https://www.occitanica.eu/files/original/6936898019eb491d7a8c5c22e81e56e6.jpg 38267888ddef39079f5d3a86f6a0c18b https://www.occitanica.eu/files/original/51aa5fe1ec62ab01b48aa335680a0abd.pdf 0cc64c11d74dc658f1fe4c2eb7d87a7c PDF Text Text Aicí c ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA C.I.D.O. 'ÉZIERS N° 4 - Agost de 1979. �Aie! ara e REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA N° 4 Agost de 1979. - Lo N° 13 F. (Païses Catalans : : 150ptas) COMITAT DE REDACCION : Romièg PACH, Joan-Pèire LAVAL, Pèire MACLOF, Francés PIC. VIGUIÈR. Maria-Clara REDACCION E ADMINISTRACION : «Parc à Ballons» 1 (bast. C), 125, Carrièira del Molin de Semalen, 34000 C.C.P. Montpelhièr. Montpelhièr 255 59 C. Director Romièg PACH. : ABONAMENT PER UN AN : Occitania, Estât Francés, Païses Catalans.. 45 F. Estrangièr 65 F. Sosten 100 F. Precisar lo Los numéro numéros que partis l'abonament. passais son disponibles al prètz de 13 F. L'abonament de sosten dona drech cion de 10 % sus las autras a una l'Associacion AICI E ARA. Estampariá dels Quatre Sénhers CPPAP 61092 reduc- publicacions de 246, Carr. de las Brussas 34100 Montpelhièr �1 Editorial EURÒPA DE LAS POLÍCIAS E ESTRATEGIA AUTONOMISTA Lo résultat de las eleccions europèas del passai 10 de junh confirma nòstras paurs. L'Assemblada es de majoritat prò-americana. La politica dels Estais, facha d'austeritat, de caumatge, de colonisacion dels païses pretenduts « toristics », traparà un vam novèl. La realitat europèa, aquò 's déjà la granda autonomistas. Los movements nacionalitaris d'una repression de mai en caça als opausants pâtisson malament mai co-ordinada. L Estât espanhòl, per exemple, mèstre dels metòdes éner¬ gies amb una armada, una policia e una justicia qu'an pas cambiat despuèiFranco, contunha d'empresonar, de torturar los Basques, e d'ocupar lors ciutats. A. Suàrez, prumièr ministre, anèt dincas Estrasborg per comunicar son « experiéneia » a sos collègas europèus. La collaboracion de las polícias espanhàla e francesa se fa ara al grand jorn. Un « espaci judiciari europèu » s'organisa : i aurà pas pus de dreit d'asili pels actes considérais coma « terroristas » Los réfugiais basques d'Euscadi-Nòrd sabon quicòm d'aquela co-ordinacion de las informacions e de las activitats policièiras. L'Estat francés, d'aquel temps, contunha de grinhotejar las libertats raire : que pasmens quita pas de se'n autà-proclamar l'apa- limitacion del dreit de manifestacion, avocats, intimidacion dels reglamentacion del dreit de grèva, de l'estatut de réfu¬ giât politic, etc. �2 PROBLÈMAS NACIONALS Acarat als problèmas nacionals còrse e breton, al luòc de reglar los problèmas politics de fons, lEstât francés repression sens pietat. mena una En Bretanha, los independentistas son trigossats dins la fanga, vergonhablament insolentats per la policia. Sufis, ara, de participar al movement de renaissença culturala per èstre inter¬ pellât o, almens, suspectât. Amb aquò, de militants mosisson en preson despuèi un an déjà, ludga que lors avocats afortisson que i a pas res dins lors dorsièrs. En Còrsa, la situacion es venguda intolerabla. Totes los procediments colonials son emplegats : intoxicacion per la messorga, amalgama de las lutas legalas e clandestinas, discriminacion dins las inculpacions, violacion de las proceduras judiciàrias, utilisacion continuala de la Cort de Seguretat de VEstat, quadrilhatges policièrs, interrogatòris musclats. Al moment de las raflas del 19 de mai, tota la région de Porto Vecchio siaguèt enceuclada, e totes los ostals visitais. Pòt quitament arribar que de vilatges siagan investits a primalba ambe d'elicoptèras. Los presonièrs, escampilhats dins la région parisiana, an pas d'estatut politic. Lo corrièr en còrse es refusât, lo dreit de visita restrengut. Aqueles patriotes son acusats d'« association de malfai¬ teurs», una lei de décembre de 1893, que los Republicans a l'epòca denoncièron coma « scelerata ». Fàcia aqueles actes de brigandatge e de terrorisme de badas las grandas manifestacions, las campanhas d'opinion dels Partits de la Gaucha « installada ». Cercaretz e traparetz pas. Lor actituda es una mescladissa d'ambigtiitat, de vergonha e de paur. dEstat, Piri a totes cercaretz : dins l'Estat espanhòl, veiretz comunistas e socialistas ambe la Drecha, las leis anti¬ terroristes fabricadas exprès contra los Basques. En Italia, veiretz dels P.C.E. lo P.C.I. ». P.S.O.E. votar, participar activament a la caça als « déviants », valent a aqueles que son pas dins la rega del « compromés dire totes istoric et �3 La Gaucha de l'Estat francés, ela, cèrca refugi dins la rigiincapacitat d'assumar lo ditat doctrinala per compensar son poder. Contunha de pensar que son camin passa per un centra¬ lisme estatal « amenatjat ». Alavetz, quand la Cort de Seguretat de l'Estat condemna de militants corses a 10 ans de réclusion, digús ditz pas res, a despart de las federacions corsas del Partit comunista, que s'acontentan de proclamar qu'« aquela juridiccion ofris pas cap de garantia d'independéncia e d'equitat », e que « lo verdicte deu èstre cassai ». Vièlha estrategia que consistis a sosténer las victimas d'una repression sens se prononçar sul fons, sus las rasons que motivan las lutas. Los militants corses son pas de paures reprimits. Son pas d'anhelons tombais dins lo quichapè del poder. Son de monde qu'an començat conscientament e sistematicament un combat la libertat. Poiriam dire parièr dels militants basques, bre¬ tons, irlandeses, etc. Lo dever de la premsa es d'organisar per eles un espaci de paraula. Lo dels progressistas es de far campanha per lor liberacion, e per un examen sériés de lors revindicacions politicas, tant pel poder que pel contra-poder. per QUISTA DE LAS LLBERTATS Alarguem l'orisont. La question de la violéncia, qui siam es pas qu 'una question evenemenciala. Un pòble causís la violéncia quand totes los autres camins son barrats. La ques¬ tion de fons es la de la libertat. Precisament, acarats, fàcia al poder insa- sissable de las multinacionalas, fàcia als Estais central-localistas incapables d'assegurar lor independéncia economica, incapables de tractar sanament los problèmas nacionalitaris, la montada dels autonomismes nacionals contra los imperialismes estatals deu èstre considerada coma un factor essencial dins l'evolucion de nòstras societats cap al socialisme que totes los militants progres¬ sistas, aici e ara, ne son partidaris. Pasmens, nos daissèssem pas enganar. Ven de mai en mai clar que l'eliminacion del capitalisme privât es pas una garantia contra Vimpérialisme : los païses de l'Est no'n balhan la trista confirmation. Los Estais, que se digan socialistas o capitalistas, �4 repriman parivament. Per aiçd disèm que l'emancipacion de las oprimidas es una condicion essenciala per la bastison d'un socialisme vertadièr, que siaga pas la masqueta d'un tip novèl d'impérialisme. nacions Avèm començat — e devèm contunhar — una analisi de la dependéncia. Devèm tanben conéisser lo poder qu'afrontam {centres de décision, infra-estructura tecnò-burocratica), e adoptar una estrategia realista. La quista de la libertat {autonomia, independéncia, qun que siaga lo mot causit) apareis, dins un monde vengut mai estreit e menaçai pelpassatge a l'atge atomic e « programat », coma una quista de vida. En lutant contra la mòrt d'una lenga, d'una civilisacion, d'una economia, d'una nacion, siam solidaris de totes los pdbles que refusan parivament l'assimilacion e la « normalisacion ». Aicise définis nòstra rega : siam nacionalistas, internacionalistas, e per un socialisme de libertats. AICÍEARA AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de crompar Aici e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLEGAS ! ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �5 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON Legeire sèmpre apassionat de Aicí e ara, siáu estât espanpèr. vòstre article subre la revista Talvera. Ai pas jamai legit « tat tala difamacion dins la premsa occitanista (...). Fasètz dire Talvera çò qu'a jamai vougut dire. » a Guiu Cavatòre, Paris (75). « Avèm pro bona mina, los occitanistas, a virar redond, a nos renfortir la premsa, los partits e sindicats exagonals. Avèm encara melhora mina a distribuïr d'anatèmas. » escampilhar, a Claudi Assemat, Trièl-subre-Sèina (78). Aici permetriá pas de portar cap de jutjament moral siaga. L 'umorisme rabiós e corrosiu de Pau Pèire deu pas faire doblidar l'interès que portam a las questions del marginalisme, concrétisât dins nòstre numéro 2 per una longa e detalhada critica del libre d'Ivon Bordet, L'Espace de l'Auto¬ gestion, ont elaborava la « teoria de la Talvera». Mas ïumor sus quai tanben e ara se que a sos dreches, tàncias, nafrar e reconeissèm que pòt, dins cèrtas circons- e macar. «La revista bolega d'idèias, causa plan necessària — e en lenga nòstra, çò qu'es força important (...). Lo corrièr dels legeires sembla dorbir larg las possibilitats de dialòg. » Andrieu Lagarda, Carbona (31). �« L'orientacion de Aicí e ara me sembla correspondre a avançada del movement occitanista devèrs ambigua del problèma nacionalitari. » una vesion una mens Joan-Carles Mercièr, Angolèma (16). Nòstre esfòrç deu consistir a sensibilisar los centenats de milièrs, los milions d'Occitans, qu'an pas encara près cons« ciéncia. Aquô fach, serà possible, democraticament, de far causida dins d'autres domenis. Lo manifèst « Mon Pais Escorjat » una sembla l'ocasion d'un bon començament, capable de recampar totas las bojias volontats. La diversitat dins l'accion deu pas mas empusar e donar de vam. favorisar los conflictes, » G. Daumàs, Usés (30). Anonciam a nôstres legeires la creacion, a comptardel numéro venent, d'una pichona « tribuna liura », ont se poiràn exprimir, sens engatjar la revista, las divèrsas tendéncias del movement occitanista. La Redaccion. �ISOGLÒSSAS Una lenga es un teissut sens cordura, fabricat sus un vièlh telièr. Mas tiras Los fiais un fiai d'ordum, d'ordum escòla e lo teissut s'estrifa per la trama. d'isoglòssas; chabra ven cabra, huèc, ausèth : ausèl, e aucèl, e aucèu... son : eicòla, lo fuòc : L'isoglòssa es la linha de partatge. Mas coneissi melhor lo cordurar que la filologia, e vôli parlar del movement occitan, enfin, del brave monde militant. Un teissut, òc. Mal biaissut. De bescaire. E que s'estrifa de pertot. Dins los moments de radicalisacion, ont trop de lum crama los uèlhs, e ont lo passatge planificat de «o farem tôt petar! » (atencion : «farem tôt petar», sens «o», es un calque sintaxic) crèba los oires vièlhs ambe de vin novèl, e daissa lo camp batalhièr dins un estât de bordèl e de rambalh rambale- jaire, de qué pòt far lo Servici-de-l'engranièra ? Segon la division sexuala del trabalh, que la societat occitana que volèm far a pas encara agut léser de cambiar, aquò's mon afaire. Puslèu que la balaja, cercarai d'autre fiai (del que lo diable oblida a la crotz del camin quand es pas de servici) e d'òli d'èrba de mila traucs. O rempeutarem pas a l'asard. Cercarem las isoglòssas. Clar que son pas dins l'ordre. Cèrqui pas a reclamar per un Musèu, vôli faire lum. 1L'ISOGLÒSSA DE AMB-A / AMB-O. Ai ausit dire, a la Fèsta de la lenga Occitana, qu'èra pas talament important. La — diferéncia s'ausis pas. Amb un briconèl d'imaginacion, òm pòt comprene lo sistèma de l'autre. Amb Pot simplificar vos un briconèl d'iniciativa, ôm pròpri sistèma. Ieu soi xmafenna, e pas una mestièr de legir ambe l'aurelha. Anirai pas duscas a conselhar de tornar analfabètas : seriá ultrà-ecologic ! fetnnu : es son �8 L'ISOGLÒSSA DEL FELIBRE. Una paraula misteriosa, que d'ont veniá. Nosautres sabèm qu'es un motvalisa dérivât de l'ebrèu (Lo Sefèr, libre de la lèi — Li sèt Felibres de la lèi) a travèrs del judeò-provençal. E de monde plan ordinaris, que rescontram cada jorn dins lo movement sens solament far atencion. La diferéncia es pas pus vesibla qu'ausibla. 0 quand s'ausís, s'ausis sustot en franchimand, qu'es pas nôstre afaire. Enfin, la diferéncia es sovent una linha imaginària, que desseparariá los « serioses » dels « folclorics », los « preïstorics » dels « progressistas »... Tôt aquò, ocal tornar véser. 2. — lo Mistral sabiá pas L'ISOGLÒSSA DE LA DANÇA. Çò ditz un Catalan : « quand danci la Sardana, oblidi tôt». Es d'afirmacion nacionala. E de 3. — plaser. Plan mai, es l'experiéncia plan fòrta e prigonda e emponhanta de la comunitat, per lo qu'es admés a dintrar dins la ronda. Nosautres, la dança nacionala, sèm pas segurs de l'aver Cresi que l'aurem lèu ambe lo rondèu. N'i a que dison que trop dançar nos far pèrdre temps, e nos fa passar per de «folclorics », un mot generalament emplegat en mala part. E que trop d'energia se pèrd (sufis de visitar los estagis). E d'autres que dison que d'èsser occitanista se limita pas a la politica, que se cal manténer en bon estât, e qu'un sautalapin val mai que la mariajoana. Question dubèrta. encara. 4. — L'ISOGLÒSSA DE COSSÍ-BEURE-LO-V1N. estât observât dins lo movement. Tôt lo monde Fins ara es pas unanime per sosténer concretament los fraires vinhairons. E i a un art de beure sens se bandar. Cossi cap de teorician s'es pas emparât de la question per i far lo çaganh, es estonant e astruc. es L'ISOGLÔSSA DE L'ALUCADOR. I a los que dison alucalos que dison briquet. Es mens polit, e de melhor comprene. Los que vòlon una lenga a porta tancada, e los que vòlon una lenga a porta dubèrta. Pr'amor qu'an encara mai d'enveja de parlar que de volontat. E reciprocament, lo rasonament marcha 5. — dor, e encara. �L'ISOGLÒSSA DE LA FRANCOFONIA. Lo francés es lenga' imperiala. Tôt dépend del gras de resignacion. E de quai serà l'oprimit per çò que, provisoriament, comprendrà pas. leu o l'autre. Pel moment, los Occitans son puslèu résignais, e dison que parlan francés per cortesiá. E mai dins los estagis occitans, la question se pausa mai d'un còp. E pas pacificament. Las categorias de l'autoplaser (pels occitanofònes) e del maso¬ chisme (pels francofònes-malgrat-que-serián-capables-de-parlaroccitan) venon per embrolhar tarriblament. La question es : o decidirem de parlar çô mai possible, o la lenga es cuècha, e nosautres amb ela. Donc : question de volontat, e de poder sul 6. — nòstra nòstre terren. 7. L'ISOGLÒSSA — novèl à'Aici DE LA NACION. La paraula nacion es lo vin Sèm pas los primièrs. Los del P.N.O., coratdisián. Las calomnias contra eles corron totjorn. e ara. joses e solets o Qualqu'un deuriá far 1 'istòria d'aquel temps. Es la venguda dels Catalans sus l'escèna mondiala qu'a tôt cambiat. La nacion es dintrada dins l'espaci de las paraulas que se'n pot parlar. (Quin malur ! Aviam perdut la lenga, e mai i aviá de paraulas defendudas, coma es defendut de manjar ambe sos dets, pasmens coneissi de païses ont es de granda cortesiá de manjar ambe los dets, e lo qu'es pas capable es un paure estrangièr). Adonc, se'n pòt parlar, e constatar la preséncia de l'isoglôssa. Es complicat. D'unes vòlon pas ausir parlar de nacion occitana, pr'amor qu'es pas de nacion souque francesa, e d'istòria sonque de 89. E d'autres que lor agradariá plan de n'ausir parlar, mas vòlon pas pèrdre l'amistat ambe los de la categoria nacionalista francesa. I a quand même un pichòt progrés : los nacionalistas franceses començan, pauc a pauc, d'admetre qu'o son, lo tabó se'n va pauc a pauc. « Lo Larzac es luènh, mas i arribarem... ». En camin, rescontram un fum de monde contents. Deguns m'a pas encara engulada, m'estoni. La montanhassa del chovinisme menaçant, ont es passada ? Probable que lo Drac del Cèl — empruntât per Mao als Occitans quina, quora Una nacion, deguns — se l'es ja cargada sus l'es- dormissiam. aquò's un pòble, plus un poder. Lo pôble, dire qu'i es pas. Lo poder, quinas que ne gausa pas pus �10 sián las formas concrètas, es necessari al pòble per morir pas. Donc, pel moment, la nacion aquò's lo pôble en quista de poder. Se'n parlarà. I escaparetz pas. Lo moment es vengut, pas solament de parlar sa lenga, mas de parlar de sos afars dins sa lenga. 8. L'ISOGLÒSSA DE LA VERGONHA. Fa un momenton que l'abolicion de la vergonha es estada decretada per la força de la — cançon e de la poësia. Pasmens una isoglòssa passa totjorn. Se pòt localisar endacòm entre l'Universitat e lo movement, del costat dels universitaris del movement Ges de mistèri. L'universitari, s'es Occitan, e assimilats. professionalament, e sustot tengut de s'autodistanciar. Estudiar la question de l'an passât, o de detz ans passais, es una tecnica. Alavetz, es s'estúdian los etnotipes, l'imatge mespresant que «los autres» an de nosautres. Paures autres ! diriá lo Perbôsc se tornava. Que Dieu lor descluque los uèlhs ! Pietat ! Se nòstra identitat deu èsser «negativa», farem de bon grat l'economia de identificar, qu'avèm pas nos léser ! — L'ISOGLÔSSA DE LA FARLABICA. Seguis mai o mens la de l'alucador. Son los universitaris que m'i fan pensar, pr'amor 9. qu'es una mica pus teorisada. Aicí caldriá èsser incompreënsible per mestrejar lo poder de la paraula : es una conducha d'importacion, qu'òm se'n mesfisa pas pro. S'òm vos compren, es que parlatz clar, donc parlatz occitan ! 10. — L'ISOGLÔSSA DE L'ALIGANÇA DE CLASSAS. Seguis sovent, per de rasons istoricas evenemencialas, la de la nacion. Per çò que los partits d'esquèrra, dominants en Occitania, son longtemps nacionalistas franceses sens la mendra nuança o interrogacion. Començan tôt bèl just a se mainar de nòstra existéncia (occitana, bretona, e Cia). Abans, la question èra estats arreglada sens discutir, pel tabó L'esquèma èra Sola la « la paraula nacion. a cò dels « gauchistas ». (evidentament mitologisada sens la deviá servir de nòrma en tota circons- encara classa obrièra » sus reïnforçat consultar) aviá la vertat e tància. Per la força d'aquela teoria, lo teatre en occitan « interessava pas los obrièrs», la lenga «balhava pas de trabalh als caumaires », etc., etc. La lista seriá longa, activitats militantas de �11 pel compresas, de çò que balha pas de trabalh als caumaires. I seriam pas solets. Mas vòli dire que lo rasonament es estât tôt utilisât milanta còps per nos destornar de tota accion occitanista. Ara lo monde començan d'entreveire que, per far la lucha de classas al païs, cal començar per se far esplechar al païs, donc, capitalistas tant « nacionals » coma possible — los multinacionals son piègers. Missants o bons, aquô's pas la question. Donc discutir amb eles, pas per lor dire que son bons, segur, mas admetre que son inévitables. Exceptât se sèm capables de far un cambiament social estructural. I a pas prosses exemples dins lo monde de socialisme capitat. Mas enfin : sèm coratjoses, la majoritat de nosautres i cresèm, e benlèu o farem melhor que los autres. Bon. Aquô nos empacha pas de far una nacion. Que pot pas èsser la nacion d'una sola çlassa. Que fariam de las autras classas? Dins quin recanton son estadas suprimidas ? Çô mai, an cambiat de nom. E malastrosament, i a totjorn de dominais e de dominants. E la lucha, coma la vida, se pòt pas trobar de arrestar. Pensi que la lucha de classas es de l'ordre de la vida vidanta, l'Occitania de l'ordre de la vida o la mòrt. Es pas çô meteis. Se sètz pas d'acòrdi, aicí l'avètz l'isoglòssa. e 11. L'ISOGLÒSSA — DE L'ESCRITURA BILENGA. Se fasètz l'estatistica de las revistas occitanas son nombrosas — veiretz que la majoritat son bilengas. E se fasètz la proporcion en surfàcia, veiretz que lo bilinguisme es totjorn un jòc inégal, e que la proporcion s'estabilisa pus prèp de 3/4 contra 1/4 que de mitâtmitat. Jòc inégal tanben, pel contengut. L'occitan, dins las revistas bilengas, es sovent cultural, pas sovent politic o écono¬ — mie. Enfin, i a division espontanèa de las finalitats de las lengas. E encara, avèm avançai dempuèi Mistral, que fasiá pas que de poësia. Una revista tota L'acceptacion de se en occitan supausa una causida testuda. a la débuta. E même de se far prene claure per de monde de cervèl estrech. Aquô's pas talament grèu; o la glôria, o fasèm per la vida. Los poèmas de la generacion d'abans, los de Messatges, nos balhan mai d'un côp l'impression que son estais tradusits del fiancés. Deu èsser una illusion d'optica. Mas sabèm, pel testimòni onèste dels actors eles meteisses, qu'escrivián en occitan, fasèm pas per �12 qu'entre eles, per las réunions occitanistas, parlavan francés. lenga seriá pas estada academica ? Se fabricas pas ton libre o ta revista dins ta lenga, cossi te pausaràs de questions tan simplassas coma : es qu'un timbre se pega o se còla? Se còla, brave amie, pr'amor que la pega, aquò's un daquòs negre e sujós que vendriá mal sus una envolòpa. E pretendi pas de tirar lo punt final sus una question seriosa, soslevada, se volètz de referéncias, dins lo Diccionari de Taupiac, dins lo jornalet de Vent Terrai, e oralament pendent la fabricacion dels libres a Vent Terrai. Ara los escrivans s'empegan las mans. Es bon signe. En e Cossi la francés seriá mens necessari. 12. L'ISOGLÒSSA DE LA MARGINALITAT. Sèm de margi¬ nal de fach, pr'amor que sèm pas gaire nombroses dins lo movement. Mas o volèm pas èsser de drech. La question — que pausam concernis tôt lo monde. Per aiçô disi la talvera de Bordet es una teoria de la coneissença — que se deu a tôt moment autodistanciar e non pas una teoria de la marginalitat. Pr'aquò avèm las nòstras talveras interioras, lo nôstre «Fòc» (Femnas d'Oc), los nòstres omosexuals que demandan a bon drech la fin del mesprètz. I a sovent de reaccions vivas contra eles. Non pas que lo monde sián pas d'acòrdi sul principi. Mas la reaccion ven de la perturbacion introdusida dins un grope plan pichòt per de questions que son pas las de tôt lo monde. Se despassarà pauc a pauc, entre bélugas, umor e colèra. La colèra es occitana. Los trobadors s'encoleravan, s'acontentavan pas de contar floreta o fina amor. que — * * * De segur deu n'i aver d'autras, de linhas isoglòssas. Es lo jòc de cadun de se situar de part e d'autra, per cada isoglòssa. Se i aviá pas aquel embrolh de fiais que se crosan, i auriá pas de movement occitan. Cadun s'aniriá tranquilòt dins son recanton. E se los fiais se seguissián l'un l'autre, i auriá pas aquela passion foguinenca de desempeutar-rempeutar los bocins del movement. Fin finala es un jòc de vida e pas de mòrt. Pr'aquò la castanhada me fa mal. E un rempeutatge a la basa m'aniriá ben. Sustot en occitan. En occitan, sioplèt ! Maria-Clara V1GUIÈR. �13 PUBLICAR A PARIS 0 AL PAIS ? L'edicion occitana, ara que siam sortits del période d'« occitanisme vergonhós », pren mai de vam, de pes e d'ambicion. Avèm demandât a Jòrdi Blanc, fondator de las edicions VENT TERRAL, de pausar los problèmas e de définir un camin possible per una politica nacionala d'edicion. Uèi, 5 de julhet de 1979, acabam de plegar e d'empegar las cobèrtas dels prîmièrs exemplars del roman de Barsòtti : La Tèrra dels Autres. Dempuèi la débuta de l'annada aquò fa quatre libres de publicats. N'avèm dos de mai sul taulièr per las « vacanças ». Sens parlar d'una quinzenada de manescriches publicadisses qu'esperan e que representan dos ans de trabalh. E sèm talament crebats de passar las seradas, las dimenjadas, las vacanças a assemblar de libres, picar de tèxtes, passar de comandas, far d'expedicions, qu'aquò nos manja la vida. Descorats, o mandariam tôt passejar per poder polsar nosautres tanben, viure, escriure. De qué volètz que bolegue ? Los autors e los legeires occitans, d'èsser occitans, son çò que son. Politicament e economicament sèm dins una carrièra bôrlha. De tôt aquò n'avèm discutit e discutit. Es pas dins un vira-man que quicôm cambiarà. E la solucion pòt pas èsser que collectiva. VENT TERRAL BUFA QUAND PÒT Per explicar çò qu'avèm ensajat de faire amb Vent Terrai caldriá començar de dire cossi se fa e se difusa un libre. Anar de la lectura dels manescriches, de la composicion d'un tèxt als passatges a cò dels libraris e als problèmas de tresorariá. Aquò's lo trimadís de cada jorn, assegurat essencialament per doas personas d'un biais entierament militant, en mai de lor trabalh. �14 Ne sèm ara a nòstra setena annada d'existéncia. Vint e dos libres de publicats, un cada an a la débuta, cinc l'an delà, sièis o benlèu sèt ongan. A fonccionar coma fasèm (lo nòstre trabalh es comptât), las recèptas (soscripcions e vendas) e las despen¬ s'equilibran. Avèm pas un sòu de mai qu'a la pas sas, a pro pena se débuta. Comencèrem pas ni per una proclamacion, ni per una declaracion d'intencion la publicacion d'una pichona benda serviguèt a ne sortir una segonda, e aital de reng. Tôt aquô sens trôpas d'idèas totas fachas dins la clôsca, a despart d'ensajar de far quicòm de per nautres, ont èrem e sens res. Idèa de far de Vent Terrai un luòc de paraula en Occitania, demèst d'autres, ni mai ni mens, dins una amira de decentralisacion de la creacion : Occitania-França, e inter-occitana. Aquò's Paratge. mas per dessenhada de Joan-Loïs Racochòt que flor que los afars s'aclariguèron dins nôstre amb las reaccions del mond, dels autors, a travèrs los contactes amb los libraris, los vendeires de papièr o de material. Amb lo trabalh e los problèmas de cada jorn. Es a e mesura cap, Al nivèl de las publicacions, ensagèrem d'alandar las portas del dilèma : poësia d'òc — pròsa d'òc a un usatge escrich mens académie e mens diglossic de la lenga : aital publiquèrem tanplan bendas dessenhadas e libres d'idèas. Ensa¬ gèrem de butar la cultura d'òc al fenestron de l'istòria e del mond : aquô balhèt tanplan Marx-Engels en occitan coma Portulan o La Tèrra deis Autres. Ensagèrem de balhar la paraula de tôt caire. De passar a de votz novèlas... en S'avèm, mai que mai a la débuta, éditât qualques librasses partatjant los fraisses amb los autors, abandonèrem lèu lo sistèma. Vent Terrai pren en carga financierament los libres retenguts. S'avèm ensajat, per la creacion d'un comitat de lectura per per la participacion dels autors a la fabricacion de lor la difusion, de cambiar quicòm als rapôrts autor-editor basais sus una longa tradicion d'irresponsabilitat d'un costat e exemple, libre, a �15 d'arbitrari de l'autre, i avèm pas sovent capitat. Urosament que a d'excepcions, mas majoritariament los autors s'acontentan de mandar lors manescriches (quand son en occitan) e de vos secutar i tant que 1'« editor lo libre es pas sortit. Puèi ni mèrda ni (l'esclau de servici) de se despatolhar. pas res. Es a » Receurem lèu mai de manescriches que de soscriptions o de prepausicions d'ajuda. Pas estonant aital que n'arribèssem un jorn a la crisi dubèrta. EDICION OCCITANA : LAS DOAS FACIAS D'UNA METEISSA SITUACION. Vent Terrai es pas qu'un vent. N'i a maites. Que venon de las quatre direccions, e mai que bufan en sens contra, e mai qu'an pas la meteissa força. En matèria d'edicion occitana — de libres en occitan o pus generalament sus la matèria occitana — se los volèm totes niflar cal quilhar lo nas un pauc pus naut. I forra-borra : las edicions associativas e militantas (Vent Terrai, C.R.E.O., I.E.O., E.O.E., etc.), d'individus (Dupuy, Cantalausa...), las edicions borgesas residualas d'Occitania (Privât, Marrimpouey, Delmàs, Aubanèl...), i a las edicions universitàrias (C.E.O. de Montpelhièr, Institut d'Etudes Méri¬ dionales de Tolosa-Lo Miralh...), i a los ostalets e ostalasses parisencs de mai en mai pénétrais pel capital transnacional (francés : Hachette, o american : Time-Life). a Importa pas tant de ne far una classificacion compléta que de véser cossi totas aquelas menas d'edicions foncionan, quand se capita, sus la matèria occitana — bruta, afrancesada, esterilisada cossi que siaga. non pas — Estent la flaquesa e la dependéncia dels ostals borgesòts residuals d'Occitania (es Paris que finalament fai abançar Pri¬ vât e mai sus la matèria occitana), e daissant de costat las edicions universitàrias que tanplan, se lo vestiment idéologie es pas tròp aparisenquit o nanterrisat, pòdon èsser d'edicions al païs, la contradiccion principala es entre las edicions occitanas — �16 militantas de força e las edicions comercialas parisencas. Dins quin rapòrt amb quina division del trabalh ? Las edicions nòstras obesisson pas a las lèis del mercat. An pas de capital ni fmancièr, ni tecnic, ni uman. Asseguran pas als autors ni argent ni promocion sociala. An pas l'aurelha dels mediàs. Las autras, si. e Consequéncias : las edicions nòstras son un brolhon de las pesquièr ont los ostals parisencs prenon los peisses (los grosses) que los interessan (ex. : la poësia de « 4 Vertats » e la colleccion « Poésie d'oc » a cò d'Oswald : i tornatz pas trapar tôt, mas una causida). A cima i a lo vedetariat : l'autor reconegut per Paris interlocutor valable e qu'a drech de parlar, e l'autre. Lo produch e sa mestresa escapan tanplan a sos autors qu'a sos consomators. Anatz mestrejar R. Laffont l'editor o Hachette e sas autras, un filhalas ! Las edicions nòstras publican mai que mai en occitan. Las edicions parisencas publican — a qualques mots prèp — en francés. D'un costat i a çò invendable (i ganhatz pas la crosta), de l'autre i a çò vendable puèi que trasformable en produch de granda consomacion correspondant al besonh de raices, al drech a la diferéncia, al voler viure al païs, aspiracions recuperablas e tôt còp recuperadas. Lo terrador-caissa. Los profièches aital amassais en amont servisson pas a publicar quicòm mai d'occitan (per ex. quicòm que seriá en occi¬ tan, o bilingue, pus malaisit de vendre) mas las colhonadas del moment en cèrca del bèst-seller que permetrà de passar l'an- nada. Aquò permet de far trabalhar directament o indirectament formiguièr parisenc en mantenent o en créant d'emplecs, e pas as Albi o a Carcassonna. de mond dins lo E mai se publicatz a Paris lo libre lo pus francés que posquèssetz somiar, aquò serà una la capitala. Balharà a anti-imperialista glòria de mai per l'intelligentsià parisenca una escasença suplementària de se gratar lo monilh, lo divendres a ser a « Apos¬ trophes » o dins totes los jornals de drecha coma d'esquèrra. E a nosautres de comptar los punts en consomant. Espectators coma totjorn. E mai pas arbitres. �17 E parletz pas avèm pas d'eficacitat melhora de l'edicion parisenca. Si qu'a plegar, nosautres los demorats, coma los camins de fèrre e las escòlas, los espitals e las maternitats. La sola eficacitat que tengue es la que nos permet d'aprene, en matèria de libres tanplan coma pel vin o pel gas de Lac, a gardar çò nòstre, a mestrejar las tecnicas tant de fabricacion coma de comercialisacion per èsser pas mai d'assistits. Viure e decidir al païs, d'un biais irrécupérable aqueste còp. que non faguèssetz pas dire çô que disèm pas. Es pas son que oposicion nacionalista o sectarista : Paris vs província o capitalisme vs socialisme autogestionari. I a los òmes. E dins cap de situacion de dominància son pas jamai totes blancs d'un costat, totes negres de l'autre. Los manescriches montan pas totes sols a Paris. Lo sistèma a aici sos profitaires e sos rebocaires. Es pas volgut solament pels trusts parisencs. E nos una Qué nos demòra ? S'es vertat que lo nombre de titols e lo tiratge d'òbras en occitan editadas al païs sián sens comparason amb çô qu'èran fa dètz o vint ans, i a benlèu pas a trompetar. La colleccion Messatges fa dos o très ans qu'es al punt mòrt. La colleccion A Tots ? Quantas de reëdicions dins los vint darrièrs titols publicats, e quantes d'autors novèls? E sustot demoram totjorn amb la meteissa abséncia d'estructuras seriosas d'edicion e de difusion. A èsser a l'escota de los qu'escrivon ara, òm se maina que la situacion es tôt bèl just lo contrari d'una situacion sanissa : sovent pas de perspectivas de publicacion (o alara es demandât a l'autor de pagar), o pas de critica, pas de resson. Pas de luòc ont l'autor pòsque tant foguèsse que discutir de creacion amb totes los qu'aquò tòca. Lo grand silenci. L'escrivan occitan demòra patologicament sol. COSSÍ NE SORTIR ? Sens parlar dels cambiament politics désirables, de qué caldriá per que nos adralhèssem un jorn cap a una situacion (qu'encapam pas encara) ont i auriá un, benlèu dos permanents, temps complet o parcial, que posquèssen far virar un ostal d'edicion occitana, o una pichona estampariá, o un començament a de difusion ? �18 1. Que los autors occitans s'engatgèssen a publicar al pais çò, occitan (aqui pas de problèma) o francés, que tòca Occitania. Aquò nos sembla talament natural, que i auriá pas besonh d'o dire. Ça que la, coma aquela practica es luènh d'èsser generala, lançam un manifèst : «Escriure e publicar al Païs », que demandam a totes los escrivans d'expression occitana e mai francesa de signar. — tôt 2. Que los autors occitans, coma o faguèron los cantaires darrièr Ventadorn, s'investiguèsson amb lors mans, lors tèxtes e lors paraulas dins los ostals d'edicion occitans — qu'existisson, o farguèsson maites a lor convenença. L'argument que i pas en Occitania d'edicion o de difusion valgiie ten pas. Cal lo libre, los libres qu'o permetràn. Quai que ne que los balharà ? 3. Que los autors occitans se prenguen en man ont son. siague pòt fabricar o difusir sos libres. De qué fasèm de mai ? Sèm prèstes a aprene los qu'o voldràn. Avèm prepausat un talhièr per aquò far a l'Escôla Occitana d'Estiu. Per çò nòstre alara qu'ensajavèm de publicar tôt çò publicadis, anam remandar a lors autors totes los manescriches e mai intéressants e qualitadoses — que poirem. A mens de i daissar la pèl — e encara ! — sèm forçats de far nòstras causidas. Quai — que — Òm pòt somiar a la batalha qu'auriá poscut representar l'Histoire d'Occitanie balhada per l'I.E.O. a Hachette. Se sas 900 paginas nos avián pas mai espaurugats que las reëdicions capitadas del Diccionari e de la Gramatica d'Alibèrt o que l'edicion de l'Integrala dels Trobadors. E mai nos fariá pas tan paur. Un libràs ? Perqué l'editar pas en dos o très volumes, o en coëdicion entre Aici e ara, l'I.E.O., Ventadorn, lo C.E.O., Vent Terrai o d'autres ? Per la « cibla » : un libre susceptible d'interestanplan occitanistas coma occitans, universitaris coma simples curioses, estudiants. Aquel libre, puslèu que de finir coma monument cultural sus una laissa o coma mèrça de supermercat o de drugstore s'ameritava quicôm mai : d'èsser l'escasença d'una batèsta politicò-culturala qu'auriá mobilisât dins tota Occitania autors e cèrcles occitans, a travèrs sesilhas de signaturas, conferéncias, expausicions. Cal creire qu'avèm pas d'imasar �19 ginacion. Anatz-i, vos, far tôt aquel batatge pel plaser d'enten¬ dre, a cada libre de vendut, tindar l'esquilon de la tireta-caissa d'Hachette. En esperant lo còp que ven. Jôrdi BLANC. ESCRIURE E PUBLICAR AL PAÏS Manifèst dels escrivans occitans Nosautres, escrivans occitans d'expression occitana d'expression francesa, conscients del perilh que i auriá de daissar l'edicion comerciala francesa, concentrada a Paris, causir sola dins lo pesquièr de las òbras, dels autors e de la cultura nòstra, puèi condicionar e promòure çò retengut, mai que mai en lenga francesa e segon sos interèsses e sas perspectivas pròprias, conscients qu'aquò fa pas que perlongar una situacion longassa de sotmission economica, culturala e lingiiistica que los Occitans patissèm dempuèi de sègles, conscients qu'aquô respond pas brica als besonhs d'una respelida prigonda, liura, collectiva e diversificada de la cultura nôstra, nos engatjam, per totas las nòstras òbras tocant lo domeni occitan, a cada còp que serà possible, a balhar la preferéncia als editors occitans e a menar al païs una polio tica d'edicion e de décision. Demest los prumièrs signataris : Jôrdi Blanc, Clara Viguièr, Cristian Laus, Ives Roqueta, Danièl Sèrgi Granièr, Romièg Pach, Miquela Lama, etc. MariaDelòrt, �20 RENFORTIMENT DEL CENTRALISME L'après-gaulisme a sovent parlât de decentralisacion e la grand tiratge s'es facha lo resson d'aquelas declara- premsa a cions oficialas. Per exemple, la decentralisacion culturala a permés a de tropas parisencas de venir portar la Cultura en «provincia». Sul plan économie, se parla tanben de mesuras decentralisairas recentas. S'agacham la situacion economica, sembla pas que las résultas sián gaire eficaças. Lo 29 de janvièr de 1979, Jòrdi Frêche, cônsol de Montpelhièr, definiguèt la situa¬ cion en Lengadòc Rosselhon coma una leucemia economica (1), e aqueste diagnostic gravissime de malautiá rapidament mortala pòt èstre alargat a l'ensemble de las circonscripcions administrativas que l'Occitania se i inscriu dintre. Aquò's centralisme contrariament adocit. S que, s es pas a es malgrat las aparéneias. la propaganda oficiala, lo considerablament renfortit Los Establiments Publics Regionals son pas de centres locals mas d'encastres comptables e estadistics. Son una creacion curiosa d'aqueste saupre-faire pompidorenc qu'aguèt mai que mai lo meriti d'escamotar la carrièra-òrba « de décision del référendum que de Gaulle ne regionalista quitèt puèi lo poder en 1969. » Pr'aquò los Establiments Publics Regionals (EPR) gausisson d'institucions, per tant embrionàrias que foguèsson, coma lo Conselh Régional, lo Conselh Economie e Social, que podrián far un pauc d'entrepach subretot en Occitania ont son dominadas per la Gaucha. Aital l'aparelh tecnocratic francés central a jutjat necite d'acampar aquelas régions al dedins de Zònas dEstudis (ZEAT) : lai dintre pament estadistic E - aqui una » tôt es aisit e : (qu'èran encara inexistentas) d'Amainatjament del Territori aquel « simple quadre de pichona remarca de detalh plena d'interés S'agissent de régions òm distinguís 1. - recam- cabis ges d'elements perturbators..., l'Illa de França : : �21 2. - - las 21 régions de Provincia. S'agissent de ZEAT òm destriarà 1. Pilla de França : - 2.-7 ZEAT de Provincia. Aquò per dire cossi es impossible d'amagar la disproporcion terrificanta que i a entre l'Illa de França (7 despartiments e la vila de Paris) N'i e lo demai de l'exagòne. a que Es pas lo cas planhís qu trason tôt còp una lagrema de regrèt aqui dessus. del Conselh Régional de l'Illa de França que se 'òmfa trop per la Provincia e pas pro per el : veire los renduts comptes de sas deliberacions. E pasmens es pas tôt. de las ZEAT de Provincia es la ZEAT « Bacin Parisenc » que compren 6 régions (Nauta et bassa Normandia, Centre, Borgonha, Champanha, Ardenas, Picardia), çô es 22 des¬ partiments. Las autras ZEAT an pas deguna mai de 3 régions dedins, e la pus granda, lo « Sud-Oèst » recampa pas que 16 des¬ partiments. La pus vasta L'Occitania es concernida per très ZEAT. 1. la ZEAT Sud-Oèst : très régions : Lemosin, MiègjornPirenèus, Aquitània, siá 16 despartiments (en excluissent la part de Pirenèus Atlanticas que correspond a Euscadi-Nòrd). - 2. la ZEAT Miègterranèa : très régions : Provença-Côsta d'Asur, Lengadòc-Rosselhon, e Còrsa (En levant los dos despar¬ timents de Còrsa e la part Catalana de las Pirenèus Orientalas). - 3. la ZEAT Centre-Est : que cabis doas régions : Auvernha (quasiment tota occitana) e Ròse-Aups (qu'o es per mitât). De notar que la part economicament pus viventa de Ròse-Aups es la - part non De occitana. qué vòl dire sul plan économie ? Escotem los estadisti- cians oficials. Los depaus a actius vista regionals o a representan esquematicament los a las Bancas, al Crédit Agri- cort tèrme fâches �22 còla, é las Caissas d'Esparnha. Los passius regionals son los crédits a cort, mejan e long tèrme fâches pel meteis ensemble d'establiments financièrs. Las très ZEAT occitanas o a dominanta occitana fican aital, Ula de França non presa en compte : Centre-Est - es tresen se classi- pel nombre d'abitants, los actius e los passius. Miègterranèa es quatrena pel nombre d'abitants, segonda pels actius, e sieisena (sus 7) pels passius. - - Sud-Oèst es cinquen pel nombre d'abitants, los actius e los passius. En indici, los actius per abitant al 31.11.77 son dins l'ordre : mièras ZEAT : las très pru- Miègterranèa, Centre-Est, Sud-Oèst. En matèria de passiu régional per abitant, Centre-Est es segond darrièr lo Bacin Parisenc, e son darrièras (sieisena e setena plaça) las ZEAT Sud-Oèst e Miègterranèa. Aquestas estadisticas indican clarament cossí Jôrdi Frêche aviá plan rason de pausar lo diagnostic de leucemia. En patologia umana una leucemia se caractérisa per la proliferacion de cellulas sanguinas anormalas qu'envasisson lo sang e totes los organes, li empachant de fonccionar normalament. Occitania, exception facha per la ZEAT Centre-Est (es a dire mai que mai la part francesa de Rôse-Aups), se caractérisa d'esparnha per rapòrt de capitals per un excédent considérable las utilisacions economicas localas d'aqueles capitals. Autrament dich, los circuits financièrs estent en França çò que son, la pompa a finança amorsada en Occitania arrosa las entrepresas del Bacin Parisian, del Nòrd et a de l'Est. E acabarem amb doas questions. 1. - Cossi viatjaires a se fa qu'un airal geografic tant vast, e que los la velha de la Revolucion industriala i observavan una �23 riquesa superiora al rèsta del païs, e ont i aviá de centres écono¬ mies tant importants coma Bordèu e Marselha, aja aital conegut un anequeliment économie tant grand ? 2. Lo fach que l'essencial de la prumièra Revolucion indussiaga fach entre 1830 e 1860, d'un temps de centralisacion economica absoluda, explicariá al mens aitant coma la situacion geografica septentrionala de las menièras de carbon, la diferéneia de prosperitat economica considerabla que i a entre triala - se Francia Occitania ? e Un problèma que laissarem la perspicacitat de nòstres a istorians. Jacme ESCARPIT. (1) Reiinion del C.E.S. de l'E.P.R. Lengadòc-Rosselhon del 29-1-79. Vert de sortir... TEMPSES Poèmas de Francés Severac (Ed. Aici e ara) Per sosténer nôstra revista, per per vòstre plaser, soscrivètz Cada volume : adujar la poësia d'ôc, : 13 F. franco. Chèc al nom de Aici e ara. �24 Ven de sortir - - - Occitans a las edicions VENT TERRAL sens o saber ? (Maria-Clara : Viguièr), Francés), Bestiari. Aubres, Vinhas (J.-M. Petit e P. La Tèrra dis autri Per reçaupre (Claudi Barsòtti). los très volumes, mandar à Vent Terrai un chèc de 100 NF. Vent Terrai, Enèrgas, 81350 Valderiás. VENTADORN Disques Occitans 1 Carrièra de Lorena 34500 BESIERS Tel. : (67) 28.71.97 MAI DE 30 CANTAIRES E POETAS, MAI DE 80 DISQUES 33 E 45 TORNS, DE «NOVELA CANCON OCCITANA», DE «TRADICIONAL», DE MUSICA CLASSICA, ETC... Demandatz lo catalogue. �25 L'OCCITANIA A L'E.N.A. L'EscòIa Nacionala d'Administracion s'es dubèrta pel prumièr côp a la question de las lengas dichas regionalas. Es un eveniment que ne cal pas minimisar l'importància. Ives Barelli, ancian escolan de l'E.N.A., définis l'intencion e l'esperit d'aquela recèrca que i participée L'Escòla Nacionala d'Administracion a pas bòna reputacion cô dei militants occitanistas. Lo parisianisme de son recrutament e lo jacobinisme de quàuqueis uns de seis ancians escoen lans, ambe lo simbôle de l'Estat centralisaire sènta ne'n son la que l'Escòla repre- rason. Pasmens, aquò empachèt pas un detzenat d'escolans de la promocion Miquèu de l'Espitau (sortida de l'escôla lo promier de junh d'aquest an), a eu se jonheguèron très auditors estrangiers de l'Escòla, de s'interessar pendent son escolaritat, dins l'en¬ castre d'un trabalh d'opeion, a « L'Estat, la lenga e la cultura occitanas ». Ne fasiáu partida. Aquela experièneia doblament novatriça. Pèr començar, au domeni dei lengas «regionalas». Aquò anèt pas sèns engralhar quàuqueis apreënsions en naut luec, mai devèm a la vertat de notar que poguèrem invitar a l'Escòla quau vouguèrem, çò que permetèt ais occitanistas mai eminènts de venir parlar en tota libertat. En realitat, la reflexion subre aqueu sugèt despassèt de lônga l'encastre deis escolans que participèron a l'opcion. Pèr pròva, lei conclusions de l'estudi nôstre an recebut un aculh força favorable en cô d'un fum d'escolans, emai dins la nauta Admies èra la promiera fes que l'E.N.A. s'interessava nistracion. L'experiència fuguèt tanbèn novatriça en regard de çô que s'èra fach fins ara sus lo domeni occitan. Ensagèrem, efectivament, de menar una reflexion prigonda e sèns complasènça subre la situacion actuala de la lenga e de la cultura d'ôc, subre sa de resurgèneia e son avenidor. Ensagèrem d'eliminar tota forma maniqueïsmè dins la relacion Estât francés - Occitania. �26 La carència e la responsabilitat dei poders publics dins la matèria èran, de segur, de bon constatar. L'avèm fach. Mai avèm escondut tanpauc l'insufisència, pron frequènta de nòstre ponch de vista, de la démarcha occitanista. Fonccionaris francés ligats a l'unitat de la França, mai — e pensam qu'aquò's pas contradictôri partidaris pèr la rason coma pèr lei tripas de sauvagardar la personalitat culturala de l'Occitania, e consciènts dei reformas estructuralas que fau metre en ôbra dins lei domenis administratiu e économie pèr la garantir, avèm fach de prepausicions qu'avèm vougudas realistas e recevablas pèr i capitar. Pas au sègle XXI, mai uei se lo podèm, e, bensai, se lo volèm. pas — Nôstra démarcha es estada resumida dins la letra d'acom- panhament dau rapòrt subre quau desemboquèt nòstre trabalh. Ne n citarem ara quàuquei tròces, virats a l'occitan pèr la comoditat dei legèires. * * * Question trop de tèmps laissada de caire pèr l'Administracion, lei lengas dichas regionalas represèntan un patrimòni cuiturau important que risca de disparèisser lèu sèns un sosteniment actiu de la part dei poders publics. Principala lenga regionala pèr lo nombre dei locutors, geografica, lo rôtie istoric e la riquesa de sa literatura, l'occitan fa partida integrament de la personalitat dei régions meridionalas, que çô qu'a porgit ai culturas francesa e europèa deu èstre apreciat coma se deu. Lo grop de trabalh, un côp constatât que la diversitat de la lenga (lengadocian, provençau, gascon, nôrd-occitan) empachava pas son unitat, e que son usança, emai reculèsse sensiblament, demorava encara viva, s'es intéressât a la respelida actuala, atestada particularament pèr la cançon, lo teatre, e lo vam dei liceans pèr l'estudiar. l'extension Longtèmps ostila, l'actituda dei poders publics pèr lei lengas regionalas evoluïs despuèi quàuqueis annadas. A l'ora d'ara, ni lo Govèrn, ni lei quatre gràndei formacions politicas francesas veson pas aqui ges de menàcia a l'unitat nacionala. Pasmens, maugrat quàuquei mesuras — principalament en matèria d'ensenhament — lei realisacions concretas son força lèntas a venir e, pèr exèmple, l'occitan a pas encara plaça a la télévision. L'indiferéncia — emai quàuquei fes l'ostilitat — son trop espandidas en çô d'un certan nombre de fonccio¬ cargats d'aquélei questions. encara naris �27 Après aver analisat lei revindicacions deis associacions oocitanas, lei vòts exprimits pèr leis elegits locaus e regionaus, leis experièncias menadas a l'estrange e lei condicions especificas de nèstre païs, lo grop de trabalh es estât menât a prepausar un nombre donat de mesuras visant principalament aespandir l'ensenhança facultativa de l'occitan a tótei lei gras de l'ensenhament, a li dubrir lei grands mejans de comunicacion de massa, a sostenir la produccion culturala d'ôc e, d'un biais generau, a rèndre mai aisidas leis iniciativas localas e regionalas dins aqueu domeni. Aplicadas, metrián enfin la practica francesa en culturalas armonia ambe lei recomendacions de l'U.N.E.S.C.O. de lengas regionalas. en matèria Nòstrei prepausicions pretèndon pas constituïr una politica culturala d'ensèmble que, coma que siague, èra pas nèstre trabalh de la concèbre dins l'encastre de l'opcion, mai vèlon alimentar una reflexion subre lo sugèt. La memèria onte desboquèt nèstre trabalh tèrna prene leis elements principaus de la question, e presènta lei diferèntas conclusions subre quau lo grop a aderit. Aqueu document (...) deu èstre considérât coma un ponch de partènça mai que coma un ponchfinau. (...) L'ambicion deis escolans que l'an redigit es efectivament de participar a l'esfèrç de sensibilisacion subre lei lengas e lei culturas regionalas, e de mostrar l'interès e lei possibîlitats que i auriá a sauvar e promèure aquélei lengas. * * * Aqueu rapôrt serà probablament éditât abans la fin de 1979, Espérance occitane, en cò d'un editor qu'es encara prematurat de nomar. Mai tre ara, sovetam qu'aqueu trabalh porte pèira per una melhora compreneson dei probièmas lingiiissota lo títol L tics au dintre de l'Estat francés. Ives BARELLI. �28 Endacòm mai... LO F.L.N.C. PARLA Donèrem, dins lo numerò 3 de « Aicí e ara », la poslclon dels aatonomistas còrses. Aqueste còp, son los independentlstas del F.L.N.C. qu'an la paraula. Presentam l'introduccion de la « declaracion liminària e un tròç de la « declaracìon istorica », tèxtes totalament inédits que slaguèron legits quand se dubriguèt lo procès dels 21 patriòtes còrses davant la Cort de Seguretat de l'Estat, en junh passât, e que nos posquèrem procurar al prèp dels avocats, que mercejam. » INTRODUCCION DE LA DECLARACION LIMINÀRIA Sénhers Jutges de l'Estat francés, Se consentissèm, uèi, a paréisser davant vautres, cerquèsdins aqueste assentiment cap d'enveja de mendicar vòstra cleméncia, cap d'intencion qu'auriá per tòca d'amendrir la portada de nòstres actes. Aicestes, coma o veiretz, son la manifestacion concrèta de las aspiracions légitimas del Pòble còrse setz pas dins sa volontat manifèsta de sobeirana. se tornar constituïr en Nacion Forts de nôstra legitimitat, nos sembla impossible que posquèssetz un sol moment envisatjar que l'acceptacion de paréisser davant vautres porte cap de mena de crédit a una legalitat qu'es per nautres totalament estrangièira, e que reconeissèm pas. Se manlevam a l'expression francesa sa terminologia, es ni mai ni mens per garantir als jornalistas franceses e internacionals la compreneson dirècta de nòstre messatge. Combatents del Pòble còrse ièr, presonièrs de l'Estat francés uèi, avèm estimât utile, per la causa justa que servissèm, de refusar pas l'ofèrta que nos fasètz d'una tribuna excepcionala, que nos permetrà de denonciar fàcia a l'opinion internacionala l'òbra illegitima e malefica del colonialisme francés en Corsa, e d'explicar atal lo sens e las rasons de nôstre combat. Es indenegable que vòstra Justícia es pas la nôstra; clar qu'es pas la de nôstre pôble. Per nautres, es la lei perniciosa del conqueridor, que porta amb ela las poténcias ont pengèretz nôstres reires. �Trasfèrt dels òrnes del Fronte de Bastia a Paris. �Clf'd1dineao7pammr6esétaè9ci),dLqgumso«òbrrnàt.gCljPa»sèi. d(NPdoo9neevtueEscntstâi'dadfraupeichràa, desfach s'èra fdòonraçraà La que �31 Pretendètz jutjar al nom del pòble francés, segon vòstres principis de 1789, de pretenduts ciutadans franceses de Còrsa, per prejudici contra l'integritat del territòri. Vos denegam lo dreit d'o far. Vos o denegam al nom del Pòble còrse, al nom del dreit dels pòbles de dispausar d'eles meteisses, al nom de nòstra legitimitat istorica. L'Istôria, Sénhers Jutges franceses, nos jutjarà. Mas atencion ! jutjarà tanben totes aqueles que son als ordres del immortals colonialisme francés. Non solament reconeissèm pas vòstra justícia, car es l'emanacion de l'Estât francés, borrèl la Nacion còrsa. tèm, mas la comba- sens pietat de Èra besonh de vos rapelar que, al nivèl de l'istòria de las nacions oprimidas, son pas los conqueridors que son a la barra de l'acusacion ? Lo dreit a la Resisténcia, lo dreit a la luta armada, es inscrich dins la declaracion dels Dreits de l'Òme, ratifícada per la França. D'alhors es mai qu'un dreit : es lo dever lo pus imperiés per un cononisat. Nosautres siam en luta contra l'ocupant francés, siam de combatents de la Nacion còrsa en camin de libération nacionala : davant vautres, Sénhers Jutges, nos consideram coma de presonièrs de l'Estât francés. Esperèssetz pas de nautres, donc, cap d'explicacion qu'agèssa per tòca de justificar nòstres actes. Los motius que nos an menais dins aiceste Tribunal d'excepcion, ont trònan de tribuns liberticides que se son donat lo dreit de nos jutjar, desenant los coneissètz. Es que sera necessari d'ajustar, Sénhers franceses, que, a las afirmacions messorguièiras de la propaganda contrariament largament escampilhada pels mediàs infeudats al colonialisme, siam pas ni l'emanacion d'una classa sociala, ni los vailets d'un Partit, ni los adèptas d'una ideologia a la mòda, ni de fanatics, jos l'empèri de la desespe- ni tanpauc d'individus qu'agisson rança ? Siam los enfants de la Nacion còrsa, militants del F.L.N.C., responsables, clarament conscients de nôstre dever urgent envèrs nòstre pôble, qu'es ni mai ni mens de li permetre de tornar prene çô seu qu'a perdut : sa sobeiraniá nacionala, sola garanta de son emancipacion, sola capabla de li evitar una mort segura a corta escasença. �32 Totes los militants del Fronte di Liberazione Nazionale di a Corsica que se presentan davant aiceste tribunal d'excepcion francés tenon a assumir lor responsabilitat plena e entièira, sul plan politic tant sul militar, dins las accions de la luta de siam totes solidaris, puèi que cadun de nautres participa a totas las décisions del Fronte, que siaga al nivèl de la causida dels objectius, de l'execucion de l'accion, o de la revindicacion politica. coma liberacion nacionala còrsa. Afortissèm que I al F.L.N.C. de militants responsables, conscients s'acabarà ambe l'independéncia de la Nacion còrsa. a pas que d'aveire engatjat la luta istorica de liberacion que * * * PRUMIÈIRA ETAPA DE LA GUÈRRA DE LIBERACION NACIONALA Lo 5 de mai de 1976, a la velha del procès d'Aleria, naissiá lo Front de Liberacion Nacionala de la Corsa. Lo 5 de mai de 1976, lo Pòble còrse apareis resolgudament sus la scèna de l'Istòria. La majoritat dels patriotes corses se son recampats al dintre del F.L.N.C. per balhar a la luta nacionala còrsa sa dimension vertadièira. Lo temps de las ambigtiitats e dels discorses dobles es acabat. En junh de 1976, Sergiu Cacciari sol paguèt malament la temporària de la luta armada. Sap, uèi, que son sacrifici reculada es pas estât van. Lo procès d'Aleria, que siaguèt una temptativa de retorn a l'explicacion de tip économie e sectorial, a pas poscut amagar lo començament de la luta de liberacion. La nocion S'agissiá, d'autonomia dins lo cadre francés es mòrta. quita formulacion o mòstra, d'un non-sens, tant del punt de vista de sa significacion prumièira coma del punt de vista de sa significacion amagada. La sa França a pas jamai balhat un tal estatut, e prétendre reformar l'Estat francés sul plan constitucional reven a s'enganar sus sa natura vertadièira. En mai d'aquò, aquel rasonament nos regarda nalas de pas. Conven benlèu a las diferentas minoritats nacioFrança, mas non pas a un pais ocupat pels Franceses. �33 Nòstre pòble a pas jamai comprés lo mot «autonomia». L'ambigíiitat del tèrme a, en partida, entrepachada la presa de corisciéncia nacionala dins los prumièrs meses de l'aprèp-Aleria. Per quant a la pretenduda etapa sul camin de l'independéncia que seriá l'autonomia, nòstre pòble sap ara çò que n'es. Aquela solucion, malgrat la bona fe evidenta de certans caps autonomistas, pot pas menar enluòc. Es impossible d'arribar a l'inde¬ pendéncia en passant per la legalitat francesa e la non-violéncia, car la quita natura del colonialisme empacha aquò. Lo colonia¬ lisme, aquò's la violéncia armada, l'opression e l'estofament nacional, l'espleitacion sociala e la dominacion de la borgesiá estrangièira, amb a son servici los notables indigènas. Lo colonialisme, qu'es la violéncia institucionalisada, pòt pas cedar qu'un còp lo cotèl jos la garganta. Se pòt pas amenatjar : lo cal tombar ambe las Nòstra violéncia armas a la man. resisténcia, nòstra violéncia es légitima, représenta la volontat populara que se quilha per tornar venir sobeirana. es car I a pas de democracia, pas de sufragi universal jos la bòta de l'ocupant. Lo réformisme es sonque un biais d'amagar los interèsses de qualques uns, luôga que nautres, Pòble còrse, volèm la Victoria de totes los enfants de la Nacion corsa sus las forças de l'opression francesa. Gaireben totes los militants autonomistas an raligada la luta vertadièira. Demòra pas que qualques regionalistas caparruts, los collabos e l'ocupant francés per pensar que i a pas de problèma còrse, mas de simplas questions economicas. Los caps de clans pòdon ben multiplicar las declaracions de somission a la França, al pè dels monuments que' rapèlan lo sovenir del chaple de nòstres paires al profièit dels colonialistas. Poiràn pas desvirar nòstre pòble dels camins de la libertat. Lo 9 de setembre de 1977 lor portèt lo pus clar dementit. decretada la jornada feriada en pregant insistentament los fonccionaris que se rendèsson al desfilat. Los notables avián convocat lo Pòble còrse per anar al desfilat que commemorava lo 9 de setembre de 1943, per plebiscitar la França e condemnar lo F.L.N.C. Malurosament per eles, i agèt pas que qualques bandièiras francesas exibidas per de barbosas. Aquel jorn d'aquí, l'Administracion coloniala aviá �34 Lo 5 de mai de 1976, dins un manifèst en cinc punts, F.L.N.C. definiguèt los objectius principals de la luta : - - Reconeissença dels dreits nacionals lo corses; Destruccion dels instruments del colonialisme francés : armada, administracion, colons; - - - Establiment d'un Poder nacional còrse, popular e démocratie; Realisacion de la reforma agrària; Independéncia. Lo 5 de mai de 1976, lo Fronte anonciava la volontat assegurada del Pòble còrse per tornar conquérir sa libertat nacionala. Tôt lo Pòble còrse se retroba al Fronte, qu'es pas que la concreti- sacion de la consciéncia nacionala dins los actes. Lo Fronte, eretièr e motor de la resisténeia bi-seculara contra l'ocupant francés, farà petar lo carcan colonial. Aquel carcan colonial francés qu'a fait d'un pòble liure e sobeiran un pòble fòra del temps, fòra de l'istòria, un pòble d'assistits, escampilhat, dominât, sens lenga, sens cultura, sens avenir. Ambe lo Fronte, l'òme còrse torna venir subjècte de son istòria, récupéra son temps a el, sa lenga e sa cultura mediterranèa, torna trobar sa dignitat e sa fiertat d'òme liure. Lo Pôble còrse sap que lo Fronte, que luta per la fin de l'opression coloniala, es tanben portaire de la fin de l'opression sociala. Car los enfants de la Nacion còrsa qu'accèptan totes los sacrificis per desliurar l'òme còrse de la tirania francesa, son pas prèstes d'acordar de privilegis a una classa per contunhar l'espleitacion jos una autra forma. I aurà pas de novèl Sgiò, es a dire pas de novèla borgesiá parasitària, e encara mens de borgesiá neò- colonialista sus nòstratèrra desliurada. Pendent très ans, lo Fronte a menât una luta pre-insurreccionala e de propaganda armada en évitant volontariament de far de victimas. La França, totjorn fidèla a çò qu'es, e incapabla de tirar las leiçons de sas cagadas en Africa e en Orient, a respondut amb un mini plan de Constantina en untant generosament los notables locals, e una repression sens pietat, la pus massissa despuèi la conquesta. Nautres, militants del F.L.N.C., siam lo Pôble corse en luta, siam dins aicesta sala del Tribunal francés per anonciar que luta de liberacion nacionala contunharà, qun que ne siaga la lo prètz, dincas l'independéneia. Vos tornam ni en botant rapelar en reglaretz pas res ambe la repression, los patriotes corses. Per un militant que preson �35 d'arrestat, n'i a de detzenats de prèstes per prene sa plaça. En Còrsa, cada femna e cada òme pòrtan dins eles l'eretatge de sègles de resisténcia e de révolta. Cada òme e cada femna son prèstes a adujar o a júnher lo maquis. Los maquisards tiran benefici de la solidaritat agissenta de l'immensa majoritat de nòstre Pòble. Nòstra resisténcia es invencibla; per la tombar, vos caldriá chaplar totes los Corses. FRONT NACIONAL DE LIBERACION DE LA CÒRSA (F.L.N.C.) AICÍ E ARA A L'UNIYERSITAT OCCITANA L'equipa de la revista animarà, d'Estiu de Nimes, quatre foròms : 1. - Lo 4 de setembre 2. - Lo 5 de setembre a 15 oras LOS PAÏSES DE L'EST. CÒRSA (amb 3. - 4. - un a 15 a l'Universitat Occitana : NACIONALITATS DINS oras : LA LUTA NACIONALA responsable còrse). Lo 6 de setembre a 15 oras : LA LUTA NACIONALA BASCA (amb un responsable base). Lo 8 de setembre a 15 oras : LO CAMIN OCCITAN DEL CAMBIAMENT SOCIAL. Per totes rensenhaments sus l'Universitat Occitana d'Estiu, s'adreçar a la Seccion del Gard de l'I.E.0. na de l'Asenièr, 30000 Nimes. : 6, andro- �36 TIMBORLA Timborla sarrava los cinquanta ans. Un òme coma un brau : bèdre, que conoissiá pas sa força. E aimava pro de ne parlar, quora se capitava, de la siá ponha. Bravàs, plan de biais ambe sos amies, ambe sos vesins. Podiatz lo fissar, lo capinhar, l'espeçunhar un bocin : s'encanissava pas, s'enchifrava pas per tant pauc. Ni mai los utisses que petan lo fuòc e tronan mai fort que lo tròn de Dieus li avián pas jamai fach paur, a nòstre Timborla. Aqueles apleches de fèrre que semenan la Mort. Cal dire que son atge l'aviá forviat.de las guèrras. D'unes calugasses de son temps, en 44, èran anats faire petar lo fusilh ambe lo Maquis. El èra demorat a la bòria de son paire, ont fasiá besonh. Era patron, ara, Timborla. Très enfants; una filha qu'aquò li prusiá de se maridar. Un òme urós, que menava plan sa borieta. E, tôt còp, endeveniá plan en faguent lo sens contrari dels autres. Tenètz, aquela annada que disèm, avián pas aguda, pel Causse, la tan canissa secada del mes de mai. Aurem polida récolta ! Òc... Comptèssetz pas vòstres escuts abans que siaguen a — — Postal. pluèjas venguèron al mes de junh, emai julhet. Un jorn de cinc de trempes. Aquela annada, força monde posquèron pas dintrar tôt son fen. L'èrba copada secava pas : poirissiá defòra. D'unas pradas siaguèron dalhadas pas qu'ai mes d'octo¬ bre, per amor que l'èrba novèla posquèsse butar l'an que ven. E aquel fen, que non valiá res, lo cremavan per las pradas. Un còp de mai, Timborla aviá plan capitat. Faguèt qualques jorns de solelh qu'aquòs èra un pauc trop lèu per dalhar. Dalhèt, el ; e fenegèt sens patir. Sentissiá, aquel òme, devinhava lo temps que fariá. Dalhas tròp lèu, li disiá un vesin. L'èrba non es coma lo blat; pòt esperar. Epasmens... De bèl e — An aquel jorn de setembre, Timborla èra content de se. A Ambe la pluèja qu'es tombada e lo solelh dintrada polida récolta. �37 qu'es pr'aquò vengut, lo roibre buta. Los autres, pecaire, auràn pas pro fen, e pas ges roibre. Se risiá d'aurelhas, Timborla, to'n davalant la còsta de Busens ambe sa pichòta dos-chavals. Qun bon afar ! Pacha facha, se son picats dins la man per un parelh de vedèlas. Cal dire que fasiá un pauc lo traficaire, Timborla. Augan, força monde an pas pro fen; poiràn pas avidar son bestial; los prèses an cabussat. Un crâne afar, a Busens, a fach. Bon òme, sempre bravàs, auriá poscut pagar un bocin mens. Mas, anem ! el sabiá pas escorgar lo monde. Aquelas vedèlas, las anarà quèrre deman ambe la betalhièira. Pauras bèstias ! Son magras. Las delargavan per un pelenc; rosigavan un cadenàs. Ne cromparà qualquas autras. A pro fen per las avidar, el. Un òme urós, Timborla. Passa bon temps. L'ivèrn, a l'aubèrja, quand son lasses de jogar a las cartas, un amie ditz, tôt côp : Te sovenes, lo jorn que ne fasiás trucar dos ? Se fa un pauc pregar, Timborla; puèi conta. Aviá vint e cinc ans, a l'epòca. Per la fèsta de Lesbinals, una còla de montanhòls li volguèron cercar bregas. N'assuquèt très o quatre; e puèi ne teniá dos pel copet, un per cada man, e los fasiá trucar, lo nas de — l'un contra lo nas de l'autre. Aima contar, Timborla. O apària plan. Vos n'abenatz pas de l'escotar. Aquô fa passar lo temps e porta pas tòrt E los Caracos que te raubavan las galinas ? a degús. — — E... ? El aviá pas jamai cercat bregas a degús. Son aire bonifàcia aviá enganat e atissat d'une calugòts. Avèm dich que Timborla aviá pas jamai ausit cascalejar la mitralha, nimai tronar lo canon. Saique se lai èra anat, el, auriá fach paur an aqueles utisses del diables. Mas li aviá una causa que Timborla asirava pro : lo canon de Nòstre Sénher, lo Tròn de Dieus. Degús o sabiá pas. Sa femna, benlèu, se n'èra un Quand èra defòra e qu'un auratge espinchava, el pro lèu. Cal pas far banhar lo monde e pauc avisada. recaptava lo bestial. Deman farà se jorn. E quand tròns e liuces fasián los calucs, Timborla aviá quicôm a far a l'estable. Seguèsse pas que per velhar bestial non s'empauruguèsse. sempre que lo �38 Aquí, portas plan barradas, se vesiá pas los liuces, s'ausissiá tant lo sarrabastal. Lo pelaudàs se sarrava de las vacas, lor parlava... Se pensava benlèu qu'aqueles quintals de carn e d'òsses lo podián parar del tròn. 0 ! n'aviá pas gessa paur, nòstre pelaudàs. Creguèssetz pas aquô ! Sonca aimava pas los liuces : li fasián cigalejar los uèlhs. Aquel jorn de setembre, plan content de se, aviá davalada la côsta de Busens. Aquô venguèt d'un pic. La grêla l'atapèt a Lopiac, e puèi de pluèja espessa, coma s'ambe de semais la vojavan. A pro pena se posquèt agandir a Lapanosa. De Lopiac a Lapanosa, li a pr'aquò pas qu'un quilomèstre. Se plantèt pel plan d'aquel vilatge — lo plò, que dison aqui —. D'automobilas s'èran arrestadas, ja. Emai de camions. I se vesiá pas pro per caminar. Dins sa pichòta dos-chavals, Timborla cutava. Estrementissiá quand ausissiá petar lo tròn de Dieus. Qun auratge ! Baste me seguèsse pas atardivat a Busens. Baste agèsse esperat a deman ! Mas l'aubèrja es pas qu'a vint o trenta passes. S'i podiái anar, seriái melhor qu'aicí, e poiriái beure un pic per pas — me remontar. Mas que, amb aquela pluèja, del diables ! E los trôns ! seriái tôt banhat. E aqueles liuces Òm diriá qu'aquò s'espaça. Òc-ben, s'espaça. S'entancha, l'auratge. Qualquas automobilas se'n son anadas de pel plan. Emai un camion. Me vau asardar. Pas qu'unes vint passes : i serai lèu. L'ivèrn, Timborla aviá sempre lo berret sul cap, coma fasèm l'estiu, aquô li teniá la clòsca tròp calda, estent que nòstre òme aviá lo sang verturiós e qu'aviá perdut totes sos pialses. Fa que cargava un capelon de tèla que lo parava plan totes. Mas que, del solelh. Anem ! — plòu pas mai : se cal asardar. Ai besonh de beure un còp. bon Durbís la porta de l'automobila, se plòu pas Sentis l'aiga encara. sus la clôsca : quilha defòra... Bogre ! la tèla del capelon para la pluèja. An aquel moment, un liuç. Ni mai cap de bomba atomica!.-E un tròn de Dieus ! Un tròn que ressondiguèt un brieu, un brieu... Subte, lo pelaudàs s'estremèt dins son autò. Ne tremolava, �39 d'aquela. Cutava. Sentissiá la siá clòsca trempa. Aquel capèl non la pluèja. Lo volguèt dostar per se fretar la clôsca ambe lo mocador... Pas mai capèl... En volguent sortir, l'ai tombât dins l'autò, saique. Atanben, sentissiái la pluèja. Cerquèt lo capèl dins l'automobila. Se mudèt de plaça per lo melhor quistar. Davant, darrièr, pas ges capèl. Sosquèt un pauc. E alara, el qu'aviá pas jamai paur, n'agèt una, mas una, que li torciá los budèls. Mièg estavanit, repetava : Lo liuç m'a près lo capèl sul cap... Ploviá pas mai, que Timborla èra encara amorrat sul volant de l'autò. Etremolava, e repetava : Lo tròn m'a près lo capèl sul cap... Se remetèt un pauc, pr'aquò. Me cal anar beure un còp, que n'ai besonh. Èran partidas, las âutomobilas que s'èran agromeladas sul plan. Un camion encara estava aqui. Los quatre o cinc ômes qu'èran a l'aubèrja vegèron dintrar un mai-mòrt. Blanc èra, son morre, coma la toalha de l'altar. De qué as ? Siás malaut ? Podiá pas parlar. Li balhèron un veirat d'aigardent, e puèi un para — — — — — autre. Se remetiá un pauc. Faguèt : Lo tròn m'a près lo capèl sul cap. — L'endeman, trobèron pel plan una pelha, quicòm que los chaupit. Assagèron pas solament de veire çô que camions avián podiá èstre. Fa très quand — cada son quatre ans d'aquô. Dempuèi, l'ivèrn, lasses d'apariar las cartas, un ditz : o Te sovenes, Timborla, man e que d'aquel côp los fasiás trucar, lo nas que ne a teniás l'aubèrja, un de l'un contra lo ambe nas de l'autre ? Sap contar, lo bogre. Las apària plan. Quand es acabada, l'istòria d'aquela batèsta, istan un pauc, los ômes; soscan an aquela força d'ercula. Epuèi, un autre fa : Dise, Timborla, conta-nos un pauc aquel auratge que lo trôn raubèt lo capèl sul cap, aquel capèl que degiis l'a pas jamai — te tornat veire. �40 un plaser d'ausir parlar Timborla. Cossi las apària plan ! plaser que porta pas tòrt a degús. 0 ditz pas, el, mas o fa plan comprene : quand vegèt un òme tan bèdre, se donèt a la paur, lo liuç ! Encroquèt pas que lo capèl e s'escapèt al brutle... coma un liuç. Es Un Pau GAIRAUD Demandatz nòstre catalogue de libres,'disques e sobre l'Occitania occitans LIBRARIA OCCITANA 38, carrièira Enric Merle 30340 Salindres Venètz, escrivètz o telefonatz au (16 66) 85 62 15 Als Cercles occitans, librariás, militants occitanistas, etc. Vos prepausafn las condicions seguentas per las comandas gròssas de la revista : De 5 a 15 exemplaris comandats : 25 % de remesa (siá : 9,75 NF. l'ex.). (siá : De 16 a 25 exemplaris comandats : 30 % de remesa 9,10 NF. l'ex.). Per mai de 25 exemplaris : 33% de remesa 8,71 NF. l'ex.). Passatz las comandas ambe pagament junt, sioplèt. (siá : �LE SÒMITOCA TÈRRA Cal viure cada jorn ambe l'alba que punta Duèrb la fmèstra al moment que canta per carrièras Vai te passejar l'esplanada de l'apesantor sus Vai prene polsada al braç de la vida Las platanas del maitin tremòlan al solelh Las nolenças se revelhan Sentiràs le buf de tota causa tornar nàisser de la nuèit Comprendràs pòt arrestar que res non �l'anar del riu cap a la mar Ni reténer longtemps sas forças amagadas ineluctablas Duèrb la finèstra al'espèr Le sòmi toca tèrra Nòstre païs festeja sos vint ans Eric FRAJ, Casablanca, mai de 79. <*!©(«) @*3 �43 LIBRES NOVÈLS exemple tala sociològa que fa un libre) en lenga d'òc, a l'equipa dels Quasèrns de Linguistica Occitana, sos GRAN ENCICLOPÈDIA CATALANA Volum 12 etc. (Barcelona, 1978) L'aventura de la Granda Enci- clopèdia Catalarya se perseguis. Encara très volumes. Es déjà un incontestable succès. L'an rendut possible l'existéncia d'una banca catalana e d'un eleit intellectual » catalanista « (argent e matèria grisa), causas que nos desfautan cruselament. Aiçô, pasmens qu'es o sabèm ben força Siam pro. que pensam que pas encara fait se çò deu faire farà. Siam forces que pensam que cal preparar tre ara los otisses de deman. e se La situacion actuala es aicesta : lo francés es la lenga de cultura e la de la mangilha. Un universitari mejan, dins l'encastre de son trabalh, emplega lo francés lenga coma scientifica » e professionala. Cal plan ganhar son pan. Los que fan un trabalh teoric de naut nivèl en occitan son donc de Personas extremament remiraMas, que cèrcan pas un profièit « Professional immédiat, e força causas sovent sacrifican causa occitanista : pensam a articles (e ara que a la per Tiri pas la pèira als autres. Dins la situacion actuala (miserabla) d'aiceste paure pais, los estudis en lenga francesa son tanben utiles, quand seriá que per l'espandiment de l'occitanisme a l'estrangièr. Empacha pas mens que qualques uns an causit una autra tactica, la del «bunquèr», que profita pas professionalament, mas que servis grandament l'occitanisme e força lo respècte. L'autonomia que volèm deu pas èstre unicament politica, deu èstre tanben intellectuala. Doas regas aqui : desvolopar una recèrca intellectuala teorica dins nòstra lenga, e s'apropriar dins nòstra lenga tôt un aquit exterior, trabalh de sintetisacion que los Catalans n'an plan comprés l'urgenta nisme, es criure de nécessitât. L'occita¬ pas unicament d'esromans e de poësias. Nòstra lenga deu tôt dire. Dins l'immédiat, s'es encara irrealista de pensar a una vertadièira Enciclopèdia Occitana, es pas irrealista brica de pensar que d'òc se deu pas limitar a questions de literatura. Lo la lenga las �44 Scientific de l'I.E.O., que publica dins sos Annals subretot d'articles en francés, poiriá prene la responsabilitat de lançar una pichona colleccion comparabla a la « Que-sais-je » franchimanda, ont serián tractadas en occitan las questions las pus divèrsas. Vesi aqui doas objeccions possiblas : 1. —Auriam pas los especialisSector fins ara tas. Es fais. Solas la lenga occitana e lo païs occitan an quicòm a i ganhar. Aquesta question essenciala per nòstre avenir impausa benlèu qualques causidas e qualques sacrificis, mas es al centre de la defmicion d'una politica culturala occitanista. Romièg PACH Ne coneissèm per l'istôria, la geografia, la quimia, la lingiiistica, la medecina, la filosofia, las literaturas estrangièiras, etc... Ademai, es totjorn possible d'adaptar en occitan un tèxte escrich prealablament dins una autra lenga. 2. Costariá trop car. Es P. Villa, S. Gavrilo Clerc, M. Perneau : IRLANDE, INSOUMISE ET REBELLE — fais. Una tala colleccion, al ritme de dos o très pichons volumes per an, costariá plan (Fédérop, Lion, 1979) encara mens car que, per Annals de l'I.E.O., exemple, los e seriá incom- parablament mai utila. S'agiriá de nos donar los otisses d'una vida intellectuala mai larga, de combatre ambe de mejans nòstres la predominància del francés, de durbir a nòstra lenga de domenis novèls per començar de ne far una vertadièira lenga de cultura, lenga totala, lenga capade tôt dire (car las bonas bla paraulas i fan pas res). Una tala politica (vulgarisacion intelligenta junta a un esfòrç conquistaire novèl) poiriá pas èstre menada, actualament, que per lo Sector Scientific de l'I.E.O. Conveni qu'es pas un trabalh universitariament (d'un punt de « vista rentable » francés). : F. L'istôria d'Irlanda es una longa seguida de guèrras, de chaples e de révoltas. Irlande Insoumise et Rebelle ensaja de nos faire seguir dins sas grandas regas lo debanament d'aquel drama e de no'n faire sasir las multiplas facietas. Es un libre de jornalistas puslèu d'istorians, car l'istôria es acabada, e lo problèma irlandés demôra pausat al prumièr plan dels problèmas nacionals de l'Eurôpa de uèi. Regretarem que l'expausat manque benlèu un pauc de clartat. D'unas causas que i a son pas pro explicitadas. Los apôrts dels que pas quatre autors poirián èstre segurament melhor coordonats. Regretarem tanben que lo libre prenguèssa pas en compte 1° �45 problèma etnica de de la l'Irlanda composicion del Nòrd, qu'explicariá força causas. Malgrat aquò, Irlande Insou¬ mise et Rebelle que, sens es bon libre un bavarditge, nos mena drech al fons dels problèmas. Una bona introduccion a la ques¬ tion irlandesa. Romièg PACH. Los que vòlon pas, endacòm mai, que aici coma las causas càmbien, an comprés la recèta : borrolatz-o tôt e divisaretz; divisatz e regnaretz. Aquô fa lo jôc del poder en plaça. Coneissèm de monde plan biaissuts an aquel espòrt. Los autors, conscients d'aquel perilh, ensajan donc de définir precisament lo nacionalisme e las nocions que li son relacionadas. Un trabalh car, coma essencial o densa introduccion rasons e urgent, precisan dins : « una una de las qu'an rendut impossible lo desvolopament teoric del fenomène nacional poiriá plan èstre Imma Tubella Eduard Vinyamata : DICCIONARI DEL NA CIONALISME (Edicions de la Magrana, e Barcelona, 1978) la manca d'una terminologia précisa, d'una conceptualisacion basica que serviguèssa a estudiar las formacions collectivas definidas pel qualificatiu de nacional ». Lo trabalh d'Imma Tubella e Eduard Vinyamata desboca sus una teoria plan coërenta. Poiriam regretar que la définition que balhan de la nacion tenguèssa pas pro Los mots son d'armas de pensada. Vuejar los mots de lor contengut es lo melhor biais d'empachar tota reflexion teorica seriosa. D'unes que i a an plan comprés tôt l'interès d'aquela manipulation subtila, e son pas¬ sais mèstres dins l'art del virarevira que te colhonarèi. Estât, nacion, socialisme, autonomia, autogestion, son de mots cal saupre définir precisament abans de los emplegar. Sens aquò, porta dubèrta al confusionisme e a las controvèrsias. compte de la contribucion essenciala dels « primadièrs del nacionalisme occitan», principalament dins l'importància balhada a la lenga autoctôna coma indice sintetic de la nacionalitat. Los critèris que prepausan demôran benlèu un pauc vagues. Demòra pas mens qu'avèm aici una contribucion teorica de naut nivèl e d'una granda lucidesa per la coneissença del fenomène nacional nalistas. e de las teorias nacio- Romièg PACH. �46 rason, mas ginacion Joan-Frederic Brun : ESTIUS E SECARESAS son Joan-Frederic Brun, poèta jove, secrèt e trop discrèt, publica enfin son prumièr libre : Estius e Secaresas. Causa de notar : a l'ora ont la jove poësia occitana èra presa, despuèi «IV Vertats», d'una fresa de modernisme, JoanFrederic Brun semblava seguir : ensages poëtics dins la revista Òc pòrtan sovent testimòni d'aquela recèrca de ritmes novèls e d'armonias desliuradas. Pasmens, nos Secaresas image pro diferent, poësias que gaireben d'una factura classica, ambe sas totas son balha dins Estius ont se preciositat dins lo vocabulari, qu'es pas lo mendre charme d'aquela ôbra, e qu'acaba de li donar una sòrta de fragiletat destemporiva e pivelanta. L'inconvénient d'aquel procediment, sustot tocant lo lexic, serà benlèu de li donar d'opacitat. Pasmens es pas granos o rapèla en pla¬ çant en exèrga de son reculh aquela polida frasa d'un dels pus grands poètas occitans d'aqueste temps — e un de sos mèstres —, Renat Nelli es : « quauque sômi de grana se ' n vai per lo cèl vuòg... e encara : Violéncia e void. Un cèl d'estiu vira e vira de tras en tras de pensadas de grand fracatge. Dins aquel univèrs salvatge de païsatges color de mòrt, l'amor e la Femna tenon una granda plaça. Entre lo désir e l'abséncia, e la fragiletat d'un rencontre somiaire portaire d'idéal, la Femna s'arti¬ cula an aquel univèrs, compliça e iniciatritz De ta : fringaira sens mercés chucar tala un dedins d'amètla la flor ultima e subrebèla per s'esvalir dins son nonrés. vel un tuita. L'autor poësia Coma denant la nuôch tôt comborit de gana e un mòstra mèstre del sonet, ambe sa versificacion abila e son sens de la metrica. An aiçò s'ajusta una cèrta e las diferentas facietas totjorn présenta : pas que d'una mòrt prumièrs l'ima- a Lo tèma dominant dins aquela ôbra prumièira es benlèu lo vuèg, lo non-res, l'abséncia, l'oblit, que (Aicí e Ara, Montpelhièr, 1979) sos solament ». Joan-Frederic Brun aici un reculh de poësia ont, per delà nos doua vertadièira l'ambigûitat de son dire, nos tornam descubrir dins la brasa e la polsa dels estius escantits. L'esséncia de la d'èsser pas clara a la Romièg PACH. �47 ment qu'on se pèrd dins l'abondància evenemenciala, e qu'es malaisit de seguir lo fiai de l'analisi. La cobèrta ditz : «lo Carnaval de Romans es una forèst de simbòls... lo reiaume d'ivèrn, la dança de las espasas, la preparacion de las cubridas, la flamba dels Brandons, l'enter- Emmanuel Le Roy-Ladurie : LE CARNA VAL DE ROMANS (Gallimard, Paris, 1979) Quand durbiguèri lo « Carnaval de Romans», tombèri sus una polida carta, e mon primièr reflèxe foguèt de m'armar del rament Que-te-sabi » de Pèire Bec e de traçar l'isoglòssa entre lo romand tant d'espaci lucha de classas». En « (o franco-provençal) l'occitan provençal. Passa entre Romans e Valença. Es pas qu'a la pagina 321, dins una noteta, que lo legeire serà assabentat. Ladurie fa passar la linha a Romans : una flor pels Occitans, se per cas romeguèsson... Ladurie es totjorn blocat sus l'importància de la question lingiiistica. N'aviá pro ambe lo latin per comprendre Mont Alhon. N'a pro ambe lo francés per com¬ prendre Romans, o se'n manca de pauc. Tanben es presonièr de la sorga escrita : l'«eleit» escriu (parla?) en francés, e amb aquò se fa l'istòria. Moralitat : cal far sa correspondéncia, son trabalh, etc., en occitan, e tôt servar, gràcia al CIDO. Aital l'istôria de 1 avenir serà pas parièra. Tornam als nòstres romaneses, °romands. Sèm en 1580, al temps de las guèrras de religion. Lucha de classas e lucha ideologica son roescladas e intricadas. Se pôdon Pas tradusir sul mode carnava- 'esc, sens que la fèsta s'acabe . L afar cia es contât ambe la minuque caractérisa l'autor, tala- la vida de i pagan la coma realitat, l'analisi propriament dicha de la tematica carnavalesca es limitada en comparason de l'aspècte istoric e sociologie. Ladurie pensa que Romans présenta una configuracion de classa a Testât pur — e deu aver rason e fabrica son e dins lo sang. de prenon — libre en consequéncia. Òm vei aici l'abituda dels editors de vendre los libres non pas sul contengut principal, mas sul contengut supausat vendable (veire l'exemple caricatural de Mussot-Goulard, analisat dins un precedent). segur, la tematica de Carna¬ numéro De val es rica tant e mai. Mas Ladurie s'abrita prudentament darrièr Van Gennep. L'assimilacion entre Sant Blasi e un ors, que fariá se congostar lo nòstre Danièl Fabre, lo daissa espantat... Sens minimisar lo e l'importància e grand interès del libre, cal dire, tornar dire dusca obtencion compléta del résultat (coma ditz Tati) que los libres scientifics que legissèm son fabricats d'un autre luôc, que tôt un pan de la realitat es multiplas absent. Las causas son negacion de las nacions dins l'exagône e tirania del : �48 marxisme dogmatic me semblan las pus principalas. Sul segond punt, cal notar l'actituda coratjosa de Touraine, ambe quai lo movement occitan entamenat a un dialogue (ambe bélugas passadas e previstas). Sul primièr punt, la responsabilitat principala del trabalh es nòstra, e se cal pas contentar d'un planh. Maria-Clara VIGUIÈR. Bernard-Henry Lévy : retrach d'un Socrates mistic besson de Clavèl. La tèsi ? Coma lo marxisme libres parla novèla de pauc. filosofia, se'n L'autor se'n pren a l'umanisme laïc eretat de la sorga grèca, presentada coma un déter¬ minisme intégral ont tota respon¬ sabilitat, donc tota fauta, seriá abolida. Lo panteon grèc séria la préfigura dels totalitarismes contemporanèus. Quitament las utopias autogestionàrias troban pas gràcia, serián pas qu'una forma refińada d'autò-integracion dins un sistèma opressiu. Qué demòra? Lo Dieu de la Bíblia. E encara, se'n proclama Lo libre (Grasset, Paris, 1979) es déjà mòrt, liquidât dins d'autres l'inexisténcia LE TESTAMENT DE DIEU e es a la darrièra rega. d'un filosòfe e non pas Çô que cèrca dins lo libre, es l'istòria d'una resisténcia, d'una quista de justicia e de libertat per l'afirmacion de l'orne sens majuscula — d'un òme d'un cresent. de novèla filosofia ? ? O almens, en diagonala. Sèm suspectais de ne legir, Legir Perqué o pas félicitais de Enfin, vau a la ne far la critica. Un lirisme tèrmes de demonstracion pesuga, e l'art d'escriure, dépréciât coma vanitat personala, emborgesament o temps perdut. Encara viraman a dels reculhir « vièlhs ». L'erudicion ? Vasta. Encara que totes los autors apelats per la demonstracion serián estonats de se rencontrar. Lo Clavèl, almens, aviá l'onestetat intellectuala de mencionar los tèxtes qu'escafava un dins l'òbra de Platon, que que sorga. grandilo¬ quent, impossible. Fa trop de temps que la filosofia se fa en L'estil ? — per son s'autò-definiriá per l'imatge balha del dieu que se farga al fiai de l'istòria. Un deliri d'una logica précisa. Una demonstracion de la relativitat de tota paraula e de tota logica — que son pas escrichas al cèl, coma èra talament agradiu de ba creire de la finituda de tota cresença. I a pas unicament l'Occitania que crèba ; tôt l'Occi¬ — dent s'escranca de pas pus èsser imperialista urós; l'Orient descobris que la guèrra es pas portada solament pel capitalisme, lo socialisme tat, una es coma es una realil'inventèron, pas pus quand Utopia endavant de nosau- �49 N'i très. a pro per question de las plaça... Ont la mesa en ideologias en lo Levy sus l'escaquièr cò de Giscard. S'es vertat, es la pròva que l'Esquèrra, perduda dins las nius teoricas, es incapabla d'integrar es politic ? Se ditz sos : a autanats. Maria-Clara VIGUIÈR carrièra d'amor. La galina s'es¬ tima melhor de far d'uòus de boès, coma los que servissián a las mametas per petaçar las calcetas. Autres còps la font rajava. L'abelha s'arma d'una espasa, per «tornar trobar las flors que nos an raubadas». L'escarabissa se'n va de recuolons... Modernitat d'un lengatge sens nostalgias o sentimentalismes. Al meteis temps, retorn cap al sègle passât ont las bèstias podián parlar, pr'amor que i aviá pas d'avions, de motors, o de musica discò » per esfaçar sa votz. Aici lo dilèma de l'occitanisme. Sèm « Joan-Maria Petit e Pèire Francés BESTIARI, A UBRES, VINHAS (Vent Terrai, Valderiás, 1979) : pas d'aqueste sègle, e pretencion de lo fargar avèm la nòstra a idèia. La vida s'es refugiada dins la coneis la dolor de nàisser a la prima, e raja dins la man coma de sang. Una imatjariá qu'Arnaut Botelhièr, sacristan a Pàmias al sègle XIV, e qu'abeurava los morts la nuèit, renegariá pas. Lo que parla de vida es amenaçat de mort a primalba. vinha, Un esfòrç de l'edicion occitana per escapar a la misèria. Per un libre d'art, polit papièr, presentacion originala. Es lobra comuna d'un pintre e d'un poèta. Cada poèma es escrich a la man e fa còs ambe l'illustracion, mescla de dessenhs e de colatges retrò. S'aimatz lo retrò, seretz comolats. Los poèmas, n'avètz ausits qualques uns, cantats per Patrie. Aubres e bèstias son traspausats dins un espaci de lengatge a la Lewis Caroll. Sautan de la craba còp, avèm al un perièr, sens pr'aquò sortir de la societat quotidiana. La platana es un fonccionari, condemnat a far d'ombra. E condeinnat a morir estofat jos la Peira. La palomba a perdut sas alas. La cagaròl s'escapa sus sa que Maria-Clara VIGUIÈR J.P. Miroglio, G. Le Querrec, J.P. Faye : PORTUGAL, 1974-1975 (Hier et Demain, Paris, 1979) Voldriam coma legir sovent de libres aiceste, qu'es absoludament �50 ambe de fotòs Sud ineditas, la « Revolucion dels Ulhets», qu'enflambèt lo Portu¬ ciós remirable. Retraça, es en la fa 1974 escagassat. Es pre- cossi ensagèt quai lo tombèt. saupre d'espelir, 1975. Ne fa l'istòria, e ne tira las leiçons. Car l'interès de çò que se passèt al Portugal es grand. Un movement de joves capitanis que tomba sens tirar un côp de gal estât de e e Joan-Pèire LAVAL. comprene, — una dictatura en plaça despuèi 1926. Un movement populari de basa, que créa sas pròprias estructuras, unitàrias e apartidàrias : comissions de besonhaires, unions de païsans. Un M.F.A. (Movement de las Forças Armadas) que dona l'indepen- fusilh déncia — a las colonias africanas e politisa la populacion ambe de campanhas de dinamisacion ». Una classa obrièira que fa de la reconquista de las richessas nacionalas son afar a ela (« La tòca « de la comission dels trabalhaires dels chantièrs navals de Setenave, nacionalisats, nacionala es dins Yindependéncia la construccion maritima, ambe la formacion de tecnicians portugueses que rem- de dire uti¬ lisât coma una laboriosa botiga de susor pel pus grand profit de la tecnologia suedesa avançada »). plaçaràn los suedeses, que lo Portugal siaga per pas pus Lo libre analisa a bocinons la montada dels perilhs pendent l'estiu de 1975, fixa la granda res- ponsabilitat del Partit socialista e explica lo complot de drecha del 25 de novembre de 1975, que faguèt cabussar l'experiéncia. Un socialisme de basa que tordonar l'esper en Euròpa del nava Léon Cordas : LA BATALHA DELS TEULES (Les Presses du Languedoc, Montpelhièr, 1979) Léon Cordas a çò que eau per far un bon escrivan : una lenga ufanosa e limpida, una conois- larga de l'anma umana dins çò qu'a d'essencial e d'escur, e sença sens dau drama. Tanben La Batalha dels Teules es un morsèl requist per 'los amators de bêla pròsa d'òc. Vau lo lo côp de se laissar emportar sus aquelas ondas planièiras de vida umana ont la dignitat dels païsans s'afana a renàisser sus de camins de révolta. Pus prigond dins l'espessor dau raconte, d'èrsas de passion amplas e ombrencas bastisson a bêles paucs un univèrs de violéneia nadiva que nos planteja a las antipôdias de l'Occitania pintorèsea e bravassa ont lo libre començava. Cau èstre a l'encôp païsan e escrivan d'òc per parlar dels ômes de la tèrra amb tant de justesa brutala. E es aqui lo vertadièr Cordas. Lo bavarditge e las digressions inutilas qu'encombran lo lit>re �51 l'amagan tôt còp. Cordas nos a pas donat encara lo récit d'una sola tenguda, viu e quichat coma ponh, que sèm en drech de desirar d'el. Un libre que fariá mai de plaça au silenci, miralh de l'angoissa umana, un libre de passions testardas que se barrariá sus son subjècte a luòga d'èstre escrich, coma aqueste, au segond gras per un narrator exterior galejaire. Que nos fariá enfin descobrir Cordas, dramaturge. un libre dels grands jorns, que pagelava tôt l'ample de nòstre drama. Es lo promier libre qu'ausèsse sènsa ambigùitat pausar la revindicacion occitana en tèrmes de lucha armada. Barsòti va ditz e va reditz tôt de long dau libre : Occitania e Argeria aquò's çò mêmes en plen, l'oprimeire es lo même e lei mejans a emplegar pèr se'n deliurar son tôt pariers... Autanbèn lo libre te prèn a la gòrja te lacha pas jusca la copade la fin, ont lo soldat francés desertor vengut e dura brutala Joan-Frederic BRUN. militant dau F.L.N. se revira per dire Adieu en sortènt de la scèna pèr la porta de darrier pèr anar a la tortura. E lo libre que mena l'erò de Barsòti aquí es Calendau, onte descobris la nacion occitana, sòrre nos Claudi Barsòtti : LA TÈRRA DELS AUTRES de (Vent Terrai, Enèrgas, 1979) Claudi Barsôtti escriu coma solets sabon far lei jornalistas. Se Stendhal au sègle passai aconselhava de s'inspirar de l'estil dau còde civiu, i a antau d'escrivans de uèi que prenon pèr modèle lo reglament de la seguritat sociala o lo mode d'emplec dei lavarèlas Bendix. Es de plànher pèr un libre coma aqueste, que i demòra dins nusetat una rara intensitat sa emo- cionala. Pèr son subjècte, La lerra deis Autres pòt èstre consi¬ dérât coma un roman que fa data, Parier coma La vida de Joan Larsinhac, nisme dins que situava l'occitao Lo la modernitat, l'Argeriana... Vaqui ne'n un legir Mistrau, parai ? Lei tebés que se dison encar pèr mitât Francés an de legir Barsòti, e veiràn. A l'ora que que saup l'estat coloniau condemna amb una severitat lei dessenada nacionalistas corses, es util de meditar sus çò que fuguèt la repression en Argeria. Podèm èstre segurs que nòstrei miegfraires de cultura d'amondaut nos faràn la vida bêla, dins leis annadas que van venir. Chasque morsèu de dignitat e de libertat que reconquistarem, l'apararàn amb tótei seis arpas. Nos fau donc saludar La Tèrra deis autres coma un libre incendiari, poderosament descolonisaire. Dissèca e expausa clarament la mecanica dau malastre. �52 Òm a ne sortis tôt pensatiu. L'apèl la révolta de Barsôti es autra- ment poderós que l'istrionesc prendrem lo fusilh de nôstrei cançoniers de 1968. Se la França es bèn coma va fa vèire Barsòti, nôstreis assags de dialôg démocratie menaràn rèn. E l'Occitania vendrà l'Argeria va coma fuguèt. E coma va perspectiva vèn ara la Corsa. La fa pas rire... Joan-Miquèu BRISSET. dels abitants pro sovent, las curio- sitats, de bocins d'istôria e de folclôre, etc. Trop de fautas, pasmens, dins las formas occitanas Montpelhièr, Sant Chinian per Sanch Inian, Olargas per Olargues, etc.). La comparason de las popula(Montpelhèr per Thezan per Tesan, cions de 1911 e de 1975 es instructiva. Los proverbis e las legendas son un bon complément de çò exclusivament toristic. Dins la segonda partida, cada vilatge es estudiat jos l'angle viticôla. En tèsta, una introduccion titolada Histoire tourmentée d'un Vin porta en exèrga la frasa de Mistral : « Se la Provença Lengadôc combat», pr'aquô que combaun pauc mai de vam. De tôt biais, aqui una excellenta propaganda per los vins d'Erau. Aqueste libre es un bon exem¬ ple de çô que se pot prepausar al torista intelligent (1) per li far conéisser un bocin d'Occitania, fruch de l'Istòria e del trabalh dels ornes. Un obratge sériés e docu¬ mentât, que recomandam. lo canta, Aimariam tèssa amb Gérard Sanchez : L HERA ULT, SES SITES, SES VINS (Les Presses du Languedoc, Montpelhièr, 1979) Aqueste guide de l'Erau, pré¬ A. Croset, Conselhièr General, se divisa en très partidas e envisatja en seguida los sites del despartament, sos vins, e los Cristian sentât per BONETA. circuits toristics intéressants. Dins la prumièira partida, totes los vilatges e las vilas son présen¬ (1) Malurosament, los toristas son ordre alfabetic, ambe d'indicacions preciosas, coma per exemple lo nom en Jenga d'ôc de la localitat, lo nombre d'abitants en 1911 e 1975, lo nom d'escais qualitat. Quant de temps encara serem forçats d'engolir aquela bibina estivala, poison mila côps pus mortal que cap de vin trafiquejat ? tais per coma lo vin : la quantitat tua la �53 hisson Fulbèrt Cant : ABRACADABRÀ (Actes-Sud, Lo Paradon, 1979) Eras joenas edicions Actes-Sud (ath Paradon, hens eras Bocas d'Arròse), que'ns balhen ua pèça de teatre deth joen autor de Montpelhièr, Hulbèrt Cant, animator deth Teatre deth Henestron (« del Fenestron » que disen acerà). Qu'ei eth quatrau volum d'aqueras edicions, qui'ns an balhat, dempuish 1978, dens era corec- cion « Théâtre en Occitanie », La Fille d'Occitania, deth Claudi Alranc, Saint Féniant e Dame Paresse, deth Benedetto, e Les Paysans, deth Jean-Claude Scant. Hulbèrt Cant, donc, qu'ei en boa Abracadabrà companha. totun que n'èi pas ua pèça hèra ambiciosa, mès viu un devertiment Era Janeta, gualhard. hemna deth Jan, que n'a pro e d'estar tostemps com era cinquau arròda de'ra carreta. Un gran Diable un drin punk que serà eth e de'ra arrevôuta. Suber aquera trama que's boleguen un escabòt de personatgis soen hèra comics, com Hrambòsi Paré, eth Gran Quiquisitor, eth magician Potach, etc. Era morala tradicionau qu'ei soen escarraunhada, e eth Diable hrancohòn, coquinàs e totun bravòt, que muisha un camin on era Jana e poderà cambiar de vidassa. D'aqueth umor corrosiu e puja anarquista e libertària, hèra gostosa. Eth joen Hulbèrt Cant, qui ei un deths espèrs deth Teatre occitan, qu'a hèit aquiu ua obreta simpatica e qu'eths pacans de noste e gosterén hèra, drin qu'estosse arrevirada en bon gascon. Abracadabrà que n'ei pas entaths letra-herits; qu'ei entath pôble. En esperar aqueth dia, be diseram bon vent e longa vita ua a'ras Sud ! hilosohia casi valentas edicions ActesNe manqueram pas de parlar de'ras n'i aja. soas publicacions quan Pèir de BOHABRAC. �54 PUBLICAC IONS del Centre Internacional de Documentacion Occitana BP. 4202 34325 BESIERS CEDEX - - - - - - - - - Bibliografia de las bibliografias del domeni occitan : 49,00 F. Catalogue dels libres occitans del Fons Rondèl (Arsenal, Bibliotèca Nacionala) : 51,00 F. A. Guibal du Rivage. Obras literàrias e musicalas : 48,00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tòme 1 : 48,00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tomé 2 : 44,00 F. Catalogue del Fons Ancian de la Bibliotèca de l'Arsenal. Per paréisser. Bibliografia occitana del Peirigòrd : Los Trobadors. Per paréisser. Catalogue del Fons Occitan de las bibliotècas publicas de Bordèu. Per paréisser. Bulletin trimestral del CIDO. Abonament : 20,00 F. SAURAMPS LIBRARIA INTERNACIONALA La Veirièira dau Triangle, Plaça de 34000 Montpelhièr la Comedia Tel. 58 76 97 « L'esséncia de la poësia d'èsser pas clara a la es rason, solament mas l'imaginacion. a » Renat NELLI. �55 PERIODICS clarificar sas posicions e son engatjament. Bon vent, e bon ram, PAIS OCCITAN (11 bis, carr. de la Concôrdia, 31 Tolosa) Numéro 37 - Romièg PACH. Estiu de 79 Païs Occitan anóncia gonda trasformacion «una coratge. una pri- venir revista trimestrala de 60 a : va 80 paginas, que cada numéro consacrât a un tèma donat, constituïr un dorsièr vendut los 10 francs. (...) La revista serà LA BUGADA per (B.P. 1, 04 St-Martin-de-Bromas) dins serà bilinga ». Felicitam En Païs Occitan mas crentam que se rendèsson pas compte que lo bilinguisme es un jòc ont n'i a totjorn un que se fa colhonar. Per aquò avèm plan paur que l'occitan siaga relegat dins la rubrica « culturala » coma de costuma, emai contra lor volontat. Per Aicí e ara, l'occitan es lo mejan natural d'expression e lo demorarà. Entrepacha pas brica ladifusion, e almens cargam pas vestit estrangièr. Car lo dangièr del bilinguisme es aiceste : a un força de pensar en francés, riscar de pensar francés. Atencion. Es de desirar que Païs Occitan tome trobar son équilibré. La tendéncia que représenta e que n'es l'organe poirà atal, o espe- Provènça auta, la Bugada jornau qu'a fach son trauc despuèi quàuqueis annadas. Una mena de tribuna liura que voudriá es un èstre lo rebat de l'actualitat regionala, dins una amira larga, pèr recampar lei luchas. Dòna la paraula a de personalitats mai tanben a un molon de gènts qu'an de causas a dire sus lo païs que vòu pas crebar. Aquò's ben. Aqueste jornau bi-trimestriau pausa, coma d'àutrei, de ques¬ tions de fons : Primier, la nécessitât de faire une premsa occitanista que vivoteja d'un numéro sus l'autre, que la situacion financièra es — malaisada. — Segond, es d'èstre devinaire pas per mestier comprene �56 cada d'arti¬ cles, d'aici d'ailà, mai seguis pas una linha politica de movel'equipa que numéro fa ment. Mai — qu'apresta que reçaupre es son drech. Enfin, solide que la diversi- tat de paraulas es vitala per que siagan possiblas. Coma que vire, lo problèma es pausat : la premsa occitanista majora deu ausar pausar lei problèmas politics d'encuèi. Rèn de mai triste per un occitanista de legir de fuelhas que parlan de l'autonomia sensa dire çò que vòu dire, senon lei tèrmes, repapiats de lecturas mai, que pausa pas lei questions s'impausan, es pas un jornau que se condemna, que pòt pas far avançar nôstreis idèas? L'estrategia dau còp per còp a pas ges d'avenir. Çò qu'avèm de besonh es de far grelhar una discussion fonsa sus lei problèmas d'una politica occitana autonòma, artique culada a l'entorn d'un estatut d'autonomia. Avèm pas rèn a faire d'una pensada localista que farà viure ribon-ribanha, un jornalet d'autonomia » e «d'autogestion». Rèn de mai politic. erronèu per un de pas dobrir précisa de contunha, actuala, tala l'Occitania dins « occitanista d'ara una discussion l'autonomia son de d'annada en annada, sènsa venir vertadierament otis de cambiament sociau Es dins una que amira autonomista poiràn prene luchas localas tôt son sènsa virar au localisme. un SIC TRANSIT PAU1US PEIRUS occitanista es en dòl : Pau Pèire, fondator del F.L.Z. e del M.E.N. (cf. n° 3) defuntèt tragicament lo 31 de junh, salvatjament chapat dins la brossa africana per una còla d'anti-occitanistas desguisats en Pigmèas antropofages, menais per l'aventurièr gascon Arrobèrt d'Erahón. Pau Pèire, cercaire al C.N.R.S., èra en mission al Congo per estudiar las practicas amorosas dels elefants roses d'Africa eqiiatoriala. Se retrobèt de sa persona pas que son dentier, son uèlh de veire e sa L'ora es pas a la rigolada 1 Lo monde collaborator provençal de nóstra revista, camba de boès. Atal s'acaba donc la collaboracion de Pau Pèire a nôstra pus lei sens, Gérard TAUTIL. que .flfZIEBS a sa e entier. Alara, sènsa polemica, jornau qu'es localista mai Presentam un familha e a sos revista. las nombroses amies nôstras condolenças atristonidas. La Redaccion. ��N° 4 Agost de 1979 SOMARI EDITORIAL 1 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON 5 ISOGLÒSSAS (Maria-Clara Viguièr) 7 PUBLICAR A 13 PARÍS 0 AL PAÏS ? (Jòrdi Blanc) RENFORTIMENT DEL CENTRALISME (Jacme Escarpit) ... 20 L'OCCITANIA A L'E.N.A. (Ives Barelli) 25 Endacôm mai... LO F.L.N.C. PARLA 28 TIMBORLA (Pau Gairaud) 36 LE 41 SÒMI TOCA TÈRRA (Eric Fraj) LIBRES NOVELS (R. Pach, M.C. Viguièr, J.-P. Laval, J.-F. Brun, J.-M. Brisset, Cr. Boneta, P. de Bohabrac) 43 PERIODICS (R. Pach, G. Tautil) 55 Fotò de cubèna : Hampartzoumian. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 01, n° 04, agost de 1979 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 01, n° 04, agost de 1979 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/6936898019eb491d7a8c5c22e81e56e6.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (56 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22628 CIRDOC_B6-1979-04 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Viguièr, Maria Clara Blanc, Jòrdi Escarpit, Jacme Barelli, Yves Gayraud, Paul (1898-1994) Fraj, Eric Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme