https://www.occitanica.eu/files/original/9f5596a6ee41efe2adf68fabb94a6dcc.jpg c8fc4ec8fa6559798f59b13ce9ceac5c https://www.occitanica.eu/files/original/fdc48c490ef54d1c2c7bff48467f3d92.pdf 084d1951754036820134d6378ad52aec PDF Text Text I.S.S.N. 0222-18 Aicí e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA m\ �Aicí ara e INDEPENDENTA REVISTA TRIMESTRALA Director : Romièg PACH. N° 6 Febrièr de 1980. LoN° : 13 F. - (Païses Catalans : 150 ptas) COMITAT DE REDACCION : Romièg PACH, Joan-Pèire LAVAL, Francés PIC, , Maria-Clara VIGUIÈR. REDACCION E AD.MINISTRACION : B.P. 9007, 34041 MONTPELHIÈR-CEDEX ABONAMENT PER UN AN : Occitania, Estât Francés, Païses Catalans. .50 F. 65 F. Estrangièr 100F. Sosten Precisar lo numéro que partis l'abonament. Los son numéros passais disponibles al prètz de 13 F. L'abonament de sosten dona drech a una cion de 10 % sus reduc- publicacions de las autras l'Associacion AICI E ARA. Estampariá dels Quatre Sénhers 246, Carr. de las Brussas 34100 CPPAP 61092 Montpelhièr © - Aici e ara -, 1980. �9 0 7 , d"DgARI"EC sopciatagneqfvbunlb d'ooera, Esapncunlt egcdr paouelsit uenvlbapa 1,c0dFr. trasopen"àn dxeegm-psloalrst dogmcricnjanmet, preciosa. e ( B e o r clvoesaitura ffoartruináa. paesmun omandrà a.pr Montelhièr-cdx) tmabres demanât. "dabonets 2numéro M a n d t z A a i c p e r g o a s g o l e t nreòvsitsrtaa tim2+brad pega-solt Nbstre j o r n , p e n s a m ear auest lorandrm ajud tlooess dela 340if1 ci Ai PEGA-SOLT LO cuol Se NoB. dins que lor RPa-cDhi.r) 6Anea0°iI-cCOrP.9A2. ÎSugleamnt ��1 Editorial FRANCÉS FONTAN ES MÒRT Francés Fontan defuntèt, lo 19 de décembre de l'espital de Cuni {Piémont). Aviá pas que 50 ans. Fondator, en 1959, del Partit Nacionalista 1979, a Occitan, siaguèt lo prumièr que gausèt pausar, fàcia als regionalistas de l'epòca, l'existéncia d'una nacion occitana, e Vestât de dependéncia politica e economica ont aquesta nacion èra mantenguda. Nos imaginam mal, auèi, a qun punt lo simple fach de définir la revindicacion occitana coma una revindicacion de descolonisacion posquèt bolegar lo culturalisme bravonèl dels mitans occitanistas del temps. L espèt de Fontan agèt donc doas consequéncias : per començar, siaguèt el l'occitanista lo pus violentament atacat, lo pus injustament calomniai, lo pus vergonhablament insolentat de nòstre sègle ; enfin, la bontat fondamentala de sa pensada n'a fach fins auèi l'escandalh de tota revindicacion politica : cap de partit, cap de movement s es pas montât que non definiguèssa sa rega politica en fonccion de la pensada de Fontan. Son influéncia sus la pensada occitanista d'aquestas 20 darrièiras annadas es donc prigonda, malgrat la censura de l'intelligentsià regionalista francofila contra sos escrits. Li devèm d'en prumièr d'aver liberada la pensada occita¬ nista de son corset crentós. Ives Roqueta, que siaguèt un detractor acarnassit de Fontan, abans de venir son defenseire pus arderós, se n explicava déjà dins lo numéro �2 prumièr de Aicí e ara : «Avèm pro patit del temps ont èra rigorosament interdich de pensar Voccitanisme en tèrmes d'espandi, de societat o de poder, per enregistrar pas amb satisfaccion l'espetament, benlèu timide, mas decisiu, d'un tabó ». Li devèm tanben un a concepcion dubèrta e dinamica de nòstre nacionalisme, que se pòt concèbre pas que dins lo quadre d'un umanisme internacionalista. La teoria etnista, que Fontan elaborèt e expausèt dins sos libres e articles, tentativa d'explicacion de l'lstòria, una fïlosofia de constituïs, sens cap de dobte, emai nòstra adesion siaga luènh tôt còp d'èstre sens resèrvas, una de las contribucions las pus ricas e las pus originalas de l'Eime occitan a la pensada universala. es una la vida, e Se ditz pas pro cossi Francés Fontan, en mai d'èstre teorician de l'occitanisme, èra tanben òme d'accion. Coneguèt la preson per ajuda al F.L.N. argerian e, malgrat siaguèssa de santat trastejanta, consacrèt bona partida de forças a d'enquistas dialectologicas de terren per delimitar l'occitan lo mai precisament possible. Las darrièiras annadas de sa vida, las consacrèt a desvolopar Voccitanisme dins las valladas occitanas del Piémont. Lo Movement Autonomista Occitan, que fondèt alà, a radicalament modificada la situacion politica d'aquelas valladas, ont F occitanisme es ara una vertadièira força electorala. Francés Fontan, en mai de sos obratges e articles publicats, daissa una òbra inedita importanta : critica de la sociologia marxista, atlàs normatiu de las etnias del monde, ensag sus la lenga occitana unificada, delimitacion del domeni linguistic occitan. Esperam que sos amies n sas menaràn plan lèu la publicacion. Francés Fontan èra causas nos Un desseparavan, enta- amie de Aici e ara. Se cèrtas maitas nos raprochavan. L inde- pendéneia de pensada empacha pas de reconéisser sos deutes. Sauprem nos sovenir d'aquesta frasa que nos escriguèt abans de morir : « Sola la recèrca objectiva e �3 apassionada de çò qu 'es juste e vertadièr pòt permetre de menar una accion politica valabla, eficaça, e istoricament constructiva. » A aquesta recèrca, Fontan consacrèt la seu vida. Lo dever dels occitanistas es de li n rendre omenatge. AICÍ E ARA A PREPAUS DELS EVENEMENTS DE CÒRSA aurà començat en Corsa per un drama. Los eveniments de Bastelica e d'Aiacciu an valgut a l'Illa de viure qualques jorns de vertadièira guèrra. Doas victimas civilas o paguèron de lor vida, tombadas pels gosses del poder que lor tirèron dins l'esquina, eroïcament. La reaccion brutala, bauja de l'Estat francés per protegir e preservar son ordre colonial en Corsa aurà avut almens yna consequéncia positiva : l'union de totes los progressistas de l'Illa a l'entorn dels nacioL'annada 1980 nalistas. Res, desenant, seràpas pus parièr. ocupats, los Corses an reagit contra nacionalisme a marcat de punts. La Còrsa Totes, siam l'envaseire, e lo lança de las nacionalas al dintre de l'Estat francés. demòra donc lo fèrre de revindicacions Umiliats, concernits. �4 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON Soi pas totjorn (pas sovent?) d'acòrdi amb las vòstras idèas, gaire de revistas tan sonhadas dins lo movement occitanista. Se de còps vos mandi de soscadissas un pauc rufas sus çò qu'escrivètz, aquò vòl pas dire que cal pas sosténer totis los que fan avançar las idèas occitanistas. mas i a pas C. 0., Paris Estic d'acord amb la linia que seguiu de reconstrucció de catalans. Ja sabeu que els Catalans més conscienciats ens sentim plenament identificats amb Occitània, i considerem que ens cal treballar per aconseguir que els nostres dos pobles tinguin en el futur un desticornu. l'esperit nacional d'Occitània i d'apropament als Països J.A. i P., Barcelona e Siáu un pauc las deis idèias cortas, de dei postulats que se tirassan dins la « l'oportunisme politic » occitanista, e gangassa lei dogma- pensada contènt dau trabalh de vòstra revista que tismes e buta a faire abans. F. V., Camps la Sorça (83) L'idèia d'ua tribuna liura ubèrta a tots los occitanistas m'a hòrt sedusit. Pensi que la vocacion de vòsta revista,dont lo mode d'accion a l'èr de voler s'orientar cap a ua reflexion mèi que mèi militantista (donc politica), seré d'estar ua «plata forma ideo- logica» de l'occitanisme modèrne, lo «lôc teoric » on pensar e hargar tots amassa l'Occitania de doman. L'Occitania existis. Mès, de per son essença, la sua estructura mèma, es quauquarren de hôrt complèxe e de hòrt fragile. �5 tanben es fragile. Cau donc lo manejar en un soplessa. Çò qu'esperi de tôt mon còr sauretz har. E l'occitanisme còp dab fòrça e F. P., LaTèsta de Bue Vôstra revista impausa pas sos Aquò's un punts de vista. Ditz, (33) solament. reflexion. Contunhatz atal, me pas paur de far aparéisser, dins la mejan per favorisar la sembla una bona via. Aguetz borbolhada de las idèas, çò essencial : se farga. Se siam pas encara una qu'avèm una identitat que nacion que se sap nacion, ne'n prenèm lo camin. D.C., La Grand Comba I a de plaça etc. Se (30) pels nacionalistas, pels regionalistas modérais, de cibla e far lo jòc de nòstres detractors. cal pas trompar G.D., Paris Vert de sortir... TEMPSES Poèmas de Francés Severac (Ed. Aici e ara) Per sosténer nòstra per vòstre plaser, revista, per adujar la soscrivètz Cada volume :13 F. franco. poësia d'òc, : Chèc al nom de Aici e ara. �CONCORS QUESTION : Los participaires deuràn trapar la solucion d'aquesta enigma : QU'ES AQUELA BÈSTIA AMB DE PLUMAS E UNA BARBA, QUILHADA SUS UNA CIMA DE LA MONTANHA D'ALARIC A REGARDAR GALAUPAR GALOIAMENT LOS TAMARROS DINS LA PLANA ? DATA LIMITA DE MANDADÍS DE LAS RESPONSAS Es fixada al prumièr d'abrial PRÈMI : imperativament. : Lo darrièr dise de Patrie Bertrand, la novèla idòla del punk francitan, enregistrât en dirècte dins las arènas de Mauguiò, amb en estereò los fiulaments del public, los cridals de las femnas que s'estavanisson e lo bruch de las tomatas que s'espotisson sul micrò. SOLUCION DEL CONCORS PRECEDENT Lo tèxte èra escrich en : lenga indò-europèa referenciala, amb de desinéneias manlevadas a l'esperantò. revirada : Lo chèfe amb una filha suis ginolhs se l'embonilh « leu vòlì pas e manja de carn crusa manjar! leu vòli aimar ! Ieu trabalhar ! leu vàli pas morir ! Aicí sa gratolha de pòrc. Lo chèfe ditz : vòli heure! leu vòli » De las 12325 bonas responsas qu'agèrem, aquò's MonWladimir-Robèrt Nanimossuvitch, professor a l'Universitat de Novgoròd-Ill, que s'emporta lo prèmi subrebèl : lo bic que serviguèt a signar lo tractat de Meaux, en 1229, sur entre Ramon VII e lo Rei de França. bé, syéw bèng contèng, mi galan zami. Pensave pa de ganhà, e syèw to tezmogú», nos declarèt lo professor Wladimir-Robèrt Nanimossuvitch ambe son sabords accent de Novgorod, d'ont arribava especialament per la remesa del prèmi dins lo Tupolef aimablament prestat per la «E seccion locala del Partit. �LA CAÇA DE LA QUIMÈRA viscut Qué val de se far de contes ? L'occitanisme a pro d'illusions e de quimèras. L'escalada verbala e l'onanisme intellectual e l'espepissatge dels coma dins totes los gropuscules, an tròp tengut d'accion. L'occitanisme se pot comparar al mila-patas ideologica, embonilhs, luôc que, mécanisme de sa progression, se s'embrolha las patetas en se prumièira. Atal nautres, a força de teorisar e d'especular sus de questions dogmaticas e ideologicas, nos trapam tôt entrepachats davant una politica de massa que capitam pas a far partir. Los rapôrts en ensajant de teorisar lo trapa tôt emberlificotât e demandant quna deu avançar bolegar còp d'astre, l'occitanisme e las massas que prétend farián la jòia d'un sociologue umorista se, per un tal òme podiá existir. entre Costat francés, qué vesèm ? de se capabla de Una gaucha qu'acaba ridiculisar, de provar a tôt un pôble qu'es s'opausar (1), e que vol pas gobernar. Lo pas Partit comunista, far lo caméléon e s'adaptar al mitan natural, ensaja de combinar dins una curiosa mosaïca lo cocardisme tricolore, lo régionalisme recuperator e la luta de las que sap classas, embetumant tôt aquò d'una marrida fe indestruc- ni los tanks de Pragas, ni los d'Afganistan, poirián pas entamenar. Lo Partit socialista, amb panardeja, conscient que los « aligats » russofilas vòlon pas d'un poder que deurián partatjar. tibla, que aquô, dels escandales dels maitas causas. (1) La Gaucha participât eficaçament a l'enterrament mants de Bocassà » e de la mòrt de Robèrt Boulin. Entre «dia- �8 Sola causa positiva, dins la politicariá exagonala : l'union progressiva dels anti-europeanistas. L'observacion atentiva dels récents eveniments politics daissa entrevéser una marcha lenta del R.P.R. cap a l'oposicion antí-giscardiana e possibla aligança tactica de la tendéncia autenticament gaulista d'aqueste partit ambe los miterrandistas del P.S. (2). Aquò pòt pas qu'agradar als que veson dins l'Eurôpa de las multinacionalas lo risque mai grand de liquidacion del Païs occitan. Mas que l'Eurôpa se faga pas vol pas dire que l'Occitania se farà... una RECUPERACION EINCAP ACHAT D'aqueste temps, los occitanistas s'entestardisson dins politica de delegacion de poder, denonciada dins lo lor numéro 5 de Aicie ara. Seriá pasmens ora de profitar de la desorientacion e de la decepcion de l'electorat de gaucha, probablament descorat, e susceptible de cercar dins l'occitanisme la responsa a lors esperanças decebudas. Mas lo pes de las abitudas se fa cada ans mai pesuc sus las espatlas occitanistas. De qu'ofrissèm al pôble que voldriam representar, en defôra de nôstras minablas garrolhetas fijaquianas o dels bramais isterics de générais sens fantassins ? Considérais pels partits franceses jogaires de cartas», nôstres coma movements se de « clubs de daissan recu- perar e marginalisar a tira d'alas. Ignorats pel public e per l'electorat o, almens, classais dins la categoria dels — d'extrèma-gaucha — ne son redusits a comentar çô fan los autres. Lor demôra la politica de l'estruci, que practican volontièrs. grops que Amb aquò, digús d'aqueles movements, (2) Per exemple lo refus de nega pas l'aflaquiment dramatic e la crisi tarribla del militantisme votar las recètas del budgèt, l'ajuda de dos députais a mocion de censura presentada pel P.S., las declaracions de Bernât Pons coma «lo que General de Gaulle èra proche d'un cèrt nombre d'idèias generosas del Partit socialista», e que «i a ambe lo P.S. un nombre plan grand de convergéncias», lo rescontre Mitterand-Chirac, la menàcia de Bernât Pons de tornar metre en causa la participacion dels ministres R.P.R. al govèrn, etc. una �9 travèrsan. Ni per aquesta los dirigeires prenon pas de adaptadas. Las tropas de l'an II, emai espelhandradas, ganhèron las batalhas ambe l'estrambòrd, ço dison. Çò grèu, dins l'occitanisme politic d'auèi, aquò's que mesuras precisament que l'estrambòrd a disparescut, remplaçai per las illusions d'una practica militanta crentosa. Sens vam, sens dinamisme, res se poirà pas far. E las moninejadas servisson pas a res. Una autocritica sens concession s'impausariá per tornar partir tant qu'es encara temps. Benlèu se pot encara far dins l'encastre de çô que demòra. Nos acontentarem aici de puntar dos camins perilhoses, que fariam plan d'evitar. las abitudas e L'OCOTANIA COMA « JOS-PRODUCTE » régionalisme malauteja, e tan melhor. Malauteja amb el l'idèa qu'un passatge de l'Estat francés al «socia¬ lisme » reglariá los problèmas nacionals. Lo « socialismeLo revindi- » menava los occitanistas a définir lor cacion en tèrmes socials exclusivament, coma se l'Occitania se limitava a una classa sociala, pura e immortala, mitolo- panacèa gisada coma se deu. Lo limit de l'absurde èra passai dins aquesta frasa del professor Robèrt Lafont : « Occitania es una molonada d'ômes, es un pòble, e disent pòble, voie pas dire un pòble organisai, mai verai : la part de la nacion formada pels trabalhadors » (Ôc, julhet dins quns embolhs nos mena la pensada de 1952). Se vei regionalista, que siaga d'inspiracion marxista o pas. Joan Larzac desmonta lo mécanisme : « Una part ? Una part de qué ? La part de la nacion? Quina nacion? Pas la francesa, que totes los trabalhadors i son pas occitans. Alara, part de la nacion occitana ? Occitania seriá una part de la nacion occitana integrada a la nacion francesa ? » Problèma despassat? Benlèu. Mas una plata-fôrma d'orientacion de Lutte Occitane declarava encara, en 1974 : Las vertadièiras frontièiras de nòstra nacionalitat populara son las de las classas socialas tant coma las de la lenga d'ôc sus una carta de l'exagòne ». Al neò-regionalisme de « �10 1952 respondiá lo messianisme proletarian de 1974. L'Occiuna classa sociala, e la luta occitana un avatar de la de las classas. tania èra Aqueste terrorisme idéologie marxista, qu'ajudèt poli- dament a marginalisar la revindicacion occitana — presentada coma extremista e fanatica — marca encara l'opinion publica, ont demôran força confusions. Mas los occitanistas que fan de politica sabon ara generalament que lo socia¬ lisme es pas lo préalable indispensable de l'autonomia, e que l'internacionalisme proletarian es sovent un autre nom de Y impérialisme socialista, qu'a pas pus besonh de publi¬ erai, que siaga dins los Cahiers Occitanie Rouge dels trotsquistas, o endacôm mai. L'aventura catalana nos a confirmât enfin qu'un païs pot ganhar son autonomia sens èstre per aquô socialista, e sens qu'aquò tanque cap de porta. Joan-Pèire Laval, dins un article del mensual Volèm Viure al Païs, rapelava aiçò : Los Catalans nos balhan una leiçon de réalisme : impos¬ sible de tôt aver d'un sol côp, autonomia e socialisme. Los partits catalans de gaucha, sens res renegar de lor objectiu, prenon un poder, e digús nos a pas dich que l'Estat espanhòl èra vengut socialista. Leiçon d'unitat tanben : del « Centre als géneias per Comunistas, s'entendre an sachut far calar lors diver- sus un estatut que negocièron ensemble ambe Madrid. Digiis i vei pas una vergonhabla traïson. Fariam plan, aici, de sègre lor exemple se volèm tornar plan lèu dins lo guetò ». Es que seriá pas la referéneia religiosa a un socialisme mitic qu'empachariá V.V.A.P. de s'espandir? Los progressistas vertadièrs son pas los partidaris de l'incantacion bufèca. La tolerància ideologica condiciona lo succès del pas movement autonomista. LA POLITICA DEL « TOUT OU RIEN» Una autra leiçon que nos balhan los Catalans concernis lo problèma tilhós de Yunitat del païs. Una recenta visita a Barcelona lo jorn del référendum nos permetèt, als que �11 compausàvem la delegacion occitana, de pausar aquesta question a un fum de personalitats politicas catalanas de totas colors. I agèt pas qu'una responsa : los Païses cata¬ lans son una realitat objectiva. Lor recampament es una tòca. Pasmens, dins las circonstàncias politicas actualas, reclamar fòrt e mòrt una unificacion immediata e refusar al nom del pan-catalanisme l'autonomia vertadièira e immediata del Principat, seriá un suicidi. Aiçò fa la diferéncia entre los nacionalistas realistas, que prenon çô qu'an ganhat, e los idealistas quimerics que vôlon pas res en defòra de l'independéncia dels païses catalans e del socia¬ lisme instantanèu (P.S.A.N., per exemple). Lo meteis problèma se pausa en Occitania. En mai agut benlèu, per encausa d'una consciéncia nacionala rablament mai flaca, de la superficia trop importanta de nòstre pais, e d'una situacion linguistica plan matica que nos pas delà los Pirenèus. pas comission « autonomia » del movement Volèm Viure al Païs d'elaborar un projècte d'autonomia que se incompa- mai probleEmpacha la distinguis per son public totas caractèr irréalisable e quimeric. Serà lèu rendut ont tôt marcha plan a condition que un programe las régions occitanas vengon autonòmas ensemble, institucions en plaça siagon balajadas dins un e que tôt lo personal politic actualament en plaça se daisse despoderar sens romegar, per que se pòsque bastir còp sèc l'Occitania socialista. Çò grèu, aquô's qu'aqueste projècte representarà las posicions politicas oficialas del movement, lo document ont d'eventuals electors deuràn se decidir, la plata-fòrma de propaganda espandida dins una populacion desprovesida de consciéncia nacionala. La cagada es donc assegurada. Çô que pòt far un partit coma lo P.N.O. (définit per sos dirigeires coma un partit de cadres e d'abans-garda), s'o pòt pas permetre una organisacion coma Volèm Viure al Païs, qu'a l'ambicion de venir « movement de massa ». totas las virât d'uèlh, que Dins las circonstàncias ont siam, conven al los autonomistas occitans aparescon coma de contrari que monde sénats �12 qu'an de solucions concrètas a prepausar per solucionar los problèmas de las populacions. Conven d'elaborar un programe transitòri, limitât benlèu, mas susceptible d'èstre publicament présentât, sostengut e defendut. Conven de rendre public, non pas un projècte autonomista trop en avança, trop maximalista, mas divèrses projèctes d'estatuts que peguèsson lo mai exactament possible a la realitat de cada région, de tal biais qu'ajan la possibilitat d'emportar l'adesion d'un maximum de monde. L'autonomia de l'Occitania se farà pas d'un côp. A l'ora d'ara, pòt pas començar de se bastir que coma una fédéra¬ tion d'autonomias. Aiçò es possible. E pas qu'aiçô. Mostrem, fàcia als projèctes regionalistas dels Comunistas, l'idèia que nos fasèm d'una vertadièira autonomia regionala. Nôstre nacionalisme se deu manifestar al nivèl de la pensada politica, non pas al nivèl de las prepausicions immediatas que devon, elas, s'adaptar segon lo luôc e l'epòca. Las disparitats, las situacions diferentas, la consciéncia occitana inegala de cada région de nôstre pais nos impausan aquesta tactica. En politica, los miracles segon existisson pas. Vôli pas dire que calguèssa tornar metre en question Yunitat de l'Occitania, ni nòstra tôca : son unificacion. Me diriá pas nacionalista se pensavi aiçô. Mas consideri coma essencial de confondre pas la vision — politica a long tèrme dirigir nôstra accion e la presend'objectius réalisables, a un moment donat e dins un que tacion deu menar e — luôc donat. Dich autrament, i a de causas que se devon estudiar e discutir al dintre d'un movement, e de causas que se devon prepausar al defôra en tenguent compte de la realitat, emai se nos agrada pas, emai se la voldriam diferenta. E la realitat es aicesta : los esfôrces dels occitanistas an pas poscut encara conscientisar los Occitans al punt de lor donar lo sentiment que son una comunitat unica. Dins aquestas condicions, la tactica deu èstre de partir de l'occitanitat reala per arribar a l'occitanitat globala. Practicament, aquò vol dire que cal encara, dins força zonas, desvolopar la consciéncia occitana regionala. Ne siam aqui. �13 En avançant publicament un programe maximalista e ideaire, que ten pas compte de la sensibilitat e de la receptivitat efectivas dels Occitans, Volèm Viure alPaïs pren una granda responsabilitat : la de marginalisar la revindicacion d'autonomia, la de daissar la plaça liura a las «autonomias» descafeïnadas del Partit comunista. A Question : es que V.V.A.P. serà lo P.S.A.N. occitan? quai profitarà aquesta situacion ? LA CRISI occitanistas, sens nos mainar que los seguissián pas. Nos vesèm pas del defôra. La fugida en abans, la flaquesa numerica de nôstras organisacions déterminant l'abséncia d'una vertadièira practica militanta de terren, nos alunhan del pòble que voldriam recampar e adralhar. D'autres se n'ocupan e lo recampan. Nos siam embarrats dins la gàbia e lor porgissèm la clau. Avèm avançai, los Occitans Sabèm, fort urosament, que força occitanistas n'an pro d'aquesta situacion d'incapacitat cronica, que n'an pro de caminar a costat de 1 'istòria que se fa, que n'an pro dels préalables e pro de daissar los autres agir. Nos faguem pas de contes : siam dins un période de crisi. Mas una crisi es pas totjorn un malastre. Es un avertiment, coma los prumièrs simptòmas d'una malautiá. S'agís ara de saupre se la malautiá se va espandir, o se nautres anam reagir. Se siam pas capables de cambiar 1'« image de marca » de l'occitanisme (3) e de recampar dins los ans que venon, a l'entorn d'un projècte politic clar, una força representativa anar a la pesca, o farandolejar, o dançar daissant los grands faire lor politica e nos menar ont nos voldràn menar. A la gràcia de Dius. Poirem totjorn contunhar de comptar los punts. Al Catch a quatre («le plus bidon de tous les sports», ço disiá l'Ives Roqueta), an besonh d'un arbitre per far polit. de quicòm, mai val la borrèia, en (3) Qu'es pas gaire bon. Nôstre passât gauchista nos côsta car. �14 Aqueste article semblarà benlèu violent. O es dins la de nôstra decepcion davant l'empirament de mesura exacta las l'inconstestabla mediocritat que caractérisa la politicariá occitanista. Contra la rotina, contra lo deliri, se recamparàn ben los que vòlon far de l'occitanisme una vertadièira força politica. causas e Romièg PACH EN SOSCRIPCION Gaston Baissette LE TEMPS L'ÉTANG DE L'OR Un volum de 240 pajas, format 15 x 22. Un trentenat de fotografias in-tèxte negre e blanc. Coberta en quadricromia rectò-versò pelliculada. Prètz de soscripcion 49 Francs. CÉVENOL, la conscience d'une terre. Enciclopedia 7 volums Cada pajas, format 27,5 x 32,5 cm, de centenats de fotôs e de dessenhs, dont 12 en color plena paja. sul monde volum : 450 en cevenòl. Prètz de soscripcion : 200 F a la comanda, e 31 mensua(58 F quand paregut). litats de 50 F sens agios. Parucion fin de febrièr 1980. Parucion del tòme 1 : fin de febrièr 1980. 33, carr. : LAS PREMSAS DEL LENGADÔC Tel. 72-38-06 Roucher, 34000 MONTPELHIÊR - �15 L'OCCITANISME DINS LAS ANNADAS 30 ( Prumièira partida ) Dins l'annada e 1974 ausir, al moment de sièis ans déjà ! — poguèrem veire la campanha presidenciala, non pas — quitament un, mas dos candidats presicant e demandant lo fédéralisme, amb una justa plaça per las lengas e culturas dichas regionalas dins la vida vidanta e los mejans modèrnes de comunicacion. Lo mot «occitan» dintra dins lo cervèl de cadun, fòra del testarditge d'aquelis que lo regretat Pèir-Loïs Bertaud apelava los « separatistas ». Los jornals durbisson de mai en mai sas paginas a la lenga nòstra, assajant, malgrat las dificultats materialas, de complir lo vòt que fasiá lo Marqués de Baroncelli. De libres parlant dels problèmas occitans se publican, non pas sonque a Tolosa mas tanben a Paris. E la cançon occitana se delarga, peta dins totis los caires dels Païses d'òc, dins las benlèu en carrièiras Es Provença, amor e sus subretot prenguèron las plaças. après la guèrra qu'aquelis n'i a força que creson fòrt e vam, e senhal d'aquel D'autres, mai reviscôl fosquèt donat movements mòrt que lo après mai de 1968. vièlhs, afortisson qu'es la résulta dels contactes presis pendent la guèrra, dins la Resisténcia, amb los emigrats basques e catalans que luchavan amb nautres contra los nazis. I a quicòm de vertadièr dins tôt aquò. M'an afortit que, de la Crotz de al cap dels mai de 1968, lo drapèl breton e la bandièra Tolosa bandegèron dins las acampadas e en �16 cortègis. Per malastre, partits politics de totas colors e sindicats aguèron lèu fait d'enclaure aquelas accions tant plan partidas. E sabètz çò que demòra de mai de 68... De la Resisténcia e dels meses que seguisquèron la Liberacion, i a tanben força de dire, e una istòria detalhada d'aquela temporada seriá rica d'ensenhança. Ne direm un mot. LA REPUBLICA ROJA Se lo général De Gaulle se donèt, tre la débuta, coma lo i aguèt un Conselh maquises, o cal saber, èran per força pro décentralisais. Cadun agissiá dins son caire, dins.sa région, e i aguèt lèu de chèfes regionals. représentant de la França liura, Nacional de la Resisténcia, los se Aquel partiment régional s'auborèt que mai, un còp la guèrra acabada, quora De Gaulle e sos amies avián pas encara getada l'arpa del poder sus tôt lo païs. Se passèron atal très meses ont i aguèt çò que d'unis apelèron la Republica roja dels Maquis del Miègjorn. Sovenguem-nos que, al moment de la Liberacion, i aguèt quicôm coma vint e cinc departaments, entre Rose et Océan, que foguèron pas tocats per las armadas amigas. Èran organisais en Régions militaras. La de Clarmont d'Auvernha èra en contacte amb l'armada de De Lattre. Las autras èran las de Lemòtges, Montpelhièr, Tolosa e Bordèu. Los chèfes n'èran Guingoin a Lemòtges, Pèire Bertaus e Ravanèl a Tolosa, Gilbèrt de Chambrun a Mont¬ pelhièr. Las comunicacions essent encara pro malaisidas, cada Région s'organisèt, e lors chèfes se rescontravan periodicament per escambiar lor experiéneia e armonisar lor tòca. Aquò durèt très meses. Puèi s'endevenguèt çò que sabètz. Es pas ora de dire aici s'aquela organisacion federala d'una part dels Païses d'òc foguèt lo fach d'unes comunistas marginals, ni cossi foguèron puèi quitats de caire per la massa del Partit. Es un estudi tras qu'intéressant ara, a pas encara gar. que, fins pivelat los cercaires. E que caldriá fose- �17 lo Govèrn de Vichei aviá porgit aquel exemple qu'una Occitania podiá viure sens Cal dire tanben que almens Paris, e que sa capitala podiá s'avesinar mai del Pòble, d'abòrd que la zòna dicha liura enclausiá gaireben tota la tèrra occitana. I aviá donc aqui déjà una basa occitanica que Tôt aquò, de segur, en defòra de del Govèrn el même. cal pas mespresar. podèm pensar çò que L'EXEMPLE CATALAN Aperabans, l'occitanisme èra représentât mai que mai per lo Felibritge. Teoricament neutre, cal pas escondre que la màger part dels Felibres èran de drecha. Es lo reproche que fa Mistral el même a Aubanèl e a Romanilha. I aguèt puèi Caries Maurràs, Frédéric Amoretti, Mariús Andriu, Armand Pravièlh, Rosés de Brossa a Tolosa, Albèrt Pestor en Lemosin, e plan maites. Qualques raras excepcions : Auguste Forés e Xavièr de Ricard, Fèlis Gras, Auguste Marin... 30 que lo ton cambièt un pauc. De joves mai que mai, venguts d'un pauc d'en pertot, que, s'avián encara « dóu passa la remembranço », avián Es un pauc abans las annadas de dire tanben «la fe dins l'an que vèn », s'acampèron per de donar a l'occitanisme vièlh un nòu espandiment, nòva butada. Aquesta, sovent una desencadenada de las ideologias dichas foguèt enfortida per çò que se passava a las raras de França, en Espanha, ont l'esperit catalan èra sempre viu. La frairetat entre Catalans e Occitans, de segur, emai dins lo pôble, èra estada sempre viva. Me soveni que ma grand, qu'aviá ges de cultura franchimanda, me rebecava sovent lo vièlh dich tolosan : « Tolosa e Barcelona son de drecha, sègle, Barcelona, çô qu'an sôrres». Avèm a Tolosa, dempuèi la débuta del almens un pont dels Catalans e d'Alèias de testimònis d'aquesta frairetat. E parlem pas de dich lo « raive catalan » de Frédéric Mistral... �18 E aquí que, ambe la Republica espanhòla, se dubriguèt l'epôca de la Generalitat de Catalonha. Meteissa causa al Païs base. E la Galicia que bolegava. La Republica espanhòla, malgrat la révolta de Franco e maldespièit la volontat centralista d'unis d'una mena jacobins, s'avesinava de mai en mai d'Estat fédéral. Aquò pretoquèt los occitanistas, los joves mai mai, Mistral, çò que faguèt dire a d'unis que lo régime de la Genera¬ litat catalana èra un « Felibritge qu'auriá capitat ». La dicha es bêla e requista. La fasèm nòstra. que emai los que se remembravan lo sòmi catalan de De qué ne pensava lo Felibritge ? D'una part enemic de çò qu'èra o que semblava d'esquèrra, seriá estât per Franco contra los « comunistas » e anarquistas iberics. Mas tôt i aviá d'autre latz la pensada Catalonha. escotatz... », e que se canta sempre drechs mistralenca : «Fraires de la darrièira côbla de La Copa, : Per la glòria dau terraire. Vautre' enfin que siatz consènts. Catalans de luènh, ò fraires, Comuniem totis ensèms ! Me soveni d'un acamp de YAcademia dels Jòcs Florals, de Tolosa, en 1936 o 1937, que portèt la marca d'aquelas esitacions. Me soveni d'una poësia qu'un Felibre déjà vièlh, de bona tradicion, Josèp Lobet, debanèt publicament a Paris. Èra un bèl poèma a la Catalonha, que s'acabava coma aiçò : Catalonha del Rei Pèire, Catalonha de Macià !... Una Oficina de Relacions Meridionals fosquèt engimbada a Barcelona, e sa direccion fosquèt fisada a un escrivan catalan requist, Josèp Carbonell e Gener, que, déjà, en 1927, aviá publicat a Sitges, ont demorava, un numéro extraordinari de la revista L 'Amie de les Arts, consacrât a la cultura occitana e a la germanor catalanô-occitana. De rescontres foguèron organisais, d'occitanistas de tria foguèron convidats en Catalonha e aculhits oficialament. �e d'autres venguèron occitanas. Ne tornarem parlar. Josèp Carbonell Tôt tanben en tèrras aquò, l'organisacion federala d'Espanha e lo reviscôl marquèt los joves que mai. de la frairetat occitanò-catalana, Fa que se cal pas estonar se, an aquel moment, que fosquèt tanben lo del Centenari Mistralenc (1930), los joves d'Occitania comencèron de se bolégar. De segur, aurián pogut s'afrairar als agropaments tradicionals, mas aquelis agropaments (aquel « sac de garris », coma disiá Mistral), acampats en capeletas, se fasián la guèrra en plaça de s'entrevar de la Causa occitana. Venguts de tôt caire, de la Drecha coma Lesafre o Seguin, d'esquèrra coma Ricard o Rebolh, del Centre-esquerrièr (de la Jeune République, de Marc Sangnièr) coma Tèsta e ieu meteis, o sens, idèia politiciana franchimanda plan clara, totis aquelis joves aguèron l'idèia de s'acampar e d'engimbar élis mêmes una accion vertadièira. De mai, porgissián la man als joves de Catalonha e del Païs valencian. Pensam al grop Palestra de Barcelona, que respondiá pro a la Jeune République, mas d'un biais mai regionalista. E es atal que se congrelhèron los très grops que vau dire, emai los quatre, d'abòrd que, coma o sabètz, los très Mosquetaris gascons èran quatre : los Estudiants Ramondencs a Tolosa, lo Novèl Lengadòc a Montpelhièr, lo Calen a Marselha, e puèi YAmistança Godolin a Tolosa, que, d'un biais, los cofava totis très. L'EXPERIÉNCIA MARSELHESA Marselha, a Tentorn de Valèri Bernard mai que mai, èra demorada un fogal de cultura populara, un pauc en déféra del Felibritge avinhonenc e rodanenc. Lo Calen es fondât en 1925 ; lo Partit provençal en 1935. Ne farem pas l'istòria. Al moment que sèm, un jove, Jòrgi Rebolh, començava de far miranda amb sa poësia de lucha emai de pantalh, l'es l'esperit marselhés, retipant pro lo biais de Valèri Bernard. I aviá tanben Antòni Cònio, lo furnaire dels archius provençals, e un jove professor, Caries Camprós, coma qu'anava publicar en 1935 un libre, lo prumièr, benlèu, parlant en lenga nòstra de politica e d'actualitat : Per lo Camp occitan. �20 Èran pas sols. Mas bastarà de citar Pau Ricard — lo del pastis — que butava força a la rôda. Orientats devèrs la Gaucha, fasián d'accion occitanista , e Camprós me debanava un jorn cossi empegavan de cartèls quitament dins las pissadoiras de Marselha. L'EXPERIÉNCIA CLAPASSIÈIRA A Montpelhièr, èra pro diferent. Lo Novèl Lengadòc foguèt congrelhat per d'estudiants mai o mens formats per la Drecha. Aquô's pas un secrèt, e, qualques ans fa, lo paure Joan Lesafre me contava cossi èra vengut a l'occitanisme amor de Léon Daudet. Fasián de propaganda pel campèstre, de charradissas, emai a la radiò, qu'avián poscuda dometjar, çò qu'èra pas aisit. E los jornals, mai que mai lo drechurièr Eclair, publicavan sas cronicas. Lo NovèlLengadòc complissiá òbra requista e fruchosa. L'EXPERIÉNCIA TOLOSANA ramondencs, dont lo jove del Comenges, Joan Seguin, e qu'èran filhòls de YEscbla occitana, ela mèma cotria de la vièlha Academia dels Jòcs florals qu'aviá enfin dubèrt sas portas A Tolosa enfin,i aviá los Estudiants capiscol èra a un la lenga nôstra. ajustar, en déféra del Felibritge tradicional e oficial, Òc (fondada en 1923) que publicava un Gascon, Ismaèl Girard, amb una còla de collègas coma Camil Solar, Antonin Perbôsc, Joan-Pau Régis, Pau Eissavèl, Joan Bonafós, Albèrt Pestor, Valèri Bernard e qualquis autris. Òc, mai que revista, èra un jornal que, teoricament, espelissiá dos còps per mes a Tolosa. Fasiá una plaça als Catalans, e un de sos mai fidèls ajudaires èra Josèp Carbonell, lo même qu'aviá publicat en 1927 lo quasèrn extraorCal la revista dinari de L Amie de les Arts. Alibèrt, d'en prumièr collaboraire a mondina, qu'acabava de morir, e qu'alestissiá una saberuda gramatica de la lenga nôstra libre que s'anava publicar a Barcelona pauc abans la segonda guèrra mondiala. Cal pas doblidar Lois Tèrra d'bc, revista de YEçcbla — �21 Òc s'estavaniguèt en 1930, mas deviá reviscolar en 1931 jos fòrma de revista, a cura de la jove Societat d'Estudis Occitans que se veniá de congrelhar. OCCITANIA Es dins aqueste ambient que se montèt, en 1934, la cola dels Amies d'Occitania, recampant mai o mens los joves occitanistas dels très rodelets déjà mençonats, e que, lo 4 de març de 1934, anava espelir lo prumièr numéro del jornal mesadièr Occitania. Lo director n'èra Caries Camprós, lo cap-redactor Rogièr Barta, e l'administraire Donadiu, los dos darrièrs del Novèl Lengadòc. Cada région occitana èra representada per una tièira de correspondents locals. Los Catalans èran pas debrembats. Lo prumièr numéro aviá al somari dos rampèls de Camprós e Barta; un poèma de l'abat Barceló de Malhôrca ; Cata/anisme e Occitanisme, del catalan J.-V. Foix ; Escotisme, del Provençal Pau Pòns, en grafia dicha mistralenca (totas èran admesas); Lo problèma dau vin, de J. Var ; Cap a la concepcion federala, de Ferran Gaulhet, dels Estudiants ramondencs de Tolosa ; Macià, del Catalan Granadós, e Tòcas païsanas, del Lengadocian Léon Cordas. Un noticiari e una revista de la premsa occitana acabavan lo jornal, sens comptar una discrèta publicitat per l'amie Pau Ricard, que nos ajudava força. Marcèu CARRIÈIRAS (Seguirà al numéro venent) �22 Tribuna liura PARLAREM Los 24 e 25 de novembre de 1979 se debanèt, al Puèg Santa Reparada, lo quatren Congrès del movement provençau « Parlarem ». Siaguèt l'ocasion per el de precisar sas orientacions. Bernât Gièli, vice-president de « Parlarem », nos présenta son organisacion e las tòcas que perseguis. es lo nom d'un movement provençau d'apade la lenga d'òc que, en quatre ans de tèmps, a Parlarem rament sauput faire son trauc,« trobar lo carnèu », coma se ditz ara, entre lo Felibritge, l'I.E.O., e lis autri societats sòrres. partiguèt Parlarem una coma movement culturau. identitat culturala rassegura lo brave monde Revindicar : quand se parla de cultura, res saup pas trop de qué se parla, mai cadun es segur que se parla de quicòm de bèn e d'inofensiu. Èra pas un biais de trompar li gènts, mai lo solet mejan de lis amenar d'aise a la presa de consciéncia d'una injusticia e a la percepcion d'apartenéncia a una comunitat territoriala mai précisa, la sieuna, l'occitana, onte i a una cultura a liberar dau condicionament dau sistèma centralisaire francés. Drech au fach culturau, drech a la paraula e drech a l'existéncia coma espaci istoric, pauc a cha pauc Parlarem caminava e, confrontât a de problèmas dificiles de resodre, finiguèt pèr de libertat pèr una se e dire politic, d'autonomia même pèr retrobar un pauc matèria culturala fau passar que en revindicacion politica dura. �23 LA LENGA la lenga. La promocion d'una lenga son ensenhament a l'escôla. Mantunis associacions luchon desempuèi pron de tèmps pèr faire durbir a brand li portas dis escòlas a la lenga d'ôc, e pèr li assegurar tre ara un ensenhament eficace, maugrat li carèncis d'una administracion que laissa tôt a la bòna volontat dis ensenhaires e di parènts d'escolans. La pèira-tòca comença de L'estat de es segur pèr déplorable. Pasmens gardam fisança. Lo nombre d'escolans fai que crèisser e lo besonh d'aprene, de faire aprene la lenga de la familha, eiretatge sentimentau, se fai pressant. Aquela pression, li poders, quentes que siágan, deuràn ne'n tenir compte se vôlon pas vèire se ternir son image de marca de poders liberaus e causas actuau es socitós di valors moralas. Tant solament, volèm mai qu'aquò. Volèm una vertadiera politica de sosten a nôstra lenga. Cresèm qu'es pas besonh d'ensenhar l'occitan se li balhan pas li mejans de se tornar jogar plaçar dins la vida vidanta, se li permeton rôtie de mejan de comunicacion. pas de son Nôstra lenga deu restar dins la vida sociala, mai pèr aquô li fau lo plèn accès i mass média. Adonc la tôca maja dau movement Parlarem es la conquista di mejans modère d'informacion de massa, coma la la radio, e subretot la télévision. Pas tant pèr ne'n faire lo trampelin de nôstri revindicacions que pèr provar que nôstra lenga es bèn viva, qu'es pas un vièlh otis nes de comunicacion premsa, abenat. Empacha pas que, se laissam un pauc de costat l'escôla, d'ôc pertot parla, emai mai l'ensenhament obligatôri a toti li nivèus. Segur qu'es lo solet mejan de n'arrestar lo déclin, e de ne'n gardar la practiea jornadiera. demandam pasmens l'ensenhament de la lenga onte se Volèm pas de solucion bastarda. Puslèu crebar que de faire de l'occitan la lenga qu'escrivon li mossurs cultivais lo dimenge quand plôu. Laissarem pas entrar nôsta cultura au museôm. �24 LA POLITICA podriam mièlhs precisar l'orientacion Congrès passai ne'n fuguèt l'escasènça. Lo président Andrieu Ariès l'a fach : Parlarem es un movement, valènt a dire que sa tòca es de marchar tèsta aqui pèr que seguem autra causa qu'un consumaire, ò qu'un numéro de Seguretat Sociala au cartabèu parisenc. N'avèm pron di gènts venguts de l'endefòra, d'estrangiers que venon crompar nòsti vinharés, Partènt d'aqui, dau movement. Lo « bastir d'immôbles abominables sus nòsti costieras onte se far rostir lo tafanari dau tèmps que nautres regarnòsti còlas. Pasmens, lo dise aut e clar, se de voler au sieu la télévision dins sa lenga, se d'ensenhar is escòlas nôste parlar, se d'enebir que d'estrangiers venon dam cremar esparpalhèsson sis ostaus de nani un pauc d'en pertot, se de voler que li Provençaus agon la preferéncia pèr aguer d'emplècs au sieu es faire de politica, e bèn òc ! Parlarem es un movement politic. » Mai atencion : darrier Parlarem, i a ges de politica partisana esconduda. Fasèm benlèu una politica periferica, mai volèm pas seguir li nòrmas de conducha di partits politics que renhan e senhorejan, vò senhorejaràn de Paris quora auràn lo poder. Òc, es totjorn de la Capitala que s'impausa l'autoritat coma li projèctes de societat. Es totjorn de Paris que vôlon tôt contrarotlar, centralisar e uniformisar. E se tolèran li revindicacions di minoritats nacionalas que creson sènsa importància abans sa presa de poder, après s'avison lèu que constituïsson un dangier. E s'avèm participai a sa reiissita, son assegurats que podèm èstre manipulais. Ara que son li mèstres, qu'an lis instruments de contraròtle di conscièncias, pòdon a l'aise perseguir la depersonalisacion de si subjèctes, escafar d'en plèn lo sentiment difús que rèsta a quauquis uns d'apartenir a un espaci uman, culturau e istoric diferènt. Nos fau donc refusar tota forma de dominacion d'un poder centrau parisenc, e pèr aquò devèm començar pèr pas s'aligar an aqueli que luchan pèr un tau poder. Lo �25 rapelava l'Andrieu Ariès : « Quora li Provençaus auràn comprés que li grands partits nacionaus se garçon toti d'eli, e que son union la pôdon faire qu'a l'entorn de sa lenga e de sa cultura pèr aparar sis interès comuns, alòr aquí, òc qu'auràn ganhat la partida. » UNA VISION GLOBALA Parlarem es una associacion provençala que s'adreiça d'abòrd i Provençaus. Consciènts di dificultats qu'auriam d'estirar mai nòsta telaranha, e segurs de la pus granda eficacitat que i a de luchar sus un pichôt terraire, volèm pas menar la batèsta au nivèu occitan, e reservam nòste combat pèr Provènça. Pasmens, fau pas oblidar que siam li tenènts d'una pus granda Tèrra : lo Miègjorn, la Tèrra d'ôc, lo Païs d'òc, l'Occitania... Balhatz-i lo nom que volètz. Afortiguèrem au Congrès que podèm pas se ne'n destacar. Lo liame segur que nos liga toti es la lenga, la lenga d'ôc. Partènt d'aqui, podèm arribar a se définir. Même se li gènts de Marselha dison que parlan que lo marselhés, es una mena de parlar maritime qu'es un sota-dialècte dau Provençau, e aqueu d'aqui es fin finala qu'un dialècte de la lenga d'ôc. Arribam totjorn a se i retrobar, e a se comprene ; adonc siam segurs adejà d'apartenir an una mèma comunitat linguistica. Dis Aups i Pirenèus, i a un païs qu'es lo nôstre. Frédéric Mistral n'a evocat l'ama dins Calendau, e i a vist mai qu'una simpla unitat lingtiistica. I a vist qu'aqueste mot encombra un pauc, una ara nacion. Benlèu que mesclam «Estât» e «nacion». Mai la nacion es rèn mai que l'ensèmble dis ornes que parlan vò an parlai la mèma lenga, e que rèstan vò son restais sus lo même terraire. Mistral, segur, e entendiá en mai d'aquò de cultura. Botatz ! Calendau quât son una parentat de civilisacion sufis de legir la segonda nota de parla bèn d'una nacion, una nacion que man¬ espelison au sègle XII, abans la davalada saunosa : dis ensavèires dau Nòrd. S'afortiguèt tanbèn, au Congrès dau Puèg Santa Repa¬ que podèm plus s'acontentar de demandar la quista, rada, �26 fau ara chanjar lo fusiu d'espatla e se pausar pèr çô siam : de Provençaus, d'òmes d'òc que vòlon viure coma taus. Fau plus aver crenta de se dire federalista, que que o autonomista. RESTAR DUBÈRTS doctrina bèn arrestada. Nôste promier socit es d'èstre seguits. Sufis pas de se bandir sus lo camin de la reconquista se siam solets. Bolegar d'idèas es trop sovènt bolegar de vènt. Avèm Fin finala avèm pas una d'èr coma aquò. Pèr ara, fau teorias farlabicadas, lis orientacions pron peutirar de monde. Li neblosas e li reflexions prigondas tancan li bravi gènts. Adonc restam dubèrts, que lo biais de vèire li causas es quicôm de movedis. Pèr amenar lo mai de monde a sostenir nòsta lucha, coma pèr arribar an una accion unitària dis associacions occitanas, se fau pas pèrdre dins de ponchs menudets. E pèr se i pas pèrdre, i volèm pas intrar. Volèm pas èstre presoniers d'un cadre definitôri. Basta ! A l'ora d'ara avèm besonh de la paraula. L'ôme es de mai en mai manejat pèr li mas s média, consuma passivament l'informacion, participa plus a rèn, se confor¬ ma a de nòrmas. Se lo fau pas escondre : tant que serem absènts di mejans modèrnes de comunicacion, li desoccitanisats retrobaràn pas son identitat. La télévision deu èstre nôste grasau. Mai lo drech a la paraula nôstra, Paris nos lo voudrà pas balhar. La logica dau poder francés implica totjorn l'estofament di diver- sitats. sarà l'Eurôpa. Parlarem i crei e demandarà pache federatiu europenc, valènt a dire una refonda compléta dis estructuras institucionalas. Nòsta chança un d'Estats centralisais. Ambe li jogarem. Segur qu'es aqui lo mièlhs damier pion sus l'escaquier europenc. Volèm plus Estât nacions sens plaçai, nôste Bernât GIÈLI �27 LO PRESIDENT A TOLOSA Lo 16 de novembre de 1979, Valèri Giscard d'Estanh, dins l'encastre de son viatge dins lo « Grand Sud-Ouest Dos testimònis « Aicí e ara » » desbarca a Tolosa. d'aquesta jornada contan per cossi los Tolosans lo recebèron dins lor vila. Los Occitans an encara de dents. Doas oras trenta de la tantossada. Davalam per carrièiras. La manifestacion recampa déjà força monde : dos longs flumes serpentejan dins lo centre, passant un pauc de pertot, per se rescontrar al còr de la ciutat, la rica plaça Wilson. Un amie que circula en bicicleta per susvelhar l'anament de las causas nos ditz qu'un fum de banderòlas e de drapèls flotejan pels baloards : partits politics d'oposicion, sindicats, movements autonomistas occitans, basques, bretons. Fa gaug de véser totes aqueles joves lops lançar lors eslogans. Tôt d'una, al canton d'una carrièira, la 2 chavals oficiala desboca e avança lentament, amb un personatge desguisat e mascat en Giscard d'Estanh. Grandas bascaladas. PASSA-CARRIÈIRAS metèm jols drapèls occitans e nos daissam aquesta ondada de révolta que s'espandis poderosament suis grands baloards. Lo solelh trauca las nius d'acièr, e Tolosa es auèi mai polida que jamai. Nautres, portar per nos �28 Los occitanistas lançan d'eslogans coma : «Giscard es nòstre Président», «De Giscard, res a esperar», uòus del nòstre galinièr seràn pas mai per tu », Volèm viure al Païs », etc. Contunham atal dincas la plaça Joana d'Arc. Aqui, nos reviram per melhor véser, e demoram estabosits talament i a de monde. Aquò nos balha de vam, e, uroses, remontam lentament la carrièira d'AlsàciaLorena. Lo Partit comunista, totjorn biaissut per recuperar los clients, fa jogar sos musicians. Los badaires sortisson dels magasins. «Mais qu'ils sont nombreux» ço dison, espantats. «Quelques milliers seulement», rebecan de passaires encostumats. Un amie ensaja de comptar : 25000 personas a pauc près. pas « Los « du Général de Gaulle, plan protegit de barrièiras metallicas. La fola crida de mai en mai fort e contunha cap a la Plaça del Capitòli. D'unes que i a se vòlon arrestar jol balcon ont lo Président se deu mostrar aqueste vèspre. D'autres, pus savis, decidisson de contunhar cap a la plaça Esquirôl en passant per la carrièira Arribam al square per d'Alsàcia. Sus la plaça Esquirôl, tôt lo monde a seguit. D'autres baneja. contunhan d'arribar. L'elicoptèra del Président aquô's la dissolucion de la manigaucha, aquô's lo camin de Sant Estève ont lo Président deu aterrar a 5 oras (dins 15 minutas), camin Ont anar? A drecha, festacion. A semenat de C.R.S. botats e cascats. Lo Partit comunista causis la drecha. Lo P.S. se'n va batalhar, seguit pels occitanistas, Lucha Obrièira e qualques provocators. Las forças de l'ordre re^gisson : barratges, discutidas, pétards : pas res a far. Losveslogans se cridan amb encara mai de vam. Lo temps passa. La situacion es donc blocada. En traversant un autre vau cap a la Prefectura. Aqui se debana de manifestacion : parachutistas polidets, barratge ieu me'n una autra fanfara, mena marselhesa e giscardians de tôt pel. Quand �29 Giscard, enfin, apareis sul balcon, pas pus : « Il es là ! » ço crida. « ma vesina mestreja se Giscaaa...aaard ! ». A aqueste moment, tôt d'una, un eslogan sacrilèg es chômeurs ! ». Qualques manifestaires an poscut passar los barratges policièrs. Los autres sabon pas pus ont ne son ; se cresián aquí pas qu'entre monde plan. lançat LOS : «Les diamants aux DRAPÈLS DEL CAPITÒLI Sus la plaça Esquiròl, demòra pas que qualques manifes- fàcia de 1400 C.R.S. Los autres son anats al Capitôli ont Giscard deu sopar. Son 5 oras e mièja, e la plaça es negra de monde. Remarqui de païsans amb lor tractor. Los lums del Capitôli s'alucan e l'atmosfèra se fa mai cauda. I a de mai en mai de drapèls occitans : 150 almens. Giscard es pas nòstre Président », ço cridan lo monde. taires en « Subran, un grop de joves an l'idèa d'escaladar las murabotar de drapèls occitans. Tota la fola aclama e aplaudis los jovents coratjoses. N'i a que cridan de cramar lhas per las bandièiras francesas. meton E las bandièiras francesas se a cramar. Mas l'autoritat la reaccion bliment de pòt pas tolerar una tala moca. Atanben, fa pas esperar : carga dels C.R.S., restal'ordre simbolisat pel remplaçament dels se drapèls occitans. Qualques minutas apuèi, una fusada d'alèrta tomba al mitan del monde e provôca la panica. Bona part dels manifestaires s'escampilhan. Totas las carrièiras donant sul Capitôli son barradas per de cordons blaus e jaunes pro antipatics. Carrièira Sant-Roma, i a de rambalh entre d'extremistas e un provocator isolât. Un bruch circula lèu coma qué podèm anar al square de Gaulle, fàcia lo Capitôli. Son sèt oras e mièja, e siam déjà força que cridam per curbir la votz de Giscard e la musica de la Garda Republicana, Pétards, cants, eslogans : aquô caufa l'atmosfèra d'aqueste sei freg. Puèi, sens somacion, qualques centenats de C.R.S. decidisson d'o netejar tôt un brave côp. Matracas, granadas de clore �30 (las lacrimogènas son despassadas), interpellacions panica del band dels manifestaires que fugisson í cambas dins la vila ont patrolhan los policièrs. Granda totas jornada coma n'i aviá pas agut dempuèi mai de 1968. Es uèit oras e avèm talent. Atal s'acaba aquesta Tolosa M. GAUTIÈR e « Giscard es pas R. JAQUET nòstre Président » £ �31 L'OCCITANISME : QU'ES AQUÒ? Lo títol d'una brocadura parescuda fa mai de 6 ans. Doncas las responsas son estadas balhadas desempuèi. Perdequé tornar pausar aquesta question ? Es vertat que los occitanistas son pas pus de fois, estrangièrs de nòstre temps, de Don Quichòtas amb un petaç roge clavelat de jaune, o de gauchistas que vôlon tôt far petar. A l'ora d'ara, aqueles occitanistas an mes al monde d'« Occitans sens o saber», e, del côp, la diferéncia entre un occitanista e un Occitan es pas pus la que i aviá entre un òme baug e un òme rasonable. L'escambi d'idèias se pot far. Nôstre prepaus es pas de seguir aquesta evolucion ideologica. Voldriam dintrar dins la pèl dels occitanistas de uèi per ne tirar quauques responsas a la question pausada. L'INTELLECTUALISME ESTÈRLE Força occitanistas son malauts d'intellectualisme. Aquò vòl pas dire que l'occitanista sanitós a pas res jos la clòsca, mas que deuriam tirar avantatge d'un movement que n'es al moment de l'idèia que creis, al moment ont los intellectuals son la realitat meteissa. De cercaires, de Pasmens, miladius jorn poètas, d'artistas de tota mena, n'i a. ! que dobliden un pauc — sonque un per setmana, una ora per jorn — la recèrca, la rima o l'art ; que prengon un pincèl per empegar una aficha, un estilò per escriure un article de premsa, un momenton de �32 sas preciosas minutas a far de tèsis per anar parlar al siagon d'ômes dobèrts a la vida, que se noirimai d'espèr que de tecnica. monde ; que gon Un exemple que môstra plan que i a quicòm que truca : siam pas capables de presentar a l'uèlh la realitat del pais occitan : pas una mapa convenabla ! E çaquelà, quantes d'òmes e de femnas capables de la far ? LA COGITACION MONASTICA Lo monge dins sa cellula, entre cèl e tèrra, pot encontrar Dius dins una crisi mistica. Aquô's son afar. Far tocar Dius del det als vesins n'es un autre. Cadun dins nôstre canton, occitanistas vièlhs o joves, de la prumièira ora o de l'an passai, coma San Antonio, avèm agut nôstra tentacion d'una Occitania bastida segon nôstras preocupacions del moment. La fasèm en simbiôsi amb l'Estât francés. La desfasèm per la lançar sus orbita dins lo camin de Sant Jaume. Mas i a una Drecha que ne vol pas ausir parlar, una Gaucha que se cèrca e que se pèrd, e de massas que sabon pas ont penjar son lum. Fa que cal pas creire que lo prumièr calelh va devenir solelh. Podèm cadun fargar nôstres sômis, gardar un pauc los cal anar contar als traparàn possible e çô que direm, la realitat. mas per ne autres. E entre caldrà pegar a çô que DE LA LENGA AL TRABALH DE LAS MANS Parla que parlaràs amb los vièlhs, lo papet e la mameta, los del vilatge, los militants, los amies... Te pôdes conflar d'aise : parlas la lenga. Emai ne pôdes dire très mots cada jorn atos enfants. Tanplan podèm contar tôt aquô dins un libre de sovenirs, ba tornar dire dins d'articles de fe. Mas quai bas entend ? E, subretot, quai bas entendrà se demoram la pluma a la man, coma lo serpatièr subre sa camba longaruda? Que siaga la lenga parlada dins un cénacle de felibres o la d'un o �33 cercle tant revolucionari que se vòlgue, sortirem pas d'aquesta gira tancada. Per far passar la lenga dins la vida vidanta, cal l'accion nais dèl Vèrbe, si que non nòstras paraulas seràn môrtas de naissença. Per aquò, las bonas intencions sufison pas. Cal de monde que balhen autra causa que lor buf, autra causa que d'idèias, autra causa qu'un chèc. Se cal pausar coma un òme de cada jorn que bastis de sas mans, aprèp son trabalh pagat, un pauc de l'entrepresa collectiva. que LAS URGÉNCIAS Los remèsis existisson. Ni potingas ni masques. Al nivèl cultural existis l'Institut d'Estudis Occitans, demest maitas causas. Lo prumièr régime a impausar, per li donar longa vida, es una estructura eficaça que fague passar l'informarapidament e segurament. Es a dire que, coma tôt organisme que se respècte, vòl una comunicacion verticala dins los dos sens, que repause subre de malhas seguras. Donc una organisacion e, subretot, un milhor fonccionament de las seccions que ja existisson. cion A aquesta economia d'energia, qu'es una informacion comunicada lo mai eficaçament possible, correspond una simplificacion del messatge. Siam al moment ont cal anar a ; siam pas al «oui, mais... ». Una vulgarisacion dels tèmas, de las recèrcas, del bilanç de las coneissenças, es l'ajuda per l'eficacitat. l'essencial Fin finala, la relacion de nôstre(s) organisme(s) amb lo defòra es la que nos jonh a la Gaucha. Es sonque la collaboracion amb las forças popularas que pòt donar un còp d'agulhada a l'esfòrç d'organisacion. UN BIAIS OCCITAN Atal pot nàisser una revindicacion que deuriá trapar son camin entre lo «farem tôt petar» e lo régionalisme europenc servile. Un autonomisme que deuriá pas desgaunhar lo fonccionament dels Estats-nacions amb aquela marrana �34 de centralisme burocratic e son corrolari : lo totalitarisme o la confiscacion del poder per un pichon nombre de mem¬ bres cooptats. Atal benlèu l'occitanisme espèr, e non pas coma una poiriá èstre comprés retorica per iniciats. coma un Car, de far a l'ora d'ara, i a mejan d'èstre présents, d'existir quicôm. Se cal metre a la nautor d'aquela fisança. Claudi MOLINIÈR ENQUISTA DEL M.P.O. Lo Movement Populari Occitan nos prega de faire qu'organisa una granda enquista sul movement politic occitan. S'agis de realisar çò que representan las organisacions actualas, e d'avalorar las possibilitats de succès d'un occitanisme politic de massa que, coma o assaupre sabèm ben pro, demòra Es ambe a bastir. plaser que recomandam a nòstres legeires de remplir e faire remplir lo questionari que difusa lo M.P.O. (« Lelet-Haut », La Sauvetat de Savèras, 47270 Puèimiròl), que benastrugam per aquesta iniciativa. e �35 Endacòm mai LO QUEBEC Siam : ESTAT TRENCAT Cerisy, en Normandia. L'èrba es talament vèrda, las vacas talament grassas, que se vei plan que siam pas pus en Occitania. Es un collòqui. Ambe tôt plen d'universitaris venguts un pauc de pertot. Un àngel risolièr, escalprat dins lo boès, nos susvelha del baldaquin del lèit ont avèm pausat lo manhetofòne per enregistrar Ios amies quebequeses Jacques Dofny e Louis Maheu, del departament de sociologia de l'Universitat a de Montréal. (Interviu facha e registrada per Maria-Clara Viguièr). Guiu Poget e M.-C. V. — Anam parlar del movement nacional quebe- qués, ensajar de cossi l 'experiéncia çò que lo caractérisa, véser quebequesa nos pòt ajudar, nautres, a comprene avançar. L. M. Una causa capitala dins lo contèxte actual, aquò's lo Quebèc es un Estât. Incomplet, trencat, qu'a pas totes los poders, mas un Estât pasmens. E per aqueste — que Estât, tanben, i a agut de luchas. �36 Lo grop canadian francés siaguèt d'en prumièr replegat clergat, suis intellectuals que volián salvar las caracteristicas culturalas nacionalas. Apuèi, sus aquesta basa, de formas plan précisas de revindicacion se desvolopèron, fins a la conquista del drech d'exerçar un poder politic. Aquestas revindicacions politicas permetèron de ganhar d'otisses de gestion de çô social, a travèrs un mécanisme de presa de décision, e una dimension economica pus agressiva dins un période pus recent. Es atal que lo movement nacionalista s'es introduit dins lo contrôle del procès sul d'industrialisacion. J. D. — A prepaus del movement nacional contaporanèu, cal dire qu'es a la fin del régime duplessista (*), a partir de 1960, que s'accelerèt la modernisacion de las institucions, e de la cultura tant coma de l'aparelh de l'educacion administratiu. L. M. Abans aquela epôca, lo govèrn duplessista èra movement cultural. Èra autonomista sul sens anar dincas l'independéncia. L'industrialisacion menèt dins las vilas un fum de « rurals » que joguèron un rôtie dins l'evolucion de las causas. Çô que sonèrem la « Revolucion tranquila » siaguèt lo començament d'una modernisacion dins totes los aparelhs de l'Estât. — jos-tendut per un plan politic, mas M.-C. V. —Parlem dels Angleses. J. D. — Al començament del sègle, Montréal èra majoritariament anglesa, e lo demai de la provincia majoritariament francesa. La lenga anglesa s'installèt dins totes los usatges de la vida comerciala e economica a Montréal. Mas aquesta populacion quitèt pas de demesir. Auèi, demôra pas que 10% d'Angleses al Quebèc. A Montréal, ont son concentrais, representan 17% de la populacion. * Lo régime duplessista èra, segon lo libre de Dofny .autoritari, suspectât de Me Carthysme... conservator e �37 Pasmens, la pèrdia de Canadians angleses es estada compensada per l'arribada totjorn mai fôrta d'immigrants que son totes — o quasiment totes — anglicisais. Representavan, en 1971, 10% de la populacion totala del Quebèc. Pas qu'a Montréal, la proporcion monta a mai de 20%. Dins la consciéncia populara, tant que la natalitat dels Canadians franceses demorava fòrta, i aviá pas de crenta tocant la subrevida de la lenga e de la cultura. Mas la d'anglicisacion torna nàisser del moment que la natalitat dels dos grops etnics ven égala, e que los immi¬ menaça grais contunhan de s'aculturar al grop anglés. M.-C. V. — I a de luchas socialas incorporadas a la revin- dicacion nacionala ? L. M. — Son lo monde del Refus Global (del nom d'un manifèste lançat per d'artistes cap a las annadas 50) que comencèron de pausar lo problèma nacional en ligason amb posicion politica de gaucha. Las causas prenguèron d'ample ambe l'industrialisacion e l'aparicion de jaces socials pus progressistas. Siaguèt, entre 1960 e 1970, lo période de la Revolucion tranquila. La casuda de l'ancian régime, le Govèrn Duplessis, en 1960, es l'abotiment d'un nombre pro grand de luchas menadas pels intellectuals e pel Partit Libéral del Quebèc per tornar bastir los fondament économies e politics de la provincia. Es d'aqueste partit que sortiguèt lo Partit Quebequés una mai actual. La tendéneia sobeiranista del Partit Libéral sorti¬ guèt d'aquela organisacion. Faguèron un movement en 1967 e, en 1970, devenguèron un partit politic. Los partits tradicionals del Quebèc s'apujavan sus de régions ruralas e de quartièrs obrièrs de Montréal. Qr, en 1972, de 7 députais del P.Q., 5 venián d'aqueles quartièrs obrièrs urbans. En 1976, prenguèron lo poder ambe 60 députais e 41 % dels votes (Lo sistèma électoral es majoritari J- D. a un torn). En même temps, los sondatges aprenián que pas que 28% de la populacion desiravan que lo Quebèc ven— guèssa independent. Donc, majoritat parlamentària, �38 minoritat electorala, e 28% del monde per Aquô explica L. M. que la fagon l'independéncia. pas. Una gròssa composanta de la basa electorala del la pichona borgesiá, la classa mejana. Recebon tanben un vote majoritari dins la classa obrièira : mai de 50% del vote obrièr. Pasmens, dins restructura del partit, P.Q. — es la classa mejana domina. Coma i de partit obrièr, aquò's lo P.Q. qu'a lo de trabalh, endeutament, proteccion del consomator, proteccion de la lenga francesa) e de negligir l'investiment économie. a pas programa pus progressista. Li an reprochât de far trop leis socialas e culturalas (securitat e drech del J. D. Al moment de las eleccions, l'actituda de las organisacions sindicalas èra siá la neutralitat, siá lo sosten. Mas lo Govèrn passa pas las leis promesas, e las relacions se degradan. — Lo partit a causit un camin legalista e électoral, e s'emdins lo jôc referendari. Deu far de concessions sus son centre e sus sa drecha per arribar a 50 %. Sens doblidar que, pel référendum sus la sobeiranetat, partis sens los 20% de Canadians angleses e de neô-Canadians, que sabèm a l'avança que votaràn majoritariament contra. presona L. M. Lo problèma nacional quebequés riscariá atal de de questions d'estrategia electorala, luòga que las questions de dominacion economica e politica se trapan demesidas. Lo Govèrn vol rassegurar los fmancièrs e donar l'impression d'una bona gestion. se — limitar M.-C. V a — Existisson de movements socials amb una ideologia profèrma ? L. M. — Lo movement obrièr demòra un actor déterminant de mobilisacion politica. Del punt de vista social e nacional, es el l'agent de radicalisacion, tant sul plan idéologie que sul plan de las practicas. Los autres movements socials s'alinhan sus aquesta partida del movement obrièr qu'es la Confederacion dels Sindicats Nacionals. An, en una opeion socialista independentista. général, �39 j. D. cia Lo partit al poder a gaireben pas pus cap d'influénaqueles movements. Fa que la question nacionala se — sus pòt pas redusir a l'enjòc électoral del P.Q. Emai s'aqueste partit capita pas, la question nacionala serà pas entarrada. Lo movement obrièr es passât d'una posicion atentista sul problèma nacional a una posicion defensiva. Emai comença de se metre en posicion ofensiva. Son importància creis al nivèl politic. M.-C. V. — Donc lo renforçament del movement obrièr se fa parallelament a la montada del sentiment nacional. L. M. Aquô's d'aitant mai complèxe que força luchas se desvolopadas dins lo sector public, que lo patron es l'Estat del partit sobeiranista. Aquò a ajudat la radicalisacion del movement sindical, que s'afirma tan nacionalista coma lo P.Q., mas en afirmant sas opcions de classa. — son J. D. — culturala Los sindicats passan de l'idèa de dependéncia l'idèa de dependéncia economica, es a dire lo a problèma del rapôrt mas non solament ambe lo Canadà anglés, tanben ambe los Estats-Units. Cal saupre que, tocant la proprietat dels capitals investits al Quebèc, i a 42% de capitals canadians-angleses, 40% de capitals americans, 3 o 4% de capitals europèus e pas que 15% de capitals autoctònes. Se cal liberar lo Quebèc, la liberacion econo¬ mica es quicòm d'essencial. La diferéncia ambe çò que se passa dins l'Estat francés, aquô's que lo Canadà es una confederacion. Lo Quebèc, donc, es una entitat politica e administrativa plan delimitada, amb un Parlament elegit, un govèrn quebequés que foncciona coma tal despuèi cent ans. Vautres siatz intégrais dins un sistèma completament centralisai, luôga que lo Quebèc a totjorn agut un poder politic vertadièr. Çô fonda¬ mental, aquô's lo passatge de l'Empèri britanic a l'Empèri american. L'Empèri britanic s'escranquèt a la fin de la segonda guèrra mondiala, e l'investiment american progressa de mai en mai. Es dins aquesta transicion que lo Quebèc ensaja de jogar sas cartas. Per d'unes, en ensajant de s'integrar dins lo novèl Empèri ; pels autres, en jogant a �40 fons una carta d'independéncia. Lo grand problèma de la classa mejana, aquô's qu'aqueste Estât vengue un Estât complet, car actualament podèm pas aver de politica d'impòrt-expòrt, de politica tarifària, de politica monetària, de politica de contrôle de las ressorças. Existis un plan de desvolopament économie : voldriam revindicar una autonomia pus granda sus l'immigracion qu'es pan-canadiana. M.-C. V. —E l'ensenhament ? L. M. Relevava déjà de la competéncia del govèrn provincial dins la constitucion signada en 1867. Èra un punt fondamental aquô, que lo Quebèc gardèssa lo contrarôtle — son sistèma d'ensenhament. L'adversari del Quebequés nacionalista es plan netament identificat : aquô's lo que de parla anglés. J. D. I cô vôstre un problèma de renaissença de la jamai agut res de semblant en cô nôstre. Lo francés a pas jamai quitat d'èstre ensenhat dins totas las escòlas e a totes los nivèls. Lo monde an pas jamai perdut l'usatge de la lenga. Per çô que toca la radiô-television, existis un Ofici de R.T.V. quebequés, mas que fa subretot d'émissions educativas, e pas qu'a cèrtas oras. Lo govèrn central contrôla tôt çôs autres. — a en lenga occitana. I pas A Montréal i a très cadenas de T.V. anglofônas e una de francofôna. A Quebèc una autra de mai almens. Cal ajustar las cadenas americanas que se pôdon captar. M.-C. V. —Avèm pas parlai de la violéneia... L. M. En 1837-38, i agèt una revolucion armada. De — grops canadians-franceses prenguèron un o dos vilatges. Los angleses mandèron las tropas e aquô faguèt un afrontament. Aquôs èra una violéneia collectiva e populara, qu'es çô mêmes la violéneia terrorista — amb enlede la fin dels ans 60. Aquesta, la tendéneia sobeiranista la sostenguèt pas. Èra ni collectiva, ni populara. pas vaments e atentats que — �41 l'aparelh d'Estat canadian mandèt son armada. Aqueste période d'escrachament endequèt pas lo senti¬ ment nacional. Al contrari i agèt un tressaut, una viva reaccion. Lo monde se sentiguèron umiliats per l'ocupacion del Quebèc. Baissèron pas lo cap ; refusèron de se daissar Mas escagassar per aquel sistèma que preniá pretèxte d'una violéncia terrorista plan individualisada (èran de terroristas plan joves, gaireben de collegians) per ocupar lo territôri. Aquò en se passava aprèp la casuda del govèrn Duplessis, 1960. M.-C. V. — E ara, quna es la situacion ? Al cap de très ans de poder, lo Partit Quebequés pèrdre 4 eleccions parcialas, e de tensions mai fòrtas se son desvolopadas entre la basa — puslèu centregaucha — e l'aparelh de partit e lo Govèrn. Parallelament, se remarca una montada de las forças de drecha e de centre-drecha recampadas dins lo Partit Libéral del Que¬ bèc, que se ven de donar un cap novèl, jornalista sortit dels mitans catolics e de l'aparelh de la Glèisa. En même temps, vesèm aparéisser de grops de reflexion e d'organisacion qu'an lor basa dins las forças sindicalas. L. M. ven — de Nos podèm demandar dins quna mesura los Quebeaurián tendéncia a nosar de ligams ambe lo movement occitan. De fach, o faràn pas — al nivèl governamental almens per una rason simpla : l'Estat francés tal coma es représenta una ajuda considerabla. Los escambis culturals son intensifiais. Los jornals de Paris arriban lo lendeman. En 1960, 3 o 4 salas de cinemà de Montréal passavan de filmes franceses ; ara n'i a gaireben la mitât. J. D. — queses — L. M. Demòran dos axes possibles de trabalh en comun : lo movement obrièr e los movements socials de basa. Sens — parlar dels rescontres e dels viatges al Quebèc. �42 Actualitat literària LA PROMESSA DEGALHADA Dempuòi que las pintrèt de blau, blanc e roge, un bèu jorn de 68, Ives Roqueta quita pas de parlar de sas colhas. Talament qu'un escrivan que conoisse me diguèt un jorn : es pas doas que deu n'avere, per tant ne parlar, mas vint, trenta, cent... Per lo mond que legisson pas l'occitan (100% de la populacion normala e 75 a 80% dels occitanistas) Ives Roqueta pas qu'aquò : lo tonitruant individu et gueulard notoire (Cavanna dixit) que quita pas de parlar de cuol en cridant ben naut qu'aurà pas lo Goncourt. es Aqueste image de d'òmes cultivais famós per un escriveire Nèlli plaçan a la cima de l'occitanisme d'ara, amb de lausenjas que mai d'una granolha de faula ne petariá de narcissisme. que Alara marca es pas coma question se pausa : quau es Ives Roqueta ? «gueulard» que descrivon los Parisencs, o «lo melhor poëta de sa generacion » que Nèlli situa «a aqueste punt d'equilibri ont iengatjament politic excluïs pas ni l'art, ni lo lengatge poëtic, ni la sensibilitat » e qu'escriu «de novèlas plan estructuradas e d'un umor tant uman per còps que se situa per detràs rire e lagremas », e qu'es per subrepés « lo pus coratjós e lo mens quimeric dels politics » que los joines veson « dins las ardidesas per còps escandalosas de son escritura las exigéncias d'una pensada que vòu pas deure res a las mòdas franco-occitanas lançadas per Paris » ? Lo una �43 Aquí, crese que, coma se disiá a Montpelhièr quand existissiá un dialècte de Montpelhièr, lo tròp o gasta. Ives Roqueta s'amerita ni aquel excès d'onor ni aquel excès d'indignitat. Entre tròp e pauc mesura i eau... * * * Roqueta, çô primièr que se remarca es l'onesengatjament total, sens cap de dobte o de retenguda. Escriveire total, dempuôi que se prepausèt per nautres escriveire public. En comentant Bodon diguèt : tôt es dins l'òbra ». Crese que se podriá dire çô parièr per el. Aime aquela raça d'escrivans qu'engatjan dins son trabalh tôt lo fuôc interior que los crema, per pastar de sos fantasmas lo pan espés de l'òbra literària, mejan privilégiât de comunicacion amb lo mond. Bòna o marrida, la literatura que fan es totjorn apassionanta. L'escrivan antau es una mena de mediòm que focalisa tôt l'èime d'una comunitat e li dôna la paraula. Se compren antau qu'aqueste engatjament se doblèsse d'un engatjament politic, parieirament total, e que n'es lo corollari évident. Dins Ives tetat d'un « Total'òbra d'Ives Roqueta serà marcada, prigondament, d'aquel sagèl à'escriveire public. Per ieu, Ives Roqueta a mai l'arma d'un prosator que d'un poëta. Son inspiracion es totjorn dirècta. Sa poësia cèrea pas la farfantèla o l'emocion delicata. Tôt es fuôc, vida intensa, pulsions brutalas. Mai que la ponheson subtila eissida dels images trebols suscitais per quauque acrobacia verbala singulara, es l'impacte de la formula fôrta que cèrca : Tota o lenga es la de l'ostal bruch sens poder sul silenci... pas que De tant èstre lo fruch d'impulsions immediatas, aquela poësia benlèu ne pèrd en qualitat. I a de grands moments, de belôrias remirablas, mas tanben de longors, e quitament de passatges completament plats. Ives Roqueta a trop publicat de poësia, auriá degut triar. Ne demôra quauques �44 èsser entenduts al Cementèri son emplits de paraulas profetalas que ressontisson longtemps dins lo cap dau legeire. Lo Fuòc es al Cementèri es de mai lo luòc d'una recèrca estilistica totalament novèla, que multiplica l'expressivitat d'aquesta bêla lenga au còp grands passatges, que ganhan encara a recitar. La Mèssa pels Pòrcs e Lo Fuòc es dirècta e literària : Calatz-vos. Daissatz-nos lo temps de nos tornar far una lenga. Parla-me tu. As las paraulas que me calper nàisser a totes... L'òbra poëtica d'Ives Roqueta es donc plena d'interès. Flamba d'una lutz negra, estranha e per còps terribla, qu'a quicòm de las visions inspiradas dels profètas : 'aquí siâi : de la nuòch los païses e s'agusan los cotèls abans l'espectaclós reglament de totes los comptes. D ont se fan Poësia a ras dels mots, que ne sobrariá pas res, probable, revirada (ai pas ausat verificar). Mas lo mai intéressant d'à cô de Roqueta es sa pròsa. en * * * La Paciéncia e Lo Poëta es una Vaca marcavan l'espelison prometeira d'un dels melhors prosators de lenga d'òc, incontestablament. Roqueta se i èra fargat una lenga literària rica e sopla, qu'èra pas luònh d'aténher la perfeccion ideala de la de son omonim Max. La prôsa lengadociana rejonhiá un naut nivèl d'expressivitat desconegut aperabans, e que se situava de D'Arbaud (encara a las antipôdias de l'eloquéncia inegalada). La prôsa dau Roqueta d'aquel temps aviá benlèu un défaut, excusable de la part d'un innovator que se farga son instrument d'escritura a partir de zéro. Era trop granada, als confinhs per côps de l'illegible de tant que se voliá �45 expressiva. Mas i aviá l'essencial l'occitan retrobada dins tôt son la sintaxi vertadièira de ample : nôstra dignitat : primièira. Ulteriorament, Ives Roqueta se sentirà coma totes de l'influéncia de Bodon, mostre d'originalitat que tardarà pas a dominar la scèna de la pròsa d'òc. E n'aviam de besónh d'aquel retorn a l'estil dirècte dau lengadocian parlai, d'aquelas frasas cortas e econòmas. Foguèt l'antidòti de la tendéncia montanta a la jungla sintaxica. La prôsa lengadociana, entre aqueles dos pôles, trobariá desenant sens pena son camin. Ives Roqueta aviá donc fach un début mai que prometeire dins lo domeni de la pròsa. E es aqui que pesa tôt lo drama de la situacion de l'escritura d'ôc. Normalament un escrivan antau auriá degut conquistar un grand public, e se lançar dins de prètzfaches de mai en mai ambicioses. Mas sabèm qu'en Occitània degun legis pas los escrivans e que la majora part dels occitanistas se trufa e se trufarà longtemps de la literatura d'ôc. Alara de qu'es d'escriure en ôc? La solesa totala. Cridar dins lo negre, lo negre immens de la nuôch. Ives Roqueta a pas de public, escriure en ôc o pas escriure brica es parièr. Tocam aqui lo fons dau desespèr, l'epôca de YÒda a Sant Afrodisi e de la Messa pels Porcs. * * * E lo prosator Ives Roqueta demorèt un grelh, una proTôt côp nos donava una novèla, per far veire, antau. I retrobàvem una prôsa deliciosament destibada, messa. petilhantae trufarèla. Ives Roqueta s'amusava. A luôga de joslevar los problèmas grèus qu'abolegavan Bodon, Max Roqueta, Bernât Manciet, e que fasián la vertadièira istôria de la prôsa d'ôc, Ives Roqueta levava son espitla dau jôc, amb una abilesa brilhanta. Om se regala de legir Lo Trabalh de las Mans o Lo Peis de Boès dins lo Metrò. Mas ôm regrèta qu'un escriveire �46 tan capable faga 50 demorada es a pas mai. La promessa Testât de promessa. de las annadas farà veire çò qu'esperam d'el dempuòi lèu es que demorarà çô qu'es ara, una promessa degalhada, una victima de nôstra granda misèria Es que nos vint ans? 0 alara a totes ? Esperem... Joan-Frederic BRUN Ives Roqueta �47 POÈMAS DE FRANCÉS SEVERAC î Miègjorn. La cabeladura negrauda lo coissin ; uèlhs rabioses e salvatges espandida dos cramant sus l'ombrina de l'abric. Perfums escrèts traucant los aires. Miègjorn. Lo buf trencat e que se convulsa la dolor de sempre mai esquinçant la tendra languina, e de 1èsquinçadura escrèta la roja béluga de sang. Anem congrelhant coma bauges lo sang que rajarà deman. II Las mans lafemna es vièlh e sus la taula l'escotar : silencis. pausadas en fàcia a parla en Es lo darrièr de la cadena, los pichons al ran sabon pas la plaça sera pas seuna. que El partit demorarà pas lo bruch de las mecanicas e la taula de noguièr blanc per traucar l 'espessor dels ans. que ; �48 III Quand serem vièlhs coma d'albres, paurucs coma de femnas e rufats coma la rusca dels pus vièlhs castanhièrs, nos demandaràn, nòstres enfants, lo perqué de nòstras enganas e de nòstras illusions. E sauprem pas qué dire. Mas lo pus ancian se levarà, e rendrà los comptes al nom de totes : — Cresiam, ço dirà, alpoder de las paraulas e a l'utilitat de la Poësia E eles amorosa. renegaràn. — Traites ! cridaràn. Cossi sabiatz pòble se noiris de sang ! Aviatz lo dever de metre vòstra ambicion a l'auçada de l'Istòria que vos portava. Siatz paures, paures, e lo Païs sens caps. Siam cargats d 'ans que son pas nòstres : gaitatz ont nos avètz menais ! Aquel jorn que los paires clinaràn lo cap davant lors enfants, saupre s aurem encara la dignitat de la vergonha ? nos pas qu un IV A / 'Escola dau Parage las vielhòtas parlait francés. Lo Grand Estrangièr aquipassant se clina suis umbles camaradas. E contempla, adolorit, l'acompliment del destin d'una raça. Nifla las plenas narras ; Toca las plenas mans. Lo temps d 'una pregària èra tornat partir sus son camin d'aram. N.D.L.R. L Escola dau Parage es una escola felibrenca de Montpelhièr. �49 LIBRES NOVÈLS Maria-Clara Viguièr : OCCITANS SENS 0 SABER (Vent Terrai, Enèrgas, 1979) Perescotar Maria-Clara fau Viguièr, temps. Mas quand lo prenètz, vos regalatz. Es força aver de legir un rendut-compte d'enquista sociologica qu'explica bèn per tôt lo monde sei metòdes, sei carculs, sei figuras, e que te rare balha la clau dei misteris. Enfin, de quàuquei misteris esconduts dins questionari. Viguièr vouguèt saupre quina mena de consciéncia leis Occitans pôdon presentar. un Maria-Clara Après aquesta presentacion sociologia en luta, avèm lo rendut-compte de l'enquista. Aquí, i a un problèma d'apreciad'una cion. Ai sovéntei fes pensât que lei sociologues s'estransinan per dire d'evidéncias. Que lei mili¬ occitanistas an probablament mai de consciéncia d'occitanitat me sembla tan clar coma un tants negre sa negrituda. I d'ordinator per o a pas besonh Que saupre. 13% deis occitanistas solament se Consciéncia d'identitat. Enfin ! me disiáu, sauprem quau siam. E, ambe la fe del carbonièr, ai legit las explicas donadas per l'autor, diguen franceses, aquò vòu pas dire tôt çò que lo préfacier, Joan Larzac, ne'n interpréta. Mai se pòt discutir. Siam aqui e ara per que son un modèle de democratisacion dau trabalh scientific e de ne'n discutir. E lo libre de Maria- sociologia militanta, perdequé te cresi que l'interès fai prendre mesura Conscientisacion, de çò ço quand aviam pas paur barismes. fas. disiam dels bar¬ que Clara Viguièr i ajuda. Mai màger d'aquel obratge vèn de la sciència esconduda (mau) Viguièr, que nos de Maria-Clara parla latin, anglés, catalan, castilhan, etc, coma quau �50 colhona, qu'explica, que te bota de citacions, que te vai amont l'istòria e dins la literatura occitanas amb una pedagogia que li permet d'emplegar de coma « dialectica mots sènsa que lei » disiá Rotland Pecot, avèm décidât d'averrason... Libre qu'esclaira pèr lo vocabulari lei luchas mai que mai actualas dins l'occitanisme entre nacionalisme(s) tanistas dins legeires fuguèsson arrestats. e la tendéncias occiGaucha exago- nala. Libre de lingiiistica qu'es una enquista preciosa subre la cono- tacion sociala dau mot Occitania, pòt esclairar leis exiliats, lo paure monde perdut dins sa bôria, sus lo camin que s'es fach dempuèi que,coma e que leis militants, E, tanbèn, gostós, définir que nos libre saborós, ajuda bensai pas a una identitat — existis ? existis pas ? — mas a remplaçar l'incantacion verbala pèr la reflexion. Joan-Maria AUSIÀS Pèire Bec : SONETS BARRÒCSENTÀ ISEUT (I.E.O., coll. Pèire Bec la notorietat es de « mai conegut per son òbra scien- tifica que coma escrivan. Sas antologias de la literatura occitana medievala, qu'una novèla n'acaba tôt bèu just de crebar l'uôu, son d'obratges requistes e precioses. E aquò justament tendriá a nos far oblidar que Renat Nelli situa Pèire Bec entre los pus fiâmes poëtas occitans contemporanèus, jutjament que me sembla perfie- chament ameritat. Au Briu de lEstona e La Quista de VAutre mostravan un òme d'una granda cultura, d'una dau comun, e sensibilitat animat d'un dau refinament estetic trapa pas gaire. O eau coma dire, fòra sens se'n sas Messatges », 1979) pròsas recentas (los Contes de l'Unie, Lo Hiu tibat) venián un pauc au segond plan, darrièr aquela òbra poëtica rica e originala. 1 retrobàvem un agach generós e cande sus las causas e sus los èssers, qu'èra mai d'un poëta que d'un prosator. Aqueles librilhons se legisson e se relegisson totjorn amb lo meteis plaser. Sonets barrdes entà Iseut, aquò's quicòm mai. Se vei quand dobrissètz lo libre, au prumièr agach : es de granda poësia, que càmbia dau rebalum de cada jorn. E passada la prumièira impres¬ sion l'estrambòrd demòra ôbra complèxa, : es una druda, sublima. �51 significa pas res de tôt nòstra cultura, aquela gàbia estofanta de mediocritat grisa e pretenciosa... Escotem Bec, admirem e tornem admirar sa leiçon tonet que relectura i destosca de meravelhas novèlas. Caudriá parlar dau classicisme de Bec : marida los ritmes ufanoses dau trobar rie amb la fervor bolhissenta dels petrarquisants Cada gascons per luminosa... Ne dirai pas mai. Comentar servis pas de res. Tôt occitan que dau sègle XVI, au lum de quauque limpiditat germanica eretada de Rilke o de Hôlderlin, e d'autras influéneias encara que prétend aimar mai ignorar lenga pot pas aqueles Sonets entà barròcs Iseut. I legirà nòstra dignitat, auçada au mès haut nivèu (coma auriá dich lo regretat Girard) per un poëta que se ven desenant plaçar entre los Olimpians. sabe pas discernir amb précision. Amb Bec la poësia occitana redescobris sos orisonts europencs, sens que artifici, afectacion sens voudriái vans : sens traïdura, revelacion una que totes los escri- sa d'òc la meditèsson. Quant de temps restarem antau resclauses dins aquel exaeòne tris- Joan-Frederic BRUN Joan de Cantalausa : DICCIONARI FONDAMENTAL OCCITAN ILLUSTRAT (LENGADOCIAN) (I.E.O. Roèrgue-Albigés La prumièra originalitat d'aquel diccionari caup dins lo titol de la cobèrta : Diccionari illustrât, dos mots solets tan confies de sens uèi, coma «nòstre a l'Edat mejana de la lenga que se parla, se parlarà en per nautres, lengatge » L'empèri . parlèt, se Occitania i sembla tan mai natural que l'occitan es sosentendut. Plan segur lo titol complèt ven lèu, quauques pajas aprèp : Diccionari fondamental occitan illustrât (lengadocian ). - C.R.E.O. de Tolosa, 1979). 1 a quicòm d'original, mai que e lo metòde mai, dins lo concèpte de Cantalausa. Son diccionari es tôt occitan en (n'aviam pas cap encara d'aquela mena) e compren 13.700 mots despartitsen très nivèls : nivèl 1, 700 mots « 3.000 mots elementals « de la » ; nivèl 2, lenga legida occitan cultivât nivèl 3, (?) : «derivats, sinonims, definicions». per un 10.000 mots «de » ; passa» Los mots son explicats per d'images, de sinonims e d'exem- �52 pies. D'exemples gostoses, solid, quand òm coneis Cantalausa demòra intocabla, contaire e tanben. Atal, contunha d'escriure résulta una traductor d'Asterix. Ne sufisenta, a la condicion de conéisser un pauc d'occitan parlai. De compreneson definicions, en cambi, ne vesi pas gaire e quand ne vesi la coa d'una lo malur vòl que la veja faussa. La fusta es pas « çò que forma la màger part d'un arbre » : o sap ben. Perqué l'emplèga? Pensi, ieu, que val mai un francisme qu'un contraCantalausa sens. Lo diccionari es dedicat Ramon Chatbèrt e d'Alibèrt. expausat Ai a a la memòria dins aquesta revista (prumièr numéro) per quanas rasons « ma fidelitat al prètzfach alibertin deviá pas empachar de ne veire las imperfeccions, las insufisenças ». Alibèrt s'èra daissat convencir, mòrt, de sa grafia : l'aguèsse tenguda per intocabla, digús auriá pas res obtengut. Chatbèrt, el, crei que quauques annadas avant sa de modificar quauques ponts 12 un pauc e Cantalausa, çaquelà, o crei mens consi. Per çô qu'es de la causida dels Cantalausa mots, demòstra un còp de mai sa coneissença fonza del lengadocian. Fonharem pas se vesèm privilegiats aqueles crânes parlars roërgasses que ne remiram la riquesa inagotabla. Mas perqué prepausar aclon, dugar... e mai que mai guèime — « qu'es albigés», escriu Vaissièr, e tan localisât que digiis lo coneis pas allée de rainai que coneissèm — totes? l'ordre l'òr que Notarai l'abséncia, a alfabetic, de Yaur o de se'n parla pro pasmens, benlèu trop, d'aquesta passa. Ai fulhetat lo diccionari de Can¬ talausa. L'ai pas encara legit d'à fons per n'espepissar totes los meritis. Soi segur de m'enganar pas se disi que lo cal crompar sulcôp. Rogièr BARTA poètas friolans SORELI (Locarno, 1979) Lo friolés, parlai dins lo nòrd- èst d'italia, es un dialècte parent del retò-romanic de suïssa e dels dialectes dolomitics del Tiròl. L'ensemble d'aqueles parlars, 600 o 700.000 perlas estimacions, emai siaguèsson prigondament diferenciats, fòrman una lenga autonôma que los lingiiistas apèlan retòemplegats sonas per segon �53 roman, encara retic, romanche, ladin, o retô-friolan. Se vei que la fragmentacion dialectala e l'ab- séncia d'unitat politica simplifican las causas. Soreli présenta biais afrós. Relevam d'estranhas grafias coma çel, auçelhs, braçes, ris, horts, palher, sanc, pas voù, pagesià, aviàs, etc. de poètas frioleses contemporanèus revirats dins81engas neolatinas : francés, i italian, roman, sarde, occitan, catalan, portugués e espanhôl. aquò s'ajusta A varianta la una version dins la lenga de suïssa ladina. Lo libre respond a un besonh dels Frioleses de situar lor lenga e lor literatura, e de faire prene consciéncia als autres pòbles de l'existéncia d'una nacion ladina que, emai escartairada e domi- De très accents n'i la revirada a pas un que siaga. Los que vesèm semblan coma saupicats amb una salièra. O planhissèm. Mas al delà de talas besucariás, demòra la revelacion d'una poësia inconeguda que Pier-Paulo Pasolini — lo cineasta — n'es lo repré¬ famós. La votz d'aqueles poètas, talament alunhats e pasmens tan proches de nautres per l'injusticia facha a lor lenga, mérita d'èstre ausida, aici, sentant en pus Occitania. nada, ensaja, coma nautres, de sortir del silenci e de se far ausir. Tocant aprener, denonçia (aiman las cedilhas), Romièg PACH occitana, sembla que Max Roqueta agèt pas possibilitat de corregir las espròvas de sas traduccions. Es una pietat, car, amb una fauta de grafia a cada vèrs, lo tèxte en lenga d'òc es escarraunhat d'un la J. Nòta. Lo libra serà de michant trobar en cò nôstre. Se pot comandar per 9 F de Suïssa al Fogolâr Furlan dal Tessin, C.P. 518, CH. 66000 LOCARNO. Senell, F. Vergés, M. Brucart : ETH DOANÈR E ES CERIDES Fr. Bofill, F. Vergés : ETH DRA GON DE BANH OLES (La Galera, Barcelona, 1979) La val d'Aran, aquel pichon coma se sap, es bocin d'Occitania pirenenca, situât dins l'encastre administratiu de la Generalitat de Catalonha. Es tanben un dels rares endreches ont l'occitan es là lenga de cada jorn de la totalitat de la populacion autoctòna, e non �54 pas, coma aicí, la dels eslogans o de las acampadas de l'I.E.O. La val d'Aran enfin lo sol es endrech ont la lenga esperar, tiva auèi, un oficialitat, efectivas de d'òc pòsque estatut de rela- e de mesuras proteccion. Los intellectuals catalans, a l'ora de Yagermanament, s'interessan fort al problèma aranés, e ne coneissèm qualques uns que bona part de lor activitat a la promocion d'aquel dialècte de nòstra lenga. E aqui que consacran Galera, de Barcelona, publica, a l'intencion dels drôlles d'alà, dos albums polidament illustrais e présentais: l'ostal d'edicions La Eth Dragon de Banhòles doanèr e es e Eth cerides. Aquestes contes catalans revirats en tisacion aranés serviràn a l'alfabed'enfants que, emai siaguèsson dins una situacion lingiiistica embrolhada (espanhòl e catalan son las lengas de prestigi) an pas perdut contacte àmbe lor parlar natural. L'avenir de la lenga d'ôc, dins la Val, passa per la normalisacion de son emplèc e sa revalorisacion dins l'esperit del monde. Aquô sembla encara possible. Caries de Josèp Vailet BÈLA-SÈRRA : LO JORNAL D'UNA PASTRA - prumièr tòme (Musèu Josèp Vailet, Espalion, 1979) Aqueste libre, cresi senta dins nòstra que repré¬ literatura quicòm d'unie. Unie d'en prumièr pel temps que Josèp Vailet i passèt dessus : lo prefaci nos apren que lo Jornai d'una Pastra siaguèt entamenat al lendeman de la prumièira guèrra mondiala. Seissanta ans de lenta naissença per aquesta genta pastra que siaguèt vestida en grafia felibrenca, puèi en grafia mixta, puèi enfin en grafia occitanista. Unie tanben, aqueste libre, per l'idèa qu'agèt l'autor de se metre dins la pèl de son personatge, puèi que lo Jornal se debana a la prumièira persona. La personalitat de las femnas es quicôm de complèxe e de délicat. Josèp Vailet càmbia de personalitat e de sèxe amb una abilesa digna d'un grand escrivan. Aqueste libre, fin finala, es sustot un document. Aqui sa valor e son prètz. Document lingiiistic amb aquesta lenga naturala, rica, granada, que sabon emplegar los vièlhs escrivans de nòstre Roër- Document tanben sus un estavanit, sus una vida disparescuda. gue. temps �55 la Idéalisa realitat, Vailet ? realitat luènh mena de nôstras ciutats pudentas e afranchimandidas. Un pauc de vida nos balha, Vailet. Quépòt far 'quò ? Es precisament dins aquesta distorsion entre la lo sovenir que resida la e Caries de BÈLA-SÈRRA poësia. Lo libre de Vailet nos Novèl ESPALLUTE e Gossé : COQUINÀSAL PAÏS DELS GALLESES (Tèrra d'òc, Montpelhièr, 1979) I a de tal qu'una benda pas res dessenhada per un jorn de neblassa e de tristum. 40 paginas en colors, d'una qualitat grafica indiscutibla. Coquinàs es un païsan en esclòps, blòda e capèl. Espallut se carga lo ti-shirt occitan, e son acompanhats d'una agaça l'actualitat. Montam amb eles que comenta maquina dins la lo temps, òbra del professor Sabentàs, e arribam a a remontar Alesia plena batalha. gallés etnocap-pelat coma lo Vercingetòrix es tipic, blondàs, e en un Giscard. Notam aici una divergéncia teorica entre l'autor e l'lstòria d'Occitania, que fa de Vercingetòrix un Occitan de la marcha d'Auvèrnha. Los nôstres amies fabrican una maquina de guèrra eficaça, e fan un chaple de Romans. Mas Vercingetòrix proclama una Constitucion napoleoniana, centralisatritz e antipatesa. E los dos compaires, malcontents, se embarrar fan de la preson es confia d'Occitans de la provincia romana. Al tornar, condemnan lo paure mèstre d'escòla a copiar mila còps : Nôstres ancessors son pas los galleses. Es atal que los rèires dels Occitans se ganhèron la batalha coma agents César. Descobrisson alara que d'Alesia. La régla de la B.D. es d'ennegresir lo trait, de forçar e simplificar las situacions. Legit atal, lo tèxte es eficaç. Ambe çaquelà una tendéneia al bavarditge, e a la recèrca acumulativa de l'expres¬ sion pus pintorèsea, occitanôoccitana. Aquò tanben es una lei del genre. Lo « cocó » de Sabentàs es un pèira traste. cacibralha dolmen, Lo de fada. « Tota de Romans, una aquela los vau pascada ! ». «Quanta patissadura la vida!». Quand vos vesi tant espantuflats escagassar coma una « e estabordits. amb los uèlhs d'un paure can que li auriàn panat son �56 òs, me rapelatz encara ma maire... », ço ditz Blagueta. Me demòra una sola perple- tripal paure paura xitat. Cossi lo Novèl, un enflambat, se pòt encara ? e créser regionalista Maria-Clara Occitan Alan Surre-Garcia VIGUIÈR : & FOTOMATOM (Talvera, Paris, 1979) LA DANÇA DEL LOP L'Alan Garcia basat dins lo es 14en, punt de casuda, dempuèi de sègles, dels metèques, réfugiais politics, and Co. Enfin, lo Barri Nòu del Barri Latin. Clar que nos cal un véser d'imaginacion perfil aristocratie pauc lo per de futur sèm ja morts, donc invul¬ : nérables. N'i a que s'escapan pel Trauc de l'Espaci, çò que resòlv a l'encòp la question del passai, del présent, del futur, Dante, assetat al café Terminus. e Es pas d'erudicion, es de familiaritat. Paris-la-grand'ville es la del temps. Deu d'Alan Surre. selva selvaggia, la pa-u-ra retronis sens bruch, encotonada coma pels motors e la telè. L'occitan de Surre li ralament, mai ven natu- lo francés, lo problèma teoric de saupre se cal practicar una escritura populista o lo contrari. Elo legeire, almens s'es un salvatge de la resèrva, es content. Résista coma pòt a la tentacion de segur. Se facilitât, que pausa pas cercar en fàcia los mots de l'eternitat coma contrapunt èsser la solucion E encara, i a los coratjoses, Bodon, que se passan la vida a agachar dins los uèlhs sa pròpria mòrt, fisica e sociala. Bodon es l'escriveire pus grand. Mas ieu, ai l'enveja rabiosa de vida e de bonur. Nos cal còp sèc un biais, per organisar la vida vidanta. Aiçò, ba cerca l'Alan, ambe l'idèia d'ajudar los autres a descobrir. Li direm que nos malconeguts. pauc Per nautres, Occitans engabiats, los camins d'escapar son sats de divèrses. N'i sionals del mestièr a flor a que s'escapan cap l'enfança, al passai. E quai seriá pro sadic per lor negar lo dreit? N'i a que s'escapan cap al s'escapan dins l'eternitat, e aquesta escapa me tenta. Enfin, i a los viatjaires, que susvòla un naut, paures piôts esclopas- politica, e somiaires d'un impossible poder, que los profese a mesura. nos rauban a Nos caldrà cercar un Endacòm, inventar un sabir nôu, per parlar e descobrir l'evi- �57 déncia, vòli dire l'identitat (parièr, kifkif, eso mismo, exactly so) de ambe la Dòna Guirauda, que dins primièira vida aculhissiá los mendicants e los Trobadors; en un pauc convencional, mas cal téner compte de l'epòca. S'es sa que nos tafura. E lo desacòrd estrictament tecnologic sul bon camin. La question, l'unica question, çô meritada la liberacion del pes social de la condicion femèla. E fargar un espaci de libertat per lai viure. Ambe qué? Ambe de paraulas, ambe de carn viva, ambe de muretas de pèiras e de muralhas de Lei? (Aimi pas la es : Lei, mas se me'n mescli d'autres la m'impausan). Viatjam en ambe la craba que bategi Belonica (devinaretz perqué), e ambe la Cagaraula Caracola. E ambe lo dròlle encargat de far l'educacion dels vièlhs que sèm. Bon viatge ! pas, bona companhiá, Norà CARON MESAALPUNT Âvèm recebut de Pèire Bèc, mes en causa per tractat de Joan Larzac dins nòstre darrièr numerò, « harki de la iingûistica » per sa classificacion de las lengas romanicas e del dialècte gascon al dintre de l'occitan, una longa mesa al punt que publicam çal-jos. e * * * Soi estât un bricalh macat del rendutcompte malvolent de Joan Larzac a prepaus de ma contribucion iingûistica a 1'« Histoire d'Occitanie ». Sos sols argu¬ ments son faits de marrida de umor, pressupausats idéologies, d'ignorància e legida a costat de las linhas. de 1. — quicòm Ai pas com : jamai escrit in principio « (lo punt d'exclamacion en cap de lôc erat Gallia ! » pas de ieu ; es, veirem, un argu¬ ment scientific de pes). Ai tostemps cercat al contrari, dins cadun de mos trabalhs, a en çô de Larzac, es com o matisar un concèpte que sentissiá «la France éternelle et incréée.» tròp a Aquô empacha es pas que lo substrat celtic (galles) absoludament indenegable dins tota la part centre-nòrd d'Occitania (que conten mai de paraulas celticas que non pas lo francés de uèi) ; aquô empacha pas que los linguistas italians ajan acceptât lo concèpte de sens (al tranquillament « gallo-italico », en question nacionalisme, qu'aquô tornèsse botar dinc mens ara) lo cotigós, dels' Italians. Ai pas jamais dit tanpauc, çô'm par, que la Gàllia foguèsse la Francia. Foguèssem pas mai pasmens papas que lo papa ! 2. Soi estât un dels primièrs, après Lois Alibèrt, a prepausar dins mai d'un libre lo tèrme d'« occitanô-romanic », que — trenca la sacrô-santa unitat Iingûistica gallò-romanica, o puslèu que pausa lo concèpte de gallô-romanic dins un encas¬ tre maiplegadis. Es atal qu'ai distinguit un gallô-romanic « lato sensu » (gallô-romanic «francés», gallô-romanic «occitan», gallôromanic « italian »). Lo sol fait d'i englobar lo catalan e los dialèctes de l'Itàlia del Nord prôva plan qu'aici se tracta d'una �58 qu'ensaja d'èsser scientifica amalissiá Larzac ?), non pas d'una ideassa temeruga que supausèsse en çò de ieu una sobra d'exagonita aguda e de « pigresa intellectuala ». Mas de tôt aquò Larzac, evidentament, ne ditz pas un sol mot. Ont es la pigresa intellec¬ classificacion (mas s'aquel mot tuala ? (e aquò es mai grèu), dins aquela meteissa Histoire d'Occitanie » las paginas 271274, consagradas a 1'« occitanitat » de la scripta » gascona medievala, e de ramentar eventualament al legeire las paginas qu'ai escritas tanben, dins aquel sens, dins mon «Anthologie de la prose occitane du Moyen-Age». Qui vol negar « « son can... 3. La division de las lengas Romania occidentala » e — romanicas que pot èsser contestada, mas de segur En realitat, me sembla que Larzac confond aici doas causas : d'un costat l'analisi tipologica, a fred, d'un ensemble pas amb d'arguments epidermics lingiiistic donat e, de l'autre, en « orientala » es aisida e « Romania motivada. Sabi ben o de dançaires de còrda. De tota faiçon, aquò a pas cap d'interès en çô que pertòca nòstra occitanitat lingiiistica. Per quant a la « meridionalitat » lingiiistica de l'occitan de cap al francés, l'ai cantada e recantada côps, per l'escrit e per la paraula, qu'aquô me balha la vergonha. E ai pas brica l'enveja de far aqui un cors. tantis de 4. Ai escrit — enfin que lo ensemble gicament, de l'occitan central que non pas lo gascon, es e demôra una lenga sociologicament autonòma ; damentre que lo gascon, tipologicament mai especific, es e demôra una inflexion particulara (e anciana) d'una sola e meteissa lenga. gascon constituissiá una entitat lingiiistica originala, benlèu mai que lo catalan. I pôdi pas res, es atal, e lo sentiment lingiiistic de mai d'un occitanofône sembla d'anar dins aquel sens. Mas çô que Larzac desoblida de dire, es que parli d'aquela « originalitat » dins un (horresco son aprôcha sociô-culturala. Lo catalan, per exemple, emai foguèsse benlèu mai vesin, tipolo- Enfin referens!) occitanô-romanic còp !), que compren Larzac desoblida (encara un tanben lo catalan. egalament de citar — dit çô darrièr argument — que me Pèire BEC AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de per aver fan dire, per aver «oblidat» de dire çô qu'ai efectivament dit, me vesi taxat de « harki de la lingiiis¬ tica!!!» (los très punts d'exclamacion, aqueste côp, son de ieu, mas fau pas mai, ara, de lingiiistica). Aquô's trop e preni aquô per una injuria personala : inutila. malvolenta e pretenciosa. pas crompar Aici e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLEGAS ! ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �59 PERIODICS VOLÈM VIVRE AL PAÌS (34, Bd Marcèl Sembat, 11 Narbona) N° 22 Janvièr de 1980 - Aqueste mensual es un dels pus regulars e dels pus serioses de tota la premsa occitanista. Es de plànher que la rotina de la « difusion militanta» l'empache de venir un jornal pel grand public, car la qualitat dels articles e l'esperit de dubertura que manifèsta li assegurarián, sens cap de dobte, un succès méritât. Cal dire que Volèm Viure al Pais, emai siaguèssa l'organe dels comitats lengadocians d'un movement politic omonime, respècta dins sas colonas una pluralitat d'opinion fa son originalitat, fàcia a l'actituda generala dels jornals de partits, empetegats dins una vision sovent estrechona de l'obque jectivitat jornalistica. Podèm donc legir dins aqueste n° 22 una longa interviu de Enric Fabre-Colbèrt, critic ironie del movement V.V.A.P. dins lo mesa- dièr Tèrra d'Òc. « Nòstre pòble occitan, ço ditz Fabre-Colbèrt, pòt prétendre a la reconeissença oficiala pas que s'es coma un coma pôble, considérât nacion, coma una nòstra Patria. Tôt deu èstre subordonat aquesta presa de (...). Lo jorn que Volèm Viure al Païs serà vengut la devisa d'un Partit occitan, d'un Front occitan, d'un movement purament occitanista que sa tòca prumièira serà de revelar la Patria occitana, alaras respeliretz, car a consciéncia vòstre infinit. terren d'accion serà » Romièg PACH �60 LA BUGADA (B.P. 1, 04 St-Martin-de-Bromas) N° 35 - Automne de 1979 Fai atencion, amie legeire, de faire pas amic-amic amb un Feli- quicòm de semblant. La velha. Ives Roqueta, passant per Provença, mangèt bre o Bugada amb ment un responsable d'un move- suspectât de moderantisme per aver pas mesa classas a cada la luta de las article de sos estatuts. Còp sèc, la valenta Bugada niflèt la portada d'aqueste acte aparentament inofensiu, lo maquiavelisme politic qve s'amagava dins las botelhas, e las consequéncias tragicas d'aqueste dinnar per las classas trabalhadoiras d'Oceitania. Atanben lo coratjós anonime MarcaMau exprimiguèt son indignacion revelèt l'afar al monde dins un titolat Lo article Compromés istoric a la Mòda occitana, ont Aici e ara èra tanben mesa al e C.I.B.O. BtîIBS pilori per entretengut aver relacions copablas ambe sacion en question. de l'organi- Se ditz quitament qu'un comanardits bugadèt Roqueta e Aici e ara en efigia, a dò de bugadièrs Sant Martin, gans pas en incendiaris. cridant d'eslo- Mas aquò es provat. Siaguem serioses. Aquò's pas prumièr còp que La Bugada fa vergonha a la premsa occitana, e dona de l'occitanisme un image talament negatiu. Aviam raralo ment vist una tala mòstra d'into- lerància, de michanta fe, de partit-pres e de sectarisme. Òm respècta los adversaris politics onèstes. Non pas los inquisitors d'aquesta mena, que meritan un mesprètz total. Romièg PACH �SAURAMPS LIBRARIA INTERNACIONALA La Veirièira dau Triangle, Plaça de la Comedia 34000 Montpelhièr Tel. 58 76 97 Fòra de tu maire se vïu ren de verai Sofrença en l'univèrs caupuda. dins mon còr s es beguda en un gorg maiprigond que l'esfrai... Tota ta sang coma Joan-Frederic BRUN i PUBLIC AC IONS del Centre Internacional de Documentacion Occitana BP. 4202 34325 BESIERS CEDEX VEZIEKS. - - - - - - - Bibliografia de las bibliografias del domeni occitan Catalogue dels libres occitans del Fons Rondèl (Arsenal, Bibliotèca Nacionala) : 51,00 F. : 49.00 F. A. Guibal du Rivage. Obras literàrias e musicalas : 48,00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tòme 1 : 48,00 F. Catalogue de la Bibliotèca del CIDO. Tome 2 : 44,00 F. Catalogue del Fons Ancian de la Bibliotèca de l'Arsenal. Per paréisser. Bibliografia occitana del Peirigôrd : Los Trobadors. Per paréisser. Catalogue del Fons Occitan de las bibliotècas publicas de Bordèu. Per paréisser. Bulletin trimestral del CIDO. Abonament : 20,00 F. �N° 6 Febrièr de 1980. SOMARI EDITORIAL 1 LOS LEGEIRES NOS ESCRIVON 4 CONCORS 6 LA CAÇA DE LA QUIMÈRA ( Romièg Pach ) 7 L'OCCITANISME DINS LAS ANNADAS 30 (Marcèu Carrièras) 15 * Tribuna liura : 22 PARLAREM (Bernât Gièli) LO PRESIDENT A TOLOSA (M. L'OCCITANISME : Gautièr e 27 R. Jaquet) QU'ES AQUÒ (Claudi Molinièr) 31 LO QUEBEC, ESTAT TRENCAT (Interviu de J. Dofny e L. Maheu) 35 LA PROMESSA DEGALHADA (Joan-Frederic Brun) 42 POÈMAS DE FRANCÉS SEVERAC 47 NOVÈLS (J.-M. Ausiàs, J.-F. Brun, R. Barta, R. Pach, C. de Bèla-Sèrra, M.-C. Viguièr, Norà Caron) 49 PERIODICS(R. Pach) 59 LIBRES Fotò de cuber fa : Hampartzoumian. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 02, n° 06, febrièr de 1980 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 02, n° 06, febrièr de 1980 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1980 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/9f5596a6ee41efe2adf68fabb94a6dcc.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (60 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22630 CIRDOC_B6-1980-06 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Fontan, François (1929-1979) Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Carrières, Marcel (1911-1982 Giély, Bernat Molinièr, Claudi Brun, Joan Frederic Dofny, Jacques Maheu, Louis Gautièr, M. Jaquet, R. Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme