu, sermo sinonim abusiu de l'occitan -, del «patoès», del quotidianus», del lengage vulgar, o pretendut vulgar, dels occitartofòns naturals; e n'i a, recenta del setmanari le Pèlerin o a força : una enquista mostrat. I a pas cap de n'i a diferéncia entre l'occitan e lo «patoès» : ôm ensaja de far creire als occitanofòns naturals que parlan una escobilha quicôm atal, qu'a pas res de comun amb la lenga poèta coma Mistral (prèmi Nobèl) o los tèxtes administratius, juridics, scientifics dels sègles XIV o XV. Al contrari, s'agis d'una lenga identica dins los dos cases. L'aigat francista dins lo «patoès» càmbia pas aquela consverbala, o nôbla d'un tatacion fondamentala. Ne tirarai sulcôp una consequéncia trop demenbrada Demest los lengatges naturals parlais de Niça a sovent. Bordèu, coneissi pas un que valga mai que los autres. Se dins cadun, jol teulat de la bôria mai umila, caup la dignitat totala aquerida per l'occitan, lenga de cultura e de civilisacion despuèi mila ans. L'egalitat dels parlars occitans empacha pas que ne calga causir un per jogar lo rôtie que jogava als sègles XIV e XV aquel occitan général escrich que s'impausava pertot, de Bordèu a Niça, avant l'edicte de Villers-Cotterêts (1539), non pas per la décision d'un poder autoctôn tant val dire inexistent, mas per la nécessitât practica, al nivèl dels usatgièrs, dels notaris per exemple, d'una intercompreneson immediata sus un tèxt unitari que faguèsse fe. Cresi pas qu'una lenga pôsca viure una astrada normala se lo pôble que la parla se plèga pas a una disciplina d'aquela ne valon totes, e mena. L'occitan général de nôstre temps coïncidis amb los parlars lengadocians, e mai que mai amb un lengadocian central qu'Alibèrt situa a Bram, Teulat dins un poligôn Tolosa Moissac Cauçada - Albi - Castras-Castèlnôudari. e Lafont sus un axe Besièrs-Castras-Albi. Aprôvi Lafont, imparcial sul sicut, qu'el es de Nimes, doncas de parlar provençal, coma l'autre èra d'Auriôl e se trufava pro que - - �31 los parroquians de Ròcavaira foguèssen promeses pel curât la damnacion etèrna. En cambi, m'agradariá pas que me a diguèssen que besierenc e non l'axe Besièrs-Albi me satisfà perque soi pas d'Auriòl : ai provat despuèi la Fe latina de mos setze ans que sacrificavi sus l'autar de l'unitat las temptacions localistas. Çô que constatam, Lafont e ieu, es que lo lengadocian parlât sul camin de Besièrs as Albi se compren pertot, de Niça a Bordèu, sens la mendre dificultat. E ieu ajustarai que reconeissi dins aquel occitan parlai, e tan viu suis pòts dels occitanofôns naturals, las formas classicas e comunas, dins tota l'Occitania, de l'occitan escrich al sègle XV. Digds, franc d'èstre avugle e sord, pot pas negar nimai mespresar una tala constatacion. REFORMAS E AGGIORNAMENTI I a quauques annadas d'aquô, l'Institut citans creèt una comission de normalisacion d'Estudis Oc¬ filologica per completar e modificar tôt côp las causidas graficas e foneticas d'Alibèrt. Los animators d'aquela comission, qu'acceptèri d'i participar, èran Teulat e Taupiac, dos joves especialistas de granda valor. Aquel trabalh de renovacion me semblava puslèu un trabalh de demolicion que m'estrambordava pas de cap de biais, e m'opausèri sulcôp, coma Chatbèrt, a la màger part de las modificacions prepausadas. Puèi venguèt, per ieu, lo temps de la reflexion. Ma fidelitat al prètzfach alibertin deviá pas empachar de ne veire las imperfeccions, las insufisenças. Çô sol que compta la vitalitat de la lenga, e las condicions practicas - vitalitat d'aquela - despassa individualas. brave pauc nôstras consideracions Se Teulat daissa sovent l'impression, malgrat un l'aspècte positiu de força proposicions seunas, e la qualitat exceptionala de sos Quasèrns de Lingiiistica occitana, de voler engrunar la reforma alibertina al pus fons de sas estructuras, Taupiac, el, benlèu tengut per sa responsabilitat oficiala a l'I.E.O., assumis la pensada lingiiistica �32 d'Alibèrt e ne préconisa mento rasonable. Tan rasonable que, - de pas mai, segur, pas mens - un aggiorna- Taupiac m'a convencut d'aquela nécessitât, expausada per el dins l'avantprepaus Es ieu, de son pichon Diccionari francés-occitan. vertat que dins mos prumièrs lexics, aviá modificat quauquessolucions alibertinas o m'aviá causit de mon sicap quand Alibèrt demorava mut. Presi coma se deu que la pagina 44 : «Sovent, tacion la mai abondosa aprèp aver Taupiac aja escrich a amassat una documen- possibla, foguèri d'acòrdi ambe çò porta Rogièr Barta dins sos lexics. Çaquelà, luènh de lo plagiar, es pas qu'aprèp un estudi pacient e scientific dels problèmas normatius pausats que causiguèri tala o tala forma». Me cal ara, ieu tanben, adoptar las solucions de Taupiac quand las cresi bonas, e mai que mai perpensar l'occitan général de nôstre temps compte tengut de çô qu'ai escrich pus naut, sens demembrar que lo «catalan dialècte occitan» aparten al passât, benlèu a l'avenidor (quai sap ?), mas dins totes los cases pas al présent. Lo catalan, uèi, es la lenga catalana, sòrre bessona de la lenga occitana. Aquela constatacion, tan marrida per ieu, e tanben per d'autres, implica la consequéncia, urosa dins lo malur, de far tombar d'ipotècas quant a las causidas graficas, foneticas, morfologicas, lexicalas e sintacticas de que l'occitan général. Demest las modificacions del sistèma alibertin prepausadas per Teulat e Taupiac, n'i a una que me tafura : la de «l'-e final de supôrt» que «vòlon metre pertot» , escriviá Chatbèrt - qu'ajustava amb un pauc de malicia : «coma en francés» - dins un article convenceire (Oc, N° 254, estiu de 1976), amb una referéncia précisa a de formas classicas coma crim, legitim, manifèst, trist, tumult,etc..., tant dins un vièlh cartulari d'Albi coma dins los Fòrs e Costumas de Bearn. Las formas sens -e, tradicionalas, devon demorar d'arquetipes infraestructurals escriches que s'i pôdon empeutar de formas parladas amb -e, quand o vol lo lengatge viu. Se cal referir a çô qu'escriu Alibèrt dins sa Gramatica occitana (2a éd., pp. 405 e 406). �33 cambi, farai pas a Taupiac lo reprôchi dessenat, que i a li fan, de multiplicar los francismes, allòc que vesi sa volontat, quand se tracta de mots abstraches, de manténer l'occitan al nivèl e a l'unisson de las autras lengas romanicas. Cercar de tèrmes concrèts, o benlèu pintoresques, per exprimir d'abstraccions equival an un jôc bufèc. Taupiac m'encanta quand escriu (p.19), «N'i a que ne veson pertot (de francismes) e que finisson qu'escrivon un occitan tristament artificial, de causas coma: lo problèm viticòl (...) per lo problèma viticôla (...) » (e ajustarai : coma metòd per metòde !). Lo diccionari de Taupiac représenta un esfòrç serios que li valdrà lo respècte e la reconeissença de totes los occitans conscients. A fach progressar mai que digûs la normalisacion necessària, amb audàcia e prudéncia a l'encôp. Aquò vòl pas dire, de segur, que tôt dega èstre aprovat, çô de Taupiac. Coneissi pro son désir de coëréncia que fa trop sovent sofracha a d'autres; e pasmens tròbi laringe e farinx. Un prepaus rigords lo buta a causir un mot normatiu unie dins la màger part dels cases; mas passa l'dsca quand vol ignorar feda (al profièch de oelha), o encara balhar, baug, brau, deca, o (pronom neutre), etc... Legissi (p.18) : «Quant a lord allòc de sale, se cal plan gardar de creire qu'es un arcaïsme que seriá reïntrodusit artificialaEn d'unes que ment dins la lenga actuala. Anatz a Vièlha, a la Val d'Aran: lo monde dison pas aiga sala, mas aiga lorda». Ieu, ai pas besonh de me passejar dins la Val d'Aran per aprene los mots lengadocians lord e lordejar : ma paura mameta, a «Nissa», prèp de Besièrs, emplegava dins aquel sens lord lordejar, e los emplegavan atal, de besierencs Jacme Asais e Emili Barta. e contunh, los autors Ai afortit la nécessitât - ara coma ièr, mai que ièr - d'un occitan général que s'opausa pas a l'existéncia, al desvolo- pament, a l'ensenhament de totes los parlars e ques dialèctes ieu l'obligacion de rectificar quausolucions preconisadas dins l'avantprepaus de mos occitans. Ne résulta per �34 lexics, de modifiar, prumièrament, lo caractèr tipologic preferencial de fait al profièch de fach, d'ara enlà majoritari; puèi d'atribuïr una valor normativa prioritària a èstre (allòc d'èsser), fiai (allòc de fil), janvièr (allòc de genièr), etc... Vesi pas perqué se deuriá sacrificar a l'arcaïsme genièr (localisme uèi) la forma viva e generala janvièr, atestada per subrepés dins nòstra lenga classica. Lo monge besierenc Matfre Ermengaud escriu dins lo Breviari d'Amor, entamenat en E 1288 en : janvièr, tota via (totjorn) Trobaretz XXXI dia E atrobaretz en la nuèch XVI oras e lo jorn VIII. Cresi qu'una normalisacion estricta (per exemple nuèch sul modèl de fach ), qu'impausa la dignitat de la lenga, enebis pas l'emplec d'autras formas (nuèit, nuòch) dins practica liberala. Quicòm de natural es çò sol que compte. L'occitan général unitari de nôstre temps se pòt pas concebre dins l'artifici o dins la farlabica. una Rogièr BARTA �35 Ara comença de passar ora Joan Larzac Aquestre vèspre ai comprés qu'èrem cubches e qu'Occitània serà pas jamai res qu'es pas la pena de nos far de contes es que ne volèm pas qu 'avèm paur de pagar lo pretz e qu 'aimam mai nos vestir de poèsia que de sang versât e La vertat Daissam lo sang secat nos vestir de vergonha Avèm cambiat los vestits folclorics contra las te sas e las tèsas contra una aprobacion circonstanciada d'un intellectual francés d'esquèrra Sabi pas pus onte me'n anar jaire trop luonh encara lo trauc grand de la mort tan crentada del meu pais. es �totjorn ganhat aquo qu'ai sègle vint e un diràn los manuals «la avut fins al sègle vint una lenga occitana una literatura d'òc » Aurem Emai diràn los manuals « I d'istoria agèt fins a la fin del sègle vint vertadièra nacion occitana. Cal veire l'energia que metèron a se desentarrar una Maspera mesura que sortissiàn a s'esvanissiân fantaumas Aurem totjorn ganhat aquo Eles auràn ganhat la guèrra. coma l'aire liure » Sabi ben pro que i siâsper pas res e sabi ben qu'es pas una colhonada çb que disi Se te calas, o se desparlas, 's pas de ta fauta Aqub's solament quand rasonas juste, ambe l'inteligéncia sanissa de la situacion mesurant l'espéra l'espéra que i vas de ton sicap, e que siâs tu aquo Mas arriba tan pauc sovent los salops ! E ai enveja de m'en prene a tu de te bacelar, te sabi ieu, de te quitar tombar mas e sentissi totes los carpans sus ma silenci quand te quiti maissa ton l'ai aquî sus l'estomac vaste la mar. pesuc coma coma una plaça desèrta �Ĺo francés me crema los pòts los francs me creman los dets coma e ça que coma me la parli francés pagan coma pagui moneda d'escàmbie de mon arma Quai causis l'aire que respira quai pot causir l'aiga que beu sortir del sistéma (çò dison) ? Escaladi lo puog del Miegjorn bevi l'aiga de raja plens paumons aleni pur per un cop me pagui de cremar la bilheta de mila que caldriâ per pagar un cinemà sempre en version francesa E sens jos-titre banhi dins ma version originala. a e Era ja la lenga dels canhs los canhs podián venir reis dins sa lenga qu'èra tanben lenga de reis e lo francés lenga de puta mas japi pissi suis pès me mordissi de poder pas mordir. e ara e vos e �38 « Volèm pas aver E n d'istbria » 'an pas. Fan pas per d'istoria seguir la tropelada dels tonduts dels rasclats Li empegarián l'estela jauna bialar que quitarián pas de los imbecilles uroses sens los imbecilles de qu'an dins istoria pais simplament de dintrar malur mai grand. uroses mon paur un Capiti pas a li'n voler que n'ausiguèsson un pauc mai se veiriân vestits de malastre esclerbsi en plaças de plomb - Es qu'avètz, menaires de pobles lo remèdi, abans de dire : trapat « Siatz Occitans » ? L'ai pas trapat mas lo cercam e prenèm sus nautres la carga (carga pesuga que pesa contra al jorn del jutjament) de pensar que sol tôt un ieu pbble enfin conscient de sa mort venenta se pot inventar lo remèdi e e voler aver una Istoria la fargar dins lo bonur. �Per lo moment sens avèm pas e a e lo temps lo flume inventât l'electricitat cambiar passa res coma ça que la quand lo vesi passar veire aqueles orts qu 'asaga la secada s'oblidar me me en preni d'amistat per lo corrent tranquille fau paissiera de tendrum ieu senti montar sas aigas Manca l'inventor que siâi pas de tant de tendresa amolonada faire una furor contagiosa per podèm pas que la preveire legir dins nòstras coradas ço qu'amadura un bonur mespresat e a Estrangièrs del defòra avètz tant de drech de viure al pais lo vostre emai lo nostre coma nautres - estre se volètz Occitans Avètz lo drech e lo dever de n'aprene la lenga de vos Fora e mai jônher a sos combatents d'aqui siatz d'enemics encara que lucham - per vostre drech emai lo nostre de traites a la vostra patria - �40 E los d'aicí vos'n demandi pas tant Emai aliénais, siatz nòstres emai quand me respondèssetz en francés emai quand pensessetz pas qu 'a montar a Paris emai quand lo desesper e l'inhorància coma bestial vos aguesson venduts Tant que siatz pas venguts d'enemics emai ailàs quand o seriatz venguts pbdi pas non pbdi pas Mas enemics dire d'enemics pas prenètz garda banhada un jorn lenha fa fubc o se poiris. banhada tota vos o o pas de classa �As idèia de aital dins - cbps que la terra se leva la pasta som daurat un totes se leva coma espics quilhats confia la peitrina estira las cambas tota banhada s'abandona al solelh que la lèca ensaja sens i creire totas las formas d'animals e s'acobla a sa propria carn multiplicada de serres en serres dempuèi l'engue indefinible dels joncasses ont t'espéras a sosprene un grand desplegament I manca pas que la paraula per que se prenga per la man e que de la cbsta que sagna fague auborar la femna linja, asugada a son désir, d'aquel enramolhadis deginolhs e d'espatlas de morres de popéls e de pompilhs de gropas e de sucs qu'esquilhan doçament jols lençbls brodats de totas fors e selvas de la terra Mas de qu 'espéra Dieu per la cantar, aquela paraula que tornariâ d'ornes a mon pais ? �m 42 Vos dirai pas desempuèi quora (siâi ni mai ni mens gròssa diriân totjorn entre dos atges jova rosigada de qunte mal o vièlha qu 'a de bons morsels encara) e me Vos dirai pas desempuèi quora porti dins lo ventre aquel fruch (qu'espas ni mai ni mens lo de l'amor ai doblidat de las circonstàncias) i ai agusats en amor los cotèls que me trencan un camin luonh de vautres tôt mas Vos dirai pas que lo me raubariatz l'abarir dins las vostras idèias o l'estofar jos de papiers d'alteritat Ja mai d'un cop l'avètz volgut crebar dins l'ubu vos vesi venir ambe vostras gulhas totjorn a la fina poncha del progrès a l'extrèma poncha de la pensada contemporanèa bestiasses coma una pensada pensada per Vos dirai pas son nom que lo me siâi fargat dirai pas s'es solament concebut s'es ja nascut se l'ai amagat coma una cata sos catons vos e Vos dirai pas quitament s'ai espèr de lo veire al mitan de tant de cadabres qu 'encambi ieu e siâi pas ma carn - e se cridi ai mal al ventre de la terra mas es a pus grand que sola breçar Mas mon crit se gela en Ai pas res a vos dire silenci. Lo me gardi viure �Es que quand nais una nacion un orne que moris un orne ? 0 se i a d'omes e es quand càmbian de pel quand nais una nacion e s'una nacion que nais n'es una autra espelhada ? que Me sentissi nàisser al dedins de ieu Una nacion nais d'ela al dedins dels ornes Siam pas nascuts de de totjorn i es pas per ren la mema ièr sens esser - França mai crebada siam d'un temps pro ancian per que nos sentigam nàisser de nautres e �Palais Obizzi Robèrt Lafont (Trach de Lo Cavalier de Març roman pèr parèisser dins la Colleccion «A Tots). de sorire. Me mena sus la pichòta plaça dicha quasibèn, tôt un costat es tengut pèr la nau de la glèisa am Hof. Anna comenta, mai tant me'n diriá lo libre qu'ai entre mans, qu'aici en 1805 se proclamât la fin dau Sant Empèri Roman-Germanic. Vejam, èra l'an d'Austerlitz, d'aquò me'n sovène; Austerlitz aquò's decèmbre; un pauc abans Napoléon aviá occupât Viena pèr lo primier côp, lo segond séria après Wagram, l'istòria la fasèm d'à rebors, remontem donc fins a la décision de Francés II de n'acabar amb la porpra imperiala vielhida dins l'Electorat de Francfort e de prene la jove porpra de l'Empèri d'Austria... Anna es lèsta a me galejar de mei précisions saberudas pèr innocéncia. Ela ges innocènta, es pas amb l'istòria qu'a près rendètz-vos, pèr nosautres, mai amb lo tèmps. Tèmps mesurât réglât recomençat escapat e d'aquò mai empresonat dins son ordre, tèmps batut batanat bategat dindat campanejat esquilat au Palais Obizzi que fai la basa dau triangle. D'efiech s'intratz au Palais Obizzi, dins lo musèu dei relôtges de la ciutat de Viena, auretz l'impression d'èstre aculhit au còr, dise bèn au cor que pènse de movement sempitèrn.dau tèmps,e comprendretz la mascariâ que i a dins aqueu biais qu'a un moment, devers lo sègle XV, l'ôme l'inventèt pèr non pas pus pagelar una jornada amb la passejada d'una ombra sus una Anna arrèsta pas Schulhof. Un triangle �45 mòstra solària, non pas determinar la durada tan corta qu'una montanheta de sòrra passèsse d'un embut dins un autre e non pas raubar l'aiga que raja o que desgòrga, mai de verai refaire amb una mecanica la vida que dura. Es un automat un relòtge, aquò's segur, una imitacion de la creacion tala coma, aquò o aprengueriam de dròlles, lo relotgier montèt la creacion un bèu matin qu'èra nòva e bèn onhuda, e nos la remonta d'escondons desempuèi. Adonc, au Palais Obizzi, très estàncias d'automats, s'intratz auretz plus ges enveja d'escandalhar la durason deis Empèris e de chifrar lei batalhas. Vos laissaretz prene a marchar primier dins un ritme de segondas penduladas pendicoladas, puèi a alenar dins aqueu ritme fins que vòstre còr enfin se sentiga d'aise, apasimat de tant d'ajuda que li es portada. Segur que se fai pas anar venir lei milierats de balanciers qu'aquf se podrián balançar ni cracinar menut totei lei môstras esmautadas, rèn que de la colleccion de la Maria Ebner von Eschenbach doas cènts setanta que son rejonchas dins lei veirinas. N'i a pron amb una desena pèr planpè, de relòtges môstras pendulas carilhons maquinas complicadas que se complican entre élei de jamai tustar exactament ensèms la meteissa segonda, çô que fai que l'aisança que podètz sentir d'acordar vòstre còr amb lo côrus dei mécanismes, aquô's pas un acôrdi implacable, puslèu una mejana mofla que prenètz pèr l'alenar e la viure dins lei pècauquets dei ticatacas. E quand vendrà l'ora, se trobaràn lei comptes dei très mila sièis cènts segondas tótei un pauc faus dins l'exactitud, çô que vos donarà lo léser de la tastar l'ora, non pas coma una guilhotinada a trencatèmps, mai ora puslèu en poncha qu'en ponch, un cimèu d'aveniment que celèbran d'aise de vôtz de clarins o de campanetas, de tuerts argentins ò de roncars de bronze, amb un enrodament de melodias jogadas pèr de caissetas ont se passejan e pavonejan de senhors reverenciós e de dônas porcelanadas a la saxona. Sospieche lei gardians d'aqueu musèu d'aver lôngament estudiat lo biais que se compausan lei tints e lei patacs de l'ora picada, pèr que lei dètz oras qu'èran quora passeriam de la primiera a la segonda estància s'entamenèssom en bordon de relòtges ancians e s'acimelèsson dins lo dialòg, mezzo e soprano, d'una pendula de chaminèa de Josef Schreibelmeier, Viena, 1780, amb un relôtge de paret, Alemanha miegjornala, 1670; dins lo dialôg passa, pot pas mancar, un cogueu luench, au fons d'una sala coma foguèsse au fons de la prada, la Pastorala nos a seguits fins aici. La leiçon dau Palais Obizzi es lo contrari de la severitat esto'iciana dei môstras solàrias, ultima necat, lo contrari dau sablier que fai sèmpre pensar d'una man d'esqueleta lo movement a �46 e de la dalha complementària. Es una leiçon de benastre : laissa se gonflar l'ora dins la sabor dau tèmps, après aquesta n'auràs una autra pus gostosa. Es lo contrari tanbèn dau cronomètre tristàs : vos ensenha de prene l'ora amôr d'aver lo tèmps. lei tesaurs que çai pataquejan, caliá de tèmps. Dos que foguèron. La Maria Ebner, la romanciera populista e psicolôga qu'amb son pichon païsan moravian faguèt plorar de generacions d'èimes sensibles, fiu d'un criminau qu'èra lo dròlle e d'una condemnada a mòrt, coma la societat e mai aristocratica foguèsse, n'auriá pas agut una pietat redemèira ? Anna parla aqui" d'un roman que benlèu a pas legit, parla coma una antologia de bôna literatura germanica verturosa. Mai d'ont sap aquô ? A degut preparar lo viatge, la vesita a aquest musèu, qu'ela vèi pèr lo primier còp, çò ditz, e pasmens lo coneissia tôt d'avança. Anna sap que pèr rejónher colleccionaires qu'aguèsson lo Auriá estudiat son istòria fins a s'interessar a la dôna von Eschen- bach, una qu'amb la fortuna de sa familha e sei drechs d'autor se comprèt la mai meravelhosa tiera de mòstras d'art, aurs escrincelats de fulhatge ò esmauts florits en maniera de pinturas olandes qu'atapan de misteriós chaspars de rôdas finas coma de telaranhas ? Pèr la collecionaira se trachava de segur plus ges dei sentiments generos que celebrava sa pluma : un atissament de vici deliciós. Quand moriguèt en 1916, l'autre atissat aviá pron avançat sei recèrcas. Rudolf Kaftan se disiá aqueu, professor de matematicas e de fisica... Kaftan e la romanciera dins doas vidas lòngas e pacièntas avián pron servit sa passion ego'ista pèr que la Comuna de Viena ne faguèsse aquest porgiment dei plasers de temporalitat. Anna neglegis lei mecanicas ont pot pas prene sa voluptat, aquélei relòtges ufanós que vos donan lei posicions deis astres, leis equinôccis, lei lunadas e mai sai que la granda annada ont se revèrsa l'absolut dau tèmps de sa fin a son començament. Sa voluptat s'acôrda pas amb lo vertigi, es tostèmps terrenala immediata. Vai de drech a la pèça mai vièlha, qu'es segur la mai deliciosa, una mecanica d'abans Huyghens ont lo folhau se régula non solament de dos pesons, mai de dos personatges, un d'assetat e l'autre quilhat, lèst a tustar. Es la gacha de l'ora; quand una campaneta dinda a terme de quadrant recorregut, eu se desrevelha pèr picar la campana grossa. Anna s'aplanta e demôra. Comprene de mens en mens çò qu'aici la guida : una cèrca que lo plaser qu'amb ela partege ieu explica pas d'à fons. Aqui quetôman nàisser a son front lei plecs de l'atencion... �47 campanejar defòra espòussa tota la vila. Lo solèu a finit la nivolada. Viena escaluga de dardalhs e s'estrementis de trinhons. D'orguenas tanbèn. Sèmbla qu'au meteis tèmps se celebrèsson d'oficis dins lei glèisas de tótei lei quartiers. Sortem. La placeta es comola de grops que barjan a desbarjar. Comola tanbèn l'estrecha Parisergasse que mena au Judenplatz. De cants grelhan. D'òmes e de femnas s'abraçan. Gaire de minutas metèm abans de destriar la rason d'aquesta jôia. Viena célébra Budapest. Una frasa s'escàmbia, presa a un diari : lo pòble a vincut, das Volk hat gesiegt. Una man passa sota lo braç d'Amièlh, es pas la man d'Anna, mai d'una femna vestida de negre e que pasmens raiona de gaug. Uei, d'aquesta ora, es fèsta en Ongaria. Lei tropas sovieticas son embarradas detràs seis arams. Campanejan lei glèisas de Budapest pèr la liberacion de Mindsczenty. Viena respònd en ressòn. La ràdio de Gyôr a anonciat la naissènça de la nòva Ongaria. A Viena se recampa lo burèu de l'Internacionala socialista que saluda lei democratas ongarés. Anna Kethly es arribada. Quasiment, pèr la socialista, a Viena campanejarián ! Mai un de traucar L'aussa de pòble a quitat Amièlh e Anna de l'autra part de Juden¬ platz. Passan dins una androna rumosa de cants e s'encapitan au larg, d'un còp, am Hof, sus la Cort, au cèntrede la Viena istorica,non pas mai la d'un ghetto vujat e rebastit, mai la ciutat dei primiers ducs, catolica e ufanosa. La molonada s'esquicha a l'entorn de la colona que porta l'estatua de la Vèrge e s'asseta agromelida sus la balustrada. S'engòrga sota lei macarons, l'arc, leis estatuas de la glèisa am Hof. An virât donc : Judenplatz, batejar dau Crist e remèmbres de pogrom; Schulhof e musèu dei relòtges, tèmps escrincelat dins l'aur; ara plaça granda, evidéncia d'una Liberacion, uei, trenta d'octobre, jorn desenant marcat, lei patiments ancians e lei voluptats egoïstas tròban son assèti just d'istòria. Séria enfin liure l'òme ? Anna se despaciènta, coma se la jôia dei gènts la pegava d'una promiscuïtat un pauc obscèna. Ensenha dau det una informacion qu'es en bas de pagina de l'Arbeiter Zeitung penjada a una cordèla davant quiòsc. Lei tropas anglò-francesas an començat son accion de Suez. Cu pènsa a Suez uei dins Viena ? Anna a parlât francés; un ôme a entendut e comprés. Es un jornalista bèlga. Paraula en abonde, estrambôrd que rebofa. El es anat en Ongaria. I èra encara ièr de matin, abans l'afaire de la frontiera tampada. Cònta coma ges de poder existi's plus a Budapest, es bèn amòr d'aquò que lei Rus an acceptât la Revolucion; podian pas faire autraun devers lo canau �m 48 trachèsse de Nagy o que se trachèsse de Geroe, - Geroe mòrt, descabussat pèr la justicia populara - lei monacas que se bolegan en figura de govèrn son rèn que de monacas; la veritat es que lei comitats d'obriers son mèstres deis usinas, lei comitats de quartiers mèstres dei vilas. E tôt aquò en armas ! Lo pòble en armas, eau aver vist aquò una fes dins la vida ! Lo jornalista parla rèn que de tornar ailà prene lo pous de la Revolucion. Insistfs : lo pous. Rèn se passa pas dins lei tèstas. Tôt es afaire de cor. Que batega Dins l'esquichadis, devers lo Palais Collalto an perdut lo Bèlga. Un autre òme lei prèn a la braceta, e parla, en alemand, comprenon pas, deu èstre encara un discors d'estrambòrd, la paraula de comunistas giscla e tòrna, l'òme fai lo gèst qu'es penjat e s'escacalassa. Son rire redòla a son entorn représ pèr dètz gargantas badieras. Viena canta ò ritz. Dins la glèisa l'orguena entamena un corau de majestat qu'asonda la plaça de pèr la porta a brand. ment; que se que d'alhors es ara ... Anna s'acòcha. Li résisté pas. Ai comprés que tòrna au musèu relôtges. Benlèu pèr mai vèire la mecanica de la gacha. La porta es barrada, mai la clau es pas estada virada. Basta de butar;d'un côp lei cridadissas e lei cants, l'orguena tanbèn s'auson plus ges. Dintram mai dins lo ticataca distribuït en ressôns, tornarmai la patz dau tèmps saborat nos pausa l'èime. Agacham un quadrant. Serà lèu miegjorn : lo moment dei mai nombrós e complicats dindars dins tôtei lei mèmbres. Non, Anna a pas idèa de tornar vèire lo relôtge dau sègle quinzen. Me tira pèr lo braç. Passam sota l'escalier : l'emplegat de l'intrada que nos virava l'esquina a pas agut lo tèmps ni de nos vèndre mai la bilheta ni de s'estonar que tornessiam. Aqui, dins l'ombra a miejas, una porta clavada, amb lo boton de l'esquilon electric. Anonima, ges de cartèu indica pas un burèu de conservacion ò un servici d'entretenènça. Cerada, la netedat germanica. Sèmbla un ornament lo trapelon en dessùs de l'esquila. Anna quicha lo boton. Aitanlèu, coma se quauqu'un ja esperava, nôstrei pas an degut alertât un gardian, lo judàs se tira. I/Vas wollen Sie ? Lo ton es pas amistós. Rufe. Un gardian que tèn dau Cerbèr. Me sènte de mens en mens d'aise. M'a semblât qu'Anna, maudespiech sa determinacion a venir, sa man trachelava sus mon braç. Ela pronóncia un sol nom, sa vòtz dei s'enrauca : Frankl ... Herr Hans Frankl. �49 Libres novels 1 René NELLI Mais enfin, qu'est-ce que l'Occitanie ? (Privât, 1978) Sabiam déjà dempuèi longtemps lo Renat Nelli aviá lo gost de la provocacion. Fa plaserde véser qualqu'un que refusa atal lo populisme que la demagogia. Sabiam tanben que sortit de l'Atge-Mejan, la reflexion istorica e politica del grand especialista dels trobadors e - ailàs ! veniá du - un pauc flaca (cf. l'Histoire Languedoc). Ambe lo libre que ven de publicar (un de mai), dins sa tièira alimentària, Nelli va capitar a se metre tôt lo monde l'esquina, car tôt lo dins las dents, occitanistas exagonals (tendéncia que davala) e nacionaiistas occitans (ten¬ déncia que monta), sens doblidar monde ne Per començar, aquel vièlh ocl'Occitania exista pas : «Robert Lafont est fort embarrassé par l'Occitanie (...) et il la supprime (ce dont nous nous féli¬ citons». Cal legir tanben la segonda partida del libre (problèmas sociôpolitics) en entièr per i véser una negacion absoluda de l'Occitania coma pôble e coma nacion, dins lo - citanista sus pren los «culturals». Vertat que va un pauc luènh, Nelli. Nos acontentarem aicf de senhalar los punts mai vesedors. déclara que passât tant coma dins lo présent. Aquela provocacion canina, a l'ora que los quites partits exagonals prenon en compte la realitat occitana, daissa entrevéser una marrida fe volontària e regretable de sa part. Curiosament, sol lo Partit Nacionalista Occitan se vei estudiat amb (relativa) simpatia. Lo paradoxe es pas qu'aparent, vei rem totara perdequé. una 2 - Del d'Occitania d'etnias et. a o de moment mas régions que una i a pas multituda que res liga pas defòra del sentiment d'aparténer la granda Nacion franchimada, i a de lenga occitana, mas multituda de lengas d'ôc. Avètz pas tanpauc una �50 plan vist: Nelli - qu'es de l'I.E.O. emplega lo vocabulari de nòstres enemics los pus acarnassits. Ditz per exemple : «La deuxième confusion consiste à traiter l'occitan comme langage existant en tant que tel. En réalité il est partout et nulle part. mot - Patria occitana mite. Va l'Occitania Nacion sens es estacament es a un dire amb aquô que part integrada de la francesa : «Les influences multiples (...) ne permettent plus de séparer les deux France (al singular). Il y a des siècles qu'elles ont échangé leur substance » ( p. 17 ). Paris, incapables de pensar d'espereles, e la literatura occitana es pas una literatura nacionala. Per Nelli, tôt çô que daissa entrevéser una unitat quna que siaga (economica, istorica, linguistica, sociala, politica) participa de l'occitânerie. Es un punt de vista totalament negatiu. 4 - L'occitania los occitanistas 5 - se fabrica a son Pas besonh de dire, doncas, siam aici non pas un pôble colonisât, mas de provincials (lo que coma dins los franceses; diriatz de sovent, autors Stendhal...). Nelli refusa absoludade sasir la realitat occitana ment en tèrmes diferents. un Personne n'écrit en occitan, mais en provençal, en languedocien, en gascon... Les circulaires ministériel¬ les ont donc raison de parler de l'enseignement des «langues d'oc» et non pas de l'occitan». 3 Per explicar la revindicacion nacionalista actuala, Nelli, - del mo¬ ment que nega l'Occitania coma pôble - parla d'«individualisme»: «Le régionalisme est une protesta¬ tion de la personne». Consequentament, l'estacament a la causa de la torna bons Alara, cossi explicar que con¬ damne ambe tant de viruléncia las tèsas (despassadas, del «colonialisme ba sap pas) interior», e qu'agache ambe mai de simpatia las del P.N.O. ? Cresèm que l'explicacion es simpla : Nelli vei dins las ancianas teorias de Lafont, l'influéncia de la «Politique française» e del «gauchisme international». Las idèas un pauc descabestradas de mas contan li semblan al contrari des- volopar una teoria universala, e que deuriá pas res a la mediocritat dels «théoriciens locaux». Car, emai Nelli pense tèrmes vam çô «las» franceses e Occitanias provincials, contrari lo buta a en un exaltar tôt d'universal e de mitic (e non pas de nacional) dins la pensada sudista. Adonc refusa l'Oc¬ citania coma realitat nacionala, e son sentiment particularista refolat que i s'exalta gigantalas, a dins a de presa sus materiala. de construccions condicion qu'ajan pas la realitat immediata e Car, per Nelli, solas comptan las L'Occitania exista pas dins los faits, e la sublima dins un des- idèas. passament 6 perpétuai. Mas, per las régions occitanas integradas a la França, qué poiriá arribar de plan al nivèl institucional? E ben, aquf, Nelli demanda una - decentralisacion timidôta de l'Estat �51 digus a gaucha ne vòl Per quant als partits occi¬ francés, coma pas pus. ditz servisson pas a res, del moment que i a de partits exagonals per prene an carga las revendicacions regionalas. Poiriam butar pas luènh l'estudi e mostrar, per exemple, de contratans, diccions en substància que enôrmas dins las analisas istoricas. La plaça manca, pr'aquò siaga, per tôt occitanista serios, las contradiccions, las las simplificacions messorgas e abusivas son trop evidentas. Un libre qu'ajustarà pas res a la glòria de Nelli : regretam de véser cossi e, un que vièlh occitanista volontariament dins metre se atal reire-garda que pas res de bon ne poirà pas sor¬ tir, ni per el, ni per son païs. una Romièg PACH de nautres tres e en tèrmes clars. De naudels autres : los soi-disant minoritaris. De l'Occitania, prumièr. Aviam parlar de régions, de colonialisme interior, de decentralisacion al nivèl exagonal, qu'aviam gaireben doblidat que siam una nacion non pas minoritària, mès dominada, çô qu'es pas. talament l'abituda d'ausir exactament la mèma causa. Sabi ben, lo libre del Petrella s'apela Renaissença de las Culturas Regionalas, mès quand siatz Director del Centre Europenc de Recèrcas en Ciéncias Socialas, consultant de las Comunautats Europencas e tutti quanti, aquô vos força saique a una resèrva al nivèl dels titres de çô que publicatz. Aquô rai, çô que compta es lo dedins, e vos remandi a la paja 35 de l'obratge, ont l'autor vos explica clar coma d'aiga que l'Occi¬ tania es una nacion sens Estât. Apuèi quand vos ditz que l'ennemie es l'Estat-nacion centralisator ne po- dètz tirar las conclusions que vos agradan. Per ieu, pensi que i a un mièg entre una nacion sens Estât e Estat-nacion un A prepaus de : Sergio SALVI : Patria e Matria (Vallecchi, 1978) centralisator. E ? vos I a réneia Salvi tanben que entre nazionaiità fa e una diferegionaii- tà, de qué te fotre en l'aire totes las regionalistas aplicadas a l'en¬ semble occitan. Salvi que ditz (reviri de l'Italian, que lo libre es pasencara traduit) : «En considérant lo cadre politicò-istitucional de i'Eurôpa occidentala, es pas complicat de prevéser que la distinccion espanhòia (1) entre nacionalitats e régions ai dedins d'un même Estât, e la teorias Riccardo PETRELLA : La Renaissance des Cultures Régionales en Europe (Entente, 1978) Urosament qu'existisson, aqueles estrangièrs ! E cossi poiriam, nosautres, venir jamai zenofòbas ? Te demandi un pauc ! Oc, urosament que Sergio Salvi e Riccardo Petrella sonaqui perparlar futura solucion constitucionala del problèma atal pausat, es destinada a s'exportar dins los autres pa'ises, �52 siagan rigidament centralistas la França, en camin de dévo¬ lution coma la Granda Bretanha, regionalistas coma l'Italia, provintialistas coma los Païses basses, en que coma de fédéralisation cors coma la Bel- gica, emai fédérais coma la R.F.A.». E, pus luènh, parlant de las «minoritats» de l'exagône : «Lors dreits nacionals del moment que son pas encara reconeguts, pòdon èsser violats». Es doncas una los rapòrts entre nacions de rapòrts de força de dominant a dominât. E çô qu'es vertat per los pòbles, perdequé séria pas vertat per los òmes ? Perdequé los que lutan contra l'esplechacion d'un pòble per un autre serián pas tanben los que lutan contra l'esple¬ chacion de l'òme per l'òme ? Es lo contrari que seriá estonant. Défait, tat ont seràn pas estats un vertadièr pas pòt pas absurditat de confondre las ques¬ nacionalisme èsser autra occitan causa que socia- lista. tions regionalas e nacionalas. Per çò las questions de luta de las classas, que los grands pensaires a la sauça Luta Occitana se'n servissián per refusar tota idèia de nacionalisme occitan, Salvi mòstra plan çò que n'es. E cita Pier Carlo Begotti : «Una analisa de classa rigorosa e que toca seriosament istoricò-materialista se pot pas brica redusir a la simpla antitesa abstracta entre borgesia e prolétariat, per çô que es antiistoric e anti-cientific, a t'epôca del colonialisme, de téner pas compte de las categorias de nacionalitat e de colonia La classas, doncas, es luta vista de coma las luta al dedins de nacionalitats e nations dominadas et dominantas». Sufis d'una ana¬ per véser qu'es absurde de «pausar d'un costat una nation per refusar d'autre costat un Pro de citations. lisa un pauc Tôt aquô per vos mostrar un pauc siam. E al nivèl teoric era pas flambant costat occitan fins ara, ont ne qu'aviam pas de teoricians, aict, que posquèsson pensar de faiçon liura e descomplexada lo nôstre problèma nacional. D'un costat una nation, de l'autre un régionalisme. Coneissi pas ieu de distorsion mentala pus dangieirosa. Urosament las causas càmbian. «Un espaci, un poder », ven de declarar Lafont. Aquò pot èsser una frasa istorica e anonciar enfin una analisa clara, sens cap d'ambiguitat, farà doblidar «de la Région l'Autogestion», libre grèu de recuIadas. Esperarem amb impaciéncia las prochanas analisas de Lafont. que nos à logica nationalisme». Se siam encara de nacionalistas vergonhoses, en partida, es a causa que fasèm pas encara plan coma cal lo partimënt entre nacionalisme imperialista e nacionalisme national. Lo prumièr servis a justificar lo cadre estatal ont un pòble fòrt n'oprima d'autres mai flacs; lo segond, lo sol que siaga justificat, es l'otis per bastir una socie- Mès acabarèi pas sens dire que los libres de Salvi e de Petrella parlan de l'ensemble de las nacions oprimidas de l'Eurôpa occidentala. Lo prumièr insistis suis aspèctes teorics, lo segond suis aspèctes culturals. E se completan manhificament per nos rapelar : 1 Que la question nacionala occitana deu èsser pensada dins un cadre pus ample que l'Exagône, e que pôdem pas pus faire coma se - �53 l'Euròpa se cercava pas. Nòstre oripolitic s'alarga. L'orisont éco¬ encara 2 Que lo reglament de l'afar - impausa lonan a çô dels editors. Manuscrits lor publicacion es totjorn retardada per manca de sôuses. Cal plan véser los esfôrces coratjoses dels editors que refusan tant coma pôdon una politica d'edicion a «compte d'autor». Dins A Tots per exemple, sus un quarantenat de titres, 36 son sortits sens que l'autor agèssa res a donar. 90 % Empacha pas mens que las caissas son vuèjas e que d'autres manuscrits espèran. A l'ora que los autors se multiplican, es encara impossible de los publicar al ritme que caldriá. Paradoxe d'una literatura qu'existis, que viu, que bolis... e capita pas a una mesa en ques¬ tion lucida de l'Estat unicament dins sas Fins ara gausàvem pas francés, que e pas institucions. tròp. E michantas Darnièr Silenci nomie tanben. occitan pus qu'aquel pòdon ben sortir. Çò qu'es grèu aquô's de véser que, d'aquel temps, los manuscrits s'amo- sont ara? Romièg PACH , (1) Que vei subretot sul papièr, se mès çò que decaup los Catalans nos semblariá, aplicat a l'Exagòne, un progrès dels grands. Question de maduresa del sentiment nacionai (R.P.). sortir. A aquela situacion anormala, vesi pèiras a lançar. La prumièra sus l'Estat que refu¬ sa a un public potencial important los occitanofônes de naissença - lo ieu de responsables. E de - drech de prene contacte ambe lor cultura nacionala. Mès d'aiçô se'n A prepaus de : MANU : Lo Darnièr Silenci (4 Vertats, 1978) Pas grand causa a dire sus aquela poësia. Res de novèl ni d'original. Rima. De sentiments ninòis e ten¬ dres, sovent ben totes un image desesperats, Per lo ton tant siam luènh de ara nos que gaire- los poèmas s'acaban sus de mòrt o de destruccion. coma çò que per la qualitat, 4 Vertats fins aviá donat. Aquô's pas grèu, pr'aquò. De michantas poësias n'avèm déjà vistas e ne tornarem véser mai que volèm. A compte d'autor de non causas parla ben pro. La segonda pèira, e aquela saique n'estonarà qualques uns, la cal escampar sus un nombre mai o mens important de personas que se dison occitanistas, mès que lor occitanisme va pas dincas a sortit lo bilhet o lo chèc que caldriá per sosténer de temps en temps la cultura que se'n pretendon los aparaires. Per exem¬ ple, se las 1500 personas del Conselh d'Estudis de l'I.E.O. despensavan cada de an en libres occitans la mitât çô qu'escampan en parcmètras, contravencions, autorotas pagantas, etc..., veiriatz Larzac, Blanc, Esquiu �54 gràcias al dius alucar cinquanta quilòs de ciris a la capèla de l'11 bis, carrièira de la Concòrdia. e los autres rendre dels editors occitans e anar dire que, dins las circonstàncias actualas, digûs se pòt pas prétendre occitanista se, dins la mesura de çò que ganha, sosten pas financieirament las edicions en lenga Tôt aquô per d'òc. Se cada occitanista fasiá son dever e crompava, los bons manus¬ crits esperarián pas. Per ara fasèm ambe çò qu'avèm : sens sòuses e public trop estrech. Ambe l'espèr, pr'aquô, de passar lo pus lèu possible la vitessa superiora. E cal comptât tanben suis occitanistas per rendre aiçò possible. amb un Romièg PACH jorn lutas per faire nàisser. Un albre a de brancas e de racinas. Vois agantar los dos caps de ta vida. I a pas de présent sens passai. Per aquô es una atituda sana. Sana del moment que s'agis non pas de s'endormir, mès de pescar a la sorça pro de vam lançar l'accion de bèi. enveja de l'escriure aquela enfança, per te donar rason, puèi que bas as decidit, que te la fas pus polida que non èra. Es normal : sia's escrivan. I a la realitat, i a la rason que vols, e l'Art de l'escrivan que se ven mesclar a tôt aquô per trasformar un passât mort e sovent sens retlèu en cèrca d'identitat en ôbra literària, en justificacion de per As talament luta. Aiçô Roqueta ba faguèt. Jaquéstanplan dins son Chabal d'Orgulh. La te prenes, ton enfança, la pastas d'Art e de tôt çô que vols Heliàs metre fas ne dedins, vertat o pas vertat, e libre. E cal èsser plan niais un demandar un rebat fidèl (fidèl qué ?), un récit vertadièr (per rapôrt a de qué ?). Çô pus polit es çô que t'inventas,la vertat pus vertadièira es la que te créas, e de que me pot faire que lo vièlh Estôqui siaga mort sus un camin, ambe dos per a Sovenirs d'enfança Avèm totis de comptes a reglar ambe nòstre enfança. Totis e totjorn. Alaras quand siás escriveire, per exorcisar qualques sovenirs, ton enfança l'escrives. Ei dich totjorn. Poiriá dire de pertot tanben. Mès quand siás occi¬ tanista,es a dire aparaire d'una lenga mièg-crebada e que, coma disiá lo poèta, la mort de ton pòble l'as darrèr tu, lo pes de l'enfança se fa pus fort, e pus fòrta l'enveja de retrobar per l'escritura e dins lo passât, çò que dins la vida de cada de davant ornes de e una femna e très que cal de tèrra pel camin, folhum e de cèl endarrèr per lums çô e prenga sa justa plaça ? de saupre s'es atal que qu'aquel côs Me'n foti moriguèt lo vièlh e me foti tanben de saupre s'a jamai existit o se sortis dels fantasmes de l'autor. Me'n foti e ba vôli pas saupre. Per çô que, en mai, i d'indecent a contar auriá quicòm son enfança atal, tota cruda, sens Art e sens artifici, sens quicôm que venguèssa amagar çô personal, sens aquela �55 ombra de dobte que fa que, legi- santas tanpauc, saique. Totas las guent Lo Poèta es una Vaca o lo Chaval d'Orgulh, lo legeire vei pas fanças se en en- qu'a causit el. La vertat dels faits es sens cap d'interés, emai saique existis pas. Aquò's un trabalh d'escrivan. N'avèm atal un paquetonàs dins la literatura occitana, dempuèi Vida semblan. Es doncas pro clar : i a de monde que son escrivans, e d'autres que ba son pas e ba seràn pas jamai, proba¬ ble, emai s'ennegresisson de tonas de papièr. Un escrivan es un ôme que, per son Art, (e me passaretz l'image gaire original) tresmuda la realitat objectiva en quicôm de pus preciôs e de portada universala. Una vida contada sens Art, ambe totes los detalhs possibles, aquô saique poirà interessar (e encara !) los etnològues del sègle XXI, mès coma literatura es embestiant e ba disiá d'Enfant de Batista Bonet, emai sai¬ que abans. Quicòm d'util le e de pus naut - a la limita de l'indecéncia. Es quicôm de dificille, de contar sa necessari per una literatura que se vol compléta. ta de sovenirs. A tôt que çô que l'autor li vòl plan daissar véser. Ni mai ni mens. «Legis-t'aquò e fai-ne ton pro e me demandes pas mai». Aquela ombra es la part res de l'Art. Çô que l'autor vòl plan mostrar. Çô qu'a causit, e contât del biais Mès i a de monde qu'ensajan e capitan pas. De monde qu'escrivon lor junessa d'un biais qu'apren pas res a digús, que fa pas abançar qué que siaga, que mena pas 'nluòc. Aqueles libres d'aqui son escriches en bona lenga, bona grafia, estille impecable benlèu. Fa pas res. Son sens art, sens gost ni gosta, sens chue, sens res. Se ditz ben pro que la bona literatura se fa pas ambe de que - vida. Tôt lo monde pas alquimisaquô los candi¬ dats als «sovenirs d'enfança» farián ben, desenant, de i pensar bravament. Romièg PACH bons sentiments. Es évident. Çô que saique es encara mai évident, aquô's que sia's pas escrivan sens un mini¬ mum d'Art e sens aver quicôm mai a dire que cossí èras malurós pauròt lo matin quand caliá anar a l'escôla e Robèrt LAFONT La Primiera Perso na (Federôp, 1978) cossi la curava mamà te mocava e te las aurelhas e te passava la etc, etc... ad libitum. camisa, Aiçô vol pas dire qu'aquel mon¬ de qu'escrivon lors sovenirs dins de libres récents agèsson abudas de junessas mens interessantas que las de es Roqueta, Jaqués-Heliàs, mens etc.. Ni interessantas ni mai interes¬ Amb Larsinhac Lafònt aviá donat (1951) son vam a Robèrt la prôsa d'ôc contemporanèa, per i far aténher vint ans puôi un de sos somets amb l'lcòna dins l'Iscla (1971 (.Vint ans ont Lafônt demorèt au còr de nôstras batèstas per dignitat de l'escriure. una novèla �Tôt lo mond aviátrapat d'accents decepcion per parlar de son policièr parodie Tua Culpa (1974). Cossi, pasmens, auriam pogut destoscar tant d'intensitat dramatica dins la psicologia garrèla d'un flic complexat coma n'aviam trapat un còp èra dins la.descripcion de la fin de lo sol subjècte digne d'interés). A cô de Bodon, la mort. A cô de novèls venguts a la paraula coma Pièire o Creissac, èra lo desavi d'una exis- téneia las a conquistada sus de Tabséncia. Per lo pre- pro penas raras mièr Lafônt (abans 78), lo subjècte qu'an dau raconte èra las monadas de fenèstras. dau mond ? pas cap Degun aitanben aviá pas assenhalat, en fòra dau récit que vau çò que vau (lo legeire n'es jutge), cossi Persona marca la copadura amb aquela tematica. Non que Lafônt quitèsse de s'interessar a la misèria dau ieu uman engabiolat Lafònt i aviá renovelat son art d'es- La Primiera remission dins deri- criure. La modernitat dau debanar dau raconte, la perfeccion estilistica sens d'aquel provençau rodanenc qu'aviam pas jamai conegut tant rie de possibilitats de pintura e d'evocacion, aquí çô que ressortis d'una relectura en 1978 de Tua Culpa. Non, Lafônt èra pas dins la carrièira òrba. Tua Culpa èra pas qu'un ensag, un anonciament de quicôm autre. Mas aquel ieu se vai aqui trucar a d'experiéneias veritablament exterioras. E per lo quite fach de son esterioritat, incompreensiblas e inquietantas que mai. I a l'administracion, aquel mostre freg e tentacular qu'embarra la veitura dau narrator sus una plaça de Catània, qu'escracha los ostaus d'un quartièr anonim que cabis las enigmas d'un potz vièlh amb au fons una man que bolega, que força lo E ara avèm la Primiera Persona. e brutaus qu'an perplèxa la tropelada barjaira dels legeires occitanistas. A las jornadas Occitanô Catalanas de Montpelhièr se bracejava força dins totes los cantons a prepaus de dos subjèctes : los accents dau diccionari de Taupiac, e la Primiera Persona ! Cau dire qu'avèm aquí quicôm de totalament novèl au nôstre. Crenhiguèsse pas de far sorire los istorians serioses, plaçariâi aquel libre entre Vèrd Paradis e lo Gojat de Vint contes brèus laissât Novémer, coma una montjôia dins prôsa. Mas es trop lèu per se pausar de questions sus l'influéncia d'aquel libre sus los l'evolucion de nòstra escrivans nôstres de deman. Çô primièr lo subjècte. Cambiam registre. A cô de Manciet e de Max Roqueta èra lo temps (Lovecraft diguèt qu'èra per un escrivan de sôri de carn. son carcan Lo títol o ditz pro ben. det de la destinada de dos amaires fasent abotir sus la marrida via lo camin de servici de las autôestradas. en es viscuda aqui coma una de consecracion dins aquela La mort mena liturgia de l'absurd. I a l'espaci qu'es pas qu'una abs- America, es qu'existis ? L'amor meteis, luôga de dobrir traccion las tir : gàbias de l'èsser, fa aquel desavi. Ven emocion estetica bada, viscuda cion per doas pas pas refinada qu'aforqu'una e desti- esclaire ni exaltapersonas qu'an caduna vida e sos secrèts, dins un sa quadre gadget d'ostaus a sospresa, de veituras, e d'incomunicacion fonsa, que fai somiar als décors de carton dels teatres. Ges d'escapa sens �57 d'aquel latz. La vida E lo e la mòrt tanben son significança. Basta d'una pila plaçada per l'equipa dau professor Negre per perlongar l'existéncia d'una envolopa materiala sens vida. Au cap d'aquel torn d'orisont, qué demôra a l'òme sol ? De se rescontrar a la cima d'un sèrre, dins una iscla perduda de Norvègia. E d'èstre terrificat per l'espéra d'aquel rescòntre. E çô mai terrificant es que sus lo camin, davant el, vei pas res. I a pas de projeccion autonôma de son ieu a l'exterior. Tôt nais, se sens resclaus e s'acaba au dintre de legeire dins tôt aquò ? Cada nòva laissarà dins el, toc per tòc, un limbèl d'aquela sabor de l'absurd vist per Lafônt. En levant los uòlhs dau libre, agacharà la vida d'un uòlh nòu, mai lucid, mai critic. Lo meriti immens de Lafônt es de nos obrir las endrechièiras d'una vista nòva de las causas. sieunes. ment Lafônt i contribuis fortasa Primiera Persona. De amb seguir. son J.F. BRUN sicap. Irremediablament. SAURAMPS LIBRARIA La Veirièira dau Triangle, Plaça de 34000 Montpelhièr Tel. 58 76 97 « la Comedia TOTA LLENGUA FA FOC « Tota cultu- poderosa se deu fargar sa mitologia per veire lo mond amb d'uòlhs ra » Tota lenga fa fuôc » (Jordi Pere Cerdà) �58 Joan-Pèire TARDIU Jorns Dobèrts (Edicionsde l'Escôla Occitana d'Estiu, prèmi Pau Froment, 1977) L'abotiment d'una lònga cami- nada d'ascèsi poëtica : un reculh de 48 paginas, coma una pèira angulara poësia d'òc. Per lo premièr còp despuôi la flambada, uòi damorçada, dels Poètas de la Descolonisacion, la generacion qu'a seguit trapa lo tòn nòu e just que i desfautava. Me rapèle de çò qu'escriviá rives Roqueta dins un dels darrièrs Viure : una poësia facha d'esitacions, coma se entre la serenidins l'istòria de la èra e la violéncia de la generacion de 68 arribàvem pas a tat d'un cqp Aquela remarl'aviái meditada mai d'un côp. Dins un sens òc, chauchàvem. D'unes, coma Joan Pèire Baldit, perlongavan las experiéncias tematicas de 68, amb una reussida formala qu'anonciava quicòm autre. Mas qué ? Los pus joves furnejavan dins trobar nôstre camin. La paraula se tiba en còblas estrechas, ambiguas, rebolissentas de significacion contenguda. Aqui per lo ton. Per çô qu'es de la composicion de l'òbra, eau diferenciar très partidas. Començam per 23 còblas d'una mena d'art poëtic, o puslèu de reflexion subre l'art poëtic : Cèrqui la corva dolenta de! cèl cèrqui lo cant que me trèva lo cant desencantat la fin delpoëma... e La fin dau sa tòca, poëma, aquô's tanben motivacion : sa Cal que lo poëma Tôt drama lo arrapada a se legible de l'escritura d'òc, la cima d'una lenga qu'es a morir venga : ca, d'autras contradictôrias. saupre poësia diferentas e Era impossible de direcccions, vèrs ont s'adralhava la jove d'òc. Impossible de Sèm al fons de la pluèja pels camins d'auton la canta exacta. a cercar La segonda part dau libre repren las Geometrias de l'Amor. Los legeija lo pre¬ naissença dolorosa que s'aconsomissiá puòi dins las angoissas repetitivas de la de «Oc» ne conoissián mièr movement : Una res abans de tornar levar sa tèsta aquela Auba de Caramen- endrechièira comuna. Dobèrts las causas devèrs s'esclarzisson. Es lo premièr libre vertadièirament important d'un trant, vida... poëta nascut après 1950. Joan Pèire Tardiu còpa definitivament amb la facilesa, per còps un bricon infantila, de sos predecessors. L'escritura rejonh un nivèl d'exigéncia e de rigor que sol, de la genera¬ cion precedenta, Gardi anonciava per plaças. Pas una paraula gratissa. Aquela explosion sauvaira se deslarga, e ven butar en èrsas successi- définir una Amb Jorns carn, vas aqui qu'es la libertat sus e la l'absurditat de las causas, formulari de mòrt e de resurreccion. Aquela abséneia fondamentala de l'Autre (a) que dau mai lo boscam amb fresa dins los acoblaments de la carn, dau mai se resclaus dintre �59 las muralhas imperietrablas de sa monada. Alara la vida : perqué far ? Jûrns Dobèrts. Lo tresen capitol la mitât dau libre. Perlònga caup dins las très direccions de l'espaci aquela geometria plana de miralhs voides que se respondon : escampilhat aquelas mans rròstras empusadas d'espandi... Reprenèm l'art poëtic de çò en mai novèlas. E, après la fin de tôt, un autre lusiment d'auba... Cèl compassat en geometria cenchada Amb l'amor e buta vèrs de ribas de mai de peride que l'estiu i desvària— totara : J.F. BRUN fa mots laurar l'a ici... que se per E nos acaram au temps, amb lucidesa. Lo temps, nòstre enemic mai redobtable, a nosautres que tri- lo cadavre d'una civilisacion mièg mòrta. Jorns Dobèrts es una cronica. Mas pas quanta que siaga ! Los jorns aqui s'embolnan, se despestèlan, se dobrisson. E la cronica quita de retipar l'ande costumièr de las causas que sabiam per desvelar insidiosament aqueles grands abismes (gófias) d'angoissa que i a detràs. E aqueles abismes, Joan Pèire Tardiu los explora metodicament, d'emocion en emocion, despampant amb la précision d'un Jaume TAUPIAC Pichon Diccionari gossam naturalista la rusca mai intima de cada facieta de çò que i acipa. E transcriu aquela experiéncia en côblas cortas e quichadas sus sa significança, que constituisson en lengatge d'emocion poëtica l'équi¬ valent d'un rendut compte d'exploracion... Se lo legeire jòga lo jòc e se laissa prene dins lo revolum de lassentidas e dels tât, images, abrivat ondada de se retrobarà désorien¬ dins lo rag desintegracion d'aquela que lo Francés-Occitan (I.E.O. Tarn e Garona, 1977) Lo diccionari francés-occitan de J. Taupiac, tant esperat, ven de sor¬ tir. Es un libre plan présentât de paginas jos cobèrta cartonada. Comença per una prefàcia que pré¬ senta çò que l'autor sona «l'occitan 304 comun», lenga triá que séria una mena de comuna a totes que «permelo discors scientific». Puèi, présenta las causidas graficas e fone- ticas. La granda inovacion, demandada per lo fum d'occitanistas, es la preséncia, plan sovent, d'un «-e» de a la fin decertansmots, absent dins la grafia d'Alibèrt.Soli¬ de qu'aquelas finalas duras son pas totjorn la sola nòrma occitana s'agacham la lenga modèrna. Per exemple lo fr. «où» que se ditz ont mas tanben onte (Eraut, Roergue, sosteniment �60 etc..). Donc, sèm contents de legir solide, acide, tranquille, etc (Alibèrt: solid, acid, tranquil). Solament regretarem de veire d'excepcions curiosas : perqué donc escriure tranquille (-Hie), mas immobil, fertil, etc..(ambe -il) ? De còps que i a, J. Taupiac càmbia de grafia per un meteis mot : adieu-siatz (-«bonjour») a la pagina 75, e adiu-siatz (-«au revoir») a la pagina 242. Çô meteis quand parla d'Alibèrt, que tôt côp es Lois e tôt còp Lois. gandòla, gargolha, etc. que son tant espandits ? Idem per «montagne» (Taupiac : montanha, pas mai) que se ditz tanben sèrra, tue/suc, truc, etc. Per «brebis» (Taupiac cita pas que oelha) avèm feda,(qu'es conoscut coma lo lop blanc),betiga/bediga, goda, etc.. qué causir côrb (p. 99) e greda (p. 102) ? Perqué pas gôrb e creda, plan espandits en Lengadôc, Roergue e endacôm mai ? Auriá benlèu calgut metre las doas variantas per aqueles mots, çô que fa Taupiac per Trapam de fautas (o de decas, se volètz) coma per exemple «cheval» que Taupiac revira per chaval (caval citât coma arca'isme). Aquô's faus. Caval se ditz cada jorn en Roergue (Sud) e dins l'Eraut. Meteissa fauta per «jument» revirat per cavala ambe èga donat per un arcaïsme; èga s'emplega cada jorn dins lo Massis Central e endacôm mai. «Ardoise» revirat per lausa es pas bon (una lausa es pas una «ardoise») «chat» etc. L'alternància iniciala C-/-G : : per¬ gat o cat. La causida dels mots, plan sovent, sembla un pauc sabenta o artificiala. Per exemple «anus» (fr.) revirat per Enfin auriam aimat de veire pauc mai d'expressions, anús, fondament, que se pòt dire plan melhor la bufa. « Le buraliste» (Taupiac : buralista) se sona lo tièra tabaton cionari intéressant. e sa femna la tabatona. un qu'una de mots isolats fan pas una lenga. Donc, malgrat tôt aquô, un dic- «Abominable» (Taupiac : abomina¬ ble) pòt revirarper lordàso erètge; (Taupiac : abrutir) per ensucar (per lo solelh o lotrabalh); «accoutrer» (Taupiac : acotrar) per fargar;«agressif» (Taupiac :agressiu) se «abrutir» canin/canis, etc... Los sinonimes : plan sovent la causida n'es curiosa. Pet «bourbier», J. Taupiac ne cita très (fangàs, bauper dràs, baudrièr). Ne poiriam balhar d'autres plan emplegats (coma chauchàs), mas très es déjà quicòm. Perqué alara citar pas gesses de sino¬ nimes per un fum de mots coma per exemple «rigole» (Taupiac :regôla), que se poiriá citar canota, candòla/ Alan NOVEL �61 Revistas Tèrra d'òc, Echo viticole et occitan (51, av. Wilson, 11200 Lesinhan-Corbièras) Lo Gai Saber N° 392. Al somari d'aquel N° d'octòbre, lo problèma del sucratge, una cronica del comandant Fabre, una interviu de la Maria Roanet, e las causas acostumadas. Tôt aquò es un pauc forra-borra : la mesa en pajas e - Fondaria, 31068 (31, de la Cedex) carr. Tolosa Una de las pus ancianas revistas occitanas. Malurosament modernisa se ni dins la forma ni dins lo contengut. Séria'temps de ne pas pro, faire una vertadièra culturala per fin de revista sègle XX. besonh d'èstre sonhada. Per Noste - (c/o Lavinhòta, Rota de Bordèu, 64300 Ortés) N° 67. Se occitan siatz vos l'article de omosexual un carraretz F. gat Se siatz escòla Lacôsta. nians, etc.. e quicôm. Una revista agradiva, a ont l'encôp s'apren l'Escòla - (11600 N° 22. Per legir omosexual, vos contentaretz de l'estudi psicanalitic d'un conte bigordan, de qualques etnotèxtes présentais per R. Lapassada, d'una enquista suis Curdes e suis Arme- a Vilagalhenc) de pas seriosa Viure un ensenhament enrasinòstra cultura, per una dubèrta sus tota la vida. dins Trabucam trop sovent, malgrat l'interès dels articles, sus de fautas de lenga. Quand aurem l'escòla en occitan caldrà far atencion. Aquô rai ! La presentacion de Aici e Ara e la fotô de nòstre Director fan doblidar aqueles detals pichonèls... Merci' plan. �62 L'Escoba - (26, av. Joan-Jaurés, 05000 Gap). N° 19. Un jornal trimestral de las Alpas occitanas. L'informacion locala la Volèm Viure al Païs (34, bd. Marcè! Sembat, 11100 Nar- bona) N° 10. Lo melhor mensual d'actua- prioritat, mas n'i a tanben per los autres. Una question : «Le tourisme tue-t-il ce que le vancancier Un dels sols que vient chercher article de Ives a » ? litat que se Al pôsque legir actualament. sortiga cada mes... somari, avèm sustot remarcat un Roqueta sul Larzac : pròva lo Lanza del Vasto es una lo punt sus la situacion e la per La Bugada - (O.P. Sant Martin de Bromas) N° 31. Un 1, 04800 9 vièlha que craba e un inconscient dangieirós. polit jornal, bitrimestral, estampai sus polit papièr eplan pré¬ Al somari d'aqueste numéro, local (Provença interiora) e d'autres de portada pus generala : cronica còrsa, Felibritge e collaboracion (vesèm pas l'interès d'aquel reglament de comptes de M. Claudi Barsôtti...), Mercat comun, sentât. d'articles d'interès etc... LIBRARIA PEIRE CLERC 13, carr. Alexandre Cabanèl 34000 Montpelhièr (França) Tel. (67) 66 05 97 LIBRES ANCIANS E MODERNES REGIONALISME LENGADOC LITERATURA OCCITANA Crompa de bibliotècas - Expertisas - Catalogue sus demanda �MANADA DAU LENGADOC Mas das Paures, 34130 Mauguiò fèstas de vilatge, ferradas, corsas de nuòch, encièrros, torò-piscinas, e tôt ce que vodretz... Per vòstras còmptan entre Per las corsas a la cocarda, de buôus que los pus famoses dau moment... DESPUOI MAI DE TRENTA ANS, ESPECIALISTA DE LA TAUROMAQUIA CAMARGUENCA UN Telefòne : 29 32 44 a Mauguiò (Eraut) VOLEM VIIJRE AL MENSUAL DELS PAIS COMITATS V.V.A.P. DEL LENGADOC Per téner cada mes al corrent de l'actualitat, conéisser melhor la realitat de las lutas per una vos Occitania socialista e autonôma, abonatz-vos : TARIFAS PER UN AN (12 numéros) Abonament normal : 30 F Abonament de sosten : 50 F Per l'estrange : 37 F VOLEM VIURE AL PAIS 34, baloard Marcèl Sembat 11100 Narbona C.C.P. Seguelà, 527 50 H Montpelhièr per ���No 1 IVERN de 1979 Somari w EDITORIAL 1 NACION DUBERTA (Ives Roqueta) 3 r Interviu PATRIC 0 : quna cançon per qun païs ? 14 1 ■ -vi Endacòm mai.. LAS JORNADAS DE BASTIA (Joan-Pèire Laval) 22 ■->U Lenga L'OCCITAN GENERAL DE NOSTRE TEMPS (Rogièr Barta) ARA 25 COMENÇA DE PASSAR ORA (Joan Larzac) 35 PALAIS OBIZZI (Robert Lafont) 44 LIBRES NOVELS 49 REVISTAS 61 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 01, n° 01, ivèrn de 1979 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 01, n° 01, ivèrn de 1979 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/9e16ec83220bf2d3e02f05b6dd576aad.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (62 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22625 CIRDOC_B6-1979-01 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Rouquette, Yves (1936-2015) Patric Laval, Jean-Pierre Larzac, Jean Lafont, Robert (1923-2009) Barthe, Roger (1911-1981) Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme