https://www.occitanica.eu/files/original/2e6302628cec8cd8aaa94965666e11a0.jpg 5c7af18fb63c9bb6ff076a8934eb86d5 https://www.occitanica.eu/files/original/de7eb428c4958ca5eded9da7562810d6.pdf 98b09ada635b827fbab9d57323d289c3 PDF Text Text Aicí e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA N° 5 - Novembre de 1979. �Aie! e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA Director Romièg PACH. : N° 5 Novembre de 1979. LoN° : 13 F. (Pa'ises Catalans : 150 ptas) - COMITAT DE REDACCION : Romièg PACH, Joan-Pèire LAVAL, Francés PIC, Maria-Clara VIGUIÈR. REDACCION E ADMINISTRACION B.P. : 9007, 34041 MONTPELHIÈR-CEDEX ABONAMENT PER UN AN : Occitania, Estât Francés, Païses Catalans. . Sosten 100 F. Precisar lo Los 45 F. 65 F. Estrangièr numéro numéros que partis l'abonament. passais son disponibles al prètz de 13 F. L'abonament de cion de 10 % sosten sus las dona drech a una reduc- publicacions de autras l'Associacion AICI E ARA. Estampariá dels Quatre Sénhers 246, Carr. de las Brussas 34100 Montpelhièr CPPAP 61092 © - Ai ci e ara -, 1979. �1 Editorial C.l.0.0. BÈZIEBS NACIONISME Al cap d una annada de parucion, es l'ora d 'un prumièr bilanç. puèi qu una revista es a l'encòp objecte de consomacion (se fabrica, se crompa, se vend : res es pas a gratis), e mejan de coneissença e d'informacion, lo bilanç deu èstre doble : cossi foncciona Aici e ara ? De qu a portât de novèl al movement E occitanista ? Question finança, pas de mistèri : una revista viu pas sens abonats. Son eles qu'an permés que cada numéro de Aici e ara sortiguèssa a la data dicha, sens cap de retard. Son eles lo motor financier que fa avançar de lor dire que, gracias la revista. Son forces, e nos agrada aici eles, l'avenir material de Aici e ara es a largament assegurat. Car esfòrç sostengut de difusion e de propaganda nos a tocar un public large sus tota l'Occitania, emai a l'estrange. Aici e ara es de segur una de las revistas occitanistas las mailegidas a l'ora d'ara. un permés de Pasmens, en causiguent de far una revista unicament en lenga d'unes que i a pensavan benlèu qu'apichonissiam lo public potencial. Mas nostra intencion èra pas de far una revista de propaganda occitanista destinada a un nostra, public que cal occiianiAquela premsa existis déjà, emai embrionària benlèu, e l emplèc del fiancés aqui s'impausa per d'evidentas rasons tacticas. Nostra tòca èra ben puslèu d'aclarir, al dintre del move¬ ment occitanista, una situacion ideologica que sabèm pro emsar. brolhada, d'èstre un l occitanisme d'ara. lenga estrangièira luòc de recèrca d'una rega coërenta per Dins de talas condicions, se justificava pas. l'emplèc d'una Una pensada occitana �2 aver per veïcule la lenga nacionala. Reservam lo francés per d'autres luòcs e d autres usatges. autonòma deu Portàvem quicòm de nòu. Despuèi lo sabordatge de Viure en plena santat, e l'aparicion efemèra de Dire, un voide se fasiá sentir, lo d'un luòc ont avançar d'idèias novèlas, e ne poder discutir. remplir aquel rôtie, impossible de se pausar pas independents non solament de las organisacions exagonalas, mas tanben de las occitanas. Aquesta libertat a fach de Aici e ara lo luôc de recampament privilégiât de totes los que participât!, dins lo camp cultural o politic, a Vemancipacion de l'Occitania. Los legeires nos escrivon. Los rescontram. Sabèm que se fa dins lo movement occitanista una granda bolegadissa d'idèias. Sabèm que i avèm, pernôstra part, contribuït. Per porre d'intrada coma Nos siam donc poscut far, gràcias a la fisança e a la collabo- legeires, una plaça de tria, e venir pro forts per inquietar los pensaires d'un «occitanisme domètge». racion de mai d'un milierat de Aquô ven de çô qu avèm pas avut paur dels mots que podián servir de revelators. Los que deviân desencadenar una polemica. Avèm donc parlai de nacion e de nacionalisme. Dire que l'Occi¬ tania es autres, una amb culturala, es far del païs occitan un païs coma los existéncia pas sonquament estratosferica e que se pot tradusir en tèrmes de poder. Un païs nacion, una mas camiti prôpri per prene en mans eficaçament que deu son devenir. Avèm pas fach de cercar son politicà-ficcion sus las formas précisas d'aquel poder. Nos siam acontentats de définir nôstra existéncia, nôstra situacion, e nôstre drech. En pausant una diferéncia clara entre lo concèpte d'Estat e lo de nacion, e en considérant l'Estat francés actual coma un bretona, basca, germanôflamanda... e francesa) diferenciadas caduna per sa lenga prôpria, ensajàvem simplament d'èstre rigoroses. Lo vocabulari causit es emplegat sens cap de problèma dins força païses vesins. Los confusionistas nos perdonan pas nôstre esfôrç de clarificacion lexicala. L'imprécision semantica, aquô se sap, permet d'amagar los problèmas vertadièrs. ensemble de nacions alsaciana, catalana, Per qu es (occitana, corsa, çô qu 'es del mot nacionalisme, disiam donc tre lo numéro 2 lo dérivât semantic normal del mot nacion, que pôt pas, �ambe la melhora volontat del monde, balhar régionalisme. Disiam que « son nacionalistas totes los que parlan, ensenhan vòlon salvar la lenga d'òc, e que d'autre costat demandan e per l'ensemble occitan lo drech siaga, a Vautonomia dins un cadre qun que lo pàble occitan causirà ». Evitàvem sonhosament de redusir lo nacionalisme al séparatisme : avèm pas de solucion tota facha a prepausar. Sens regetar a priori cap de possibilitat, que consideram Aici liberacion, pas dire dubèrta La que e e ara coma un luòc de recèrca d'un camin de d'elaboracion d'una doctrina. E digús poirà nòstra definicion del nacionalisme occitan es pas non pas dinamica. dificultat de çò dins l'Estatfrancés, lo mot naciona¬ trajiquejat : dins la mesura que i a distorsion entre la realitat plurinacionala de 1'Estât d'una part, e d'autra part la doctrina oficiala coma que i a pas qu'una nacion dins l'exagòne, los imperialistas franceses an poscut confiscar lo mot « nacionalisme » per li far recubrir lo camp semantic de çò que sonam, nautres, « impérialisme ». lisme es estât ven que, semanticament L Estât francés, donc, refusa a las nacions que lo compausan se nomar (çò qu 'es lo prumièr nivèl, per elas, de descubèrta de lor existéncia). Résulta malurosa : per paur d'èstre contaminada per de teorias que n 'es pas brica responsabla, la pensada occitanista despuèi d'annadas es plena de prudénciàs verbalas e de tabós. Una tala confusion, una tala autò-censura, son sonhosament entretengudas pels teoricians del régionalisme francés. lo drech de E puèi que parlam de tabós, devètz saupre qu'es un mejan esprovat de governament. Tabô sul domeni reial, sus la coneissença, suis malauts per evitar la contagion, etc. L 'utilitat del tabô es subretot d'empachar que lopòble se desrevelhe. Mas d'unas aurelhas pòdon pas doblidar l'existéncia espessa, nacionalisme francés tôt poderôs. Podèm pas passar la vida a explicar qu es quicòm de totalament diferent, factuala, d'un qu'es pas aquà lo nacionalisme, e remandar sens relambi a l'édi¬ torial del numéro 2 de Aici e ara. Disiam tre la débuta que volèm pas impausar cap de mot. E coma, en mai d 'aquò, d'unes regionalistas que i a entretenon a bel èime la confusion, Vamalgama e la difamacion, decidissèm de clarificar encara mai nòstre vocabulari. Anirem mai luènh. Remplaçarem lo mot nacionalisme dins �4 lo sentit que li donam concernant la nacion occitana, pel mot équivalent mas liure de nacionisme. Per nacionisme, entendèm tôt çò qu 'avèm escrich dins los édi¬ los articles signais pels membres del Comitat de redaccion, tocant lo nacionalisme nacional définit dins lo numéro 2 de Aicí e ara, opausat al sembla-nacionalisme estatal. torials o Los que coneisson la Catalonha sabon sinonime de libertat comprendràn que, recubris doas causas e qu 'alà, nacionalisme es de resisténcia. Nòstres amies catalans dins l'Estat francés, lo mot es traficat, que absoludament opausadas, e que per doas nocions cal dos mots séparais. En Catalonha seriam nacionalistas. Aici, per besonh de clartat, siam de nacionistas occitans. Aquò se val. Nacionistas, nacionisme. De per una mots tôt nous renduts possibles lenga de libertat. Los largam. ALCÍE ARA PÈIRE GOLDMAN Pèire Goldman sos mòrt. Davalat per un « escadron de la Muerte » plan de la Polícia, o éliminât a causa de ligams ambe l'America latina : quai o sauprà jamai ? es francés. Sacrificat Pèire Goldman a un mitologic onor mòrt e, malgrat çò qu'a poscut estampar «Le «desesperat». Un desesperat escriu pas de libres extraordinaris coma « Archibald Rapopòrt». Un desesperat planteja pas un dròlle. Un desesperat milita pas. Monde», èra es pas un Sustot, Pèire Goldman aviá comprés l'impossibilitat d'èstre internacioen refolant o en negant son identitat prôpria. Per nautres es viu. nalista Aici e ara �5 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON Cresi que, pel moment, lo mai urgent es de salvar nòstra nòstra cultura e çô que rèsta de nòstra economia. lenga, Èstre a l'abans-garda vòl dire èstre al cap del pòble dins sas luchas, vol dire dirigir aquelas luchas e non pas especular dins lo voide a d'annadas-lum de la realitat quotidiana. I a pas res de mai pietadós que de veire lo monde usar lor energia dins de disputas per saupre quai serà lo cap de tal o tal gropuscule, o per d'ambicions encara mens avoablas. Se tôt lo monde vol èstre Président, Director, Secretari général, sabi pas ont aquò nos menarà, mas segurament pas al reviscòl occitan. Cal pas oblidar que nòstra lucha es un combat desesperat e qu'avèm pas lo drech de degalhar nôstras forças. Lucian Lescon, Saint-Prix (95). De segur avètz rason. Mas aquò serà atal tant que serem pas sortits del gropusculisme. Un movement compausat de « pichons caps », e sens basa populara, es forçat de degalhar sas forças dins d'estèrlas garrolhas. Vos remandam a l'article titolat Pas d'autonomia de l'Occitania sens autonomia de l'occitanisme. Aici e Som ara. fonze dins la vòstra rega per çô que toca l'autonomia vejaire, la solucion la mai democratica e la mai logica per Occitania. Sens renegar las questions economicas, socialas o politicas, cresi pasmens que cal pas trop daissar al debrembièr los aspèctes culturals d'aquesta vertadièira lucha per la vida. qu'es, a a mon Joan Forièr, Esperasan (11). �6 Endacòm mai... L'ESTATUT DE CATALONHA Parlar de l'Estatut de Catalonha es una aventura a l'encòp estrambordanta é perilhosa. Estrambordanta, per çò que tôt çò fraires occitans las causas que perilhós, per çò que d'èstre objectiu es força dificile. O es totjorn, mas en politica, quand la causa te toca de prèp, o es encara plan mai. Ensajarai d'èstre onèste, freg, e de me limitar a expausar de fâches. servis a far conéisser a nòstres fan aici es quicòm de positiu; que se VALl D'ARAN andorra PALLARS SOBIRA ALTAÏ RIBAGORÇA, CERDANYA ALT EMPORDA RIPOLIÉS ALTURGELL GARROTXA PALLARS ) BERGUEDA JUSSA BAIXA GlRONES RlBAGORCA SOlSONÉS / BAIX OSONA EMPORDA l A NOGUERA LASELVA BAGES SEGARRA VALLES ORIENTAL VALLES SEGRIA I )CCIDENTAL\ ANOlA IARESM/ ►CONCADE GARRIGUES IBARBER^ YÀLT PENEOES^ BAIX BAIX PRIORAT ^ (BARCELPijlg GARRA VENïms •TARRAGONE! TERRA RIBERA MONTSIA Lo Principat de Catalonha �INTRODUCCION ISTORICA Lo 11 de setembre de 1714, las tropas francò-espanhòlas de Felip de Borbon (Felip V) dintran dins la ciutat de Barcelona, sagelant la desfacha dels Catalans al cap d'una guèrra de succes¬ sion de 13 ans. A partir d'aquesta data comença una lucha contra un poder central situât a Madrid : aqueste Borbon, efectivament, amb lo Decrèt de Nova Planta», abolis totes los dreches dels Catalans, lors leis e privilegis, e Catalonha deven tèrra conquistada. Amb aqueste rei vengut de França, nòstre pòble comença un combat per la vida qu'encara uèi es pas acabat. « Caldrà esperar 1833 per véser la lenga catalana utilisada publie una débuta de renaissença culturala. cament, Mas la prumièira entitat politica catalana serà, en 1914, la Mancomunitat de Catalonha. Es demandât a Madrid (ont lo Cap del Govèrn èra lo libéral Canalejas), que las deputacions catalanas se posquèsson associar (mancomunar) « només amb finalitat administrativa ». Madrid concéda. Maldespièch aquestas limitacions, l'òbra de la Mancomunitat eficaça : se melhoran los mejans de comunicacions, telefones, escòlas, bibliotècas, se fan de grands estudis geografics, geologics, agronomics, e força causas encara. es En 1917 moris lo Riba. Es paire de la Mancomunitat, Enric L'arquitècta Puig i Cadafalc lo remplaça. l'epòca, pasmens, que se vivon en Catalonha Prat de la de temps dificiles de grèvas e de désordres, produits per la crisi e la fòrta repression organisada de Madrid contra los besonhaires. Siam en plena guèrra colonialista contra los Marroquins, guèrra que còsta força vidas e agrava encara la situacion financièira. Los govèrns, tôt cèp, duran sonque qualques jorns. L'anarquisme pren força e, davant aquel crit de libertat, lo Rei forma govèrn ambe Miguel Primo de Rivera, Capitani général de Catalonha, plan conegut per son ostilitat devèrs los Catalans. La Constitucion es abrogada, e los partits politics dissolguts. Comença una dictatura que serà especialament dura en Catalonha. En 1931, la Gaucha ganha las eleccions municipalas. Tomba la monarquia. Lo 13 d'abrial, Francesc Macià, cap del Partit catalan majoritari (Esquerra Republicana de Catalunya), proclama l'Estat catalan dins la Federacion de las Republicas ibericas. Lo novèl govèrn republican promet de respectar las libertats de Catalonha, mas las causas devon cambiar, e cal passar de l'Estat catalan a la Generalitat de Catalonha. Un Estatut se deu redigir. Arribam aici, en plen, dins l'objectiu d'aqueste escrich. �8 QU'ES UN ESTATUT ? QUÉ VÒL DIRE AUTONOMIA ? leis per organisar una entitat politica nòva al dintre de F Estât. Per autonomia, entendèm la facultat de poder menar aquesta entitat novèla, de poder legiferar pel mejan d'un Parlament pròpri e de poder administrar sos pròpris organismes. Un Estatut, es un ensemble de aquò, un Estatut d'autonomia significa totjorn un ligam dependéncia rapòrt a un poder central. Amb de L'ESTATUT DE 1932 S'acampèron a Niiria los raportaires catalans nomenats. Elabo- rèron un tèxte que se portèt a Madrid. Al cap de força discutidas e retalhadas (emai lo Parlament espanhòl siaguèssa pas monar- quic, siaguèt pas aisit brica d'arribar a un acòrdi) siaguèt aprovat e, pus tard, plébiscitât ambe jòia pel pôble catalan. L'Estatut demorèt valide fins a tant que lo général Franco, de mala memôria, lo 15 d'abrial de 1938, en plena guèrra, l'aboliguèssa per decrèt : « Çò important es de restablir un régime de drech public que tôrne a las provincias catalanas l'onor d'èstre gobernadas sus un pè d'egalitat ambe lors sòrres del demai de l'Espanha ». Las diferéncias principalas entre lo projècte de Núria de 1931 e 1932, aquò's que lo prumièr partissiá d'un principi fédéral, e l'autre d'un principi autonomie (donc de dependéncia). Las Corts republicanas decidèron que la Constitucion de la segonda Republica seriá una constïtucion unitària d'Estat intégral e non pas fédéral, amb una sola sobeiraniá : l'espanhòla. Dins un tal encastre serián possiblas las autonomias regionalas». L'Estat se gardava d'atribucions lo tèxte definitivament aprovat en « determinantas coma las talhas, l'ensenhament, etc. Sembla donc que, emai republicans, amb l'estigmat de 1'« Unidad » sul cap. los Castelhans naisson AUTONOMIA POLITICA EINSTITUCIONS Agèrem un Parlament que legiferèt amb una vision del futur vertadieirament estonanta. Podèm citar coma exemples : dreches de la femna, proteccion sociala, cooperativas, proprietat de la tèrra, etc. (Doblidèssetz pas que parlam de las annadas 30, e que bon nombre d'aquestes problèmas son pas encara estais resolguts dins força Estais modèrnes). Coma poder executiu, aviam la Conselh executiu (Govèrn). son Presidéncia de la Generalitat e �9 Disposàvem tanben del Tribunal de cassassion. La Justicia militara èra la Generalitat que l'administrava segon nòstras pròprias leis. Aqueste punt siaguèt dels mai importants, setat la a — — l'ora de calibrar los résultats. BILANÇ L'Estatut de 1932, malgrat las vicissitudas e retalhadas patidas, èra bon dins la mesura que : Siaguèt aplicat; Demostrèt al monde la capacitat dels Catalans de s'autogo- - vernar; - - Siaguèt fonccional. S'adaptèt a las situacions las pus marridas ; Demostrèt que, amb un estatut, òm podiá delegar de poders politics sens que res de fondamental non se copèssa. Un còp aprovat l'Estatut, Francesc Macià, Président de la Generalitat, declarèt que : « Amb l'Estatut, Catalonha recobra la seu dignitat coma pòble, e se présenta al monde ambe sa fisionomia prôpria. » Aquestas paraulas, ço cresi, son pro eloquentas. QUARANTA ANS NEGRES Quand, lo prumièr d'abrial de 1939, lo général Franco dona la guèrra per acabada, comença pels Catalans un dels périodes mai repressius de lor istòria. Los facistas dintran dins Catalonha coma los Borbons en 1714. Los nacionalistas son perseguits, fusilhats, l'usatge de la lenga es proïbit, los noms de las carrièiras son cambiats, lo sistèma d'ensenhament recula de 100 ans. E quantas repressions encara. Aqueste estât de causas, mai o mens amagat, durèt fins a la mort del dictator, en 1975. COMMEMORACION Lo 11 de setembre Diada DEL JORN DE CATALONHA es la Diada, lo Jorn de Catalonha. Mas la jorn de fèsta ni de jòia, car s'agis de l'aniversari de la pèrdia de nèstra ihdependéncia. La Diada es estada e contunha d'èstre basicament revindicativa. La prumièira commemoracion ambe permés oficial aprèp la mort del dictator se faguèt a Sant Boi de Llobregat, puèi que Madrid aviá defendut que se debanèssa a Barcelona. Los partits politics, a l'epòca, èran sonque tolerats, pas encara legals. I agèt força monde. es pas un La commemoracion vertadieirament gigantala siaguèt la de posquèt far, enfin, a Barcelona, e reiiniguèt un nilion de personas de totes partits, originas, e classas socialas. 1977, que se �10 Volèm l'Estatut ! ». Lo 23 d'octobre d'aquela annada arriba en Catalonha lo Prési¬ dent de la Generalitat, Josèp Tarradelles. « Ieu tanben vôli l'Estatut » siaguèt sa prumièira frasa publica. Aici comença l'elaboracion de l'Estatut de 1979. S'ausissiá pas qu'un crit : « L'ESTATUT DE 1979 S'acampan a Sau, prèp de Vie, una còla représentant propordocument los grops cionalament los partits parlamentaris, e s'élabora un de basa per discutir l'Estatut 1979. Intervenon puèi politics sens modificacions. representacion parlamentària, e se fan cèrtas Lo document es valable, puèi que la redaccion de son articulai daissa una porta dubèrta per l'ampliacion. Valable, mas pas per tôt lo monde : la Drecha lo trapa excessivament large, e la Gaucha nacionalista cort. reunions d'informacion subre talhèsson pas l'Estatut ». Se fan diversas manifestacions e lo tèma : « Que nos Madrid las negociacions entre una comission « Cortes » e los parlamentaris catalans. Lo tèxte que sortirà un côp légalisât pels Catalans, serà aplicadis. Aici començan las divergéneias entre partits. Los que dintran dins lo jòc son : P.S.C.-P.S.O.E. (Partit Socialista de Catalonha Partit Obrièr Socialista Espanhòl), P.S.U.C. (Partit Socialista Unificat de Catalonha), U.C.D. (Union de Centre Démocratie), C.D.C. (Convergéncia Democratica de Catalonha), e E.R.C. (Esquerra Republicana de Catalonha). Aqueste darrièr es l'unie que signa pas lo projècte, car afortis que la Constitucion espanhòla permet mai de causas que las que son revindicadas. Al tornar de Madrid, las diferéneias entre l'E.R.C. e los autres venon mai pesugas, car refusa de prendre part a las celebracions Començan a nomenada per las que los autres sostenon. DECLARACIONS A LA PREMSA - - - P.S.C.-P.S.O.E. : « Es melhor que lo de 1932 » ; P.S.U.C. : « Es lo mai que podiam aver »; U.C.D. : « Es çò que cal per la reforma de l'Estat projècte - - qu'avèm en »; «L'Estatut qu'avèmagut esprobon»; Plan inferior a çò qu'auriá poscut èstre, e blament inferior al de 1932 ». C.D.C. E.R.C. : : « incompara- �11 Aquestas declaracions son trascrichas directament del jornal Avui. Farem pas sègre cap de comentari, car marcan plan las diferéncias de critèri entre los partits. LAS COMPARASONS SON ELOQUENTAS En comparant dòs causas, podèm far anar la balança aqui que agrada lo mai. De segur es aisit s'o fasèm expressament, pasmens es aisit tanplan d'i tombar sens o voler. Per aiçò la comparason que farem serà esquematica. En dejós de l'Estatut de 1932, son quitadas de caire de competéncias tant importantas coma las que seguisson : nos - - - - - - - - - S'es perduda la facultat de nomenar los membres del Tribunal Superior de Justicia de Catalonha; S'es perduda la facultat d'execucion de totes los servicis de polícia e d'ordre en Catalonha; S'es perduda la possibilitat d'aver una polícia pròpria (investigacion e informacion); S'es perduda la competéncia exclusiva en matèria d'ensenhament; S'es perduda la garantia dels mejans économies sufisents; Ni « provincias » ni deputacions desaparéisson pas; Demoram ligats a contractar un deute public (de l'Estat); Podèm pas aver d'institucions pròprias de crédit; Cap de contraròtle de las entrepresas pels besonhaires es pas possible; - Lo contraròtle de la télévision es de la competéncia exclusiva de Madrid. Podèm pas aver cap de télévision pròpria. E cap de referéneia melhor que l'anterior de punt ont aqueste Estatut seriá possibla. a cap es pas L'OPINION DEL PRESIDENT DE LA GENERALITAT Lo 13 de setembre d'aqueste an, lo Président de la Generalitat, Onorable Josèp Tarradelles, declarèt a Girona qu'aqueste Estatut es pas lo que lo pòble de Catalonha esperava. Aquestas declaracions an creadas de tensions dins lo Conselh de la Gene¬ ralitat, puèi que l'unie supòrt que ten es lo de l'E.R.C. Lo dich Conselh demanda a tôt lo pôble de Catalonha de dire òc a l'Es¬ tatut. Atal van las causas en cò nòstre. L'ESTATUT BASC La politica aici es pro complicada. Mas, per acabar, cal �12 ensajar de donar nòstre La : idèia rapida d'un problèma parallèle al una lo de l'Estatut base. problematica en Catalonha e en Euscadi es força diferenta. Eles son pas estais envasits per una massa tan granda de monde del defòra, venguts d'autras parts de l'Estat. Fa que l'influéncia dels partits centralistas es mens granda que non pas en Cata¬ lonha. En Euscadi o fan entre Basques. I a de partits basques de centre-drecha, de gaucha e d'extrema-gaucha. La Drecha (Partit Nacionalista Base) es estada urosa de signar l'Estatut de Guernica. La Gaucha (Euzcadiko Ezkerra) es pas d'acòrdi e polemica. L'extrema-gaucha (Herri Batasuna), en tant qu'independentista, vòl pas solament ausir parlar d'aquel Estatut. Malgrat tôt aquò, l'Estatut base es plan melhor que lo catalan. faguent referéneia al drech forai (1) s'encastra pas dins las leis que devon sortir del « Congreso de los Diputados »; cal pas o En discutir tôt a Madrid ont, tant eles coma nautres, siam en franca minoritat. Pas qu'aquò dona una capacitat de manòbra que, se los Basques la sabon utilisar (e de dobtam pas), pòt portar frucha dins pauc de temps. E ARA ? Podèm dire, nautres nacionalistas, que l'Estatut de Catalonha agrada pas brica. Aurem pasmens qualques competéncias qu'aviam pas, e qualques pichonas causas son estadas ganhadas que nos serviràn. L'Estatut que nos balhan deu èstre considérât coma un pas (pichon a nòstre vejaire), mas dins cap de cas coma nos una causa definitiva. Sabèm fort plan que la lucha cap al nòstre drech d'autogover- nament contunha. Agustí PASQUALILLUVIÀ (1) Drech pròpri e tradicional de las régions bascas (N.D.L.R.). �Comunicat UNA DELEGACION OCCITANA A BARCELONA dijòus 25 d'octobre, Catalonha votava lo seu Estatut e tornava prene en mans son istòria al cap de 40 ans de nuèit franquista. Una delegacion politica del movement autonomista Lo d'autonomia, occitan Volèm Viure al Païs, sus invitacion dels Partits a Barcelona a l'ocasion del référendum. La catalans, èra Romièg Pach, membre del Burèu Nacional, Miquèl Marti, especialista dels Afars catalans, e JoanPèire Laval, représentant los Comitats lengadocians del compausavan movement. Lo vèstre del 25 d'octobre, la delegacion siaguèt oficialament recebuda al Palau de la Generalitat, plaça Sant Jaume, per assistir, ambe las personalitats convidadas, a la proclamacion dels résultats. L'autonomia èra plebiscitada. La delegacion profitèt de son sejorn a Barcelona per establir de contactes entre V.V.A.P. et los principals Partits catalans. Siaguèt recebuda principalament per Heribert Barrera (Secretari General de YEsquerra Republicana de Catalunya), Gregori López Raimundo (Président del Partit Socialista Unificat de Catalunya), Ramon Trias Vargas (un dels caps de la Convergència Democràtica), Josep Verde Aldea (de la Comission executiva del Partit dels Socialistes de Catalunya), Ramon Folchi (Conselhièr de las Finanças de la Generalitat) e Eulàlia Vintró (Deputada del P.S.U.C. a las Cortes). Recebuda al sèti del quotidian Avui, exprimèt tôt l'interès dels Occitans davant la reapropriacion pels Catalans de lor destin pròpri. Una virada d'informacion dels liders catalans contactats es ara a l'estudi. Se poiriá debanar lèu dins qualques grandas ciutats de nòstre païs. �L'invitacion d'una delegacion occitana, aquel jorn ont se decidissiá l'avenir de Catalonha, confirma que la normalisacion de las relacions occitanô-catalanas es ara plan entamenada. La delegacion s'entretenguent ambe Gregori López Raimundo, Président del P.S.U.C. �15 DORSIÈR : QUNA POLITICA OCCITANISTA ? Es possibla un a politica occitans autonòma e de massa? Devèm far fisança aïs partits Iran ce se s o cercar de desvolopar una fòrça nòstra ? Qunes rapòrts entreténer ambe la Gaucha exagonala? Es possibla l'autonomia de I'Occitania sens autonomia de l'occitanisme a totes los nivèls? Aquestas questions se pausan — actualament — ambe mai de força jamai adulte e responsabilitats. que al dintre d'un movement occitan vengut capable d'assumir lo pes de sas Los dos articles que seguisson — la tribuna qu'avèm demandada a Patrie Chofrut, membre occitanista del l'article de Romièg Pach — constituïsson donc son pausats los elements del débat que se durbis actualament dins las organisacions occi¬ tan! s tas, e en çò dels militants occitans dels partits exagonals. P.S., un e dorsièr ont La discutida sus l'estrategia del movement politic occitan nos sembla capitala a l'ora ont l'Euròpa planifica nòstra disparicion. AICÍ E ARA la vol ajudar. Lo débat serà aprigondit dins los numéros venents. * * * �16 GAUCHA FRANCESA E OCCITANIA Tribuna liura (1) de Patrie Chofrut MARRIDA TESTA, BÒNEICAMBAS Evoluïs lo monde. A nôstrei portas, Euscadi, Catalonha, fan d'avançadas que fan soscar. A l'ora d'ara ausam aprefondir nôstra pensada politica. Dau régionalisme d'à passai temps (estimable en son temps), n'i a que parlan vuei de « nacionalisme ». D'esperits segrenós de la Gaucha parisenca se n'amusan : tôt aquò se disiá ja fa 20 ans, pareis. Oblidan qu'aqueste còp, lo borbolh intellectuau es a sortir dau gropusculisme. Fa gaire, lei tèstas pensavan. Dins lo gabinet escur, fàcia a l'Istòau Vèrbe : Marx, Lenina, Mao, Gramsci... Es l'ora de donar cambas a la tèsta. Mai se volèm de cambas, encara fau pas oblidar saupre ont anam, coma i anar, ni trop d'aise, ni trop lèu... ria, fàcia de de Es aqui vènon mai complicadas lei causas, car un movement tròba totjorn davant doas tacticas : aquela dau partit avant-gardista, e aquela dau movement de massa. Lo partit avant-gardista es lo solet a conéisser la Vertat. Es condemnat a demorar minoritari (pèr defmicion). Espéra lo grand ser, ò un cataclisme sociau pèr prene lo poder. E un còp que l'an, lo poder, as pas qu'a faire la mala. que revolucionari se se Un movement de massa trabalha lo còs sociau en prefondor. Aquò vei pas trop, car es complexa la societat. Es un trabalh ingrat, dise pas lo contrari. Mai cadun sindicat exagonau, partit dent, te sabe ieu ! Adaptadas a se pòt trobar sa vertat : partit exagonau, independent, «etnia», sindicat indepen- la realitat occitana de uei, lei doas tacticas me sèm- blan pron claras : siá militam pèr l'espandiment de nôstra identitat dins tótei sei formas, ò militam pèr remplaçar la dictadura dau cen¬ tralisme francés pèr la dictadura d'un novèu centralisme occitan. Per èstre encara mai clar, cambiariam de nacionalisme centralisaire de Paris pèr un nacionalisme centralisaire que benlèu seriá localisai en Lengadôc... (1) Las opinions exprimidas dins l'encastre de la Tribuna liura que durbissèm amb aiceste numéro engatjan pas que l'autor. �17 LA CLARTAT DAU CONCÈPTE Sauprem jamai desvolopar una consciéncia de massa sènsa la fisança de la massa. Bòna part dau pòble occitan saup pas qu'existis. Tôt nòstre trabalh de militants consistis donc a faire conéisser que govèrnan Soletament una exigéncia de poder autonome (dau gregau : facultat de faire sei lèis pròprias) pòt exprimir un régionalisme crentós fins au séparatisme tranquile... ò rabiós. siam, e nos . E lo nacionalisme ? Aicie ara se fai lo propagandista dau tèrme. Deve dire qu'es pas aisit d'empassar lo mot. Es pas mestier de dire perdequé : tôt occitanista me comprendrà. Personalament m'ère dich que me voliáu nacionalista » tant que « lei nacionalistas » dirián pas clarament sa posicion sus lo séparatisme. Puèi me siáu apercebut qu'encara un còp «l'òme francimand» regnava dins ma tèsta : encara un còp me voliáu définir « contra » una nocion. Per ieu, l'occitanisme es de crear quauque rèn de nòu. S'agis defargar un naciona¬ lisme positiu; pòt pas èstre de tipe «separatista tèrç-mondista». L'Occitania es pas lo Curdistan. Es pas la Còrsa nimai. pas dire « Lo séparatisme : Lo séparatisme es pas una politica positiva, es una reaccion : l'oprimit decidis pas d'èstre separatista, es l'opressor que l'i força. En d'autres termes, militar pèr lo séparatisme es rèn mai que faire lo jòc dau poder centrau. E pèr èstre encara mai clar, envisatjar per l'Occitania, au période que l'economia coneis ges de frontieras, una politica de tipe separatista (donc violènt, compte tengut dau poder parisenc), ò crebar pèr l'independéncia en Occitania a l'ora d'ara e mai deman, aquò es rèn mai que degalhar de bon sang roge pèr una farfantèla. Lei doas tacticas : Pèr tornar a l'analisi dei dos tipes d'organisacions militantas, lo legèire comprendrà lo problèma d'un partit avant-gardista. Pèr definicion un partit avant-gardista tèn la Vertat. Deu donc aguer son idèa sus çò que vôu (quin tipe d'autonomia, ò meme l'indepen¬ déncia). Se muta pas aqui dessus, i a pas que doas rasons possiblas : siá ne saup rèn, e aquò explica que creis pas brica; siá a son idèa» mai es condemnat au doble lengatge per escalustrar pas l'Occitan mejan... S'embarra donc d'espereu dins un guetté d'iniciats... Un movement de massa permet en cadun de fargar son idèa sus vôu pèr son païs. Permet tanbèn l'interaccion dei forças que rèstan en Occitania. En d'autres tèrmes, un movement de massa occitan pòt, e mai deu, èstre lo rebat de la societat occitana dins sa complexitat e son evolucion. l'avenidor que �18 Ieu una politica de reaccion m'interessa pas. Estime mièus una politica d'exigéncia de poder économie, sociau, culturau adaptat a nòstra identitat, a nòstrei besonhs. Aqueste poder es clar que deu èstre dins nòstrei mans, e degun mai. Partirai de doas evidéncias : Evidéncia primiera : avèm pron fach fisança ais autres ; es clar que se nos volèm sortir dau merdier, es pas la pena de demandar au vesin, que i es tanbèn. Es pas a Paris (ò Estrasborg, Bonn, Washing¬ ton ò Moscó), es pas au Curdistan, en Còrsa o en Euscadi de decidir politica per nosàutreis Occitans. Aquò es nòstre afaire, de la bòna nòstre dever, nòstre drech. Evidéncia segonda : la Gaucha exagonala es majoritària en Occitania. Me permetretz de vos ramentar que la Gaucha es pas la Drecha. Parle pas deis òmes, parle de çò que la Gaucha represènta per leis Occitans. Es amb aquela Gaucha que devèm trabalhar, se que non n'i a que corne riscan de a un còntra-nacionalisme tant niais poder que devèm exigir, au risque vielhanchons, ieu lo sòne autonomia, e mai lo passar lèu fach lo nacionalisme francés. Lo de paréisser un pauc voie dins un encastre socialista. Es pas lo moment, ni lo luòc d'intrar dins de detalhs — puèi ai pas la cròia de me creire qu'es l'òme que mena l'istòria. A un moment un òme a rason. Auriá agut tòrt cinc ans mai lèu, ò cinc ans mai tard. Aquélei que rasonan amb «la Sciéncia» dins la clòsca, dise pas qu'an tòrt. Benlèu un jorn l'istòria li presentarà lo poder sus un platèu d'argènt. Mai es pas pron de prene lo poder e de « destrusir la maquina de l'Estat borgés » : s'es pèr bastir una autra maquina burocratica, comptetz pas sus ieu. Una politica de massa exigis autra causa. Exigis un trabalh militant seriós au nivèu deis organisacions de valènt a dire, me desencuse, lei Partits e Sindicats exaEs evidènt qu'aquò fai mai gaug de se trobar « entre nosàuMai çò que m'interèssa es l'espandimerit de la consciéncia massa, gonaus. trei». occitana. ONT NE SON LEI PARTITS DE LA GAUCHA FRANCESA Coma m'interessan leis e au P.S. organisacions de massa, me limitarai au P.C.F. Pareis que desempuèi lo mortalatge de l'Union de la Gaucha, lo P.C.F. aga decidit de tornar prene sa plaça de primier partit de l'oposicion. Es una actitud d'entrancament que coneis bèn e que jogarà lo voudrà. Dins l'encastre dau Mercat comun, lo P.C.F. jòga Super(french)man ». Afavorisa lei Centralas atomicas, afavorisa lo Concorde e lei vinhairons lengadocians : tôt çò que marcha pas (e n'i a) tròba dins lo P.C.F. son aparaire afogat. Per çò qu'es de l'Occitania, l'aparelh de Paris dau P.C.F. sèmbla qu'es passai de tant que a « �19 l'assimilation Occitania-Lengadòc a l'assimilation Regionalisacion. Lo P.C.F. utilisa l'eslogan « Autonomia- Volèm Viure, Trabalhar Decidir al Pais»... en empegant sus lei muralhas d'afichas que representan lei mapas geograficas de l'Escòla laïca, amb la França fisica e la Còrsa en bas, a drecha. I a marcat dessus : «J'aime e mon Pays, j'adhère au P. C.F. dan l'occitan a ». l'Escòla. Atencion delicata per aquélei que deman- Lo Partit socialista, el, desempuèi lo mortalatge de l'Union de la Gaucha, a degut viure una lucha intèrna. François Mitterand muta pas sus lo problèma occitan : coma lo P. S. es un partit de tipe aubèrja espanhòla, tôt lo monde parla, e degun se gèina pas. Dins l'encastre dau Mercat Comun, lo P.S. a vougut jogar la carta rasseguranta de la Sociau-pemocracia. Lo problèma es que la Sociau-Democracia, aquò's l'Euròpa dau Nòrd que se gèina pas pèr nos colonisar : es antau que se prenguèt una satonada espectaclosa ais Eleccions europencas. Pèr acabar lo tablèu, l'image notabiliari dau P.S. en Occitania es tau que lei joines comènçan de se destacar dau P.S., mèntre que bòna part d'electors vôtan pèr lo partit de Giscard : tant qu'a votar pèr un notable, tant votaràs pèr un notable qu'es d'un partit au poder... Primiera conclusion : Se contunhan coma aquò, sèmbla bèn que la Gaucha francesa arribarà un jorn au poder quand la situacion economica e sociala l'i aurà forçada. Serà pas de sa fauta. D'alhors, l'òm se pòt totjorn demandar se lo P.C.F. estimarà pas melhor au darrier moment de se defugir. La soscadissa dei Partits de la Gaucha francesa sus la realitat en França es quasiment inexistanta. Parlan de lucha dei classas sènsa comprene que i a 7 nacions oprimidas que pausan un problèma de lucha deipàbles, amb caduna sa lucha dei classas especifica qu'es pas pariera coma aquela de la França dau Nòrd... Segonda conclusion Lo P.S. s'engruna : en Occitania, mèntre que lo P.C.F. se renfortis Occitania en jogant dau reflexe « miegjornau ». Lei dos partits ne son consciènts : lo concèpte d'Occitania es a nàisser. en DE QUE FAIRE? Me sèmbla important encara de partir de très evidéncias : Evidénciaprimiera : lo P.S., lo P.C.F., Quand an de comessions « ad hòc », son d'aparelhs parisencs. t'emplegan d'especialistas pari¬ sencs. Evidéncia segonda : lei militants dau P.S., dau P.C.F., aupaïs son d'Occitans. �20 Evidéncia tresena : la realitat occitana se desvolopa dins leis organisacions de massa exagonalas. La solucion es clara. Pèr desvolopar la consciéncia de massa, fau persuadir lei Partits exagonaus que ganharàn de reconéisset la diversitat en França, ajudar lei membres dei Partits exagonaus a exigir la creacion d'instàncias especificament occitanas dins son partit, e donc trabalha.r mai que mai dins lo Lo movement culturau. dialogue amb lei Partits exagonaus : Avèm vist que comènçan de comprene qu'en jogant la carta de l'Occitania, pòdon ganhar, ò perdre de vòtz. Urosament, la Gaucha foncciona pas unicament en tèrme de vòtz ganhadas ò perdudas : se pòt li faire comprene que lo solet biais de sortir l'Exagòne de son blocatge actuau (50/50, amb l'avantatge a la Drecha quand s'agis d'eleccions grèvas) es de sortir de l'Exagòne. Sortir de l'Exagòne pèr i trobar la França. la majoritat deis Exagonaus vòlon mai de (seriá intéressant de veire çô que pènsan de donar «au pais»). Faudrà bèn un jorn i passar. E demoraràn pas muts aquélei que trabalhan per son pais. Lo jorn que la Gaucha comprendrà que l'avenidor es la reconeissènça de la reali¬ tat sus lo mite, la lucha gausida Drecha / Gaucha passarà a la dinamica França abstracha / França de la vida vidanta. A tôt a i ganhar, Tôt lo monde saup que la région mai de poder poder pèr « » la Gaucha. Lo dialogue amb lei membres dei partits exagonaus La majoritat deis estatjants d'Occitania estènt d'Occitans, la majo¬ : ritat dei militants en Occitania son d'Occitans. Seriá mestier de leis escalustrar pas amb d'anatemas e d'excomunicacions. Es verai que sa consciéncia occitana es pas bèn auta. Aquò leis empacha pas de sentir de còps que i a que i a quicòm que truca dins la politica de son partit (cf. lei Catalans dau P.C.F., leis Occitans dau P.S. ). Ja Panasòl parla de la creacion d'un « P.C.O. » dins lo n° 16 de Volèm Viure al Pais. E l'idèia es dins l'aire au P.S. tanbèn. Tôt aquò se farà pas sènsa batèstas amb Taparelh parisenc e aparisenquit : es mai que mai necite de tôt faire per desvolopar la consciéncia de massa, amb l'ajuda de son organisme culturau, l'I.E.O. vaqui perqué Fargar un I.E. 0. de massa : L'occitanisme «passa», non pas perque d'aucuns fan petar de pilònas electrics, mai en causa dau movement culturau occitanista que s'es jamai dissociât de la politica, représentât pèr l'I.E.O., e que comènça de sortir dau guetté. D'alhors, se me ramènte lei criticas istericas contra l'I.E.O. deis especialistas parisencs «ès afaires �21 occitans», ieu me tròbe justificat qu'aquô es lo bon biais. Aquélei vòlon pas aderir a un partit exagonau, au luòc de s'embarrar dins un guettò de mai, farián mièus de jónher l'I.E.O. se l'an pas ja fach. L'I.E.O. es a s'organisar a tótei lei nivèus amb de respon¬ sables elegits : podèm aculhir tóteis aquélei que vòlon militar, sènsa ges de sectarisme. Pèr quant ais activistas en chambra, lei volèm pas destorbar, pòdon demorar au siu. que L'òbra manca pas. Avèm besonh de recèrcas en matèria economica, sociala, culturala, lingiiistica. Avèm besonh de militants pèr l'occitan a la télévision, a l'escòla. Avèm besonh de militants pèr una politica de subvencionament coërènta amb nòstra existéncia. Avèm besonh de militants pèr fargar una consciéncia occitana au déféra de l'I.E.O., dins la vida vidanta, sus lei rotas, tant coma en vila. au L'ora es pas au purisme. Regussem-nos lei margas de camisa, trabalh dins la pasta occitana ! e Patrie CHOFRUT AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de crompar Aicí e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLEGAS ! ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �22 PAS D'OCCITANIA AUTONÒMA SENS AUTONOMIA DE L'OCCITANISME Lo 10 de mai de 1979, los legeires de Midi-Libre, quotidian régional occitan, podián legir un sondatge de la S.O.F.R.E.S., révélant lo vejaire de totes los exagonals (e non pas sonque dels occitans) sus la question del poder régional. Ne tiri çò que seguis : Question. — Se, dins los ans que venon, un movement separatista important se desvolopava dins una région francesa (per exemple la Còrsa, la Bretanha o lo Pais base), quna formula vos semblariá melhona ? 1. — tractar 2. — Manténer de tôt biais l'estatut actual de la région e la coma una Balhar a autra région francesa 54% la région un estatut particular d'autonomia, en la mantenguent dins la comunitat francesa 3. Balhar l'independéncia totala a la un Estât sobeiran — 4. — 22% région, que vendriá 9% Sens opinion 15% Aquel sondatge siaguèt pas comentat dins las organisacions occitanistas, trop ocupadas pels problèmas d'una eventuala unificacion formala. Pasmens, en ajustant los 22% de partidaris de l'autonomia als 9% que se declaran per l'independéncia en cas de rambalh, arribam al résultat subrebèl de 31 % prèstes a s'entendre sus una d'exagonals re-estructuracion federativa o confe- derativa de l'Estât francés. L'important percentatge de « sens opinion » sembla tanben positiu, dins la mesura que tradusis l'indécision o l'indiferéncia d'un larga part del public fàcia al problèma tabó de l'estructura unitària e monolitica de la Republica. Los espepissaires nos metràn en garda — emai auràn rason — interpretacion maximalista del sondatge : l'Occitania es pas mençonada. Largar la Corsa o la Bretanha, rai ! Mas l'Occitania es un gros bocin : un tèrç del territòri francés. De qué contra una faire soscar. Gardem-nos tanplan d'una interpretacion minimalista, pr'aquô. Un tal sondatge, prumièr de tôt, exprimis non pas la �23 réaction davant tala o tala situacion précisa, mas una actituda generala de simpatia davant la possibilitat (eventuala mas non pas utopica) d'una decentralisacion de l'autoritat, d'esparpalhament de las responsabilitats e dels luòcs de poder' La causa es sentida coma possibla dins un avenir proche («los ans que venon »). globala e E sonque 10% del monde trapan pas o pas brica désirable que régions ajan d'Assembladas elegidas al sufragi universal e dotadas de poders espandits. las Tôt aquò, fin finala, fa pas que confirmar sentiment nacional francés, que se pot una crisi latenta del explicar per la montada de générations nôvas qu'an pas coneguda la guèrra, l'ocupacion, la liberacion, e la gigantala explosion de nacionalisme francés sacralisai que seguèt inevitablament. Un Estât artificial pòt pas viure sens mites patriotics entretenguts per un semblant d'aventura comuna. Aquò partit, qué demòra ? Fa que, dins l'encastre d'una estructuracion novèla de la Republica (segonda solucion prepausada), lo sosten actiu d'una basa populara solida es pas pus dins lo domeni de l'utopia. Dins de talas conditions, l'aparicion de l'Occitania oficialament reconeguda pel prumièr còp de son istòria dépend exclusivament de la capacitat dels occitanistas a metre en retlèu l'identitat nacionala del pais, sa realitat pluriregionala e l'inadeqùacion dels descopatges administratius actuals. Car l'abséncia de l'Occitania dins lo sondatge es pas un asart. Las très nacions citadas fan parlar d'elas, e recebon una part d'existéncia oficiala proporcionala a la paur qu'inspiran. Çô pus l'Occitania aja pas sos dinamiteros : nòstra tactica pot èstre tant eficaça. Mas de causir l'accion legala sola t'impausa, per arribar a quicòm, una politica de massa. E las massas occitanas se despertaràn pas tant que lo movement politic occitanista aurà coma estrategia la delegacion de poder. Tôt dépend, coma disiá l'autra, del « gras de resignacion ». grèu es pas que Cultura e politica Lo movement cultural, entre crisis e bélugas dempuèi 20 ans, a tirât camin. Un Institut d'Estudis Occitans rajovenit se durbis a la vida e a l'accion, se torna estructurar e, sens renegar sa vocacion als « estudis », ne fa pas qu'una composanta^— necessària mas pas sufisenta — de son activitat. Lo refus d'un acadé¬ misme estèrle détermina una dinamica novèla que deuriá far de l'I.E.O. un organisme cultural de massa, dubèrt, capable de nos �24 donar los otisses d'una desalienacion culturala. Direm pas jamai pro cossi la revindicacion d'un estatut de lenga nacionala per l'occitan a poscut desblocar las causas e durbir l'avenir. Mas lo movement cultural es pas qu'una rôda de la carreta. Sabèm plan, ara, que l'accion culturala e la politica son largainterdependentas. L'Occitania es una realitat nacionala, e l'istòria de l'occitanisme despuèi la guèrra se poiriá escriure ment (emai s'escriurà) coma una lucha constanta dels reformistas exagonals per escafar l'aspècte nacional de nôstra revindicacion. Cossi los partidaris de l'Occitania «part integrada de la nacion francesa» aurián poscut admetre un occitanisme politic? L'aparicion d'un partit politic podiá pas èstre, d'aquel punt de vista, qu'un « crime contra laFrança », segon lo mot de Robèrt Lafont. Tant de pena degalhada per pas res. Lo nacionisme fa pas pus Mas un temps preciós es estât perdut. E se lo movement politic occitanista n'es pas arribat al punt de relativa maduresa del movement cultural, la rason n'es dins l'acarniment dels confusionistas exagonals, incapables d'aplantar una tendéncia irreversibla, mas pro fins per retardar una presa de consciéncia nacionala en marginalisant las organisacions que lor avián escapat, e las que ne tiravan las ficèlas. paur. D'èstre marginal, aquò vol dire que siás incapable d'elaborar estrategia coërenta e eficaça. Sola escapa : la bolegadissa sens principi. Passèrem quinze ans a esperar que los partits franceses siaguèsson pro braves per prene en compte nôstres problèmas, o esperar que lo pôble occitan, coma tocat per la gràcia guevarista, prenguèssa las armas espontaneament (cf. lo resson de las prumièiras cançons de Marti dins un public fondamentalament anti-nacionalista). Quinze ans ont los mili¬ tants desfilavan per milierats dins d'organisacions que cresián pas a una solucion occitana al problèma occitan. Quinze ans de luta a mort contra tôt çô que rapelava l'existéncia nacionala de l'Occitania. Quinze ans a véser la sabla nos passar entre los dets sens la porre reténer nos an daissat un gost amar de degalhatge, e la paur que tant de temps de perdut nos costèssa la vida. una La solucion francesa Una tala situacion d'incapacitat (e ne patissèm encara) daissa als partits de la Gaucha francesa la possibilitat de s'ocupar de l'aspècte politic de l'occitanisme. Qm sens qu'aquô profitèssa a qualqu'un. Aici : la França, per se Tintermediari de daissa pas marginalisar sos partits. Fa que, sens �25 dangièr. Partit comunista e Partit socialista se pòdon declarar autonomistas e nos cantar lor cançon : son eles las organisacions de massa ; d'anar amb eles reven a renfortir l'idèia occitana. Los ninòis badan. La Gaucha nos salvarà. Compausada d'Occi¬ tans de la bona, d'enfants vertadièrs tèrra d'òc, la basa d'aquesta far à avançar P.C. et P.S. fins a l'ora de l'autonomia. Las massas, camaradas, an quitat de nos desrabar los drapèls occitans, dins las manifestacions, e de los nos copar sul morre. Emai ne demandan, alaras pensatz ! Cercar de bastir una força de gaucha occitana independenta d'aquelas organisacions de massa establidas per totjorn seriá una farfantèla. Sufis d'un I.E.O. conquistaire per occitanisar, en Occitania, los membres occitans dels partits franceses. Perdequé s'embarrar dins un guettô de mai ? Pasmens sabèm plan despuèi mai de 1968 (emai abans, mas o dire) que la Gaucha francesa servis prumièr de tôt a canalisar lo malcontentament del monde, e evitar menimosament tota risca, emai pichonèla, de borroladissa sociala. La Gaucha francesa, aquô's pas un secrèt per digús, es garanta de la vida de l'Estat e de l'estabilitat de la Republica. Imaginatz un gausàvem pas pauc se totes los malcontents se metián en tèsta de far la Revolucion autrament qu'en pagant cada mes l'escotisson del P.C.F. ! Vesètz un pauc lo rambalh ? Quichi ? A penas, vos asseguri. La Gaucha al poder se i monta (seriá pas volgut, mas podèm ben somiar), vos inquietèssetz pas : balharà son autonomia a tôt lo monde ; Basques, Corses, Bretons, Occitans, Région parisenca e Isla de Re. Los Conselhs regionals pòdon ben venir de Parlaments regionals, crentèssetz pas per la Republica e lo centralisme démocratie. Car lo mot «autonomia», sol, vòl pas res dire. Existisson sonque d'estatuts d'autonomia. E tôt dépend de çò que contenon. Los Catalans coneisson la musica. Elaboras ton Estatut. Mas l'Estat a una bona e brava Constitucion. Fa que te talhan tôt çò anticonstitucional. E coma la Constitucion a una concepcion restrictiva de las responsabilitats que l'Estat pòt delegar, de ton autonomia ne demôra pas que l'envelòpa. Ta decepcion es a la mesura del contengut escampat. Mas siás autonome pasmens : de qué te planhiriás ? Dins lo projècte de Lei prepausat pel P.C. pel Lengadòc, un dels cambiaments pus conséquents es lo remplaçament dels Prefèctes per de Comissaris del Govèrn. Faire de nòu ambe çò vièlh. Mas la recuperacion es una activitat ecologica profitabla, pas vrai ? �26 D'unes pensan saique que lo socialisme installai per una majoritat de Gaucha seriá una panacèa. Aquesta suposicion nos sembla prigondament idealista. Non pas sonque que dobtem de la capacitat de la Gaucha institucionalisada per instaurar quicòm qu'agèssa l'aire, a vista de nas, d'un socialisme vertadièr. Mas pensam tanben que lo socialisme es pas una panacèa. Impausat d'un autre luòc, pòt pas èstre autra causa que lo renfortiment d'un poder estrangièr sus un còs nacional aliénai. E sabèm que lo colonialisme socialista es tant eficace coma l'autre. Los Letons, pacificament intégrais, ne sabon quicòm. E d'autre amb eles. Un socialisme impausat de Paris representariá per nautres pas ges de garantia de res. Demandetz pas, dins aquestas condicions, perdequé quicham, a A ici e ara, sus la nécessitât de définir un camin especijïcament occitan del cambiament social. Metre çò estrangièr al servici de çò nacional es autra causa que d'impausar en çò nòstre d'esquèmas venguts del defòra. E de définir un tal camin es mens aisit que de s'embarrar dins un socialisme a las colors de França. Los que fan de l'occitanisme un gadgeton de panoplia se pòdon ben contentar d'una tala mascarada. Los occitanistas vertadièrs non pas. prigonda rason qu'empacha la Gaucha compte las questions nacionalas dins l'Estat, autrament que per las desamorçar, es dins son estructura que la cal cercar. Cossi de partits centralisais, dirigits despuèi Paris per de Franceses e d'exagonals aliénais mai franceses que los Franceses (logica de l'alienacion etnica), centralisais a l'image de la França, cossi de partits dont restructura es calcada sus la de l'Estat poirián aver, un còp al poder, una actituda fondamentalament diferenta de l'actituda dels partits que i son Mas la vertadièira francesa ara de prene e en ? Poirem pas far fisança a la Gaucha tant que las federacions occitanas dels P.C.F. e P.S. se seràn pas agropadas amassa per anonciar lor volontat de s'emancipar de Paris per venir d'organisacions autenticament occitanas. Per ara, de tôt biais, defendre pôble occitan passa pas per una delegacion de poders a de franchimands. Pretendi lo contrari : sindicats e partits franceses pòdon fòrt plan ignorar de punts essencials de nôstras revindicacions, cada còp qu'aquestas despassan lo quadre social e pausan — explicitament o pas — la question nacionala. lo grops quand pôdon pas ignorar, recuperan. « Viure e trabalhar al », per exemple. Lo crit, un còp récupérât e estampai sus fons de carta de França, vòl pas pus res dire : es un eslogan démago¬ gie, sens carga nacionala. Aqui ont nos mena nòstra incapacitat E Païs �UNE comme LANGUE les autres L'intérêt que portent de plus en plus nos jeunes à la langue occi¬ langue historique et naturelle de leur pays, signifie qu'ils veulent retrouver leur identité perdue. Cette recherche caractérise d'ailleurs tane, notre temps dans le monde entier. La loi du 11 janvier 1951, dite loi Deixonne, et les textes de qui l'ont suivie, notamment en 1972, autorisent les élèves de terminale à présenter l'occitan au baccalauréat ; les points obtenus au-dessus de la moyenne comptent pour l'admission, les notes audessous de la moyenne étant purement et simplement annulées. Les mêmes textes législatifs et réglementaires font obligation à l'adminis¬ tration des lycées d'organiser à partir de la seconde trois heures d'occitan par semaine dès que dix élèves au moins en expriment le souhait. Un exemple significatif : au lycée technique d'Etat de Mont¬ pellier 350 élèves de seconde, première et terminale désirent apprendre l'occitan en 1979-80. Un professeur de cet établissement, Philémon Pouget, qui enseigne à la fois le français et l'occitan, avait prévu le 15 juin dernier, dans une réplique à un article de presse, cette demande massive qui déferle sur des maîtres encore trop peu nombreux. Ajoutons que dès cette année, à partir de la classe de quatrième, l'occitan est enseigné dans les C.E.S. Sur un autre plan qui associe les adultes à une prise de conscience inconcevable il y a quinze ou vingt ans, la municipalité de Montpellier a décidé de rebaptiser en occitan les places, boulevards, avenues, rues et impasses de la ville. J'ai assisté le 13 juin 1979 à l'inaugura¬ tion, par le maire Georges Frêche, de la «carrièra de la Blancariâ » (rue de la Mégisserie) qui restitue à cette redoutable descente une dénomination plus ancienne que celle de «rue de l'Université». Bien que la « rue de l'Université » évoque pour moi le jeune homme de dix-huit ans à la chevelure drue que j'étais en 1929 et qui faisait escale à l'Association Générale des Etudiants, à mi-pente, avant de se diriger un peu plus bas vers les lauriers-roses de la Fac des Lettres, je donne mon suffrage inconditionnel à la «Blancariâ»... Il va de soi, cela dit, que je m'émerveille chaque jour de la floraison des. nouvelles plaques et de celle notamment qui, à deux pas de chez moi, désigne désormais toute le « sorte Baloard dau Jòc de la Pauma». LES DIALECTES OCCITANS DE BORDEAUX A NICE aucun d'eux n'est supérieur aux autres ou meilleur que les : autres On remarquera l'article contracté dau (forme montpelliéraine plus répandue dans le dialecte provençal que dans le dialecte langue¬ docien) au lieu de del (forme biterroise et majoritaire dans le dialecte languedocien). Toutes les langues du monde sont dialectales à l'origine et restent dialectales aussi longtemps qu'un pouvoir, généralement politique, n'impose pas la primauté d'un dialecte ; cette primauté, d'ailleurs, se borne souvent au langage écrit. Comment l'occitan, son histoire étant ce qu'elle est, pourrait-il ne pas être dialectal ? Ainsi �distingue-t-on, outre le dialecte gascon, qui fut le parler maternel de nòstre Enric, les dialectes nord-occitans (limousin, auvergnat, alpin) et les dialectes sud-occitans (languedocien, provençal). On y ajoutait naguère le catalan, que Mistral saluait comme «l'un des rameaux de notre langue» ; il est admis aujourd'hui par un large consensus que la langue catalane est la sœur jumelle de la langue occitane, non un dialecte occitan. En d'autres termes, et pour les situer sans aucune confusion sur géographique, le gascon de Bordeaux ou de Pau, le languedo¬ cien de Toulouse ou de Montpellier, le provençal d'Avignon, de Marseille ou de Nice, le limousin de Limoges, l'auvergnat de ClermontFerrand, l'alpin de Briançon sont des dialectes de l'occitan. Aucun d'eux n'est supérieur aux autres ou meilleur que les autres. Quand une carte parle provençal ou auvergnat, par exemple, on parle un occitan authentique à la condition toutefois qu'on sache vraiment parler le provençal ou l'auvergnat ou tout autre dialecte d'oc, sous quelque forme locale (1) que ce soit, — y compris le gascon du Val d'Aran, dans les Pyrénées catalanes d'Espagne, ou le nord-occitan de plusieurs vallées italiennes des Alpes. Cette diversité des dialectes ne fait pas obstacle à l'enseignement (chaque dialecte occitan est enseigné dans la région où il est parlé, bien que la loi de 1951 ne reconnaisse — article 10 — que « la langue occitane»), ni à la création littéraire (il existe d'excellents écrivains dans chacun de nos dialectes), ni très évidemment à l'intercompréhen¬ sion (on se comprend fort bien des Alpes aux Pyrénées si l'on y met un peu de bonne volonté). Il importe de renoncer une fois pour toutes à des « idées reçues » comme celle qui consiste à prétendre que nos parlers occitans (cent parlais que ne fan quun, écrivait Perbosc) sont inintelligibles à cinq kilomètres de distance, qu'on ne s'y reconnaît pas quand on entend engraniera à Narbonne, balaja à Béziers, escoba ailleurs. Or, dans les langues les plus huppées, il arrive que plusieurs mots issus de divers terroirs désignent le même objet, et l'on s'extasie : quelle richesse ! En revanche on s'efforce de détecter un patois dérisoire dans notre engraniera, notre balaja, notre escoba que nous aimons toutes trois par¬ ce que nous pouvons en empoigner le manche, indistinctement, pour balayer ce « complexe du patois » qui s'est souvent nourri d'un « com¬ plexe des patois ». Ne parlons plus de «patois», de grâce. Ce terme avilissant ne convient pas à une langue que nous devons honorer parce qu'elle on Je parle le langage de Béziers, que j'ai reçu de mon père, et j'ai recours parler de Millau, que j'ai reçu de ma mère. Je parle occitan en parlant comme eux. De même le paysan de Feniers (Creuse), celui de Coaraze (AlpesMaritimes), celui de Montégut (Hautes-Pyrénées), etc., parlent occitan quand ils emploient le langage de leurs parents tel qu'ils l'ont reçu... Il importe de souligner une déplorable confusion entre les dialectes naturels et les anciennes provinces administratives, tout à fait artificielles... L'exemple le plus frappant est fourni par le dialecte languedocien qu'on ne parle pas dans le Velay, le Vivarais, le pays de Nîmes et d'Uzès qui appartenaient à l'ancienne province du Languedoc, alors qu'il est parlé dans l'Aurillacois, le Rouergue, le pays de Foix, le Quercy, l'Agenais et le Périgord méridional qui n'en faisaient point partie ». (Pour l'unité de l'occi¬ tan, seul texte en français de nos Prôsas de tota mena, 1979). — « Partout dans ces campagnes je retrouve ma langue qui roule les phrases en cascade, les fait torrents ; j'entends ce parler de Bigorre qui me fut enseigné, appris et dans le même temps volé par l'école d'alors, que je n'ai point perdu, qui est l'expression première de mon père et mon cadeau d'enfance » (préface de Jacques Chancel au livre de Bernard Carrère, Aimer les Pyrénées, 1979). (1) aussi « au �pays, qu'elle est par essence le pays même, et accessoire¬ qu'elle fut — on le sait enfin un peu partout — la première langue mondiale de culture et de civilisation pendant deux siècles au moins. Ce qui intéresse d'ailleurs nos jeunes, et ils ont raison, c'est qu'elle soit une langue d'avenir. exprime le ment parce A LA RECHERCHE D'UNE LANGUE OCCITANE COMMUNE Un tel projet implique sans aucun doute une langue occitane je préfère appeler générale pour ma part. L'unité linguistique occitane relative, attestée déjà par l'intercompréhension spontanée de tous ceux qui parlent occitan, de Bordeaux à Nice, est renforcée par l'orthographe classique, dite «graphie occitane», qui, adaptée à notre phonologie, atténue les différences dialectales de la façon la plus simple. L'usage largement répandu — et qui semble aujourd'hui tout naturel — de cette orthographe classique, devenue l'orthographe moderne de l'occitan, résulte de l'effort opiniâtre de Prosper Estieu (1860-1939), Antonin Perbosc (1861-1944), Louis Alibert (1884-1959). S'il faut aller plus loin dans la voie unitaire, car, hélas ! une langue véhiculaire moderne n'échappe pas à une telle nécessité, on ne peut y réussir que par le choix d'un système morphologique et lexical cohérent, celui d'une aire géographiquement circonscrite, et non par une «fusion de tous les éléments utilisables conservés dans les parlers populaires», à laquelle avait un instant songé Perbosc et qui n'eût débouché que sur une langue artificielle. On avait proposé, au zénith de la gloire de Mistral, le parler rhodanien de Mireille: or le «droit de chef-d'œuvre » ne veut rien dire, en dépit de la référence à Dante ; et l'italianiste Chastel montrait naguère que le dialecte toscan, devenu l'italien officiel, ne doit pas sa fortune au génie de Dante mais à l'impérialisme politique de Florence. commune que BEZIERS - SAINT-PONS - MAZAMET - CASTRES - ALBI : l'impact unitaire naturel de l'occitan général d'aujourd'hui Nous en ce qui concerne l'occitan, — et sans mettre en irremplaçables au même titre qu'en Italie le piémontais, le vénitien, le napolitain, le sicilien, etc..., — d'une solution sui generis fondée sur des faits peu contestables. On observe en effet que le languedocien parlé autour d'un axe Albi-Béziers a conservé la structure de cet occitan général écrit qui se développait du XIme au XVIme siècle et qui était compris de Nice à Bordeaux sans aucune intervention d'un pouvoir politique autochtone tantôt sporadique, cause nos disposons dialectes tantôt même inexistant. La seule nécessité pratique — et non une préoccupation idéolo¬ gique inconcevable à l'époque — recommandait un occitan général dans les ouvrages scientifiques (mathématiques, médecine, etc.), dans les documents administratifs ou juridiques (actes notariés), dans les échanges commerciaux où il avait acquis une audience internationale. Voyez l'Anthologie de la prose occitane du Moyen Age de Pierre Bec (1977). Vous y lirez entre autres une lettre de Poncet, marchand mar¬ seillais d'origine florentine, mais parfaitement occitanisé, à une compa¬ gnie de Gênes en 1396 : Ieu ai vist los comptes per vos mandats a Antòni... (J'ai vu les comptes envoyés par vous à Antoine). Ce Mar- �emploie les mêmes mots et les mêmes formes Biterrois. L'édit de Villers-Cotterêts (1539) devait sonner le glas de l'occi¬ tan général en réservant au français le monopole des textes officiels. Toute autre langue que le français était ainsi condamnée à l'anarchie seillais du XIVme siècle qu'un Albigeois ou un dialectale, c'est-à-dire à la déchéance. C'est dans une aire linguistique assez vaste, autour d'une ligne Béziers-Saint-Pons-Mazamet-Castres-Albi, qu'un occitanophone peut constater, d'où qu'il vienne, l'impact unitaire naturel de l'occitan général d'aujourd'hui, toujours compris comme autrefois de Bor¬ deaux à Nice (2). La tradition classique et l'usage populaire s'y rejoignent. Je poursuis dans cette direction résolument réaliste la refonte de mon Lexique occitan-français (1972) où je m'efforce de recueillir l'essentiel d'une langue à part entière, propre à l'expression de la vie moderne, y compris bien entendu, et en premier lieu, l'expression scientifique. Il importe évidemment d'en exclure tout archaïsme inutile et d'y recevoir au contraire, si besoin est, tel francisme implanté depuis longtemps. J'ai répondu avec joie à l'invitation de Marcel Deloupy qui m'a demandé ces quelques lignes pour le Bulletin des Amis de Nissan-lezEnsérune. Je les offre à la mémoire de ma grand-mère Claire Barthe et de son frère, mon grand-oncle Louis Brenac, dont je savourais dans mon enfance l'occitan admirable qu'ils parlaient et que mon père, lui, devait confier à plume créatrice pour la gloire de Nissan. aux jeunes Nissanaises et aux jeunes Nissanais qui, avec les jeunes de toute l'Occitanie, feront enfin de notre langue occitane ce qu'il me semble juste, nécessaire et suffisant qu'elle soit : une langue égale aux autres, une langue comme les autres. Je les offre aussi et sa surtout Roger BARTHE. (Extrait du Bulletin des Amis de Nissan-lez-Ensérune, n° 40, novembre 1979). L'occitan général de notre temps coïncide avec les parlers languedociens, avec un languedocien central qu'Alibert situe à Bram, Teulat dans un polygone Toulouse-Moissac-Caussade-Albi-Castres-Castelnaudary, et Lafont sur un axe Béziers-Castres-Albi. J'approuve Lafont, impartial sur ce point, car il est de Nîmes, donc de parler provençal, comme l'autre était d'Auriol et ne se souciait guère que les paroissiens de Roquevaire fussent promis par leur curé à la damnation éternelle. En revanche, il me déplairait d'entendre que l'axe BéziersAlbi me satisfait parce que je suis Biterrois et non d'Auriol : j'ai prouvé depuis la Fe latina de mes seize ans que je sacrifiais sur l'autel de l'unité les tentations localistes. Ce que nous constatons, Lafont et moi, c'est que le languedocien parlé sur le chemin de Béziers^ à Albi^est partout compris, de Nice à Bordeaux, sans larmoindrë~dîfficulté. Et j'ajouterai, pour ma part, que je reconnais dans cet occitan parlé, et si vivant sur les lèvres des occitanophones naturels, les formes classiques et communes, dans toute l'Occitanie, de l'occitan écrit au XVe siècle ». (Traduit de l'occitan. L'occitan général de nôstre temps, dans le premier numéro hiver 1979 de la revue trimestrielle indépendante Aicî e ara. Pour tous ren¬ seignements sur cette revue, s'adresser à son directeur : Rémi Pach, Parc-àBallons l (bât. C), rue du Moulin-de-Sémalen, 34000 Montpellier). (2) « et surtout — — Lexique occitan-français de Roger Barthe est épuisé ; une nouvelle édition augmentée sera publiée au cours du premier trimestre de 1980. Le Lexique français-occitan (1973, 240 pages, 36 F franco) peut être commandé à Roger Barthe, 14, rue Four-des-Flammes, 34000 Montpellier. Il en est de même de Prôsas de tota mena : I. Un itinerari bartassièr II. Politica e cultura occitanas (1979, 180 pages, 39 F franco). On peut également se procurer ces ouvrages à l'Institut d'Etudes Occitanes (Service diffusion), Laurens, 34480 Magalas, et dans Le revue et - les librairies occitanes. AICI E ARA - Supplément au n° 5 - C.P.P.A.P. 61092 �27 d'èstre autra causa qu'un grop de prepausicion. D'autres dispausan. Mancarà totjorn als P.C.F., P.S.(F.) salas la facultat de e a considerar l'Occitania Prepausas. lors divèrsas sucur- autra causa coma qu'una vaga entitat culturala-linguistica. La logica exagonala nega l'Occitania coma nacion. Lo «Païs» pòt èstre, per aquelas organisacions, siá la França, siá lo despartament, siá la région. Pòt pas èstre l'Occitania. Lor manca una dimension. Es clar enfin, que las organisacions francesas tenon un doble lengatge : un per la « nacion » (forçadament francesa), e un autre per la «région», pel biais d'instàncias regionalas que lor rôtie prumièr es de recuperar las revindicacions nacionistas coma Viure al Païs », e de desamorçar la bomba davant que petèssa. Car la Gaucha francesa es comptabla de l'unitat e de l'indivisibilitat de la França. « Que i aja dins aquelas organisacions, en Occitania, un cèrt intelligéncia clara del fach nacional occitan, ne dobtam pas. Ne coneissèm força. Parlarem totara del rôtie que pôdon jogar. Mas cossí poirián impausar a d'organisacions francesas una logica diferenta ? Delegar nôstras responsabilitats politicas a d'organisacions provesidas d'una logica exago¬ nombre de militants amb nala, en reservant a un una inofensiu I.E.O. lo rôtie estrambordant â'empusaire, seriá, mai qu'una démission, un sabordatge, e revelariá una prigonda ignorància de las realitats politicas, ont tôt es question de rapòrts de forças. Claudi Assemat, occitanista e Secretari général del S.G.E.N.C.F.D.T., conscient que d'organisacions centralistas pôdon pas impausar qu'una logica centralista, demissionèt de son poste. 0 explica dins lo n° 8 del mensual Volèm Viure al Païs : « Per ieu la prôva es facha que tenon los Occitans en lor faguent bracejar d'aire. Lo temps de las mocions romegairas es acabat. (...) Aquel socialisme « à la française tanben lo combati. Sus », non solament me'n mesfisi, mas » quai comptar ? a las organisacions occitanistas «de Anequelidas per d'annadas de bolegadissas estèrlas, marginalisadas per las manôbras dels mandarins que las an rendudas incapablas de respondre politicament a las aspiracions popularas, representan pasmens lo sol espèr possible e raso- Tornem-nos donc cap massa». nable. Es pas ora de se plànher de lor incapacitat passada, ni de lor �28 flaquesa numerica. Nos cal définir una estrategia autonomista. Avèm vist que passava pas pels partits franceses. Nos demòra donc de fargar una fòrça nòstra, una politica autonôma a totes los nivèls, de tal biais que nos posquem plaçar coma escotats dels poders de tôt pel e de tôt nivèl. E que nos vengon pas dire que siam « entreparlaires separatistas ». Aimam los quichapès. Refusarem totjorn de nos ensistemar, de nos daissar marginalisar. Las incantacions dels exorcistas demagògas pas nos fan pas pus Ni per tremolar. aqueles (qu'an pas interès a véser cambiar qué que ara una basa populara pro larga per fargar un siaga) existis movement de massa. Lo nacionisme occitan, es pas autra causa que de desirar partit occitan poderós e non sucursalista ; la mesa en plaça aici d'una segonda via de gaucha, non pas francesa, mas occitana. Non pas un P.S.C. o un P.S.U.C. coma en Catalonha (cf. n°3), mas una força vertadieirament autonôma amb una rega politica clara e una accion publica que nos sortiriá d'aquesta mitatclandestinitat vergonhosa. Cossi demandar una Occitania auto¬ nôma quand siás dépendent de forças exterioras ? un Çô prumièr, quitar d'èstre complexats, venir ambicioses e conquistaires. Sens aquô, cossi reténer lo monde ? Segondament, s'acarar als problèmas vertadièrs. Non pas per mastegar e remastegar nôstres malurs passais, mas per trapar. lo camin de la politica occitanista de massa. Flaquesa dels efectius militants? Per far d'aderents, cal una rega politica concrèta. De se gargarisar de formulas fa pas avançar. Lo monde aderan dins la mesura que respondes a lors preocupacions vertadièiras. Mas aquô seriá pas res sens una politica sistematica de propaganda e d'informacion. Cal prene lo monde ont son, e se faire conéisser. L'experiéncia prova que l'idèia d'autonomia passa dins la populacion. Força militants de la Gaucha francesa aderan pas a d'organisacions occitanistas, non çô que creson pas a l'Occitania, mas per çô que creson als occitanistas e a lor cajDacitat de montar una força seriosa e poderosa. Una occitanista del P.C.F. afortiguèt a la còla Touraine, pendent l'enquista sociologica sul movement occitanista, que la sola rason per ela d'èstre al P.C.F. èra l'inexisténcia d'un P.C.O. Quantes atal ? E quant de monde pas encara politi¬ sais, qu'an pas cap de carta de cap de partit ? Creiriatz pas saique que los autres an fach lo plen ? Quant de monde que sabon pas solament qu'existis en Occitania una alternativa occitana ? pas per pas �29 Pasmens avèm pas jamai vist un tal rambalh dins la premsa, la ondas, sus las laissas dels libraris e dins los a collòquis l'entorn de nôstre pais. Pasmens un sondatge — en tèsta d'aiceste article nos révéla que 31% dels franceses de totas nacionalitats sostendrián l'idèia autonomista s un partit nacionista poderós se montava endacòm. E un autre sondatge publicat dins lo numéro 3 de la revista Lengas, réalisai per Miquèl Perez al prèp d'un escapolon de Lengadocians non occitanistas, dona de résultas comparablas : 32,5% del monde questionats desiron sus — vengon de vertadièrs partits de Politica e que los partits occitans massa. sindicalisme L'adaptacion de las estructuras del movement a nòstras novèlas ambicions es un punt qu'avèm pas léser d'abordar. Aurem temps de discutir de la nécessitât d'una direccion politica, del refus de la « dobla apartenéncia » (incompatibla ambe l'autonomia d'un partit, emai se posquèssa concebre per un « movement »), e de plan maitas causas simple fondamentalas. Mas sembla mai urgent, tre ara, de desseparar clarament los d'accion politic e sindical. Sens aquò, impossible de coordinar una estrategia d'emancipacion nacionala ambe la nécessitât de menar la « lucha de las classas » al païs. camps Lo caractèr nacional de nòstra revindicacion implica l'inclu¬ una estrategia de liberacion, de totas las classas nacionalas capablas de i participar. Existis una borgesiá nacio¬ nala occitana que crèba de l'Euròpa e del grand capital. Una contradiccion fondamentala s'establis doncas, dins sion, dins aquesta occitanas, e de l'autre la borgesiá exteriora e la fraccion de la borgesiá occitana passada de son costat. Lo Partit comunista francés ditz pas autra causa per la França : digús l'acusa pas d'èstre agent de la borgesiá. Que siaga clar que cap de socialisme occitan serà pas jamai possible sens una aligança tactica ambe la partida demorada nacionala de nòstra borgesiá pichona e mejana. Aiçò es del nivèl de l'estrategia politica. amira, entre d'un costat las classas nacionalas Mas demòra pas mens qu'existis una autra contradiccion, sociala ela, entre los trabalhaires occitans e la borgesiá occitana. Siam pas al corrent que digús o agèssa jamai negat. Simplament, la teoria de mesclar çò politic e çò sindical empacha destriar de aqueles dos nivèls de lucha : la nacionala e la sociala. Dona un afrós confusionisme, e implica l'existéncia d'una prioritat, luòga que lucha nacionala e lucha sociala se pòdon menar ensemble. �30 occitanista avenidoira, l'aspècte l'aspècte sindical, plaçam la lucha nacionala e la lucha sociala a dos nivèls d'egala importància, despassam una contradiccion aparenta e illusòria e metèm en retlèu egalament las doas facietas d'una situacion que sens aquò seriá indestricabla. Car menar una lucha d'emancipacion nacionala implica pas l'escafament d'una lucha de las classas al païs. L'existéncia d'una força politica autonòma rend donc necessària la creacion parallèla d'una força sindicala (car las luchas socialas son pas a-nacionalas e estratosfericas) que Claudi Assemat, emai la crega pas possibla ara meteis (nautres tanpauc), l'envisatja per l'avenir dins lo n° 8 del mensual lengadocian Volèm Viure al Païs. En desseparant, dins l'accion politic e occitanista poderós nos deu faire doblidar qu'una granda partida de nòstre pòble se reconeis actualament dins las organisacions « de massa » exagoMas la nécessitât d'un movement pas d'organisacions francesas poirián reglar nòstres problèmas, mas negam pas lor importància. Cal donc ajudar, parallelament a l'establiment d'un occitanisme politic e sindical independent, la presa de consciéncia per las basas occitanas de la contradiccion basica que las opausa a lors aparelhs centrais e centralistas parisencs. 0 avèm pro dich dins aicesta revista : cal favorisar lor recampament dins d'organisacions progressivament emancipadas de la logica francesa. Aiçò se farà pas se sentisson pas bufar lo vent d'una dinamica diferenta, d'una alternativa especificament occitana. Probable que se farà pas lèu. Pasmens cal que se faga, e aiçò dépend exclusivament de la competéncia dels occitanistas a mostrar l'existéncia d'una alternativa occitana, e lo sosten popular a una tala dina¬ mica conquistaira. nalas. Condemnam lo mite coma que E ara? Refusant la delegacion de poders, convençuts d'une força occitanista que faguèssa petar lo de la nécessitât vièlh esquèma Gaucha-Drecha, imprimit en lenga francesa dins nòstras quitas estructuras mentalas, nos demòra de mostrar, per clavar la demostracion, qu'una accion politica tre ara es possibla. E coma la tòca d'un movement de massa es de prene lo poder, farèi a las organisacions actualas una prèpausicion concrèta e realista que serián plan avisadas d'estudiar. poder se pren pas pel naut. Cadun sap qu'en se présentant Président de la Republica, òm risca de prene una moca en Lo per �31 recampant pas pressas signaturas d'elegits, e de se faire ridicuÇò qu'arribèt al paure Robèrt Lafont poiriá plan arribar a lisar. un autre. Las eleccions presidencialas o legislativas son d'agantacolhons pels movements flacs e pauc coneguts, dins la mesura lo monde aquí vôtan «utile». Emai en passant la barrièra signaturas, lo benefici de la «tribuna publica» poiriá pas èstre qu'anullat per un résultat final forçadament derisòri. que de las Lo poder se pren a la basa. Electoralament la basa s'apèla municipalas ». Aqui l'accion concrèta sul tarrenc e la personalitat del candidat comptan plan mai que non pas la politicariá exagonala. Un partit politic occitan decidit a realisar un esfòrç seguit de propaganda, d'informacion et d'accion locala en ligason ambe los problèmas vertadièrs del monde e de las massas poiriá abordar sens crenta de se far ridiculisar la luta per la conquista del poder municipal. Aiçò vòl pas dire qu'auriá d'ausida un fum d'elegits dins un fum de despartaments. Vòl dire simplament que poiriá començar, a l'ocasion d'aquelas eleccions, d'anonciar son ambicion e de començar de rendre publica l'alter« nativa occitana. Mainem-nos que, emai sens politica concertada, las experiéncias occitanistas a d'eleccions de nivèl municipal o cantonal an sovent téner capitat. Un cèrt nombre d'elegits occitanistas posquèron un Segur forum a la novena Universitat Occitana de Nimes. la maja part, èran estais elegits de listas de far recuperar pels partits franceses amb una pichona plaça dins qualques Conselhs municipals, o montar de listas per mostrar que, emai batuts, podèm representar a la basa un pes électoral consé¬ quent? Una mejana de 15% de las voses dins d'endreches plan causits val mai qu'un elegit récupérât pels partits centralistas. que, per la Gaucha francesa. Mas de qué val melhor sus : se Fa de temps que nòstres compatriòtas d'Occitania « italiana » entamenada una tala accion dins lors valladas perdudas. Una sensibilisacion prigonda de la populacion per accion longa al nivèl comunal lor permetèt, dins los endreches ont son plan an implantais, d'obténer de 20 eleccions europèas. E a 45% de las puèi qu'es question d'unitat, dirèi voses a que las darrièiras l'unitat se pòt pas bastir que dins l'accion concrèta : las discutidas a pèrdia de vista servisson pas, o sabèm ara, quand representan l'essencial de l'activitat politica, qu'a nos marginalisar un pauc mai. Daissem las divèrsas tendéncias de l'occitanisme exprimir caduna son vejaire teoric, mas entamenem tre ara una accion publica �32 conquistaira. Aquesta volontat sola nos permetrà de despassar ortigas lo confu- las contradiccions aparentas, e de mandar a las sionisme regionalista. E fai tirar... Lo movement occitanista deu donc marchar entre dos fèrres : lo d'èstre sonque un gropuscule de pression sens capacitat autonòma, dins un Entre e lo de l'activisme violent qu'aurem léser d'estudiar article venent. aquelas doas trapèlas présenta lo camin de l'accion malaisit, coma lo del Paradis. Es pas de bon trapar tanpauc. Es long e demanda força coratge : autonôma e de massa. cal aveire de buf las actualitats a e Lo camin de braves se es pompilhs. Los fenhants agacharàn la télévision. E cal artelhar tanben, qu'avèm pro de retard. Comencem tre de basas nacionistas, la bastison d'un otis de liberacion. Nòstra autonomia, se l'impausam pas nautres, digús la nos balharà pas a gratis. L'avenir de l'Occitania, ara mai que iamai, es dins las mans dels occitanistas. ara, sus Romièg PACH Als Cercles occitans, Ubrariás, militants occitanistas, etc. Vos prepausam las condicions seguentas per las comandas gròssas de la revista : De 5 a 15 exemplaris comandats : 25 % de remesa (siá : 9,75 NF. l'ex.). De 16 a 25 exemplaris comandats Per mai de 25 exemplaris : : 30 % de remesa 9.10NF. l'ex.). (siá : 33% de remesa 8,71 NF. l'ex.). (siá : Passatz las comandas ambe pagament junt, sioplèt. �33 PER UNA ASTRONOMIA OCCITANA Una astronomia occitana, dirai pas qu'es possibla, dirai qu'es necessària. Necessària pèr ajudar l'analisi de la dependència nòstra e la recèrca de nòstra occitanitat. Ela tanbèn pot adurre sa pèira a la mont-jòia de la desalienacion e de l'espandiment de l'òme d'òc. S'agis pas de defugir un monde de corrupcion e de perdicion, ni mai d'abandonar lei luchas amalugantas ! S'agis d'obrar encara, mai autrament, a la coneissènça e a la reconeissènça de nòstra autenticitat occitana. L'estudi critic de l'astronomia emai, tôt cort, l'estudi astronomie pòt bèn, tôt plan comptât, prene part a la « descolonisacion mentala » que Joan Larzac enreguèt i a dos ans pèr l'istòria occitana. Es tèmps de descolonisar l'astronomia, ò puslèu l'usatge perniciós que ne'n fan, quora te cargan un biais de faire ò de pensar en t'empegant una ora, un calendier ò un lexic ò de teorias pastats de concepcions « orientadas » ò que son pas lei nòstras. Es donc tèmps de desjogar lei lecas escondudas de la centralisacion jacobina, e de prene consciència de la marca originala de l'èime nòstre dins la sentida de l'estelam, que, adonc, seriá bòn de conéisser. Es — — tèmps, enfin, de descolonisar tanbèn que sei silèneis plegare a e 1 'istòria de l'astronomia, sei deviaments intencionaus contribuïsson a enterrar Occitania. 1. —UN BIAIS DEFAIRE Es en primier dins la vida de cada jorn que, sens qu'ôm se'n maine, la sciència e la tecnica, mau compresas, t'aclapan au segur. Tre picats lei quatre tops au relòtge oficiau de l'Observatòri de Paris, sus lo còp, coma un sol òme, França etèrna clina lo cap e, religiosament, bota sa mostreta a l'ora de la Capitala. Aqueste reflèxe bèn condicionat, e mai semblèsse derisôri, participa insidiosament a l'aliénacion nòstra, en ajudant a negar la Republica Una e Indevesibla dins una uniformitat docila. Me remostretz pas que, dins un monde modèrne, es necite d'agantar, tótei, un tèmps legau unificat; lo sabe pron. Çò que denòncie, es l'abus e l'abstraccion d'aquela ora que, dins l'usança, vira a la farsejada e a l'absurditat. Lei jornalistas te diràn pèr exèmple : uèi lo solèu a fach son trelutz a tala ora »; ò : « la jornada farà tant de tèmps ». Se mainan pas — enlusernats e encadenats pèr çò davalant de la Capitala, e qu'en mai « es scientific » — que la « �34 chifra dau calendier dei P.T.T., bòna pèr Paris, deu se corregir endacòm mai, de mai d'una ora de còps que i a ! Sens comptar sabon pas solament tenir compte de l'ora d'ivern (fau aponl'ora « universala » dei calendiers) ò de l'ora d'estiu (aqui, lo tèmps « legau » de nòstrei relòtges tèn doas oras d'avança sus lo movement dau solèu). Se lei vencèires escrivon l'istòria, son tanbèn élei que fan l'ora «legala» e lei calendiers. Segur ne'n usarem, mai sens se laissar enganar pèr leis automatismes aliénants, nos sovenènt que dre una ora a que, istoricament, l'introduccion de 1'« ora nòva » fuguèt viscuda imposicion anti-naturala e arbitrària. Verai que nòstra es pas — deu pas èstre — ligada au tica-taca dévorant deis legalas ò non, mai au ritme deis estèlas, dei jorns e dei coma una vida oras sasons, 2. « — dei luchas coma deis amors. UN BIAIS DE DIRE E DE PENSAR Mai lo rite mecanisaire de l'ora — lo cronò regissènt la trilogia metrò-bolòt-dodò » — es pauc a respèt de l'ideologia e dei astronomica, e terrèstre seriá qu'un monde marrit; alara, faguetz pas de politica, fugissètz dins lo monde deis estèlas, qu'auretz lèu de solàs ! Ò encara : l'astro¬ nomia, sciència dei scièncias, tèn la veritat, e visca l'Univèrs amb reduccions que, sovènt, carreja la vulgarisacion tanbèn l'astronomia de profession. Lo monde sa bêla mecanica, e visca l'Universau amb son Universalitat ! Mai sènse cercar tant luènh, podèm vèire coma lo quite dire, adejà, tremuda la realitat. Au nivèu de l'expression, l'astronomia occitana (1) es plena d'ensenhament. Nos religa d'en primier a nòstreis avis, élei que regardavan e nomavan lei mémeis estèlas que podèm totjorn contemplar. Révéla puèi una concepcion originala dau monde, Lei noms, lei legèndas e leis expressions pèr exprimir aquela cosmologia manifèstan lo biais occitan de vèire e de sentir lei causas. Parlar pèr exèmple de Magalona en plaça de Vénus, es pas la meteissa sentida. Se dise « Vénus », pense a una beutat palaficada dins son banh de mar que remanda a-n-un monde mitologic d'un autre tèmps e d'un autre endrech. Mai tre largat lo nom de Magalona, e mai son roman d'amor fuguèsse escrich en francés, alara, l'astre sèmbla que se tremuda en carn vivènta. Magalona, la coneissèm, es nòstra; seis amors, seis endrechs, sei luchas, seis espèrs e desespèrs, sa dicha de la vida, s'entraucan dins nòstra istòria, dins nòstre païs, dins nòstre biais de viure e d'amar. Dison que Magalona e Pèire de Provènça (Saturne) se corron après e tótei lei sèt ans se maridan. E verai, �35 tótei lei sèt ans, aquélei doas planetas meteis canton dau cèu; fenomène que se veson ensèmble dins lo leis astronomes apelan una conjonccion. Se notatz qu'aqueu mòt s'emplega mai pèr exprimir l'union de l'òme e de la femna, comprendretz coma, pèr l'Occi¬ tan, son mesclats la tèrra, lo cèu, la natura e la vida. Quora, refusant la construccion impersonala, lo pacan ditz : « siam a très oras » ò « siam a l'aiga », s'implica eu meteis dins lo viscut coma dins lo dire. Quora désigna la Via Lachènca pèr lo nom de Camin de sant Jaume » (estènt qu'aquéleis estèlas sarradas mòstran, lei vèspres d'estiu, la direccion de Compostèla), es tanbèn un biais de vèire la realitat, de la revelar e mai de l'utilisar; car, l'estelam, coma l'erboram e lo bestiau, lo coneis e l'ama coma l'òm conèis ò l'òm ama de parènts ò d'amies ò de camins costumiers. Lei camins dau cèu son pas unicament de dralhadas luminosas. Tèrra e cèu son pas qu'una sola realitat, coma lei membres e la teulissa d'un ostau, ò coma una bastida e son relarg. Onte leis ancians vesián un brau, l'Occitan vèi una tibia, emai a rason. Lo « baudrier d'Orion » es un rastèu ò una grasilha ò una fauç-margue : son tótei d'images correspondènt a çò que vesèm. « Nòstreis avis avián son biais de nomar leis estèlas, e lo de lo tèmps : lo pacan divisa sa jornada en batudas, pren l'ora au solèu (d'un biais qu'avèm pas la plaça d'explicar), compta lei pontannadas en lunesons pèr facturar sei tèrras e en quarantenas pèr seguir lei fèstas... Me planhe de pas poder mesurar desvolopar leis exèmples pèr ne'n tirar la vision originala d'una astronomia occitana, que constituïs una part de l'eretatge nòstre. 3. — UNA Mai ISTÒRIA RAUBADA pas solament l'astronomia nòstra que nos fau recutanbèn son istòria. Cercatz dins un libre d'istòria la contribucion occitana a la descubèrta de l'America, a la trasmission dau saber grèc ò a l'introduccion en França deis idèias nòvas de Galilèia ! A l'Edat mejana es de senhalar l'importància d'una granda escòla de traductors en Provènça e en Lengadòc onte Josius, Occitans e Arabis s'entre-ajudavan pèr revirar lei tèxtes grècs. Ansin, un libre escrich en latin podiá èstre passai dau grèc a l'arabe, de l'arabe à l'ebrèu, de l'ebrèu a l'occitan, e de l'occi¬ es perar; es tan au latin. Jacob ben Makir subrenomat Profatius — revirèt l'istòria naturala d'Aristòta, leis Eléments d'Euclide, l'escapolon d'astronomia d'Alhazen. Mai lei Josius occitans s'interessavan — �36 tanbèn ais instruments e ais observacions. Es ansin que Lèvi ben (mòrt vers 1344), que i disián « Léon lo Josiu » e que visquèt subretot dins leis Estats pontificaus d'Avinhon, calculât de taulas astronomicas e inventèt l'arbalestrilha (eu la sonava «baston de Jacob»). Aquela invencion, faussament atribuïda puèi a Regiomontanus, rendrà possibla la navigacion fins ais Gerson Americas. Prendrem lo darrier exèmple au sègle dètz-e-seten. Es pèr la Provènça que la França coneiguèt lei descubèrtas de Galilèia, qu'es a Ais-de-Provènça que ponchegèron lei primiérei lunetas astronomicas. Tre novèmbre de 1610, lo rodelet menât pèr Nicolau-Claudi Fabri de Peiresc s'afisquèt a verificar lei descu¬ bèrtas de Galilèia, e a entreprèndre d'observacions novèlas. Revendrà a Pèire Gassendi, amie de Peiresc, d'espandir la nòva astronomia a Paris, onte acabarà sa vida coma professor d'astronomia au Collègi de França. E ARA? Seriá una bòna causa, pèr d'enquistas istoricas, « literàrias » e lingiiisticas, de reculhir l'astronomia occitana pèr puèi i ensertar F astronomia scientifica de uèi. Auriam dos biais de nomar e de conéisser la realitat : un biais imajós e poëtic e un biais scientific; lo primier enregant de lônga lo segond devèrs l'uman, tornant endralhar la sciència vèrs l'espandiment de l'òme, aicí e ara, en ajudant a conéisser, reconèisser, refortir e viure nòstra occitanitat. Pau COLOMBIÈR (1) S'agis pas tant aici de sciència astronomica que d'astronomia populària, populària au sèns etimologic. Empacha pas que la sciència astronomica se pòt força bèn exprimir en occitan. L'astronomia populària a una valor afectiva, una valor motivanta pèr l'estudi e tanbèn una valor mnemotecnica. �37 LETRA DE VISOVAC Un signe imperatiu de l'agent daissa pas d'autra solucion a l'automobilista : cal abandonar lo carri al pargue e crompar la bilheta que dona drech per la dintrada. D'aqui un autobus mena en bas de la gòrja mas, per partir a pè, cal fornir d'explicacions a un fonccionari que vòl a tôt pèrdre forçar lo viatjaire a montar dins lo veïcul public. Los Iogoslaus an un biais metodic, organisai e planificaire per expleitar lors pargues e curiositats naturalas : taussas per la dintrada, parcatge obligatòri per l'auto, mejans de locomocion previstes al dedins. En avantatge, una proteccion eficaça del siti aital préservât de l'anarquia dins l'occupacion de l'espaci. Es un pauc abans de se voidar dins la mar a Sibenik (1) que la ribièira Krka s'espandis en formant un lac immens que limitan de nautas ribas calcaras. L'aiga quita lo lac en tombant per d'agradivas cascadas sus un tuf dolomitic que barra lo lèit. Aiga linda e fresqueta que regaudis lo viatjaire que per lai venir a degut traversar un mond minerai d'una ariditat extrema al mes d'agost. Un fum de passejaires van e venon a l'entorn de las ribas, toristas estrangièrs e Iogoslaus mesclats. De païsans i vendon vin, aigardent e tomatas mentre que los restaurants e gostionicas, cap a miegjorn, alucan lors grilhs d'ont monta un fumet sabords de brasucada. La trocha es cada jorn al menut, amb las tomatas del païs e la costèla de moton. La passejada de las cascadas a Visovac batèu. Cinquanta minutas amb un se pot pas faire sonque guide que parla un pauc d'italian e d'alemand mas ges de francés. Lo francimand es gaireben lingua incognito pel pòble iogoslau tirât los que son venguts en França pel trabalh. Tanben la coneissença d'un bricon de Croata es necessària pel que vòl téner lenga. Visovac apareis dins un recoide de la ribièira, illeta suava ont lo monastièr s'amaga al mièg dels pibols. Aqui viu una comunautat de fraires francescans, un pauc trebolats per la venguda dels toristas. Mas sabon plan practicar l'ospitalitat e un quite monge que parla francés, vestit en rauba burèla, vos ven menar a travèrs lo sant lòc. Darrièr el, podètz veire la capeleta amb son orguena, sos tresaurs d'art e una pèira que porta un especimen de l'escritura bosniaca del sègle XVI. en �38 Un monastièr pòt demorar un centre cultural qu'entreten lo sentiment national : se veson dins la rica biblioteca los primièrs Bosnia, d'autres venguts del defòra e qu'atèsculturala dels monges eslaus. Enfin, polidament escricha, l'autorisacion que los Turcs donèron als monges per tornar dins lor illa. Es l'isolament del lòc que permetèt de salvar aqueles testimònis del passai croata mas, ça que la, isolament vòl pas dire aici copadura del mond. Aquô se vei plan quand lo Paire guide s'arrèsta a la fin de la vesita per parlar de son païs amb un leugièr sorire que landa suis pòts : libres imprimits en tan la dobertura « e... Sièis Estats, très religions, très pas qu'un sol Tito. lengas oficialas, dos alfabets » complet, caldriá ajustar que i a tanben doas régions en mai de las Republicas que fòrman l'Estat Eslau. Las très lengas oficialas son lo Serbô-croata, l'Eslovèn e lo Makedonian, mas i a tanben de comunautats italianas e albanesas que àn lors pròprias escòlas. Los dos alfabets son lo latin e lo cirillic, vesin de lo qu'emplegan los Russes. Tito el, es présent dins totes los lòcs publics, magasins, plaças e mai cafés. Per èsser autonòmas, Es de segur que los Iogoslaus tenon a aquela diversitat de lor païs. Se sabon pont entre Occident e mond de l'immensa Union Sovietica. Lor interès es d'agachar dels dos costats e de servar aquela varietat que conten tanben qualques inconvénients, o cal pas amagar. Mai d'un document embalatges que an las indicacions toristas, s'i ajusta sovent, a es multilenga coma son los en très o quatre lengas. Pels las très oficialas, l'alemand o l'an- glés. temps disputais entre Austria, Itàlia, Turquia e mai França quand Napoléon i mandèt sas tropas, los Eslaus son demorats Eslaus. E las catedralas de Sibenik, Trogir, Split contenon los tresaurs de lor cultura. Aquelas pèças, libres, manescriches o icònas, son demoradas sus plaça e largament mostradas als vesitaires. Es a Split que se tròba expausat l'Evangeliari que data dels sègles VII e VIII, manescrich copiât sus pergamin. A costat se veson tanben de cronicas de l'istòria eslava. De s'es poguda opressiva de Venezia, manmesa dels Turcs, dominacion efemèra dels Franceses puèi dels Austriacs, an pas capitat per levar al païs son esperit, son èsser. Exemple a meditar, per nosautres Occitans. Mentre que lo monge jove en vestit burèl pren las remas per menar sus la riba lo darrièr vesitaire, Visovac ven suau e se'n Visovac servar a es un d'aqueles lòcs ont l'anma eslava travèrs los rambalhs de Tistòria. Politica �39 torna la a pregària, béluga d'esperit e estelon rogenc dins aquel desèrt d'aiga e de ròcs, a très jorns d'autò d'Occitania quanta minutas de batèu... e cin- Cristian LAUS (1) Per notar los sons, la lenga serbò-croata utilisa de signes especials que podèm pas reproduire aici. Nos contentam de donar las prononciacions dels tèrmes citats : Sibenik : shibenik (lo « sh » se pronóncia coma en gascon) - - - Krka : Trogir kerka : troguir. Lo leon de Sibenik rapèla la manmesa de Venezia sus la còsta dalmata. �40 PRÒSAS GEOGRAFICAS Tèxtes inédits de Jòrgi Rebonl TRES RETIRÀS AU MAS DAU E L'a ciriquanta veniás ans pèr Teresa d'Urzo d'aquò atravalit pintrar de ferramentas d'un chantier que menavi d'un bastiment de la Vila sus carrièra Montgrand E ma tèsta e mon a Marselha. èime devinât de Libertari jamai oblidèt lo regard arrapat e fons que de TON D'aigas l'as encara JOVÈNT. de nivas de solèus mesclats d'aubas marridas tanbèn de jorns-falits prigonds �— Roge... de « bèutèmps espera sera » — passai subre nòstrei cabeças ara floridas coma leis ametlièrs de tei printèmps baucencs an Encara ti vaqui Mèstre mediterranenc ANTÒNISERRA navegant d'iscla en iscla a tocar tèrra a de la Sardenha de ta Maire ton Mas escondut d'Entre-Concas ais Aupilhas TI VAQUÍ cor dubèrt mi recebre ambe tei pincèus e tei tèlas en ton camin larg d'immensitat. E de quand m'entornèri dau lindau de ton ART TU, la man dins la man de TA COMPANHA ela d'esculturaus acòrdis quepintra alòr pensi a sei Nativitats supèrbas — — VOS VEGUÈRI parèu armoniós pèr sèmpre barbelant d'afeccion. 9 de mai de 1976. �L 42 SENS ADIEU... Pèr Antòni Richard, 1900-1978 Eres mon davancier m'asdavançat dau Camin de Sant Joan au Camin de Sant Jaques D'adaut de l'Estelam a ton costat garda-mi la plaça. Arribarai ambe — pèr ma Calendau ! — charrar ambe TU que encara dei Tieus e barretina escarlatina parier de teis Amies leiaus d'aquest pendis de l'Auripa qu'alargavas de ton Saber Mèstre pèr Tendrudir. d'a-bas en plana de Lar parlan de ta despartida : périr tôt entier qué serviriá de nàisser ? Déjà de pron « A » T'adurrai de mei restancas que pairinejavas de rôsas assauvagidas pèr embeimar nòstrei Epuèi... esperarem prepaus leis àutrei. Très, Agost de 1978. �CARLES D'EIGALIERAS A Teresa Galtier As la de teis man fada aujòus d'aperailà. M'es estât dich que dins la cort de ton escòla garissiás dau tocar lei pitoets d'un mau de dènts vò de sei gibas e secavas boniàs son plorum Emmascatgi ?... Aquò' fìsic !... Caminavas. Un vèspre venguères m'atrobar 15 de Riba-Nòva de dabàs l'obrador de VALÈR1 BERNARD la casqueta a la man au prim crentós novelari ambe ton uscle de Caraco Para la man ! T'adralhèri devèrs leis Aigas-Vivas d'un que voliá de bèn a nòstra Joventut nôstre Marsyas fraire grand de l'Autre espelhat tôt viu pèr aver devinât lo secrèt d'Apollon. Caminères �44 Ara que siam madurs... nòstrei recòrdas TU d'abondé dins lei peadas d'un Banastonier valabregan — qu'aquò nos es ta planeta — a canastèlas. lei semondes SALUT ! barutlaire de cor abomianit que t'aplantas e uncòpdemai mi traises ta amonlindau fervorós capelada. Au pendis de l'Auripa de Très, pèr Sant-Joan de 1977. �45 Ven de sortir Estius e Secaresas poëmas de Joan-Frederic BRUN N° 2 de la colleccion « Reculh de 60 La brasa Poësia de Uèi ». paginas la polsa dels estius escantits parlan als òmes, al fons de son subconscient, lo lengatge de l'angoissa. e 14 F. franco a l'ordre de C.C.P. 255 59 C, « A ici e Ara», Montpelhièr, OC REVISTA DE LAS LETRAS E DE LA PENSADA OCCITANAS 4 numeròs de cent paginas (21x18) cada annada De cronicas, de tèxtes, de poèmas dels melhors escrivans de lenga nòstra, célébrés o encara desconeguts. ABONAMENTS «OC» -11, carr. Crotz-Baranhon 31000 Tolosa - Tel. (61) 52 07 00 C.C.P. 2926 31 Tolosa França e Comunautat Europèa Estrange : 60 F D'ajuda : 100 F : 50 F �46 LIBRES NOVÈLS HISTOIRE D OCCITANIE (Hachette, Paris, 1979) Aquò's dins sa quita legitiepistemologica qu'aqueste obratge serà contestât» (p. XI). Contestât per quai ? Per los occitanistas ? Sai que non. Aquel libre es pas destinât als occitanistas. S'adreiça als Franceses : « L'occi¬ tan es una lenga romana a costat del francés, del catalan», etc. (p. 115). Coma se lo catalan passava pas abans lo francés dins sa proxim'itat amb nòstra lenga. Aital siam avisais que lo libre es pas fach per nosautres : « Pas question de faire aici lo procès politic del concèpte de l'Estat« mitát Nacion que — dins la foguèt mesura au mens portaire d'emanci- pacion umana» (p. XV). Mas es qu'a voler trop amanhagar lo legeire francés òm finis pas per s'empetegar dins lo punt de vista que nos impausa ? Melior est conditio possidentis : Als Occitans de far la pròva qu'an de dreches a far valer davant 1 'Istòria. Armengaut, per sa part, defupasmens tota. formula qu'em- gis barrariá definitivament Occitania dins la Nacion França. Met nacional » entre verguetas quand s'agis de l'exagòne, e définis puslèu la França coma un « : un Estât pluri-etnic. Sai l'encastre demôra lo d'una Estât que «istòria dels Franceses», d'una etnologia de la França e d'una lingiiistica» (p. XIII). Mas pausa d'un costat l'Estat, o sembla-nacion (se ne cresèm las verguetas), e de l'autre, «segon « istòria la distinccion ment fondamentala nacion etnica una urosa- joslinhada per R. Lafont, » (sens vergue¬ simplificar, una etnia». Lo còp de capèl a Lafont empacha pas la neutralisacion de la « nacion » per l'etnia. tas), « o, per verguetas pòt sortir endacòm mai... La nacion sens donc tornar a prepaus d'Occitania? Òc-ben, legeire francés èra menât dins son enquista «jos la direccion » o dins la direccion donada per Armengaud quand identifica puèi etnia e minoritat nacionala (p. XIII). se lo �47 Mas legissi, p. 392, jos la pluma de R. Lafont, a prepaus de la Can- de la Crosada : « Aquel «poëmanacional» dels Occitans». Es aqueste còp lo caractari nacional de l'Occitania qu'es mes en dobte. E p. 484, quand parla del «pus naut nivèl nacio¬ çon nal», verguetas ara, es a prepaus d'una mena de qualitat sens — França aquesida pels escrivans occitans d'expression francesa. Lafont daissa prudentament a Garros sa pretencion a un « destin nacional gascon». Se banha mai per afortir « l'inexisténcia d'un sentiment nacional occitan » (p. 771) al temps de Mistral. Aital l'emplèc de « patria », « lo pòble », nòsta nacion » per Mistral es « tratat de Ai cercat mas los belles uchronies de badas dins Littré « mètges de Molière ». — nos acostumats a las invencions lexicalas. Avisa pasmens que se Tomàs More situïssiá lo pais an d'U-topia fòra de tota localisacion dins l'espaci, Lafont situïs las U-cronias de Mistral en l'occuréncia la nacion occitana en defòra de tota realisacion dins los — — temps emai avenidors ! S'Occitania pòt èstre pas jamai una nacion, sens nacion demòran eternalament condemnats a èstre los Occitans... a part que sa nacion siague la França. Per Pèire Bèc, i a pas d'autre possible, segon la lingiiistica : In principio erat encastre G allia ! L'occitan (amb lo catalan) es de gallò-roman, coma lo francés, lo francò-provençal, e dialèctes de la Gàllia cisalpina. L'espanhòl e lo portugués son quauque pauc cosins d'aqueles fraires — e fòrman amb quauques eles la Romania occidentala. Mas anèssetz pas creire que l'italian siague de la familha prêcha : Fa partida de la Romania orientala. La classifïcacion de Bèc oficialisa donc la tèsi de W. Von Wart- burg, coma que lo Gallo-roman èra lo meteis al Nord e al Sud, abans que los Francs venguèsson afranchimandir un briat lo Nòrd de la Gàllia. Çò que vira pas redond, es que Bèc crei pas mai qu'aital a aquela teoria : «Una rega de demarcacion aviá existit 500 ans abans l'arribada dels Francs», ditz amb Bodo Muller; l'occitan representariá una èrsa de romanisacion pus anciana, sus la basa d'un latin arcaïc. comptar tôt aquò Sens se pòt apariar amb la tèsi de Brun, que que fai remontar a l'estabilitat de la populacion miegjornala dempuèi l'edat del Bronze las causas d'una frairetat pus granda de l'occitan, de l'italian e de l'espanhòl. Se i a, coma Bèc o renonois, « discriminacion entre lo francés / e las lengas romanas » (dont perqué voler a tota força classar l'occitan amb lo autras l'occitan), francés, al luôc de l'embessonar amb « nalas » las autras lengas miegjor? Rèsta de nacionalisme francés, o pigresa intellectuala ? Per fargar sa categoria de galloroman, sépara d'un costàt l'occi¬ tan de l'espanhòl per lo restacar al francés... sens se mainar que �48 sos en arguments arroïnan sa teoria, escafant la frontièira amb l'italian fenêtre ex. : fenèstra (òc) (fr.) / ventana (esp.). doblida Bèc finestra citar de (it.) ! E per fargar d'un autre costat Roman occidental, ont l'occi¬ tan ten lo mitan entre lo francés son e l'espanhòl, (fr.) opausa a campana dant encara campana es puèi cloche (òc., esp.), dobli- de que l'espanhôl dins sa occidentala, fa del entitat etnica mai originala benlèu que lo catalan... gascon e mai d'escrupules que ieu, que l'Occitania «es pas mòrta » mas estavanida » e.c.a. Las vergue¬ « e l'interrogatiu — «Cap a la construccion de 1'« Occitania »? » tas pareisson aver puslèu una pedagogica. Martèl multi¬ plia las precaucions d'usatge : es que i a un Mercat occitan ? Non : 1 a pas de « mercat nacional occitan » a aquela epòca ; ça que la i 'n pot pas aver en aqueles temps dels primièrs balbucejadisses del «capitalisme médiéval» (p. 192). una baila aital al Govèrn per me valor tanben italian ! ! ! e verguetas e coma subjècte de frasa, disent per exemple, sens sens — mençonar Enfin, saique per mainatjar una entre transicion lo melhora francés Romania Occitana). Me siái explicat aqui dessus tre lo n° 2 de Viure. A mon torn siái rassegurat : F. Mar¬ tèl emplega finalament Occitania parlar lengas d'òc un argument inesperat vengut dels Harkis de la lingùistica. de las « Iconoclasta dels mites de l'edat d'aur occitana, — daissi als especialistas d'apreciar sas explicacions de l'amor cortés o de la los autors de d'Occitanie seguisson Urosament totes Y Histoire la direccion donada per Lafont Bèc. Ai avut paur en vesent Martèl metre « Occitania » F. entre verguetas (p. 179) coma èra de bon ton entre liquidators de pas o per Viure. Sai que déncia, « si compreni sa pru- concèp aquela se Occitania coma una esséncia oculta exteriora a la consciéncia dels subjèctes, dels actors, e totun los menant sensa qu'o sachan». Que F. Martèl se rassegure, non, « es pas aquô que vòl dire lo quand parla à'Occitania a la recèrca d'ela-mema (cf. Annals de l'I.E.O., 1977 p. 108, a prepaus de Descolonisar l'Istoria Larzac» convivéncia — F. Martèl es un testimôni de pes quand remarca : Ramon VI parla dels « òmes de nòstra lenga » per designar sos partisants, mas trampassa pas « aquel estadi de la constatacion immediata per elaborar una teoria del territòri e de la lenga nacionala : e perqué o auriá fach, d'alhors, alara qu'aqueles argu¬ ments apartenon a l'arsenal XIX? ». «L'idèia occitana, al sens estrictament nacional e etnic, es implicita » (p. 325). Alara : Occitania a la recèrca d'ela mèma? La sola causa que me gèina, aquò's quand Martèl, aprèp la desfacha dels Ramons, conclusis : « L'Occi¬ conceptual del s. tania interromp sa carrièra poli- �49 tica concrèta, inaugura sa carrièra mitica » (p. 345). Los mites de Martèl pòdon ben rejónher l'ucronia de solide pas : l'autre... Mas es pas la carrièira politica èra se qu'interrompuda ? Claudi Delplà, per sa part, fa de lònga lo ligam entre passai e présent. Es aital que vei dins l'escrachament de la revolucion federalista l'aneientiment dels espèrs d'un regim de democracia politica « que la França a pas capitat de trapar » ; o, dins « la temptativa d'etnocide » entrepresa per la Revolucion, una politica que serà contunhada encara «fins a nòstres jorns » ; o encara, dins l'administracion napoleoniana, lo triomfe d'una centralisacion que se mantendrà « dusca a nòstres jorns». Aquela inscrip- cion de l'istorian istoricament situït dins son tèxte es pro rara dins l'Histoire d'Occitanie per valgue la de la joslinhar. aquela posicion avoada çò qu'es finalament mai scientific que devèm la critica facha per Delplà de la dels mitologia francomana » que pena De tôt segur es a — Federats aviàn reconstituït l'uni¬ nacionala sus una basa novèla... Desenant la França se tratat pava reconstituïda per la volontat liurament exprimida de las populacions » (p. 786). Dels manuals, aquela ideologia passa als escrivans marxistas, G., Lefebvre e Soboul qu'escriu : « La Federacion Nacionala del 14 de julhet 1790 ont s'afirmèt dejïnitivament l'uni¬ tat de la França» (p. 786). E d'aqui, Delplà s'avià legit lo capitol prededent degut a Fornièr aurià poscut ajustar que passa... a l'Histoire d'Occitanie. sèm (p. 619) : «Es I legis- inutile de aici l'analisi, totjorn valabla, de R. Lafont : las vièlhas nacions primàrias an trop prigondament perdut dins l'alienacion provinciala las seunas valors de reprene civilisacion per ofrir una alternativa acceptabla ; la sola via de progrès pareis residar en 1789 dins «nacion l'Estat-nacion, segondària, fondada per un politic de ciutadanetat ». contracte — « istorians de la Revolucion. Aquela mitologia, vei nàisser tre Delplà la 1790 en cò d'un autor nimesenc d'Almanac. Passa puèi per los istorians oficials de la Illa Republica, coma Lavisse, «que substituts ancians mites dels dreches Es tôt vistable que los autors capitat pas als e de l'unitat de la monarquia, los de l'unitat de la nacion » (p. 690). La retrobam dins los manuals, lo de Malet-Isaac, per exemple : «Los a unificar trapar de vista, ni a dièira « direccion se ». sos an punts una verta- De l'ensemble pòt retirar l'impression que Joan Fuster retira de la lectura de Robèrt Lafont, que cresiá « lo que mai avançat teoricament sus la d'un nacionalisme occitan : continua d'èstre «regionalista ». Romp pas ambe la França : amb la França «etèrna», capeciana, jacobina, maurrassiana, gaullista, thoreziana » (Reflexions sobre el rega a �50 Occitanisme, in Destino). Cal dire data de 1976, e qu'a qu'ai refus de sos autors de lo publicar a l'I.E.O. un retard de très ans. Ne cal téner compte per apreciar la posicion de l'istorian fàcia a son subjècte : dempuèi 76, es pas solament la colleccion «A Tots» qu'es pasque lo libre devut pas sada de 20 volumes a 50 — e aqueles mon Descolonisar ristòria d'Occitania, t. IÌ (cf. p. 874) ; l'ensemble dels occitanistas a despassat lo régionalisme demest e lo mot nacion fa pas pus paur. D'aquel punt de vista, lo solet apondon a la bibliografia, qu'assenhala un libre paregut en 1979, Pour l'Occitanie, d'Alcofa, Lagarda e Lafont (ont rabala encara la teoria de las nacions primàrias segondàrias) rebat pas la realidel movement, que sembla voler arrestar sus de posicions trampassadas. Lo legeire finalament aurà de e tat mal a se reconóisser dins aquel sai que las entresenhas libràs ont de detalh mancan pas — emai se desfauta un index rerum per las poder retrobar — mas ont es de missant seguir un fiai menaire dins las analisis. Pèr un obratge ont la presentacion cronologica es sacrificada sovent a l'expausat sistematic (çò qu'amaga sovent força traucs), aquela abséncia d'una ligason al nivèl d'un rasotengut es de plànher. Aquò's particularament sensible sul d'aquò's de la periodisacion — qu'es atanben lo luòc de partatge del trabalh entre los divèrses nament collaborators. porian trapar d'auperiodisacions que, per una Istòria d'Occitania, obesiguèsson Sai que se tras de critèris... occitans. Los autors de Y Histoire d'Occitanie serián a plan temptats per los cicles longs de l'istòria economica e de l'istòria de las mentalitats. De fenomènes coma lo flaquitge de la classa senhoriala en Occitania nos menarián de la naissença de l'Occitania a la Restauracion. Es plan possible que d'autres fenomènes, coma la sociabilitat occitana a travèrs avatars, sos definigon un période encara pus long, dusca a sa destructuracion (urosament inacabada) encara pendent las crisis successivas de la societat industriala. La dificultat serà de trapar de duradas longas que definiguèsson non pas la permanéncia de caracsus tota l'istòria p. 183), mas de taris donats occitana (cf. passas a l'interior d'aquela istòria. Caldriá per aquò far poder dominar l'ensemble occitan coma Leroy Ladurie pensa ne dominar partida dins Paysans du Languedoc. E los autors de YHis¬ toire d'Occitanie pâtisson per las exigéncias d'aquela onorar una « novèla istòria » dins un atalhona- qu'obesis a la periodisacion francesa : d'aqui sas repeticions (qu'una taula plan facha e un sistèma de remandadisses aurián poscut evitar pasmens) ; d'aqui tanben l'impression qu'amolonan ment detalh sens poder jamai capitar a veire los fâches respòner massivament a las entresenhas de las analisis (metam marxistas) �51 preestablidas. Es tôt clar quand l'amie Fornier, que trabalha a la tona, s'afalena a sarrar una lucha de classas que sembla pas voler se daissar plegar als esquèmas esperats. Es solide qu'una tala periodisacion risca de juntar pas amb la que 1 'istòria de França fa adoptar als collaboraires de Y Histoire d'Occitanie, particularament sus dos punts : la plaça de la Revolucion francesa donada finalament encara coma la basa d'un novèl calendièr, alara qu'es pas, a mon vejaire, que l'abotiment de l'Anci an Régime. E lo prolongament de la formacion d'Occitani'a que menariái dusca a 1213, es a dire dusca al fonccionament efectiu de l'Estat occitanò-catalan. Aquò's que los critèris pus clars son los critèris de la nacion (rapòrt d'un pòble amb son image). Òm ne pot prepausar d'autres, de tôt segur. Mas après tôt, los autors de Y Histoire d'Occitanie avián ben començat de s'adralhar sus aquel camin... fins al capítol III : «L'histoire d'Occitanie confisquée ». Aprèp, es que serián d'istorians occitans confiscats ? Janina Estèba ça que la mòstra que l'Occitania demòra « un autre pais». Per los istorians modèrnes d'en primièr, los Bercé, plan Porchnev, Pillorget, Castan, Goubert, etc., qu'an fach sovent de l'Occitania lo tarrenc privilé¬ giât de la «nouvelle histoire». E abans eles, per los reis de França, que se son enginats a l'integrar malgrat una resisténeia que pòt ben reçaupre de còps una racion de classa», mas l'afar de totes los jaces « « colo- qu'es socials » (p. 440). Esperavi força d'aquel capitol. Devi dire que siái un pauc decebut. Es puslèu un « tablèu de l'Occitania» qu'una istòria. Per reconstituïr la « conquista » cal anar pescar jos de rubricas divèrsas restablir dins l'ordre e cronologic d'entresenhas de volum inégal. E lo que cercariá aici las cinquanta révoltas « païsanas très » se deurà contentar de sus la revòltas-tipe. Enfin, Liga de las Provincias Unidas », qu'es pasmens la granda descubèrta de J. Estèba, es de plànher que fague pas aici que reprene « article de Y Histoire du Protes¬ tantisme en France. Ai dich lo pes de l'apôrt de Fornièr. Mas per el, «se i a un son espaci occitan, i a pas a la fin de l'ancian régime istôria una occitana » (p. 627) : se i a una unitat, es la que créa, sus l'ensemble «francés», la monarquia. Òm se pòt alara demandar cossi justifica encara es per l'espaci occitan, e s'aiceste el quicòm mai qu'un simple résidu d'un estât de causas «défaitisme» sus son objècte me sembla menar tôt drech a la depreciacion de las resurgéneias de patriotisme occi¬ tan al s. XVIII : «Totas aquelas velleïtats son pauc de causa, per lo valat que se cava entre aquel culte provincial exprimit en revolut. Aquel francés... gonda... e l'occitanitat pri- (p. 570). Mas de qué fa d'autre aquela Histoire ? » �52 Los capítols consacrais per Armengaud e Pech als s. XIX- mostrant'per XX, en pus bassa la una epòca desarticulacion de l'economia e de la societat occitana, prôvan ben qu'aicestas fonccionavan encara al s. XVIII : scepticisme de Fornièr èra justificat per la realitat que per las dificultats a ne «totes dominar l'analisi. Mas avèm quicòm»... e R. Pech a son torn fa sorire quand se vira cap a la prospectiva. Son idéal d'un amainatjament toristic identificat a la conservacion del patrimôni cultural de sos V.V.F. opausats a las « manifestacions regretablas de xenofobia » (p. 840) devon mai als programas de partits exagonals qu'a las analisis occitanistas. lo donc mens l'autor de luônh lo l'indèx. Serà per mai citât dire a cossi que la part consacrada la literatura siague estada Lafont resumis la bataclada. Nouvelle Histoire de la Littérature Occitane, a la borra : i legis «... de Bonnecaze, en Gascogne, de Plomet, à Montpellier », e planhissi a copia : «Plomet en Gascogne » ! (p. 442). Lo Mèstre trabalha trop viste, o pas pus. Es aital que décréta : « Los reformats en Occitania francesa an pas soscat a revirar las Escrituras en occi¬ tan » — alara que los deganauds cantavan en ôc sos salmes, as Ais, en 1562. Es aital que décida : La Glèisa catolica sosten la môda dels nadals que li es plan utila », sens se mainar que los avèsques « Es vertat que l'évolution poli tica èra fisada a Delplà. Son tèxte esbocinat e saupicat — capita interdison justament aqueles nadals... Es aital encara que se contraditz a très regas de distàn- unificar los autres apòrts ajustis p. 780 e ss. a las quauquas regas d'Armengaud sus 1907, p. 668). Cal dire que los cia, p. 483 : se Joana d'Albret — a pas (cf. son consciéncia son en partida preses en carga per los apondons literaris de Lafont a cada capitol — alevat lo darrièr qu'es de -Teulat, e que tampa lo libre sus çò que caup de mai flac e de mens « dins lo còp ». Mas sai que Teulat es pas responsable de la causida d'un subjècte qu'èra pas de son especialitat. Me perdonaràn d'acabar sus fâches Lafont de en li donant l'importància i baila un libre ont, après Mistral e abans Napoléon, es que corona, una lo principi de es religion, plan « una lenga», una cossi pot comandar una revirada dels salmes « en base, Vautra lenga de son reiaume » ? Mas la rapiditat dels jutjaments ven sovent d'un partit près finalament d'illegitimacion de l'expression occitana, que podiá pas èstre que reaccionària... saique abans sa venguda ! Per exemple, a fauta d'un Perrault — que représenta — los païsans occi¬ reduches a se deure reconóisser dins V espectacle de l'inautenticitat aqueste còp dels nadals de Sabòli. l'autenticitat tans ne son �53 Es aquela de déprécia¬ mena tion de l'òbra acomplida per sos predecessors confia d'un pretencion d'aquel libre ont «Pel primièr còp, l'istòria d'occitania es abordada, de las originas pre-istoricas fins a nòstres jorns, per una còla d'universitaris ». Sens remontar a Mary-Lafont, que son Histoire du Midi (1845) traça lo programa biais e que desmesurat la la taula de las matèrias amb cent mai d'abança, i de còlas de cercaires qu'avián, al dintre de l'I.E.O., fach mai qu'entamenar l'òbra. Un còp de capèl a son ans e a endrech seriá pas estât desonorant per los collaborators de Y Histoire d'Occitanie. Milhor : a meditar sus son apòrt — emai siague totjorn pas « universitari pus del segurament Testât actual occitanista. Aquô movement empacha data una occitanistas qu'ajam qu'aquela pas marcarà : « pas cap soma totes los pas vertat per Es d'istòria. » Joan LARZAC PUBLICACIONS del Centre Internacional de Documentacion Occitana BP. 4202 ■* ?■ í ? 1E K S. - - - - - - - - - » aurián poscut anar pus luònh encara dins l'analisi, e rejónher — 34325 BESIERS CEDEX Bibliografia de las bibliografias del domeni occitan Catalogue dels libres occitans del Fons Rondèl (Arsenal, Bibliotèca Nacionala) : 51.00 F. A. Guibal du Rivage, Obras literàrias e musicalas : : 49.00 F. 48.00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tòme 1 : 48.00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tome 2 ; 44.00 F. Catalogue del Fons Ancian de la Bibliotèca de l'Arsenal. Bibliografia occitana del Peirigôrd : Los Trobadors. Catalogue del Fons Occitan de las bibliotècas publicas de Bordèu. Bulletin trimestral del CIDO. Abonament : 20,00 F. �54 LA CULTURA estudis erudits son pas nombroses en çò nòstre, e Los encara es un J. Rubió i Balaguer : CATALANA DEL RENAIXEMENT A (Edicions 62, Barcelona) plaser prigond quand aque- podèm comolar en la produccion catalana. Lo livre de J. Rubió i Bala¬ la lacuna, la recorrent a talent sença. una vision propriament catalana del sença sègle XIX. Devi confessar que, quand comencèri lo libre, aviái paur de l'acabar pas, d'aver afar a un obratge de bona volontat mas de segonda man, a un tescut de causas rebatudas coma n'i a tantis. E ben, m'enganavi d'à plec. Primièra suspresa : J. Rubió i Balaguer, coma gaireben totis los erudits catalans, es un òme escapar a l'aspiracionisme cultural castelhan. 0 sabiam ja, mas per nosaus es una que sap causa totjorn novèla. E precisa- ment, la segonda suspresa procedis de la primièra. Es a la pintura del monde catalan d'aquela epòca qu'assistissèm e; lo plaser, e la tant mai ra va agradiu, pretencion, de quina manièl'esperit médiéval tradicional daissar la plaça al de la renais¬ novèla d'una epòca. Aquí se tracta de la Renaissença, la del Quatrecent, dins los Païses catalans. Cal dire que la lenga sòrre d'otra-Pirenèus distinguis lo mot de « renaixement », que s'aplica a aquela renaissença europèa, del de « renaixença » que s'aplica de preferéncia a la renais¬ son son que, plasent, amb un estil d'aquelas òbras de envergadura, farsida d'entre-senhas, que nos porgis- granda saber, en çò nôstre, dispausam pas sus aquel sicut que d'estudis parcials e abocinats. L'autor nos môstra, d'un biais grands sens guer es una de LA DECADÈNCIA Dins una pròsa alèrta, que nos fai passar del mitan de la cancelariá reiala a l'escritòri de la reina o al capitol de qualque monastèri, discrèta erusosjasenta, J. Rubió i Balaguer ensaja de nos far viure aquela passada, de nos far alenar l'aire que s'i respirava. E tôt aquò sens farlabica, sens proce- e que supausa una dicion diment derisòri per actualisar aquel talhon d'istôria. Plan al contrari. L'enquistaire es tant escrupulós que s'esfôrça de reconstituïr per quins canals pré¬ cisés los concèptes novèls, carac¬ térisées del novèl umanisme, an pogut penetrar dins la societat catalana culta. Aquò auriá pogut èstre aclapant, enujós. En fach, es passionant. Un autre plaser, e non dels mendres, es la facilitai aparenta amb la quala l'autor evoluis dins la trama de la societat del Principat, de Valéncia, de Nàpols o de las Illas. Los escrivans ciceronians o adèptes de Titus �55 Livi, los protonotaris letraferits, lo judaïsme, los franciscans concentuals pas mens que los Obser¬ vants de l'Ordre de Sant Francés li son pas inconeguts. Causa curiosa e mai de notar : la soliditat de la tradicion de l'escòla tolo- manten longtemps, imbrandabla, fàcia a l'ondada renaissentista triomfanta. E tôt aquò viu, gargôta, bolega, nos senca pren que se son nòstres. Es recomandi s'entrevar una lectura que totis los que voldrián de nòstra istôria, e a mai a totis los occitans que barbèlan aprèp lor istôria, e que voldrián ensajar de sentir — avant de conéisser l'aventura secuencara — lara prodigiosa qu'es la nôstra e qu'an ensajat d'avalir — e d'avilir — dins nôstre èime. al fetge, despèrta de referén- Cristian RAPIN cias, de biaisses de pensar que Joan Fuster EXAMEN DE : CONSCIÈNCIA (Edicions62, Barcelona, 1978) Lo libre es ja ancian, mas aimi Joan Fuster, sa prôsa fluida, sa Josep Palaciós hafet faiçon tota naturala d'assimilar las idèas europèas a travèrs de l'idioma catalan, e de ne far grelhar d'autras, coma per significar que, dins lo dialôg, cal comptar amb un entreparlaire de mai. Tota una part dels articles aici engarbats foguèron primièr es- articles ïadmetien, i jo mateix l'he intervinguda — sinô de context intellectual. En die con- crits en castelhan a causa de las limitacions alara impausadas pel regim franquista, puèi revirats catalan per Josèp Palaciós. en E d'aquesta traduccion, Joan Fus¬ ter, dins un prolôg intéressant, no'n ditz de causas que consideri coma definitivas : « Escrits i publicastellà, en catalanitzarlos ara, no podien no arrossegar residús de la seva versió primera : résidus, no ben bé idiomàtics — cats en ció text tan com una els traducmeus intellectual, perquè d'alguna manera com correcta ho hem de dir. Per a gent l'ús del castellà nosaltres, literari no signiýica únicament el maneig d'un repertori aliè de signes verbals; suposa també, i sovint, la immersiô gairebé automàtica en un mon de referèneies, tòpics, allusions i sobreentesos, que son més propis de la cultura castellana que no pas de la seva llengua. Aquesta ganga reminiscent manca de justijìcació en català... » Arrèsti aqui la citacion. Se compren que se pot aisidament aplicar al francés e a totis los que creson que se pot escriure — �56 parlar o — volontariament en francés. Lo perilh es lo meteis e es tant mai gros que la lenga utilisada es mai culta. Son de vertats d'evidéncia mas que cal rapelar, de tras que que en tras, a l'intencion dels fan profession d'ingenuitat o se causisson cinicament la facilitât. Una autra causa interessanta de notar, a l'ora que nos embucan nacionalisme francés chauvinisme cocardièr — de e de tala- l'organisme reagis pas aquò's l'estonament amu¬ sai de Joan Fuster quand legis un panegiric demencial de Victor Hugo sus la capitala de la França. Aquel bocin d'antologia s'intitola ment que pus — La Ciutat Lum e, de l'intrada a la fin, es una vertadièra concepcion messianica de la vila que nos es expausada. Paris ereta, reiinís e compléta l'engèni de Jerusalèm, Atènas e Roma. A aquel eretatge pesuc, l'autor i ajusta la mission especifica de la vila que seriá un « lòc nària de ». révélation revolucioMas çò mai polit, es la fin d'aquela tèsi. Hugo profetisa que segle XX veirà se desvolopar lo nacion extraordinària dotada una de gaireben totas las qualitats. Aquesta nacion, qu'aura Paris per capitala, non se nomarà pas França, mas Euròpa. Aquela Euròpa es la primièra fasa : apuèi, se transfigurarà en Umanitat, mas la capitala ne serà totjorn la meteissa ! Coma gaireben totjorn, l'etiqueta « universalisme » o « cosmopolitisme » amaga la manòbra d'un nacionalisme de pretencions egemonicas... Lo libre de Joan Fuster formigueja de remarcas d'aquela mena : daissi al legeire lo plaser de la descobèrta. Cristian RAPIN Pèire Morà : GARBÀIAS BURLENTAS (A Tots, I.E.O., 1979) presentar Morà en très linhas. : mas tota una generacion a pogut antau se botar a escriure de Simplament m'acontentarai d'in- libres dins dicar que fasèm conoissença amb un dels melhors prosators occi¬ tans dau moment. L'aventura de A Tots aurà permés a la literatura d'òc de renàisser a de bon. D'unes ne denonciavan lo caractèr son. Me ridiculisarai artificial, davant pas a voler l'abséncia de public l'espèr que sortiguèsAquela resurreccion a la for¬ ça dels ponhets la devèm a l'energia e a la tenacitat de Joan Larzac. E ara començam de ne gostar los fruches. Jògue qu'anam conóisser d'annadas sionantas e que apas- las descobèrtas �57 fan pas qu'acomençar. Lo libre entièr Qué direm de Garbàias burlen? Mancam de recul per ne sasir l'originalitat. Aquelas istòrias furiosas, plenas de bolegatas dissa, de personatges anguloses e fosques, amb un ton curiosament epic que sembla lo de las grandas legendas gasconas. Aquela escritura sabenta, lenta, poderosa, tant diferenta dels solilòquis febroses de Manciet... Los legeires de Òc n'avián descobèrt de tròces amb estonament e vertigi. nos fai descobrir l'ample de l'inspiracion, la vision descabestrada que jamai non besalena. Coma n'i a qu'an dich que Fellini o Coppola fasián d'ipèr-cinemà, dirai que Morà fai d'ipèr-literatura. Amb lo préfixé legissètz : detràs, mai que... De tôt segur un dels très o quatre libres occitans qu'auràn marcat las annadas setanta. Joan-Frederic BRUN Joan Ganhaire : LO LIBRE DA U REIRL UTZ (ATots, I.E.O., 1979) Lo monde de Ganhaire es claus, pestelat sus sa solesa sens dobertura possibla sus lo defòra. L'accion i es aplantada, coma gelada dins l'espessor dau temps. E au dedins d'aquela immobilitat pesuga e dolorosa i a de portas sécré¬ tas que se van entredobrir subtilament sus infinit per sens fantastica, e qu'es tôt simplament l'exploracion onirica dau quotidian. Los critics franceses e sos seguidors occitans an de prejutjats tenaces contra lo fantastic e se senton obligats de ne denonciar l'exotisme. An pas comprés — o alevat qu'aquò justament i faga situar l'originalitat — qu'es aquela libertat d'imaginacion donada a l'escrivan que permet de plonjar au pus fons de l'anma umana, e qu'ensenha força mai au legeire qu'un réa¬ lisme rigid. dau novelista. A l'ora ont lo novèl roman s'afalena a explorar l'ob- jècte, que interior un d'estranhesa. Aquò pièr? Pas qu'una dralha, la d'unes que i a i dison literatura grand résultat, granda tradicion dau e ont la psicologic s'enfanga pietadosament dins un freudisme simplàs e mau digerit, qué demòra a l'escrivan que vòu, negre sus blanc, far explosar artisticament sos fantas¬ mas e sas angoissas sus lo paroman paur La literatura occitana a conegut benlèu sos pus grands succès dins aquel registre : vesètz d'Arbaud, L'òbra de Manciet, Max Roqueta. Bodon se'n sentis. Lafònt i es �58 vengut sus lo tard e aquò nos vau- guèt çò sieu melhor. Chapduèlh nos a tanben donat un libre agra- itinerari interior en temps). Ganhaire fai pas mentir aquel passai. Rescontram aquí una vòtz dós, amb (De temps son vertadièira d'escrivan, segur e mèstre de son art. Aquela limpiditat marca una perfeccion que los escrivans nòstres de uòi nos i an pas gaire acostumats. Joan-Frederic BRUN Dofny : QUESTION (Black Rose Books, Montréal, Quebèc, 1977) Nicole Arnaud, Jacques NATIONALISM AND THE NATIONAL Un libre que trobar. Çaquelà serà pas de bon ne cal parlar. Es lectura refrescanta, que nos una balha l'experiéncia de normalitat. Es l'òbra de dos sociologues al Quebèc. L'un, Jacques Dofny, es d'origina vallona, e foguèt estudiant a Paris del temps de l'Algeria. L'autra, Nicòla Arnaud, es occitana e nascuda al Sénégal. Totis dos fan pas mistèri d'una presa de consciéncia del racisme, del colonialisme, e pus precisament, de l'existéncia d'una ques¬ tion nacionala tant al Quebèc qu'en Occitania. Una tala manca distanciacion » sembla pas trebolar lor consciéncia scientifica. de « Per Quebèc d'un exemple : « Foguèt al que venguèri conscient colonialisme jamai expérimentât qu'aviái pas ». La confrontacion de las experiéncias occitana e quebequesa môstra de diferéncias prigondas. Lo movement movement de quebequés massa, lo es un move¬ occitan o es pas encara. las questions crucialas son identicas. « Lo movement occitan actual ensaja de définir ment Pasmens plan concretament l'expression de la lucha de classas tion nacionala. movement es » Al e la ques¬ Quebèc, lo près en carga per partit de tipe social-democrata, lo Partit Quebequés, e pels sindicats que son la sola força d'esquèrra organisada. De mai i a de pichòts gropes esquerristas. Totis se pausan la question nacionala, e, segon las darrièras informacions, lo nivèl de la lucha de clas¬ sas ne patis pas, al contrari. Sus la question culturala, una remarca imprevista : « Per çô qu'es del lengatge, Occitans e Quebequeses una partatjan comuna antipatia pel francés ponchut, qu'es un accent de classa. Pensi qu'un Quebequés invitât en Occitania seriá plan recebut e plan comprés ». Sus la violéncia, los autors remarcan qu'es politica, e que ten un �59 plaça dins l'istòria del movequebequés. Limitada dins lo temps, e deguda a un pichòt nom¬ sa ment bre de joves, provoquèt repression demesurada, «un una bul- dosèr per una avelana», e una reaccion populària de conscientisacion. La preséncia dins lo libre de la platafòrma de V.V.A.P. (mai de 77) môstra un nivèl d'informacion que força libres estampais dins nòstra capitala ne son desprovesits. Mercé al Quebèc ! Maria-Clara VIGUIÈR Raymond Ledrut : RÉVOL UTION CACHÉE (Casterman, 1979, 181 pp.) LA La question de la Nacion, autres es a l'ora d'ara en correlat économie : lo productivisme. Lo Scientisme pren de formas divèrsas, segon las socie- còps tabó, discutida liura a l'Universitat. Cal conéisser de l'interior aquesta institucion venerabla, fondada per èsser la gardiana de totas las ortodoxias (rapelatz-vos lo Tractat de Meaux) per apreciar la noveltat de la situacion. Los vièlhs dogmes èran estais remplaçais pels novèls, e l'estofament contunhava. Soi pas ieu que ba disi, mas Ramon Ledrut, qu'èra ja mon professor al vièlh temps de la propedeutica, la prumièra annada d'un còp èra. Aici qualques frasas expressivas. SCIENTISME. « Quand lo marxisme, de l'umanisme qu'èra, e per un reversament que se vòl decisiu, se'n va cap a l'opausat e se fa scientista, i a pas res de cambiat. Avèm pas brica quitada la metafisica. pas que Lo Scientisme es la cristallisacion ideolo- gica de la racionalitat tecnicista de la civilisacion nòstra e de son tats las classas. La forma e positotjorn tant diferenta coma se poiriá créser, d'una forma pus metafisica coma lo matérialisme dialectic ». De fait, e malgrat que lo Lenine adreice al positivisme de criticas violen¬ tivista es pas « l'una e l'autra d'aicestas doctrinas botan al primièr plan la Sciéncia... tas, Sociologicament, tisme carga es lo dogma¬ la forma sociala que se lo marxisme scientista, dire metafisic. es a » ESTAT-NACION. « L'Estat modèrne (...) demôra estrangièr a la diferéneia. Es, çò mai sovent, un Estat-Nacion ambe sos limits précisés (un territòri) e son istòria pròpria. Es un compausat mecanic que résulta de l'adicion d'elements distints que son estats son sotmeses a la meteissa e poissença unificatritz extèrna. �60 (...) Las diferéncias pòdon pas despassar lo nivèl de las variacions regionalas (economicas o culturalas). An pas dreit a una existéncia de meteis nivèl que la de l'Estat-Nacion. Sol l'Estat-Nacion a dreit a l'existéncia istorica compléta. (...) Existir istoricament, per una collectivitat, pòt èsser sonque se constituïr coma societat globala nacionala, e finalament coma Estat-Nacion. Un pôble, un païs accedis pas auèi a l'existéncia istorica, es a dire pot pas aver un passât e un avenir, se ven pas una Nacion, e forma pas sus la basa d'aquela Nacion un Estât nacio- a l'existéncia istorica constituïsca en Nacion. es (...) L'ideologia nacionalista al sens larg se manifèsta tanlèu davant lo Sénher Conse de Tolosa. o una que cal far. que Maria-Clara VIGUIÈR sembla que lo sol mejan per un païs se Plan segur, tôt aquò s'accompanha de mesas en garda : mèfi a tota la poscalha reaccionària que lo nacionalisme pòt carrejar. D'acòrdi, es la question que nos pausam cada jorn sens ajuda. Mas enfin, la question es dubèrta. O èra ja, dempuèi un moment, dins los corredors, escalièrs e burèus del Miralh, lòcs per bolegar d'idèias. Se n'es parlai, al Capitòli, jolâ uèlhs de la Companhiá dels Trobadors, pintrats sus la paret a la mòda Bêla Epòca, Començam de véser çô nal. que » populacion d'accedir Robèrt Lafont : NANIMONSUR (Vent Terrai, Enèrgas, 1979) La cubèrta porta un immense retrach : los uèlhs visionaris e cluquejaires exprimisson tôt l'eime de la pensada lafontiana en marcha ; lo gèste simbolisa lo viraman abile d'aquel que sap pescar sa pitança ont que siaga. En durbiguent lo libre, siam tresvirats et subrondats per una èrsa poderosa de bona fe inspirada. Badam, coma l'Arièl de La Tempèsta, davant « the unfadepth of Thought ». thomable Bevèm a longas e goludas das lo chue concentrât que glopagoteja d'aquel esperit fertile. Son onese sa rectituda intellectuala nos son reveladas, coma la Santa Vèrge a Bernadeta, dins tota lor miraclosa esplendor. Los problèmas de Y essencialisme e de Yamo dóu Pople, dins lors rapôrts ambe l'occitanisme, pivèlan Lafont coma Victor Hugo, sus la fin de sa vida, l'ocultisme e tetat los medioms. Las darrièiras anna- �61 das dels grands cervèls, coma las ultimas segondas de las vièlhas candèlas, son sovent las mai beluguejantas. Enfin, las allusions veladas a superior de realisacion ? L'engatjament politic de l'autor resultariá donc de la sublimacion d'aquel amor maldich ? How exciting, my dear ! Esperarem amb impaciéncia qu'un cercaire afogat, dins una biografia sentimentala de misteriosa « domaisèla » daissan la porta dubèrta a d'interpretacions de natura sentimentala. Lafont a sa domaisèla coma Dante sa Beatriz e Petrarca sa Laura. La nafradura d'un amor decebut auriá butât aquel còr macat a tras- l'Auguste de l'occitanisme, nos balhe la clau d'aquel tendre e romantic secrèt. plan Romièg PACH una pausar sas pulsions sus un RAIMON DE MIRA VAL Tèxtes e : DU JEU SUBTIL À L AMO UR FO U reviradas de Renat Nelli (Verdièr, Lagrassa, 1979) Aquesta causida de 22 poèmas de Ramon de Miraval es pas, ço ditz Renat Nelli, una edicion abondosas e précisas que meton en retlèù tota la subtilitat de l'Erotica de occitana l'Atge critica. L'intencion Mejan. gogica. S'agis image mai fidèl, de o mai pedabalhar un mai complèt, es de l'Art d'Aimar de Raimon de Miraval e donc de « permetre al legeire modèrne de plan dintrar dins aquelas ideologias subtilas que li son pas totjorn força » familiaras ». La traduccion d'èstre francesa, al luòc excessivament literala aquò arriba sovent dins las filologicas, ensaja de rendre tôt l'èime de l'original. Lo tèxte es acompanhat de notas coma edicions Ambe Du Jeu subtil à l Amour « fou, l'ôme exigent ambe tant de de vam que castiga la mediocritat l'occitanisme aparisenquit òbra monumentala un libre preciós per-totes los amators de poësia occitana. Nelli, de segur, es un d'aqueles que mai ajusta a son contribuïsson tôt çô crear a nos far avalorar l'èime d'òc a poscut preciós e d'original. que de Romièg PACH �62 PERIODICS E la situacion del cinemà TECIMEÒC (84 Mont-Dragon) N° 6 3en trim. de 79 — « La tòca retrobar, occitan, de la télévision occitana, serà desenant l'escandalh ont poirem Tecimeòc es de illustrar e salvar, de mesurar l'avançada de nòstra respelida culturala. Tecimeòc, ligam entre totes aqueles que batalhan dins aquel sens, deu jogar aqui un rôtie essencial. Romièg PACH perlongar lo patrimòni cinematografic e televisual autenticament méridional e occitan ». La revista es rica, e représenta per l'audiò-visual l'équivalent de Menestral per las arts e l'arquitectura. Presentacion exteriora en mens. CAMINS D ESTIU grand meriti es de nos provar qu'un cinemà occitan existis en possibilitat, e que la conquista dels mejans modèrnes Son de comunicacion es un dels Ôms, Boèr, carr. 47 Bon-Encontre) N° 1 imperatiu una cul- nòstre combat per occitana totala. Una causa es segura : cal comptar sus nosautres, e non pas sus de (32, - Agost de 79 tura astres. Aici coma endacòm mai, la volontat sola poirà pagar. Que Tecimeòc siaga encara pas los qu'un bulletin, la vertaprofessionala que e non pas dièira revista desirariá devenir, coma sos pas que sibla. coma o regretam tant redactors, mas cresèm la situacion siaga irrever- La batalha del cinemà, la del teatre, se pòt ganhar. Annada tras annada, se fa un trabalh totjorn mai solid e escru- pulós a l'Escôla d'Estiu de Vila- nuèva d'Ôlt. Dins las autras tan- pôdi pas parlar coneissi. E èra vertadierament de plànher que totas aquelas comunicacions, conferéncias, totis aquelis débats, experiments, fosquèsson pas renduts publics. Ôr, precisament, sembla que l'Escôla se vôlga ben, solide, que de çô mas que �63 dotar d'un instrument de difusion adéquat. Camins d'Estiu nàisser. Es especiala una revista ven un que se compausa de pauc d'una trais per e, per acabar, dorsièr sus Arnaud Daubassa, de la ploma de Marcèu Esquiu. camisa cartonada marcada d'un grafisme subrebèl de Pertusèr e que conten una tièra de dorsièrs. Qu'òm veja un pauc : una presentacion pro detalhada de las activitats de l'Escòla; una benda dessenhada de Pertusèr : Quan vei la laudeta mover ont los defen- de Montsegur, negats dins los aplats nueitencs espandits al pincèl, espèran la fin d'un monde; una novèla de Cristian Rapin titolada Quant de temps per sors morir? ont l'accion, dins un curiós balet espaciò-temporal, se debana entre passât, présent e futur; una presentacion de libres novèls; un dorsièr sul cantaire Calvet; un autre suis sus l'abadiá de Flaran et Estais Générais de Gas- conha; amb pagina umòristica de provèrbis gascons illus¬ Pertusèr; darrèr un Tala coma se présenta, la re¬ vista, variada, plan presentada, prometedoira. es Sa formula actuala li permet d'èstre, à l'encòp, lo miralh de çò que se fa a l'escôla, e un crosador ont de tendéncias e de biaisses desparièrs se pòdon rescontrar. E perqué seriá pas lo resson del trabalh collectiu ? Del de las cas » conegudas coma dels mai umils, que se fan ausir ? « clôs- d'aquel mens Lo primièr numéro es atrasent. Esperam lo segond amb interès per n'avalorar lo contengut e n'esprovar lo vam. Cossi quicòm, es una votz novèla, e se soscam a tôt çò que i a al darrièr, es una votz multipla que poiriá faire de bruch. una Valèri RIQUIÈR �CONCORS traparàn lor perspicacitat. Los mai biaissuts, que no'n donaràn la solucion, reçaupràn de prèmis subrebèls d'una valor incalculabla. Atencion pasmens : un sol prèmi serà decernit a cada còp, e sol lo prumièr que nos aurà tornada la bona responsa serà récom¬ Dins cada desenant una numéro enigma de A ici e ara, los legeires que prepausarem a pensât. Lo d'aqueste trimèstre consistis a nos mandar la çai-jos, en indicant dins quna escrich. concors revirada exacta del tèxte lenga es Tèxte del concors : POTIO KOM DHUGTERO AN GENOJ KARSAS SWE NABHO ETI EDAS KREWO SUO. POTIO SEKWAS : « EGO WELAS EDI ! EGO WELAS LEUBHI ! EGO WELAS POI ! EGO NE WELAS WERGO ! EGO NE WELAS MERI ! » Lo prèmi, a l'ocasion del lançament del concors, es espccialament preciós : es LO B1C QUE SERV1GUÈT A S1GNAR LO TRACTAT DE MEAUX, EN 1229, ENTRE RA1MON VII E LO REI DE FRANÇA. Lo bic es acompanhat d'un certificat oficial que ne garantis l'autenticitat, e d'un bon de garantia permanenta que n'assegura lo bon fonccio- nament. Los fasèm legeires se mainaràn de l'esfòrç excepcional que lor ofriguent una tan rica e rara relica. en La data limita de mandadis responsas compte, e es lo prumièr de genièr. Las arribadas en retard poiràn pas èstre presas en cap de reclamacion serà pas pus possibla. ��N° 5 Novembre de 1979. SOMARI EDITORIAL 1 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON 5 Endacòm mai... L'ESTATUT DE CATALONHA (Agustí Pasqual i Lluvià) . . 6 UNA DELEGACION OCCITANA A BARCELONA 13 DORSIÈR 15 : OUNA POLITICA OCCITANISTA ? GAUCHA FRANCESA E OCCITANIA (tribuna liura de 16 Patrie Chofrut) PAS D'OCCITANIA AUTONOMA SENS AUTONOMIA DE L'OCCITANISME (Romièg Pach) PER UNA ASTRONOMIA OCCITANA LETRA DE VISOVAC TRES PRÒSAS LIBRES (Pau Colombièr) 22 . (Cristian Laus) GEOGRAFICAS . 33 37 40 (Jòrgi Reboul) NOVÈLS (J. Larzac, Cr. Rapin, J.-F. Brun, M.-C. 46 Viguièr, R. Pach) PERIODICS 62 (R. Pach, V. Riquièr) 64 CONCORS Fotò de cubèrla : Hamparlzoumian. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 01, n° 05, novembre de 1979 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 01, n° 05, novembre de 1979 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/2e6302628cec8cd8aaa94965666e11a0.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (64 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22629 CIRDOC_B6-1979-05 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Pasqual i Lluvià, Augusti Chofrut, Patric Colombièr, Pau Laux, Christian (1934-2002) Reboul, Jòrgi (1901-1993) Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme