https://www.occitanica.eu/files/original/4e392db5ef2d3f2473afe4d8d2d7697e.jpg 28eb70dac7da32063d488173fdde285a https://www.occitanica.eu/files/original/0905748e3970450f91b14b0eaa07fb14.pdf bab87a4fec762b92accad12c2b97093f PDF Text Text I.s.S.N. 0222-1810 Aicí e ara C.l.0.0. BÊZIERS REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA N° 8 - Agost de 1980 �Aicí e ara REVISTA TR1MESTRALA INDEPENDENTA Director N0 8 Lo : Romièg PACH. Agost de 1980. - numéro : 15 F. (Païses catalans 170 ptas). : REDACCION E ADMINISTRACION B.P. 9007, 34041 : Montpelhièr-Cedex. COMITAT DE REDACCION : Romièg PACH, Miquèu GÒSSA, Joan-Pèire LAVAL, Maria-Clara VIGUIÈR. ABONAMENT PER UN AN : Occitania, Estât francés, Païses catalans 55 F Estrangièr 65 F Abonament de sosten • • Precisar lo Pagament numéro a que 100 F partis l'abonament. l'ordre de Aicíe uni per chèc, mandat, virament a nòstre C.C.P. : 255.59.C, Montpelhièr. Per l'estrangièr : virament postal internacional. • Los numéros passats son disponibles al 13 Fcadun. Colleccion tela) • : religada dels n° 1 a prètz de 5 (plena 80 F. L'abonament de sosten dona drech a una reduccion de 10% sus las autras publicacions de Aicí e ara. Estampariá dels Quatre-Senhors, 29, carr. Maurici Chauvet, 34100 N ° Comission Montpelhièr. paritària : 61092 © A ici e ara. 1980. �[Éditorial CAP A UN PARTIT -==r- T Los sous-marins de la lor trabalh OCCITAN? politica franchimanda an planfach l'ora que l'idèia d'autonomia comença de crebar l'uòu, an sachut reténer lo movement occitan dins la situacion d'un grop de preposicion infeudat a la Gaucha. : a Curiosament, los que semblàvon pus irréductibles se son fâches recuperar d'en prumièr : lo Partit nacionalista occi¬ tan, foraviat per sos a-priòris anti-europèus, calinha lo P.C.F. Mas Volèm Viure al Païs tanben contunha dins sa fatalista, e enregistra una davalada de 30% de sos efectius en un an, sens qu 'aquò tafure o dechiusse de trop la còla de « dirigeires » cargats de ne far un « movement rega de massa ». Nòstra revista ajogat un rôtie de revelator en denonciant far bèl-bèl a digús, lo perilh de liquidacion ode recuperacion de Voccitanismepolitic. Esiam uroses de poder dire que nòstras analisis an provocat una presa de consciéncia demest los occitanistas de totas régions. Las Questions que d'unes volián amagar son vengudas publi- clarament, sens cas. Parallelament, Enric Fabre-Colbèrt, dins son d'Òc, espandissiá d'idèias vesinas de las Tèrra mensual nòstras. �2 Coma nautres sentissiá lo besonh d'una organisation politica autonòma, e prepausava enfin una Union del Pòble Occitan. L 'occitanisme comença de trobar un resson popular. Devèm donc, aquò 's clar, causir entre un sucursalisme reductor e l'action autonòma. Ges de mièja-mesura que tenga : l'avenir se jòga uèi. organisations actualament en plaça, compromesas e marginalisadas, an perdut tota credibilitat. Recàmpon pas qu 'una pichona partida dels militants actius, e son pas res a costat dels militants potencials qu'an pas sachut atraire, o qu 'an descorats per de practicas trop « elitistas », e lo carcan idéologie ont los volián engabiar. E encara, demest los militants encartais, quantes i demòron sens estrambòrd, simplament perqué resti' autres existis pas ? Las popularisar l'autonomisme, per daissar pas los partits exagonals desvirar a lor profièch la presa de consciéncia occitana, per que nòstres esjòrces servígon a quicòm, cal ara passar al trabalh concrèt. S agis d'aplanar lo cumin, de preparar l'évolution, d'organiser las forças que poiràn promòure l'espelison d'una organisation politica autoctòna. Res de solide se monta pas a la lèsta, e Vexperiéneia del passât nos deu butar a defugir tota préci¬ pitation. Mas comença tre ara lo trabalh preparatòri que de son sériés dependrà la rapidesa del succès final. Per esjorç convidam totes los que se vòlon batre occitanisme autonome, totes los que n 'an pro de las combinas, totes los que, dins un esperit de tolerància, se sentisson ligats per una volontat d action. A aqueste per un Que préngon contacte ambe nautres! Ges d'exclusive dins nòstre esperit : lo sectarisme sol serà Jorabandit. La força novèla n 'a besonh poirà èsser souque dire que la seu capacitat mobilisatriça serà fonction abans tôt de la possibilitat per las divèrsas sensibilitats recampadas de s'exprimir liurament. una que l'Occitania Union, valent a Far de la diversitat una força ! Aicí quicòm de novèl, a l'ora que nòstres movements son temptats pel «centra- �3 lisme démocratie » 'en usatge dins los partits qu 'assàjon de desgaunhar. Contra aquesta practica, una Union del Pòble Occitan — tal es lo sigle que prepausa Enric Fabre-Colbèrt —, se las circonstàncias li perméton d'espelir, reconeisserà lo drech de tendéneia coma la condicion sine qua non del fonccionament démocratie d 'un e movement politic. Totas aquestas questions seràn publicament expausadas discutidas a l'ocasion del seminari (véser programa çai- jos) qu'organisam los 6 e 7 de setembre marcatz-vos e a Narbona : venètz nombroses ! Cresèm qu'existis un large consensus a l'entorn d'aquesta esperança. Las bottas volontats — o sabèm — màncon pas. Una força novèla deu nàisser, ont l'estrambòrd de la conquista aurà remplaçât la rotina del «sui¬ visme ». Entre totes, o podèm faire tôt. AICÍEARA. SEMINARI DE AICÍ E ARA A Narbona, los 6 e 7 de setembre de 1980 Plaça Rogièr Salengro. (Parcatge assegurat). Programa : D1SSABTE 6 DE SETEMBRE 9.30 - Istoric de Aici E ara. seguit d'un débat 12.30 14.30 - 19.00 • 21.00 - - Dinnar a Son rôtie dins lo Movement occitan (Expausat sus la crisi de l'occitanisme). la M. J.C. Alargament de I'Euròpa e probièmas agricôlas : quna politica (Miquèl Romain). Sopar a la M.J.C. Serada dubèrta al public : L'experiéncia catalana d'autonomia (Projeccion d'un film; débat ambe lo Sénher Ramon Vinyals, députât de l'Esquerra Republicana de Catalunya). nacionalista? �DIMENGE 7 DE SETEMBRE 9.30 Lo socialisme aplicat a l'espròva dels fâches : l'Afganistan coma revelator (Joan-Pèire Laval. Preséncia possibla d'un représentant de la Resisténcia afgana ). 12.30 Dinnar a la M.J.C. 14.30 Cap a un Partit occitan? (Expausat de Romièg Pach, seguit d'un • - - débat). 18.00 - Clausura. Aperitiu ofrit als participaires. Per Mandatz - - - Per una a Aicí e ara vòstre se marcar : nom e vôstra adreça ambe lo pagament persona : Fraisses d'inscripcion e très repaisses Reduccion especiala per cobles : Fraisses d'inscripcion e 6 repaisses Facultatiu : una cramba amb un Ièit a 100 F 180 F la M.J.C. per la nuèit del 6 al 7 AN 15 F COLLABORAT A « AICI E ARA » Barrera, Rogièr Barta, de Bohabrac, Cristian Boneta, Joan-Miquèu Brlsset, Joan-Frederic Brun, Norà Caron, Marcèl Carrièras, Miquèu Cavalièr, Patrie Chofrut, Pau Colom¬ bier, Léon Cordas, Francés Dubet, Jacques Dofny, Jaunie Escarpit, F.L.N.C., Eric Frm', Jaume Gautier, Pau Gairaud, Bernât Gièli, Reinièr Jaquet, Robèrt Lafont, Joan Larzac, Cristian Laus, Pèire Maclof, Emmanuel Maffre-Baugé, Louis Maheu, Claudi Molinièr, Francés Montanhôl, Alan Nóvèl, Agustî Pasqual e Lluvià, Manex Pagolà, Patrie, Cristian Rapin, Silvià Rebièra, Jòrgi Reboul, Valèri Riquièr, Ives Roqueta, Francés Severac, Gérard Tautil, Florian Vernet. Joan-Maria Auslàs, Ives Barelli, Heribert Caries de Bèla-Sèrra, Jôrdi Blanc, Pèir �5 LOS LEGEIRES NOS ESCRÍVON «Veni de tornar legir l'éditorial del numéro passât e, se soi d'acôrdi ambe la màger part d'aquesta analisi, i a quicòm — e de gros — que me tafura. Segur que, per ieu, l'ajuda « frairala » de l'U.R.S.S. a l'Afganistan a lo même gost que lo supòrt ianquí al Viet-Nam fa un detzenat d'ans. Segur tanben que de gaitar çò que se passa al Viet-Nam e al Cambodge me dona enveja de racar. E ne soi aqui de la batèsta pels Dreits de l'Orne. «Mas pòdi pas escriure (coma o fasètz) : « Lo comunisme, luènh d'aparar aquestes dreits, los escagassa cada côp qu'es al poder. » Non, non e nani ! Se una idèa politica, un idéal de vida a aténher, se son enfangats, de còps, dins de marridas practicas (que soent s'amàgon darrèr aquelis mots de socialisme e de comu¬ nisme) n'avèm pas lo dreit d'ensacar ensemble la burocracia sovietica e los que lúchon apr'aici. Me senti comunista, (malgrat e benlèu a causa de Praga, Cabol e... del P.C.F.) e per aquò me senti al costat d'aquelis que lúchon per una societat vertadieirament socialista, liura, egalitària e democratica, contra totis los qu'an lo poder de l'argent. Pensi que s'avètz volguda aquesta denonciacion del comunisme, avètz volgut vos copar deis Occitans militants del P.C.F. Esperi solament que i aurà totjorn plaça per un comunista dins l'Occitania nòva. » « « « M.R., Fontainebleau (77). * Las teorias vàlon tant que los fâches vénon pas dire lo contrari. Força mili¬ s'engatgèron dins l'accion politica a un moment que lo mar¬ xisme podiá aparéisser coma un espèr de liberacion deis òmes e dels pôbles. La realitat es ara diferenta : los païses que se reclàmon del socialisme son los mai repressius del monde, e las « revolucions » marxistas suis quatre continents son estadas las pus sagnosas cagadas de l'istôria del sègle XX. Truong Nhu Xang, ancian ministre de la Justicia del G.P.R., résistent de prumièira ora contra los Estats-Units, que se ven d'escapar del Vietnam, denôncia latraïson dels dirigeires del Partit comunista vietnamian ». Révéla que lo P.C. a liquidadas fisicament totas las autras forças patrioticas e progressistas del païs. Lo problèma es qu'aquô se passa cada côp que lo comunisme dirigis una libe¬ tants occitanistas « racion nacionala. Força militants es occitanistas creguèron a Cuba, al Vietnam, a la China. Lor idéal estât trait. Doblidetz pas, amb aquô, que denonciàvem tanben, dins l'éditorial del n° 7, �6 la cagada d'un cèrt modèle occidental de civilisacion. Cal simplassas. L'impérialisme a pas de Patria ! L'occitanisme deu ideologias sagnosas. d'autres endreches cercar sas evitar las dicotomias referéncias endacòm mai que dins las vièlhas a la seu plaça, çô que dins Dins aquesta recèrca, tôt lo monde es Iuènh d'èsser totjorn lo cas... Aicí « Legissi dins lo darrièr article sus « Aicí e ara » la nota de Max Roqueta a prepaus de mon l'occitanisme dins las annadas trenta. Soi d'acòrdi amb el, mas de prôva? Simplament que quatre uèlhs i véson d'aquelas annadas es encara de far. « I se cargar, même ? « e ara. I a qué pus clar que dos, e que l'istòria cal botar a a mai d'un per la far condrechament. Se d'unes que i a se'n vôlon totis farem benlèu quicôm que valga. Perqué pas Max Roqueta el- tanben l'istòria de las annadas quaranta, vista en francés. Fau la meteissa demanda. » d'una amira occitanista. L'ai entamenada, Marcèl Carrièras, Las Santas (13). SAURAMPS LIBRARIA INTERNACIONALA La Veirièira dau Triangle, Plaça de 34000 Montpelhièr Tel. 58 76 97 Tu que entre la Comedia tèndes de cordèlas Espanha e nòstre cèu lei camins de la vòtz son camins de fin dau monde. Joan-Maria AUSIÀS �7 « PARTIT NACIONALISTA OCCITAN » : LAS AMBIGÚITATS DEL DOGMATISME Romièg Pach, Joan-Pèire Laval. Lo Partit Nacionalista Occitan tocat, fa qualques meses, per (P.N.O.) soguèt malament la mòrt de son fondador, Francés Fontan. Montât en 1959, lo P.N.O. a pas jamai avut d'existéncia vertadieirament publica, e aquô's lo nombre derisòri de militants mai qu'una volontat clarament arrestada que l'a forçat d'èsser, fins qu'un movement de I a pas plasmic P.N.O. ara, un « grop d'avant-garda » puslèu massa. aici de qué se lanhar : dins Testât actual — ectode las organisacions politicas occitanistas, lo — a lo mérité de petar pas pus naut que son cuol. Epasmens, lo dangièr d'aquesta situacion de gropuscule de reflexion teorica, quand la teoria pot pas desbocar sus una forma concrèta d'accion, es de segur lo dogmatisme. Lo P.N.O. a pas totjorn capitat de se'n desempegar. La rescontrèt pas jamai permetèssa de la modular, de l'adaptar a una realitat que retipa pas sovent lo monde pur de las idèias. Ges de vida democratica dins lo P.N.O. Sonque un mèstre génial e qualques braves escolans. pensada poderosa de Francés Fontan ges d'oposicion que Los enemics del P.N.O. ment per ne pas an sovent sortit aqueste argu¬ tirar de conclusions malonèstas. O tornarem far. Direm sonque d'un grop politic es flac quand viu de �8 la paraula profetica d'un sol òme, e qu'aquesta risca d'èstre quequejanta quand l'òme es silenciat. fidelitat L'actituda ambigua del P.N.O. fàcia a dos grands problèmas actuals nos sembla l'illustracion d'aquestas remarcas preliminàrias. UN ANTÍ-EUROPEANISME PRÒ-COMUNISTA Lo P.N.O. s'opausa a la bastison d'una Euròpa multinacionala, ont la competéncia dels Estais riscariá de se demesir. Aquô's pas nôu : son sosten simbolic al général de Gaulle aviá ges d'autre motiu. VEuròpa politica seriá una Euròpa « germanò-ianquia », liurada als interèsses del grand Capital multinacional ; la colonisacion dels Estais, devenguts dependents, accelerariá l'escrancament de las etnias minoritàrias. L'independéncia de l'Occitania se poirà pas far sens independéncia prealabla de l'Estat — — francés. Lo P.N.O. posquèt far passar, a l'Amassada generala de 1979 de Volèm Viure al Païs, una mocion mai qu'ambigua contra l'Euròpa. Aquò soguèt interprétât coma una victòria del Partit, e la prôva de son influéncia dins V.V.A.P. Tôt aquò se passava abans que lo Parlament d'Euròpa comencèssa de fonccionar. Los arguments del P.N.O. tenián lo còp al nivèl teoric, e podián convencir força monde. Lo perilh teoric èra clar. I soguèrem sensibles, a Aici e ara, e aquesta analisi, tôt naturalament, soguèt desvolopada dins nôstras paginas, seguida, coma se deu, per l'expausat del vejaire contrari. Mas lo Parlament d'Euròpa es pas pus, ara, una teoria. Existís e foncciona. E los débats mòstron que la França, abans tôt, i met en jòc son estructura d'Estat centralisât (lo sol de la companhiá) e sa concepcion monolitica de 1'« unitat nacionala ». Tota pèrdia de competéncia de l'Estat francés al benefici del Parlament d'Euròpa pòt anar sonque dins la direccion d'una aumentacion del poder démocratie régional. Los fâches o mòstron, e nôstre vejaire es que la teoria se deu totjorn plegar davant l'evidéncia dels fâches. �9 Los liders de dòs grandas luchas — d'ômes qu'an besonh far ausir, e vôlon pas entarrar los problèmas dins de discutidas de pichons rodelets — anèron al Parlament de se europèu d'Estrasborg, fa pas gaire : Pèire Burguièiras amb una delegacion de païsans del Larzac, e Edmond Simeôni, pòrta-paraula de YUnione di u Populu Corsu. Tenguèron de conferéncias de premsa dins las salas del Parlament, demandèron que los députais estudièsson lors dossièrs. De relacions frairalas e ligadas entre los nacionadéputais europèus représentants de movements autonomistas. Las paraulas de Maurici Coppieters (parlamentari europèu, autonomista flamand) l'an passai a Ajaccio, son de bon entendre : « LEuròpa, aquò's vosautres, aquò's nosautres. Vosautres, a Estraborg, i siatz pas ; mas ges de pòble sens Estât i es pas. Soi, aqui, vòstre députât. Serem vòstres ambassadors dins VEuròpa. listas e corses Dins cinc nautres. ans, se son los nos caldrà un nacionalista còrse ambe » Atal, los movements engatjats dins la lucha contra plan comprés l'importància de la tribuna d'Estraborg. Luènh de regetar l'Euròpa, i cèrcon d'aligats, emai los tròbon (1). l'Estat francés an Mas lo P.N.O. càmbia pas de vejaire. Son idèa es qu'una aligança tactica se deu far, dins los partits franceses, entre totes los anti-europèus : «Nous proposons une alliance tactique entre P.C.F., P.S. etR.P.R., en dépit de de ces formations » (2). nos préfé¬ rences pour une Lofavorit del P.N.O. es, de segur, lo Partit comunista : ce point de vue [resisténcia a l'imperialisme american, volontat de bastir lo «socialisme»], le P.C.F. est le parti fiançais le plus nettement progressiste » (3). "De Las divergéncias qu'existisson entre lo nacionalisme occitan del P.N.O. e l'imperialisme franchimand del P.C.F. nscon fort de se solucionar al benefici exclusiu del segond... Contradiccion d'un nacionalisme occitan (un cert nacionalisme) que compta sus l'enemic lo pus rufe per setirar de l'aiga. Ambigtiitat d'una pensada pas \ v . pro evolu- �10 tiva, que fa mai de cas de la teoria que non pas dels fâches. Çò pus grèu, lo P.N.O. crei pas a la possibilitat d'un partit occitan, e òbra donc per «far evoluar» los partits franceses : «Nos revendications sont donc abondamment récu¬ pérées par mais ne les partis français. Ne nous en contentons pas : plaignons pas, les progrès des partis nous en (4). De segur, l'evolucion dels partits franceses es una bona causa, mas considerar que l'occitanisme politic pot capitar pas qu'en faguent pression sus eles, en abandonant tôt rôtie mobilisator, en s'acontentant d'èstre 1'« agulhon de la Gaucha» o 1'« agulhon del P.C.F. », es una seriosa distor¬ sion de la pensada nacionalista. La politica de delegacion de poders es lo milhor mejan de se far colhonar (5). français dépendent de Lo P.N.O., nous. » partit lentonàs, a totjorn obrat coma se l'Occi- tania aviá de sègles per arreglar sos problèmas. Parar la man a son enemic pot èstre una tactica quand siatz lo mèstre a Postal (atal la China e los U.S.A. que se petàçon periodicament sus l'esquina de Moscó), mas pas dins lo cas d'un pôble sens poder. L'autonomia de l'Occitania es ligada d'en prumièr a l'autonomia de l'occitanisme. Avèm pas res a esperar del P.C.F., ni de ges de força franchimanda. L'AFGANISTAN COMA REVELATOR Lo P.N.O. se vol internacionalista. O es sincerament. 0 mostrèt a l'epôca de la guèrra d'Argeria ; o môstra encara a cada sortida anuala de son « trimestral » Lu Lygar, ont consacra pas a sovent mai de pajas als païses estrangièrs que non l'Occitania. Son sosten al P.C.F. sul sicut de l'Eurôpa impausava pas sostenguèssa aqueste partit dins sa propaganda per justificar l'agression imperialista russa en Afganistan. que fa. E ambe d'arguments que diriatz tirais : l'ocupacion sovietica a permes d'empachar la constitucion d'un blòc islamic perilhós per la patz del Monde ; l'installacion d'un régime islamic a E pasmens o d'una fuèlha comunista �11 Cabol seriá estât un desastre sul plan social, cultural e sociò-afectiu ; las reaccions contra l'intervencion sovietica son l'òbra d'esperits infeudats al poder american, etc., etc. Los Americans al Viet-Nam fasián contra eles l'unani- mitat dels progressistas. Mas sufis que l'imperialisme s'amague darrèr lo drapèl roge per que s'o pòsca permetre tôt. Un côp de mai, lo mot « socialisme » fa engolir la pilula. L'imperialisme socialista seriá mens marrit que l'autre ? Lo napalm russe auriá pas las meteissas qualitats que l'american? Los maquisards afgans — que cridon qu'an besonh de lach, mas de fusilhs véson pas ges de diferéncia. pas per tuar de Russes — Que lo P.N.O. justifique aquesta agression, aicí quicôm d'ignòble. Son internacionalisme a laida cara. Sembla clar qu'aquò's ligat a l'aspècte dogmatic de sa pensada. Lo P.N.O. sens Fontan evoluïs mal. Analisa las situacions segon d'esquèmas pre-establits. Sa teoria vol que l'evolucion de l'Umanitat cap classas e sens utopia, mas necessària el Estais a una societat sens tôt lo monde sap ben qu'aquô's una i crei e ne fa sa tòca ultima — renda — encara etapa de presa de poder per una classa «tecnò-burocratica ». Es aici que ne son los païses « socialistas ». Lo période dictatorial e repressiu que totes son en tren de passar es pas un accident de l'Istòria, mas quicôm de necessari. Dins una segonda etapa (jamai encara expeuna rimentada enlôc ! ) aquesta classa tecnô-burocratica se farà balajar per una revolucion. Mas las forças « reaccionàrias » riscon d'aprofitar del prumièr période (e de l'exasperacion de populacions qu'an pas enveja de sacrificar un nombre indefinit de generacions dins un esclavatge «neces¬ sari») per renversar lo régime tecnô-burocratic al profièch d'un régime libéral (o islamic, etc.). Las cal empachar. E aici perqué i a de Russes en Afganistan. La logica extrèma d'aquesta teoria es d'abandonar la mitât de l'Umanitat a una situacion d'esclaus a l'espéra d una ipotetica liberacion dins una societat novèla, sens classas e sens Estais. La mitât de l'Umanitat per una �12 teoria... Lo P.N.O. Çò que se es passa perilhosament logic. rigorosament e actualament en U.R.S.S. a pas res d'escandalós. Es l'illustracion de la teoria, la prumièira fasa : «La technobureaucratie est certaineme?it un mal, mais un mal nécessaire. Elle est une nécessité absolue un temps plus ou moins long. S'il n'y a pas consti¬ tution de cette classe, le passage au socialisme ne se fait pendant pas, que ce miste. » soit par voie révolutionnaire ou par voie réfor¬ (6). La Iogoslavia es un dels païses qu'an lo mai assajat d'evitar la tecnô-burocracia. Mas «cela n'a donné que des résultats médiocres ». (6). Nos podèm a bon drech demandar, dins aqueste cas, seriá l'actituda del P.N.O. fàcia a una invasion russa en Iogoslavia, del moment qu'aqueste pichon pais, on se respira un pauc mai de libertat qu'a l'entorn, fa la bèba davant lo préalable indispensable a la bastison del « socia¬ quna lisme »... LO P.N.O. ENCARA MARXISTA-LENINISTA E n'arribam al problèma de fons. Aquô's que lo P.N.O. a vertadieirament quitat d'esprimir sa simpatia per la teoria marxista-leninista, almens suis punts essencials — per exemple la presa del poder d'Estat, lo socialisme scientific, etc. Çò qu'encara podiá passar qualques annadas en rèire, quand d'experiéncias novèlas (Revolucion culturala en China, guèrra del Viet-Nam e liberacion) permetián d'esperar quicòm de nòu, ara passa pas pus. Lo sòmi socialista s'es petat lo morre, e l'espèr s'es brigalhat. pas Qué dire de régimes cabussat que totes, sens excepcion, an dins lo totalitarisme, instituât lo Partit unie, chaplat de classas socialas entièiras (las pus flacas) e reprimisson coma las piras societats capitalistas que combatèm? Lo socialisme, que prepausava de rendre «realas» nòstras libertats « formalas », las balaja gaireben totas. Per çò dels obrièrs — que son «al poder», segon la ligurgia oficiala en usatge — ne son a se batre, coma aicia la débuta del sègle, per las pus pichonas libertats, emai tôt cop �13 sonque per manjar : contra los tiquets de racionament, contra los magasins d'Estat réservais als «aparachics», etc. Es aiçò, la realitat. Lo ròtle dels progressistas — occitanistas e autres — es de far conéisser la realitat de çô que se passa dins los païses socialistas, de balhar la paraula als que ne sortisson (los dissidents), d'adujar las victimas de la repression e las associacions que de resistents valents assàjon de far viure : Sindicats liures e Grops Helsinqui en U.R.S.S., Charta 77 en Checoslovaquia, Comitat d'autô-defensa sociala en Polonha, etc. Los progressistas tanpauc dévon pas trantalhar per criticar las liberacions nacionalas qu 'an mal virât, e servisson de cubèrta a tota mena d'opressions : lo Partit unie qu'escana las libertats, lo pòble desliurat qu'oprimis a son minoritats. Los eveniments qu'an saquejat lo pais berbèr en Argeria deurián servir de revelator. torn las seus Los Dreches de l'Orne (e de las minoritats, qunas que siágon) pòdon pas pus, compte tengut de l'experiéncia de 50 annadas dont dispausam, èsser tenguts coma segondaris, coma de questions que seràn regladas «aprèp», o «dins una segonda etapa», o «quand çôs autres serà fach»... Car sabèm fort plan çô qu'arriba an aqueles Dreches e als que los de concentracion. Importa pas gaire deféndon que : liquidacion fisica lo P.N.O. siága sincèr o camp o pas. Dins totes los cases, volontariament o pas, engana son monde. Lo nacionalisme modèrne deu considerar los Dreches de 1 Orne coma la tôca essenciala de menar conjuntament ambe la liberacion nacionala. Es a condicion de saupre reconciliar nacionalisme occitans seràn crédibles. e libertats que los nacionalistas S'agis donc lisme e d'inventar una novèla dialectica del naciona¬ dels Dreches de l'Òme. L'ôme occitan, eiretièr d une civilisacion d'amor, de paratge (qu'es pas l'egalitarisme del rotlèu compressor), de libertat e de justicia, �14 refusa lo dogmatisme. L'èime occitan se pot pas conciliar ambe cap de teoria totalitarista ; cap de sistèma de pensada pòt pas grelhar aici que non aja per fondamenta la tolerància. Cerquem pas endacòm mai la rason de l'audiéncia pichona del P.C.F. en çò nòstre, e de la cagada del P.N.O. dins la politica occitana. Lo nacionalisme que fasèm nôstre es un otis de liberacion d'encadenament a un sistèma. Nos sentirem pas jamai ligats als que justificon, d'un biais o d'un autre, al nom d'una teoria, l'encadenament, la servituda dels òmes edelspòbles. ■ e non pas (1) A pròva, eesa a encara, l'assag de mocion condemnant la Ajaccio. Jornada istorica, ont Debré e Marchais recenta intervencion fran- se trobèron dins la mèma dins la man, contra los deputats autonomistas que se mesclàvon dels afars franceses. oposicion, la man (2) « Odroha » (3) « Lu Lygar (4) « Odroha (ortografia I.E.O. » ». : « (ortografia l.E.O. Adralhar »), n° 51, mai de 1980. : « Lo Lugarn »), n° 12, estiu de 1979. n° 51. (5) Véser, sens mèra sus aqueste sicut, los articles de R. Pach : « Pas d'Occitania autonòma autonomia de l'occitanisme » («Aici e ara», n° 5), e «La » (« Aici caça e ara », n° 6). (6) Brocadurade F. Fontan. de la Qui- �15 Débat REVIRAR ? REVIRAR PAS? Demandàvem als legeires, dins lo numéro passât de Aici e ara, çà bolèga a l'ora d'ara los mitans literaris » de l'occitanisme : es que se pòdon revirar en francés los caps-d'ôbra de la pròsa occitana ? que pensàvon de la discutida que « La question a mai d'importància que non poiriá semblar a prus'agis de définir una politica de l'edicion occitana, principalament al nivèl de l'Institut d'Estudis Occitans qu'es l'editor lo pus important en pròsa, ambe sa colleccion A Tots que sortirà lèu mièira vista : seissanten titol. Avèm recebut força responsas dels son poder passar pas qu'un pasmens que, de totes los a l'edicion en legeires, e regretam de ne escapolon representatiu. Tenèm a dire avejaires exprimits, cap èra pas favorable traduccion francesa de nôstres milhors libres. Consacrarem dins lo aquesta question. numéro venent, s'o cal, d'autras paginas a R.P. Felip Sabatièr : « AI FRAHCESES DE FAIRE Siáu d'à fons contra l'idèia de revirar occitans. Doas rasons a aquò : L'ESFÔRÇ » en francés lei libres 1. Creire que de permetre ai legeires francofònes d'abordar per la traduccion leis òbras occitanas provocarà un espandiment e une simpatia per nôsta cultura es quauquaren de ninòi. Dins Testât actuau dei mentalitats, lo legeire francés mejan se pensarà qu'aqueste biais de faire �16 es normau, emai bensai risca de lo veire coma la prôva que i auriá pas pron de legeires potenciaus en occitan, coma la confirmacion que la literatura en lenga d'ôc es forçadament qu'a besonh dau francés pèr èstre coneguda. Podèm raprochar aquô de l'actituda dau francofòne que considéra l'acte de parlar occitan (o corse, etc.) en fàcia d'eu coma un signe de reget o de replegament. Relativament a l'anglés ò a l'alemand, lo Francés adopta una actituda de respècte incondicionau ; davant lo breton o l'occi¬ tan, vèn agressiu e plèn de crôia (veire sus aquô l'interviu dau cantaire François Béranger, bèn significativa d'aquest etnocentrisme, dins lo numéro 18 dau mensual lengadocian limitada, e Volèm Vinre au Païs). Fau dire tanbèn que, dins la molonada de libres que li es porgida, lei legeires francofònes quitament riscon de remarcar pas lei traduccions de l'occitan. — De fach, es pas possible qu'agem una actituda normala valent a dire neutra — rapôrt au francés, dins la mesura justament que lo fach culturau occitan existis maugrat la cultura francesa. En consequència, considéré que revèn ai Franceses de faire l'esfôrç d'accedir a nôsta cultura, coma presa de consciència de son impérialisme respècte ais Occitans. D'un autre latz, coma nôsta premsa es largament bilinga, francofòne pòu bèn s'iniciar a l'occitan, au nivèu de la lectura aumens ; i a tanbèn lei disques e lei metôdes de un lenga. Ne'n faguem pas mai. Sabe bèn tôt çô que mon avejaire a d'orgulhôs, mas avèm pas besonh d'èstre democratas amb una cultura que l'es pas. Es pas a nàutrei de faire lo promier pas. 2. L'autra rason de mon ostilitat es la dificultat que rescôntra l'Occitan non occitanofône que vôu aprene sa lenga. Parle aqui de mon experiència. Dins un environament tant poderosament francés, lo qu'assaja de s'iniciar a la lenga d'ôc a besonh de libres especificament occitans. D'ôbras reviradas en francés representarián una tentacion perilhosa de facilitai. Cresètz que seràn força, lei que, un côp legit Bodon o Roqueta en francés, anaràn faire l'esfôrç de lei �17 legir en òc ? Es la curiositat e lo sentiment de descubèrta qu'entreténon la desirança d'arribar a legir correntament. Me diretz qu'una lenga se parla. Mai dins lei vilas, lo qu'apren a pas gaire d'ocasions de viure dins la lenga, de l'ausir, de la practicar... Lei familhas son francofònas. D'autre costat, dins leis amassadas occitanistas, basta qu'una persona comprengue pas (o qu'ague pas enveja), e cadun se bota a parlar francés... Un amie mieu es professor d'occitan dins lo Cantal. Me seis escolans, entre élei, emai seguèsson tóteis occitanofònes, pàrlon francés pèr la simpla pression de l'environament ! Fau que siágon ambe de joves Catalans pèr emplegar l'occitan. Un argument de mai pèr desvolopar ditz que lei rescòntres occitanò-catalans. Crese vertadierament cions nas en francés pèr autra es pas qu'aqueste problèma dei traducurgent. Empleguem nòstrei darde- causa. Se devèm faire de traduccions, es dins lei lengas d'Euaqui es urgent. Fau faire conèisser nòsta cultura ai vesins aqui tocant. Pense a d'obratges bilingues en italian, catalan, castelhan, etc. Seriá necessari aumens de li presentar quauquarèn coma lo Petit Livre de l'Occitanie qu'editèt 4 Vertats, o coma la Petite Encyclopédie Occitane de Dupuy. Pas aisit, mai pas utopie. ròpa dau Sud que lei fau faire — e * * Joan Bòu : « LA S A'OSES A N BON GOST * » Me sembla qu'un autor occitan es, uèi, abans tôt, un defensor de la lenga d'òc. Una traduccion pòt far conèisser ~~ encara qu'imperfieitament — una ôbra, o espandir lo �18 d'un autor, mas aquò servis de res quand se tracta de contribuïr a l'espandiment o a la renaissença d'una renom lenga. En consacrant mièja-ora per jorn a l'estudi de l'occitan, cadun pòt, al cap de sièis meses, abordar la lectura d'ôbras contemporanèias. Aquô d'aitant mai que d'unes autors an ajudar lo legeire dins son aprendissatge de la lenga, coma per exemple Léon Cordas, que cadun dels sieus obratges présenta un gra diferent de dificultat. tôt fach per Florian, autor lengadocian del sègle XVIII, escriviá déjà «Las bon gost, las cal obrir. noses an Mas nos Sens un pauc de besonha Om a pas de plaser. » * * * Alan Boràs (Vice-President de l'I.E.O. ) «PERQUÉPASL'ACADEMIA ?» : Es que fau revirar en franchimand nòstres chaps-d'òbra ? question me sembla implicitament donada solament per lo biais de pausar lo problèma coma se fai La responsa a la non dins Aicí e ara, mas tanben dins un autre daus Ressons de vòstre n° 7, aquel onte un Majorai se demanda coma podràn legir Mistral e los Felibres dins l'eternitat a se capitam pas d'avedre un pauc d'ensenhament de la lenga (una mena de latin dau paure, pense). se venir, A Y Institut d'Estudis Occitans, au mens, crese que se pòt trapar de monde mai intelligents qu'aquò, estant qu'an trobat la solucion radicala nós ! Personalament, siái seguisson : rasons que per : la revirada la revirada en en francés. Lume- francés, per las : �19 1. Los Occitans foguèron totjorn de monde complalos Poders, politics o intellectuaus : doncas devèm ajudar los Lagarde e Michard daus sègles a venir a trobar sens se trop crebar de tèxtes regionalistas, mostrant las diferentas composantas de la Culture Française, e explicant coma lo recors au francés èra ben necessari per qu'aqueles tèxtes aguèssen d'audiéncia : aquò ajudarà los aparaires e manteneires de la lenga francesa, que d'aquel temps auràn ben besonh d'aquesta ajuda. sents per 2. Déjà avèm d'exemples illustres que nos fan veire la capitada d'aquel metôde : Mistral qu'escriviá per los pastres e gents di mas pensèt pasmens de botar a Mirelha una revirada en francés : mercé a aquô foguèt conegut a Paris ; se faguèt même d'operetas o quicòm coma aquô de son òbra, coma se podrà faire deman de dramaticas de télévi¬ sion estile «France profonde» embe los caps d'òbra de nòstres escrivans. Daudet foguèt encara mens colhon : escriguèt directament en francés, o revirèt e signèt de son nom. Mai Mistral capitèt, el, lo Prèmi Nobèl, aquel famés Nobèl que nos ajuda ara de dire dins nôstras conferéncias que sèm pas completament de cacibralha, dau moment qu'avèm un Nobèl, a de monde que de tôt biais se'n féton. Se lo Felibritge a capitat un Nobèl (e la lenga dempuèi se'n porta força ben, coma cadun se'n pot avisar), perqué l'occitanisme, el, capitariá pas un còp de mèstre : una entrada a l'Academia Francesa? (An ben près una femna, doncas es rasonable d'esperar). 3. Respièche las ierarquias. Constate qu'a l'image de la societat fargada per la borgesiá, se pòt destriar tota una lerarquia dins l'occitanisme : en naut avem los creators (artistas, escrivans pondeires de caps d'ôbra : de monde qu an de drechs inaliénables...) e los pensaires. En bas i a la massa d'aqueles que se sàbon pas occitans. Entre i a aqueles qu'an pas de drechs inaliénables, la pietalha o cacibralha, que sos drechs es de servir los autres, difusar, vendre, virar las maquinas, faire las escrituras e los comptes, faire virar las môstras, trobar d'engatjaments per los Creators e Artistas, lor faire sa publicitat, avançar �20 d'argent, se faire cagar dins un molon de causas sens interés, de mespresablas besigonhas, enfin tôt un monde qu'ajúdon d'espandir un pauc las Òbras de nòstres Creators, que n'an ben besonh perque en ôc es pas aisit de trobar facilament sa plaça a costat de Shakespeare, Mo¬ lière, Aristofane, Michel Droit... Coneisse a l'I.E.O. de monde qu'auràn jamai lo temps de pondre lo mendre capd'òbra, perdent lor temps a un trabalh bèstia e que dona degun drech, e que dormisson au mitan daus caps-d'òbra daus autres, perque foguèrem pas solament fotuts de lor trobar un recaptador un pauc de biais. Doncas aquesta ierarquia estant reconeguda, un capd'òbra a totes los drechs, comprés aquel d'estre revirat en francés : es aquô que s'apèla lo Drech de cap-d'òbra. 4. Admete pas lo sofisme que d'unes ara vos sortis: l'idèia que los caps-d'ôbra, son pas solament d'escri- son vans que los an fachs, mai tôt lo movement occitan, los legeires qu'an pagat de lors sòus e de lor temps, los viraires de maquinas, correctors d'ortografia, difuseires, etc., e que l'escrivan d'ôc es ligat per aquò ! Seriá ben lo primièr còp que se veiriá aquela vergonha : lo movement es un fems que faguèt quauquas polidas flors. Un fems, se li demanda de remplir un fonccion de fems, es tôt ! Las flors son per adornar los ostaus borgés, o aqueles daus intellectuaus estile novèla Gaucha qu'an besonh d'un suplement de cultura. se 5. Admete pas l'idèia que dins las istôrias de deman demostrèsse qu'aquò qu'auriá fach la grandor dau temps présent seriá estât la poissença de faire avançar l'Occitania dins un movement collectiu, puslèu que, segon l'idèia reçaupuda de nòstra borgesiá, la facultat de pondre caps-d'ôbra individuaus ; l'idèia qu'en cercant côsta que côste de produire e faire conôisser de caps-d'ôbra, eriam encara en retard d'una guèrra... Non, lo Drech de capd'ôbra a per el la transcendéncia. E la lenga francesa, l'ai après a l'escôla, es la lenga de la transcendéncia. de 6. E los grands reviraires, quentes son sos drechs ? B �21 Endacòm mai LA SITUACION LINGUISTICA EN IOGOSLAVIA Marcèl Cortiada A l'anóncia de la mòrt legala del marescal Tito, tots los mostraires de curiositats e d'exotisme de la pressa e de las ondas an entamenat cadun a de reng lo repic de las sièis Republicas, dès Régions Autonômas e — cresètz-o se volètz très lengas, de còps quatre. Amb aquò, siam luènh de la realitat de catòrze lengas autoctònas o d'imigracion estabilisada dempuèi longtemps, e demest las qualas — dètz an de dreches oficials. Lo sèrbe amb lo croate constituïsson pas linguistica serbò-croata las diferéncias, qu'una massa plan plan mai culturalas que non pas dialectologicas : la biparticion sèrbe/croate pega pas a cap de desseparacion tradicionala de parlars. A las bôlas miejornalas d'aquel airal existis pas de trencadura (sul terrenc) entre los parlars serbo-croates e los bulgarô-macedonians (1). Tre Nish la declinason avalis e los qui-prò-quò que ne sorgisson (rares en realitat) fornisson subjècte a galejadas. S'identificar Sèrbe o Croate vol dire mai que mai se restacar a una tradicion religiosa, coma ne testimònia 1 assimilation de las glèisas a las nacionalitats : Glèisa serba = ortodòxa ; croata (tôt côp soaba) = catolica ; turca = islamica ; « americana » (dicha tanben subotarska, dissabtièra » ) = adventista. Parli de tradicion culturala e conegut, « son que coma es �22 pas de «fe », coma o voldrián far creire los amators de religions persecutidas malgrat lo tablèu d'indiferéncia confessionala massiva de la populacion, e mai que mai de la joventut, levât los musulmans. Òm es donc Sèrbe o Croate e, donc, òm ditz qu'ôm parla sèrbe o croate. Las dès tendéncias literàrias mai poissentas d'uèi afortisson encara aquesta cission, al contrari de çò que presicava al començament del sègle XIX Vuk Karadzic, fondador de la lenga non modèrna ; el afavorissiá la creacion literària dins totas las formas dialectalas, dins lo parlar mairal de l'escrivan : «Escriu coma parlas ». Lo macedonian, eretièr d'una tradicion de las nôblas, s'estabilisèt pas que cap a las annadas 1950 e gausis ara de totes los dreches e del prestigi d'una lenga de cultura. N'es aital meteis de Veslovene, emai dega a l'oportunisme bonapartenc d'aver cobrat sos dreches politics i a de temps. Aquel fach, ligat a la riquesa economica de la Republica d'Eslovenia explica qu'una partida considerabla de la populacion (emai dins la quita joventut) sàupia pas lo serbo-croate que ça que la s'ausis mai qu'i a cinc ans per carrièras a Ljubljana ; pr'aquò, òm pòt pas parlar de diglossia : la lenga etnica demòra ressentida coma lenga totala e lo serbo-croate coma estrangièr (cf. l'anglés a Paris). Los vilatges e vilòtas « italians » de la franja occidentala d'Eslovenia possedisson sas escòlas en italian, resson para¬ doxal del centralisme de Roma : la lenga mairala d'aquela région es pas l'italian, es lo friolan ! — La situacion s'establiguèt quand lo friolés èra considérât pels parlaires eles-meteis coma un patoès sens valor (cf. los Saxons de Romania qu'an causit per referendom l'alemand literari a l'escòla contra lor lenga saxona). La mentalitat a gaire cambiat en Friol italian e encara mens en Friol iogoslau. Vendrà benlèu ? I a pas de minoritat germanica al nord ; al contrari la nacion eslovena déborda en Austria (région de Celovec; en alemand : Klagenfurt) ; ôm sap la lucha que ménon per perdre pas sos dreches e la solidaritat que môstra Ljubljana (campanhas d'afichas, etc.). �23 Dins l'ermàs d'Istria s'atuda doçament la minoritat mièja-dotzena de vilatjôts (de Jeian a Susnevita) poblats de papets que sàbon melhor l'italian que l'istrò-romanés o que lo croate. Tota la joventut a emigrat istrò-romanesa, e i a mai d'Istrò-RomaNew-York que sus la tèrra rabinada d'Istria. Ges d'escòla, se compren ; aquela cultura a pas que la consolacion de morir a son buf, sens etnològue a son cabeç. als Estats-Units e en Australia, neses a Dins la Région Autonôma de Voivodina, en mai dels Sèrbes, de qualques Macedonians, d'un vilatge polonés (Ostojicevo) e d'un parelhat de gropuscules (Albaneses de Srem, Lorrens, etc.) totalament assimilais dempuèi mai d'un mièg-sègle, càupon quatre grops bèls : Ucrainencs e Eslovacs d'imigracion anciana d'un caire (2), Ongareses e Romaneses autoctônes de l'autre. Tots possedísson escôlas, licèus, institucions culturalas (O.J.C.), edicions, émissions de radiò e de télévision (T.V. Novi Sad). Los quotidians ongarés Magyar Szo e romands Libertatea son d'autoritat internacionala. Existisson tanben de periodics especiamainatges, etc. Força escambis culturals se fan amb los Estais ongarés e romanés. En Voivodina, coma pertot, lo pòble ròm (tsigane) es présent. Los Roms iogoslaus se devesisson en dos grops segon que son demorats longtemps dins l'empèri otoman — grop balcanic, mai que mai a Prishtinë (Cossôva), Skopje (Macedonia), e emigrats pel trabalh a Beograd — o en païs romanés (grop vlax). lisats, per Mai de la mitât fasentas, son sédentarisais dins de condicions satis- còp dempuèi bel brieu (ocupacion turca). Ça que la la lenga ròm gausis de pauc de dreches dins la practica malgrat los projèctes escolaris que se seguisson e se sémblon. Sièis numéros d'una revista bilenga saliguèron fa qualquas annadas (Glas Roma : « Votz dels Ròms»); una gramatica escolara es sul talhièr dempuèi d'annadas a Skopje ; un poèta-filosòfe ròm egrègi ven de publicar son tresen obratge... L'explicacion sovent balhada a la magror d aquelas realisacions, a l'inexisténcia d'émissions en rôm, tôt de véritables ceucles culturals, es la diversitat dialectala. Argument fais, o sabèm, que tantas lengas se son donat un �LDCDIOEAGANRGESTSLAASVdllooangcpeoruomsxtiambnvrertius). DENSEAG lAombe ( Cd0(aou1stoecòòvna0clnires). 02(01). d5(0igaè1lu.e;mai). d?0(tôi5as)lk.. 0). Sèrbe 100 + AUSTRIA Macedonia Alb:anés benlèu Alb:anés (250 i t a l n . Gora). l i n g s C e r b ò s c t o c a t . L e n g : a o f i c l L(dRj'Eusbloelvaepnnia.). d(CRrecp. Vd(SoRivaedAnda).. d(BSReeorbgpra.d (SBRaorsnejiaep-vHo.) TMdiOtgtrNeraegd. PC(RishòtAvnë Zagreb Novi - - ZG LJ NS Turc Istrò-omanés. E(8s0lo10vène). - - - - BG TG SA F»R dSliòuâc. p;srreopmaét¬n)bò lPdqvuaâien-As).'YLxpocbgrhsò¬t reppqué'osúnnti,disemnat.5B0(auelgmscòrblfòdrqpmao'ns ldelax'emtasinntsroiaongiè,'Oeg mchamiitfrdass,CQ(?n«u»pe-)aj. Contium O(0n5garé)s. F0(ri2olé)s. R(0o1mané)s. A(r0o1mané)s. E0(sl9ov0a)c. Ròsepmsoatanssi mièg-lon, iaoficalment tanqpuec,bulgars. lraebst (IEnqoarumsjeal mperaécitisosn deMare-Pul 1 Il l l iíìí.© fivóopo(WfS ' I o®e ^ * * * Los mai, carta maire sentais De La près Per lavie, �26 intèr-sistèma de referéncia escricha : macedonian literari, albanés unificat, turc pur, etc. La rason es autra ; dins l'afar de dètz ans deuriá grelhar solucion. La R.A. de Cossôva es fondamentalament trilenga : a 75% d'Albaneses se mèscla una minoritat turca de bon pes dins cèrtas vilas (Prizren), e de pionièrs sèrbes venguts dins las annadas 50 s'ajustar als Sèrbes « autoctônes ». Las inscripcions bi- o trilengas dins las carrièras e los lòcs publics, tant aici coma en Voivodina, an ges de caractère folcloric e rebàton un plurilingiiisme viscut dins l'Administracion, a l'Escôla, l'Universitat, las ondas, las literaturas, la pressa, entre vesins e plan de còps dins las familhas. Los Turcs possedisson de mai sas escôlas e institucions en déféra de Cossôva, a Skopje (licèu, teatre, edicions), Kumanovo, etc. Los Albaneses de Iogoslavia son tots de dialècte guègue (levât los de la région dels lacs al sud de Macedonia), que demorèt lenga literària fins a las annadas 70, puèi foguèt pauc a cha pauc remplaçât per l'albanés unificat (lenga oficiala en Albania) dins tots los sectors de la vida publica, a Cossôva coma tanplan en Macedonia (a Skopje los Albanofônes son pas luènh de la mitât de la populacion ; i an teatre, revistas, un quotidian local, e naturalament radio, télévision, escôlas, etc.). De subvencions importantas de l'Estat abàisson considerablament lo prètz de las publicacions albanesas. De titols de mai en mai nombroses son importais d'Albania. Los Albaneses an conegut dempuèi 20 o 25 ans un desvolopament cultural benlèu pas de comparar amb cap d'autre dins l'istôria europèa. Possedisson dempuèi 1978 lor prôpria Academia de las Ciéncias e un Institut Albanologic. La bastissa de lor novèla Biblioteca Nacionala, subre-modèrna e prestigiosa, se deu dubrir ongan. Pas ges de diglossia, o se n'i a, es al profièch de l'albanés. Los Albaneses tenguts pendent tota l'ocupacion turca dins lo campèstre montanhôs conéisson pas que lor lenga, dins la varianta dialectala locala. Per los quites joves que fan los estudis en vila (en albanés), lo serbò-croate demôra lenga estrangièra. Lo temps es passât qu'ôm �27 vesiá los Sèrbes dins las botigas respondre amb meprètz als Albaneses : « Sabi pas l'albanés, siatz pregat de parlar sèrbe ! ». Cal dire que los Albaneses se son batuts. Seriá un trabalh apassionant d'analisar lo desvolopament de lor lucha, los elements motors, las influéncias, etc. Acabem aquesta enumeracion amb los Grècs (força son mai que mai réfugiais politics) e los Aromaneses (Romaneautoctònes de Macedonia, vivent a Skopje, mas subretot a Krushevo e Kichevo). Per eles tanben l'escolarisacion en lenga mairala es a l'estudi. Radiô-Tetovo emet, sens trop de regularitat, en aromanés. ses * * * Es conegut que de pòbles desparièrs pôdon pas viure plan de temps dins lo meteis Estât sens fenomènes d'assi- milacion o de colonisacion. Tota situacion lingiiistica es transitòria e degun pòt pas afortir que cambiarà pas en logoslavia, endacôm mai. Las regas çai-sus descrivon la situacion d'ara, sul terrenc. E cal senhalar aici dos elements qu'opàuson l'Estat iogoslau al francés : 1°) las lengas etnicas son viscudas coma lengas totalas, qu'es natural de parlar de pertot ; 2°) cada Iogoslau es força estacat a son vilatge. Viure al païs es natural, e s'imaginon coma mal qu'aquò pòsca èstre una revindicacion. S'acontentar del trabalh local afortis la superioritat de las lengas noncentralas. Los que se vôlon expatriar van a l'estrangièr : Austria, Alemanha, França... Se i diglossia, es al nivèl sèrbe dialectal / sèrbe literari Vuk voliá evitar) ; guègue gaviôt / albanés unificat ; aromanés / macedonian, etc. Tre oficialisadas, las lengas gàfon, lo contèxte (çò a que dins iogos¬ força evidenta, vesedoira a l'Escôla ambe la matèria «iniciacion a las autras lengas de logoslavia» (sovent limitada per de rasons practicas a las lengas eslavas). De mai, la non-assimilacion es mai aisida dins las régions multilengas (Voivodina, Cossôva) que dins las a blòc lau, una �28 lingiiistic unie, coma l'Eslovenia, roeàs pauc tocat pel serbò-croate, mas que de son costat es un perilh per sas jos-minoritats, segon un principi plan occidental. L'Eslo¬ venia es, d'alhur, la Republica mai occidentalisada, « continentalisada Lo mot e « tots aital », coma se ditz ailà. Iogoslau se » a perdut son sens d'« Eslau del Sud », sònon que se reconóisson ciutadans de la Republica Federativa de Iogoslavia. Cada Iogoslau déclina identitat nacionala sens vergonha ni trop d'agressivitat. Valdriá a dire que Tito a sauput solucionar la « ques¬ tion nacionala » ? Tròp lèu per o dire. Tensions e pressions demôron, mas la coësion es solida. Los titols de la premsa occidentala suis risques d'espetament de la Iogoslavia rebàton mens la situacion sul terrenc que l'inadaptacion dels observators venguts d'Estats centralisais a admetre que de pòbles pôseon viure ensemble dins un Estât sens se deure assimilar al modèl unie de la Capitala. Vòli pas dire que la leiçon valga per nautres... Paris es pas Beograd. ■ son (1) La zòna dels parlars shôpes (al nivèl del tèrç mejan de la frontièra bulgarôiogoslava : Piròt, etc.) es oficialament bilenga : sèrbe + bulgare. Apareis pas sus la mapa, que podèm pas isolar arbitrariament un grop de parlars e non pas los autres. (2) I a nesas tanben d'Ucrainencs e très e vilatges chècs, d'Eslovacs en Bosnia, coma qualquas familhas polo- tots venguts avant la primièra Guèrra. Pauc nombroses, ara mesclats entre eles e amb los autoctqnes constituïsson pas pus d'entitat linguistica o culturala en Bosnia. �29 JOSÈP CARBONELL, IÈR E DEMAN... Marcèl Carrièras. La mòrt recenta de Josèp Carbonell, defuntat lo 15 de julhet de 1979, fa mai d'un an, passèt quasiment desconescuda, e paucas revistas occitanas ne parlèron. La plaça de Josèp Carbonell, escrivan catalan, foguèt pasmens granda dins l'occitanisme d'avant-guèrra, e son nom se legis sovent dins Òc, que siá dins sa tièira « jornal » o dins sa tièira «revista ». Lo quasèrn deZ 'Amie de les Arts que bailejava, consacrai, en 1927, a la cultura occitana e a una sintèsi catalanò-occitana, foguèt una etapa marcanta, coma en 1942 lo quasèrn extraordinari dels Cahiers du Sud, consa¬ crai a l'òme d'ôc e a l'umanisme mediterranèu. L'òbra de Josèp Carbonell es mai que mai istorica : lo Catalonha, lo de Sitges ont nasquèt... Mas s'interessava a la politica e, al temps de la Generalitat (la de 1936) foguèt nomenat Director de l'Ofici de Relacions Meridionals. Ligat amb los escrivans occitans — amb passai de Ismaèl Girard mai que mai — venguèt mai d'un côp en Occitania e facilitèt l'edicion dels primièrs libres de la Societat d'Estudis Occitans, de la Gramatica de Lois Alibèrt als Evangèlis revirats per Juli Cubainas. Aculhiguèt tanben los occitanistas en Catalonha, ont foguèron recebuts pel colonèl Francesc Macià, prumièr Président de la Gene¬ ralitat. S'es dit que, Catalan e Espanhôl, aimava pas gaire los Franceses que, al temps de Napoléon, avián envasit e pro saquejat son pais, e que son sômi politic èra de desseparar �30 Occitania de França per ne far, amb Catalonha, una mena d'Estat-tampon. La vertat es pro diferenta. Se Carbonell èra Espanhôl, èra Catalan d'en prumièr, e federalista. Coneissiá istoricament lo centralisme de Napoléon ; coneissiá tanben lo de Madrid, manifestava encara sota la Republica. E se la Catalonha deguèt luchar per gardar son autonomia. Companys, dins sas charradissas, recomandava de que se sap que « catalanisar la Revolucion Çô dins atal que se pensava ». Josèp Carbonell, Vinyet Panyella, estudi subre la vida e l'òbra de l'istorian, nos o ditz «Amb l'obra occitanista, es tractava de crear un coixi un : Catalunya. França sempre va a lo seu (s'hi entén el centralisme) sota l'aparència d'amistat... El coixi era un total suport al nacionalisme, subretot en el plà cultural per per a a contrarestar al centralisme de Paris i Madrid. » La victòria de Franco arrestèt aquela activitat fins a la dictator. Mas aquô empachava pas Josèp Carbo¬ nell de mirar çô que se passava en cò nôstre e de demorar, mort del mai o mens segon las endevenenças, amb Girard e ieu. Es de bon comprene que l'arribada al poder del jove rei JoanCarles lo regaudiguèt. E tanben lo reviscôl de l'Estatut catalan, emai Republica. non foguèsse pas tant alandat coma lo de la Se Pompeu Fabra prenguèt en 1932 qualques distàncias (per de rasons politicas mai que mai), Josèp Carbonell se sentissiá gaireben occitan, e gardèt sos ligams amb nosautres. Son activitat per las edicions de la amb l'occitanisme Societat d'Estudis Occitans e l'estampèl que publiquèt dins Legenda dEsclarmonda de Valèri Bernard, ne son la prôva. Foguèt sa vida tota un occitanista arderós. La Tôt aquô, ara, aparten al passai. Un passai que siam qualques uns a aver conescut. Mas se pensam a aqueles tempses, sabèm que los tempses an cambiat, emai los meteisses problèmas se plantégen jos una forma sovent encara quasiment parièra : l'ensenhament de la lenga d'ôc, l'organisacion federala de França e d'Euròpa son sempre d'ac- �31 tualitat. E los centralismes sempre — mai que mai en França — son vius... Se lo sòmi de Josèp Carbonell sembla politicament, al moment que siam, de michant realisar, la situacion culturala es parièra. De ligams sarrats se pôdon encara nosar los païses d'òc del Nòrd e las tèrras catalanas. Una collaboracion politica se poiriá quitament engimbar, mas entre siá pas dirigida de Paris ! Se lo centralisme madrilène s'es amaisat — mas encara es pas mòrt — lo de Paris a pas brica demesit. Es aqueste que cal combatre, fòrt e mòrt ! que L'exemple de Josèp Carbonell tar. deu ajudar nos e conor- ■ Rogièr Barta PRÒSAS : DE TOTA MENA Dempuèi lo «Novèl Lengadàc», fins a nòstra epòca, l'obratge recampa pel prumièr còp los articles en lenga d'oc de l'istorian de l'idèa latina, sus de subjèctes cultura e de politica occitanas. Prètz : 39 NF. franco. Se comanda en cò de l'autor : Roger Barthe, 14 rue Flammes, 34000 Montpelhièr. C.C.P. Paris 8.567-68 A. de Four des �32 AICI E ARA A PUBLICAT: Joan Frederic BRUN Estius e Secaresas poesia de uel • AICÍ E ARA .. 1979 Joun-Frederic Brun : ESTIUS E SECARESAS Dins aquel univers salvatge de païsatges color de mòrt, l amor e lafemna tenon una granda plaça. Joan-Fredertc Brun nos balha aieí un reculh de verta<< dièira poësia ont, per delà iambiguitat de son dire, nos tornam descubrir dins la brasa e la polsa dels estius escantits. » 14 F franco. RomiègPACH �33 Tribuna liura SÒMI E ESTRATEGIA Joan-Claudi Lugan. Lo movement occitan, al sens lo pus larg, sap pas tròp de quai pam tirar per prendre mai de vams e per de sèga escampilhar sas tèsis. Aquò ten, plan segur, a dels fenomèns pròpris als gropaments que pòdon pas aténger dels solhets quantitatius : militants que se cèrcon bregas, se cresent dels Messias o dels Papas ; tendéncias que se pòdon pas endevenir, estant cristallisadas sus de las personas e qu'aital fan s'ajocar cada mécanisme d'expansion. Mès aquô ten atanben a quauques nocions escampilhadas aici e alai sens cap de sosca prigonda e sens cap de verta- dièra confrontacion amb las luchas vertadièras e las consciéncias dels «èstres individuals o collectius», aquelses meteus que deurián decidir. Plan mai, aquelas nocions, de per lor esséncia trebola, l'abséncia de dimensions contrètas, trúcon lus quadres de referéncia acostumats dels Occi¬ tans e dintron en contradiccion mai o mens franca amb dels éléments o dels esquèmas interiorisats de generacion en generacion. Aquela interiorisacion de quauques esquèmas vira a reborcar l'emergéncia de quauques autres. Mai concretament, emplegar las paraulas de nacion, de nacionalitat, à'autonomia a prepaus de l'Occitania truca de nocions parivas — mès a l'escala exagonala — que la Borgesiá francesa a fach interiorisar als Occitans dumpèi 1789, lo terrenc estant bravament amodat per la Monarquia. Quauques Çoque occitanistas dison se passa en : « Mès agachatz un mocin Espanha pels Catalans, lus Basques... » �34 Mès pasmens las situacions se revèrton pas, de cap de biais. Per çò qu'es dels Franceses, cal enquèra o tornar caldriá entrachar que la Borgesiá a réussit a constinacion, a confondre Estât e nacion, quitament s'aquesta darrièra es luènh d'aver al jorn d'uèi un resson meteus pels joves. Per çò qu'es dels Espanhòls, al sens contra, l'oligarquia a pas réussit una tala operacion, e lo fenomèn nacionalitari a perdurât mai que mai en Catalonha e al Pais base. En mai, lo centralisme en França es totjorn estât ligat, dins l'esperit populari, a un projècte progressista. Aquô's pas que tôt darrierament, al fons, que «lus grands partits de l'Esquèrra», e mai que mai lo Partit socialista coménçon — e encara d'un biais plan vergonjós dire, tuïr — a se una mesclar pas recargament e pam, e conquista de l'Estat d'un progressisme de l'autre (1). D'aquel biais, parlar de nacion occitana o quitament de occitana (aquela expression a un contengut teoric, mès tanben, m'es avis, tactic, en se demarcant de la paraula «nacion» e, d'aquel biais, del nacionalisme classic) es un postulat mèri. De cap de biais la lenga e/o l'istòria pòdon, a nòstra idèia, constituïr las marcas al còp necessàrias e sufisentas de la realitat d'una nacion. N'òm pòt que sostenir que la lenga, coma la cultura al sens larg (los biaisses de far, de soscar e de sentir comuns als membres d'un grop o d'una collectivitat : lo biais de viure »), l'istòria, lo territòri pòdon far partida del culte politic. Sens chicanar, la lenga es un « marcaire » etnic, mès pòt pas èstre agachada coma lo critèri absolut, de tant mai que per çô qu'es de l'occitan, victima d'una repression mai o mens franca pendent quauques sègles, aquesta lenga a bravament escalapetat. De las nacionalitats se quilhon que son bilengas, coma la Bretanha; d'autras atanben se quilhon que partàtjon una lenga amb de las etnias o de las nacions vesinas, coma es lo cas de l'Alsàcia. D'un autre biais, aquô's la nacionalitat estanta o endevenidoira que valorisa e intériorisa quauques « marcaires». Un sentiment nacionalitari, coma tôt sentiment comunitari o a tendéneia comunitària, se deu définir dins los enjôcs modèrnes d'un biais actiu, positiu, per la presa nacionalitat populara « �35 de consciéncia de solidaritats prigondas que fan nàisser maitas solidaritats e pôdon aital èstre la causa d'un «voler èstre » e d'un « voler viure amassa » : n'òm poiriá gaireben dire d'una volontat de poder politic pròpri. Agachem las causas tôt drech : la consciéncia d'èstre o de voler èstre occitan, lo voler far coma Occitan, dins un mot la consciéncia collectiva occitana sémblon en augment, mès enquèra bravament minoritàrias, per dire pas elitàrias. Aquesta consciéncia es bravament pus flaca que non pas la consciéncia d'apartenir a un païs, a un departament e a una région ; es pus flaca, per exemple, que la consciéncia d'èstre avaironés, audenc, perigordenc, gascon o proven¬ çal (2). Robèrt Escarpit, dins un numéro de la revista Autrement (3) consacrai a l'Occitania, força plan sus lo sentiment pels Gascons d'èstre gascons avant d'èstre occitans, e plan mai sovent d'èstre landés, biarnés o bigordans avant d'èstre gascons ; sus lor sentiment d'èstre pas mai latins que mediterranencs ; d'aver una lenga pus escartada del lengadocian que non o es lo catalan, aquò's a dire, coma o estipula el meteus, d'èstre una de las lengas occitanas puslèu qu'un dialècte de l'occitan. Aquela diferenciacion, se cal pas daissar engarçar, ten dels factors culturals e istorics, mès atanben a dels factors économies. En mai, servar aquelas diferéneias, en las organisant e en las adaptant a de las vocacions actualas e endevenidoiras, es lo milhor biais de se gardar de tôt emperialisme e centralisme al dedins : lo principi del respècte de las diferéneias se partatja pas. pas unicament a D'aqui, avançar l'idèia de nacion o de nacionalitat es behlèu plan agradiu per quauqu'unses, mès vira mai a practicar lo principi de plaser que lo principi de realitat. La nacion occitana s'es benlèu botada a camin, mès jos de las formas que son pas de bèl preveire. Partem puslèu de las realitats présentas, de Testât efectiu de las consciéncias localas e regionalas per tal de se'n servir coma cachet. Entemenem de las analisis seriosas sus la nocion d'espaci occitan, las solidaritats e las contradiccions acaptadas, las articulacions diferencialas que manifèsta amb lo rèsta de �36 l'Exagòne, l'Euròpa e lo monde mediterranèu. Cal anar al cap de nocions de la mena de « autonomia regionala», tornar discutar lo descopatge de las régions occitanas en agent totjorn a l'idèia las perspectivas pan-occitanas, en li fasent dintrar dels critèris culturals. Sosquem als camins institucionals que poirián popula- risar totas aquelas nocions e cambiar aital la situacion, tant sus lo plan psicologic que sociô-politic, tôt aquò sens briga voler anar a l'endavant de las formas que l'Occitania poirà cargar dins un endevenidor mai o mens proche. Sèm enquèra plan luènh d'aver tôt lo jôc que nos metriá a biais d'especular aital plan mai utilament. Fargar un estatut d'autonomia per l'Occitania tota, empenada, a benlèu quauqua qualitat intellectualament acometentas, mès quô's plan segur far passar Sant Joan avant Pascas, mobilisar atanben una reflexion que fariá mai de besonh endacôm mai e, ai plan paur, s'asartar a atrapar una autra sailada (4). D'un autre biais, cal prepausar de las revindicacions que poirián acometre lo desvolopament de la consciéncia occitana, mès qu'aquò siasque de las revindicacions que tiron pas davant la capacitat reaccionala d'aquela cons¬ ciéncia, e aquò d'aquí d'una brava rega de camin. Seriá portât a nommar aquò una 'estrategia montanta o agregativa, per oposicion a una estrategia davalanta, o del tôt o res. Aquô's dins aquela perspectiva qu'ai asartat a prepau¬ sar un avant-projècte d'organisacion regionala de l'espaci occitan. Aquel avant-projècte ensaja d'apariar plusiors critèris geografics, économies, culturals ; ensaja tanben de repetar pas a l'escala de caduna de las quatre régions occitanas lus esquèmas centralistas. En mai, vòl pas èstre solament una regionalisacion, mès al contrari pren atanben per principi de balhar la possibilitat de s'exprimir a totas las solidaritats pan-occitanas dins dels domènis de mai d'un ordre, e dins l'encastre d'institucions plan pauc for- malisadas a la débuta. D'aquelas consideracions fondamentalas, l'espaci occi¬ poiriá èstre organisai en quatre régions : tan �37 nòrd-occitana que comprendriá a pauc près regions-programa Lemosin e Auvernha, e que s'organisariá al torn de dos pôles d'animacion economica principals : Lemôtges e Clarmont. La vila mejana d'Ussèl, situada al centre, poiriá ne constituïr la capitala politicôUna région - las actualas administrativa. Una région oèst-occitana formada a pauc près per la region-programa Aquitània, e organisada altorn de dos pôles d'animacion economica : Bordèu e lo complèxe Tarbas-Pau ; e benlèu Mont de Marsan coma capitala politicô-administrativa. - Una région centre-occitana formada de las régions actualas de programa Miègjorn-Pirenèus e Lengadôc, amb - modificacions, mai que mai a l'Est e a l'Oèst. pôles principals d'animacion : Tolosa e Montpelhièr. capitala politicô-administrativa ne poiriá èstre Albi o quauquas Dos La Castras. Una région èst-occitana, enfin, que comprendriá la Provença e lo Delfinat, organisada altorn de très pôles principals d'animacion economica : Niça a l'Est, lo com¬ plèxe Marselha-Tolon al Sud, lo complèxe Nimes-AvinhonArles a l'Oèst. La capitala politicô-administrativa es pas - aici de bèl causir : benlèu Manôsca ? Cada région seriá dotada d'institucions autonômas, mas n'òm pot imagenar una coordinacion al nivèl de l'Occitania tota. Al nivèl institucional, n'òm pot per exemple pensar dins un prumièr temps una o dòs sessions annadièras a las quatre assembladas, als quatre conselhs, als quatre executius de las régions occitanas, per tal de coordinar lors accions dins quauques domenis. Lo trabalh comun e las divèrsas réunions organisadas per lus « E.P.R. » de Lengadôc, de Miègjorn-Pirenèus e d'Aqui- comunas • tània n'es a un prepaus « Grand Sud-Oèst exemple plan piètre (5). de la critica del Plan exemple, mès un » Plan solide, un tal esquèma pot èstre criticat, lo descopatge régional pot èstre bravament afinat e discutit. Me sembla pr'aquô èstre a biais per sensibilisar, si que de non de virar devèrs nautres dins plan pauc de temps la partida �38 la pus mens « montanharda » de l'Esquèrra occitana. Tactiaquò's pas a daissar de pam. Se ausavi asartar un image, diriá qu'avant de plantar de sabents aures teorics, doctrinals e institucionals, nos cal amodar lo terrenc occitan, veire qualses ordres d'engrais li cal ajustar; en un mot : experimentar. cament, Aquò val la de chicanar saber se la naciola lenga occitana n'es quitament una. La sola question pertinenta es de saber s'es util de las far nàisser, e, per respondre a aquesta question n'òm pot que passar per plusiors analisis, practicas e institucions intermediàrias. Tôt lo rèsta n'es que de bargadis. ■ pas nalitat occitana (1) Tornariá pena es una apáréisser al dedins solidament diferentas l'influéncia ordre (2) « dins qu'aquel que se vegèt al Voler viure al pais un espaci geografic (3) Revista « Autrement » o per non, e se del Partit socialista jos de las ideologica de quauque formulacions fédéralisme del meteis sè^le XIX. significá e uman », se realitat pas segurament plan pus voler viure en Occitania, mès pichon. n° 25, junh de 1980. (4) Soi plan d'acòrdi amb l'analisi « estrategica » de Romièg Pach dins l'article La caça de la Quimèra », dins lo n° 6 de « Aici e ara » (febrièr de 1980). (5) Aquestas consideracions son estadas desvolopadas dins « Occitania Encuèi » (n° 9, 1979), e dinS « Quercy Recherche » (n° 32, 1980). « �39 RESSONS... RESSONS... RESSONS.. L'amassada generala del Movement Volèm Viure al Païs' lo 18 de junh a Narbona, siaguèt l'ocasion d'enregistrar una davalada de 30% dels efectius ambe l'an passât. Tanben se posquèt • lo Movement reteniá pas sos militants mai de 2 o problèma grèu, que pasmens lo Burèu nacional pensèt pas utile d'estudiar. La tactica de l'estruci fa pas un movement de massa, çaquelà... constatar que 3 ans. Un * * * Los critics de la premsa internacionala, acampats a Canas, an decernit la « Camerà d'or » a Joan-Pèire Denis per son film Histoire d'Adrien, présentât dins l'encastre de la setmana inter¬ nacionala de la critica. Aqueste prèmi vòl recompensar lo prumièr long-metratge d'un jove realisator. ' Histoire d'Adrien es una cronica rurala. Los dialogues son en occitan del Peirigòrd, e jos-titolats en francés. S'agis donc del prumièr long-metratge d'expression occitana. La premsa parisenca balhèt a aqueste eveniment l'importància deguda ; la premsa «regionala», mai provinciala que jamai, gaireben ne parlèt pas. que li es * * * �40 • L'Association dels Professors de Lengas Vivas (A.P.L.V.) reiien Amassada generala a Lion los 7 e 8 de junh de 1980, nida adoptèt una mocion condemnant « l'emplèc per l'Administracion d'apellacions non fondadas sus de critèris lingiiistics, de mai en mai restrictivas, coma : langues régionales, langues locales e les langues d'oc». L'A.P.L.V. rapèla que l'unitat de la lenga d'òc es estada scientificament reconeguda dempuèi totjorn, e «denega al Poder politic emai als fonccionaris d'administracion de totes nivèls tota autoritat que seriá exercida dins lo mesprètz de las realitats scientificas ». * * Una organisacion novèla en Gasconha : l'A.S.C.O. (Autonomia Socialisme per la Comunitat Occitana) es nascut e foncciona. En mai de sas activitats en Gironda, ont los problèmas màncon • e l'A.S.C.O. editarà lèu contengut nacionalista. pas, un bulletin d'informacions politicas a » * * * • Responsa del ministre Lecat a una question orala de Cristian Laurissèrgues, députât d'Òlt e Garona a l'Assemblada Nacionala, sus l'occitan a la télévision : «Inserir aquelas émissions dins de programas regionals de télévision (...) reven de fach a las substituïr a d'émissions en francés, luôga que se pot que la pus granda part dels telespectators de tala o tala région sàchon pas la lenga regionala. » Es qu'una peticion de mai poirà cambiar quicòm ? �41 LACRAMBA Cristian Rapin. Me derrevelhi. Pauc a las nèblas se deschifrànhon, quita memòria me tòrna. pauc, claras. La mas pensadas vénon gófia negra ont èri tombât. Aviái virolejat, assajant de cridar, coma qualqu'un que se nega. Mas cap de crit èra pas sortit de ma boca... E las maissas me dolián, de tant que m'escrimavi... De badas. Me remembri de la en E aici que Primièr, reveniái. es lo plafon que vegèri. D'un blanc rosat, amb un faissèl de rebats de colors que bolegàvon. Escobàvon, paret a per provenián de las cortinas. E que temps, tota la susfàcia brilhanta, de paret, coma se d'automobilas desfilàvon per carrièra, amb los lums alucats. Puèi vegèri lo papièr destintat de la tapissariá, amb sas regas verticalas d'una monotonia inausida. La massa sorna de la limanda. La vesiái escassapenas mas ne devinavi l'odor. Noliá a linçòls nets, pelhas vièlhas e a naftalina. Aquela odor de convent, un fadassa, me teniá en respècte... Aviái coma l'impression que tota la joventut de ma grand Margalida i èra enclausa, desflorada e passida, mas viva encara dins lo blanc leugierament jaunit de la farda a pauc Mon uèlh se portèt sus la crosada, amb los ridèus de tul grisàs, puèi sul grand miralh rectangular, pausat sul rebaucet de la chaminèia. e Tôt èra endreç. Dins un convencir que los tablèus plaça, pauc darrèr esfòrç levèri los uèlhs per me èron tanben aquí. Òc-ben, èron en vesedors. Lo primièr, a mon cabeç, èra La Carga de �42 Reischoffen : lo qu'aimavi mai : l'efècte que produsiá s'afolava pas jamai. Lo vesiái ara, dins l'escur, e aquela terribla marèa de coirassièrs s'asondava sus ieu coma cada matin. L'autre reprePartenon, mas un Partenon negat dins un cèl de plovina, amb, sul primièr plan, un flòc de rivatèl que miralhava sentava lo un cèl ennivolat. Tôt èra endreç. Sufisiá d'aqueles paures objèctes per me rapelar los temps ancians. La pregària, de genolhons, davant una Santa Vèrge de métal, tota emmantelada d'argent, coma una reina d'Opar; los dialogues ambe mon fraire Miquèl, quand nòstres lièits èron de barcas sus un fluvi de sòmi ; la mercanda de calhats que passava amb sa bicicleta que son portabagatges retipava una albarda ; lo vendeire de joncada, amb son ase dolent, que li escasiá de tustar als contravents ; e mai que mai lo temps de l'estiu que i veniam per dormir las doas oras, e tant de causas... Me revelhèri completament. Un esclaire mai viu resquilhèt entre los contravents. Lo vièlh fautulh de la tanta Julieta espe- liguèt dins l'ombra. Lo saile que l'amagava li donava un aire impersonal. Es aqui que ma femna Jordana s'èra assetada lo jorn que me venguèt anonciar qu'èra prenhs... Quand moriguèt, i agèt un fum de monde que venguèron. Me rapèli que s'èron agrumelats en silenci entre la limanda e la chimenèia. Èra coma se me los vesiái... Pr'aquò, i aviá longtemps d'aquò... Tant longtemps... Èron tornarmai a pauc près totis aqui... Coma dins un cachamal... Immobils, d'una tristesa convenguda, quasiment inexpressiva. I aviá lo Lamaison de Sangruèra, lo Rabasson de Larrard, la Monicanta, que son nom d'ostal i aviá pausa que l'aviái obli- dat, Lo Carcalhet, un brave caçaire, l'Arquièr e l'Arquièra, lo Mimon, la Maria de Combabonet, e una cordilhada d'autres... Me sentiái tôt feblôt mas patissiái pas. Li rivatèl del Partenon lusissiá dins la sornura. Lo monde demoràvon muts. Sabiái qu'anavi passar. Ma vida m'apareissiá coma un film pro una mena de cort-metratge. De sovenirs desapariats se butassàvon dins mon cervèl : ma maire que me veniá derrevelhar per l'escòla : « A l'escòla, peteiròla, zin ! zin ! zin ! cada matin ! » ; lo can Sharic que me sèc dins la nuèit e que va beure las estèlas dins un chapòt ; lo pichon tren desafectat dins lo rapide, en Argeria... camp de Roibà �43 Qualqu'un diguèt : « Se met a desvariar... Es pas bon signe. » foguèt mai viva coma se volguèsse brigalhar los contravents e los murs. Una femna diguèt : «Vau duèrber la crosada... A besonh de respirar. » Tôt d'una, la clartat S'ausiguèt la vièlha manilha que canhiulava dolentament. La Una ondada de lutz s'espandiguèt pel finèstra foguèt alandada. membre. Un fum de monde èron assetats sus de cadièras plegadissas e picàvon de las mans. Un tronodre d'aplaudiments. La lutz dels projectors rajava a flar. Lo Lamaison de Sangruèra, lo Rabasson de Larrard, la Monicanta amb son maquilhatge espés, totis los qu'èron aqui, se clinèron cortesament cap al public. Me volguèri mastar sul lièit per veire mas las forças me quitàvon. La cap me virava. Tornavi tombar dins lo potz, mas aqueste còp, sabiái que remontariái pas e que la casuda anava durar una eternitat, una segonda... ■ AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de crompar Aici e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLEGAS ! ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �44 AICÍ E ARA A PUBLICAT: Francés SEVERAC TEMPSES |lj| «« AICI E ARA » 1979 Francés Severac TEMPSES : «La parution d'aqueste pichòt recuèlh de poèmas. perfiècha rigor. me sembla un eveniment d'una importància analòga a la qu'agèt. en 1965, la de Cançons Mauvolentas. Teni, en tôt cas. Tempses per lo primièr libre de poësia critica jamai escrich ironia e simpatia ensemble en lenga d organisai amb una — — oc. » 14 F franco. Ives HOQUETA �45 LA FÈSTA A MONTSEGUR Aristides Roqueta. Aquò's Renat Nèlli, grand coneisseire de la Poësia d'òc e irrem¬ plaçable descubridor de talents novèls, que revelèt al monde, en l'an 1972, Io galant poèta Aristides Roqueta. L'importància d'aquel escrivan discrèt es comparabla, ço disiá quaique illustre critic, a la d'Omèra, Dante, Shakespeare, Racina e Fulbert Cant reùnits. Sa poësia sacrada, escricha dins lo secrèt d'una paura cellula de seminarista, es tota marcada d'una inefabla e divina grandor. » « de prumièira força. descubrir al public aquesta segonda facieta de son talent requist. La Fèsta a Montsegur, que publicarem en doas partidas, es la relacion fidèla de las ceremoniás que se debanèron en 1972 sus nôstra Montanha sacrada. Aristides Roqueta, amb una falsa barba, lai èra dins una fervorosa Mas Aristides Roqueta es tanben un prosator Aici e ara s'onora donc grandament en faguent anonimetat. Al rampèl de Norbèrt Lapompa, un fum d'esquerrolistas e d'activistas de Montpelhièr, flancats d'una chormalha de mili¬ tants cabelats, afogats e bramaires, s'èron concentrais sus los penjals del Puèg de Montsegur. Lo Norbèrt aviá récupérât d'orators divèrses apartenent a l'ecumenisme clericalò-maoïsta, dos o de la Liga per Vèspandiment de l'Ateïsme jos la conducha del canonge Tostona, una delegacion de las Damas crestianas per lo renovièr marxista de la Glèisa de França. Lo servici d'ordre èra assegurat per d'unes joves de Farem tôt petar. très représentants cristic a la Glèisa Enganats per e, la propaganda ambigua del Président de la Republica occitana, qualques clandestin membres del Tèrç-Mond èron �46 tanben venguts al rendètz-vos, sabián pas trop per qué. N'i aviá de totis païses : d'Arabes, de Negres, de Turcs — los Teurs de Tartarin d'Afgans, emai doas polidas filhas escapadas de l'Harem d'Amin Dadà, que, pertot ont passàvon, soscàvon pas, coma totas las minetas un pauc afranquidas, qu'a faire de for— matges de cabra — téisser de pelhôcs. Recampatz-los totes, aviá proclamât lo e Dieu reconeisserà los sius. canonge Tostona, Tôt aquel mond — per la màger part d'obrièrs d'usina, de comunistas serioses qu'esprovàvon pas lo besonh de se singularisar per una fantasiá de marrida lei èron plan correctament vestits de tricots espesses e de complets un pauc passais de mòda, mas confortables. Per contraste, los occitanistas s'èron gaireben totes desguisats, los unis en sorcièrs negres del temps de la colonisacion vertadièra, los autres en dançaires bantós o tibetans. Norbèrt Lapompa lor aviá balhat lo mot d'ordre : «La revendicacion occitana deu èstre ludica-lubrica coma un Carnaval revolucionari. » Quant als «Occitans luchaires», que per eles lo misérabilisme es totjorn de régla, semblàvon — o de falses d'Aztequôts peluts mendigòts. Part lo desguisament, donàvon totis dins la mèma uniformitat, sas lunetas pel solelh que lor fasián d'uèlhs grosses coma los de las cigalas del Felibritge, e los jornals — Le Monde o Le Nouvel Obsen'ateur que, caucion o precaucion, despassàvon de sas pochas. La borra lor manjava lo amb — visatge, e los qu'èron mistoflets, auriatz dit que s'èron empegat sus las gautas una falsa barba : retipàvon la « femna barbuda » de las fièiras. Las filhas, elas tanben, portàvon la barba, mas pas al même endreit, e la mostràvon pas que per intermiténcias e d'un biais fugitiu, a l'asard dels entregats exibicionistas que fasián sus jovenets e un pauc l'erbeta. * « * Tanlèu arribats, los militants se metèron a o profanar tôt : la tèrra, lo cèl, l'aire, l'aiga e lo silenci de lTstòria. Avián ja dubèrt las boitas de consèrvas ; los transistors dintràvon ja en transa. En veguent aqueles masques, las vipèras que trèvon los abords del Castèl prenguèron paur e s'embarrèron dins sos traucs ; Montsegur s'amaguèt jos un cèl vengut neblós, e los perfèctes dins lo �47 Paradis. Emai i son encara, se ne cresèm Marti : « Segur i sètz, darrèr l'asur... ». lo galant trobador qu'aguèron fait sos besonhs — los ornes en cascada precipicis e las minetas en riusses menudets dins los bartasses (al risc de se far fissar per las viperas) — s'installèron en cèrcle e se mostrèron d'en prumièr pro atentius a çò que s'anava debanar. Foguèt lo Paire Masenganat, predicador de tusta, especialista de la descolonisacion de las abadiás, que durbiguèt la sesilha. Cossi rendre compte de la riquesa e de la prigondor del siu presic, vertadierament inspirât pel Sant Esperit ? Entre fàcia als 0 caldriá tôt citar forra-borra. «Los récits de l'enfantesa del Crist son pas brica istorics», afortiguèt lo crestian maoïsta. « La naissença verginala de Jésus sembla pas coërenta : getariá una sospecha e un discrédit sus la sexualitat e lo maridatge ». Lo diable, ço diguèt encara, es una allegoria, una personalisacion poëtica. Se Dieu foguèsse omnipotent, la siuna existéncia seriá incompatibla amb lo Mal... En un sens la Fe se noiritz de çô « que li adutz l'incresença, de çô qu'es pas crestian... L'idèa de qu'es pas d'origina crestiana, es puslèu l'immortalitat de l'arma, nociva », etc. N'acabariam pas de raportar aici totas aquelas bêlas paraulas, qu'èron aitantas revelacions pels Occitans que las escotàvon. Emportât per son inspiracion, lo Paire Masenganat ne venguèt a declarar en substància : « Lo vertadièr cristianisme, mos fraires, es en China que lo cal anar trapar ! » Mas s'enseguèt una tempèsta del tron de Dieu, que res daissava pas preveire : Vendut ! Porcàs de recuperator ! li bramàvon de pertot. A bas lo Jésus ! Avalisca lo Confuciús ! Déféra los bonzes ! Son totis — a metre dins Un grop bartasses lo même sacàs ! » de Vietnamians, espelofits e furioses, èron sortits dels de deménis de lor boita, e volián chaupir lo paure coma monge... Som plan d'acérdi amb vosautres ! respondèt suavament. M'avètz mal comprés ! Ai solament volgut dire que lo Maé èra mai autenticament crestian que non pas la màger part de néstres ritors integristas. — Sulcép, aplaudiments, injurias, vociferacions de s'entrevescar mai sul campus, e la contestacion de venir generala e confusa. Davant que d'obténer un silenci relatiu, lo Paire Masenmai que �48 ganat foguèt obligat de subir lo contra-sermon d'un Occitan tibetenc, que degun comprenguèt pas de qué s'agissiá, nimai a quai s'adreiçava. Parlava pel plaser de s'exprimir dins l'occitan aproximatiu que veniá d'aprene en dos meses audiò-contraceptiu per — e subretot parlar. pel plaser de Enfin lo Paire poguèt desvolopar lo darrièr punt sa dicha, que se resumissiá gaireben an aquò : se lo metòde l'escotar la conclusion Es ara necessari d'interpretar scientificament las Escrituras, sens i mesclar de fantasmagorias. Lo quite suplici de Jésus sus sa crotz demòstra clarament e objectivament que lo Bon Dius es mort, e plan mòrt ! A nòstra epòca, mos Fraires, òm deu pas creire als tornamòrts, nimai als fachilhièrs... » de Macarèl ! se pensèt tôt fort per un ritor ! e « — naut lo bèl poèta Léon Cablas, i va Se lo Bon Dius es mòrt, anem faire l'amor ! s'exclamèt un grand bogre de Caunas-Menerbés desguisat en Emir petrolièr. S'èra levât del siu sèti e s'esforçava d'entraïnar vèrs los bartasses una pichona en mal d'evolucion, que las idèas del bon Paire avián vesiblament trebolada fins al pus prigond de son èime. Astuciós coma los dervis de son — espècia, Masenganat faguèt semblant de creire que pecarián pas de tornar. Mas vesiá pas sens inquietud — car èra plan bavard — los autres joves, devorits eles tanben d'un prusiment erotic, faire mina Un coble s'esquivèt, puèi degun... que los sordes. pus. Descoratjat, lo Paire faguèt se tornèt sèire sul rocàs, entre lo liquen non un un autre, e, a de quitar lo cam¬ la fin, demorèt pas grand signe de crotz maoïsta pas sens aver e desplegat Le Monde e sas ancas. * * * Norbèrt Lapompa, jutjant d'un còp d'uèlh tôt militar que lo succès de la manifestacion dependiá de son eloquéncia finaudèla, se coitèt d'intervenir per empachar que tôt aquò virèsse a la fornicacion anarquista. E puèi voliá plaçar son discors capolierenc que polissiá dempuèi très meses. Los sius fidèls li avián �49 la clapareda, una mena de pedestal. Mas, per per èstre en contacte mai estreit amb las manidas, refusèt de s'i ajocar. Sens faire esperar son monde, lo tribun del còl rotlat e dels bèlis uèlhs lunaris s'auborèt, magestós, e comencèt sa charradissa : montât, dins modestia e Camaradas occitans, camaradas tibetans, del naut d'aqueste vièlh castèl catar... — Côp sèc un tron d'aclamacions, un auratge d'aplaudiments s'enairèt cap al cèl coma lo remolin dels sègles : « Viva lo papa d'òc ! Viva Norbèrt Lapompa ! » Puèi lo silenci se faguèt, plen de tendresa concentrada e d'admiracion difusa. Lo Norbèrt prononciava son sabir occitanô-provençal ambe l'accent impagable dels universitaris miègjornals que se son exercits tota l'annada a parlar ponchut a l'ocasion de las sotenenças de tèsis. Lo mot prestigiós de Mitt 'ròn tornava dins caduna de sas frasas. — Qu'es aquel Mitt'ròn ? demandèt de Pesenàs un pauc a votz escura una filha piòta. Lo professor Grasalgas, autor d'un obratge fort remarcat sus la letra W en vièlh occitan, qu'èra assetat a costat d'ela, manquèt pas de li explicar distrait rand e — tôt en li palpant las popetas, coma s'èra près per son subjècte — qu'aquô signifiava « Mitter¬ ». Los Arabes e los Teurs, que lor passivitat fatalista es plan coneguda, pareissián intéressais e desiroses de s'instruccionar. Norbèrt Lapompa n'èra a celebrar los meritis de l'Ecologia, e ressortissiá dels versets que degrunava que caliá s'opausar a tôt prètz a la construccion de l'usina polluïssenta que lo Conselh de la Comuna s'èra mes dins lo cap d'installar sul Puèg de Montsegur. « Çò que fa besonh a l'Occitania, sosteniá l'orator amb d'arguments percutants, aquò son d'usinas sens chiminièras, de bornais d'abelhas qu'òm enfumariá pas, de fabricas d'aiga de lavanda e de limonada d'Alet. L'avenidor d'Occitania passa per l'industrialisacion. Es inadmissible qu'òm récupéré pas l'energia que se despensa inutilament dins las crambas venalas ont joves e vièlhs van faire l'amor ! Bastariá que metèsson dejós los lèits d'acumulators e de comptadors de brandidas. A aquel prètz Occitania seriá enfin mestressa en çò siu, e capabla de fòrabandir los toristas embrutissents e salsissotejaires ! » Sabi pas per quin miracle los Teurs e los Afgans comprenguèron lo sens de la darrièra frasa ; se sentiguèron visats e vergonhoses e, discretament, estremèron los papièrs grasses. �50 Emai d'unis los se ecologistas, los en chapèron. Mas tre qu'aguèron remarcat que despièch de las exortacions de Lapompa, durbissián maitas boitas de sardas a l'òli, que las filhas tornàvon alucar lo fòc per rescalfar lo cassolet, e que, a qui milhor, salopejàvon lo païsatge, mesclant a las sentors montanhòlas la fumadissa de las carns grasilhadas, nòstres Orientais jutgèron que, plan segur, l'Occident èra poirit, trop portât a confondre la bostifalha e la Revolucion... ■ (Seguida efin dins lo La Fèsta a Montsegur. numéro venent) �51 LIBRES NOVÈLS Lucian Lescon : L ESCALIER DE LAS COLHONADAS (Saint Prix, 1980) Très Occitans que se son resdins l'avion lòtjon a la Novèla-lòrc dins très crambas vesinas, al nonanta-seisen estatge d'un grata-cèl. contrats Un jorn pana que tôrnon de passejar d'electricitat ; lo : rnonta- davala monta pas nimai non davala. A paupas prénon l'esca¬ lier e, per languir pas, racónton d'istòrias cadun son torn. Lolegeire letrut aurà reconegut dins' aqueste argument la parodia d'un illustre precedent literari. Aici donc nonanta-tresen se con- tar. Mas Lucian Lescon n'a causi- das e illustradas catôrze demest las milhonas e las pus amusantas. estatge, es un pichon cap-d'ôbra que sas consequéncias poirián balhar matèria per un segond tòme... En espé¬ rant legiretz aqueste, d'un cap a l'autre, en riguent de bon còr. Sauprem pas jamai quantas aquò durèt, ni tanpauc Occitans agèron temps de ramelet d'istorie- tan-francés. La darnièira istòria, contada al Romièg PACH. d oras quantas de colhonadas los valents un plasentas e gorrinas, escrichas dins una lenga rica e naturala, plena de paraulas e d'expressions gostosas que lo Lescon a pas popadas dins un diccionari occitas (L'Escalièr de las Colhonadas se comanda per 10 F franco en cò de l'autor Camille Prix) : Lucian Lescon, 2, allée St-Saëns, 95390 Saint- �52 HISTOIRE Andriu Dupuy : CHRONOLOGIQUE DE LA CIVILISATION OCCITANE (Tomé prumièr, 1980) L'Istòria Cronologica de Dupuy un trabalh monumental, fruch d'annadas de recèrcas meni- vision compléta dels subjècimportants. L'iconografia — e sabèm lo suènh que Dupuy i portava dins sos obratges précédents es fort rica : cada pagina es illustrada de fotòs, dessenhs, cartas, una tes es mosas. Del temps que d'autres ficelàvon divèrses articles escriches sens vertadièira collabo- — racion, per los vendre a Hachette jol titol de Histoire de l'Occitanie (luôga que teniá mai dels mélan¬ ges universitaris que de quicôm mai) Dupuy realisava l'òbra utila e originala que digús jamai aviá pas gausat s'i atalar. retraches, causits per facilitar la lectura, que dóblon l'interès del tèxt. Dupuy a sachut utilisar amb intelligéncia la competéncia d'un documentalista e d'un illustrator, réalisant atal La sintèsi que fa de l'istòria de nôstra civilisacion es remirabla d'intelligéncia, de sens critic d'esperit didactic. En un mot de clartat. (classât la Cada e : eveniment data-clau) reçaup li es deguda, dins d'analisis tôt côp plan desvolopadas. Lo retlèu atal donat a tal o la plaça a seu que tal eveniment, tal o tal personatge, compensa largament l'as- pècte un pauc monotone qu'auriá poscut aver una simpla enumeracion cronologica. Ademai, un sistèma de remandadisses entre datas relacionadas permet d'aver Un un trabalh de nivèl professional. Aqueste prumièr tòme partis de las originas per s'arrestar a 1599; dins lo segond, anonciat per janvièr de l'an que ven, i caupràn divèrsas taulas analiticas (tèmas, noms de luòcs, noms de personas) que faràn d'aqueste obratge tanplan un diccionari toponimic, biografic e de civilisacion. Dupuy vòl metre l'Occitania a la portada dels Occitans. Son tra¬ balh de vulgarisacion onora grandament l'edicion occitana modèrna, e s'amerita un plen succès. Romièg PACH. rendut-compte serà publicat dins aquesta cro- nica per cada obratge mandat en Servici de Premsa. Informam los Sénhers editors que poirem pas rendre compte dels libres que nos seràn pas comunicats. �53 André Hampartzoumian, Claude Manceron : LES VIGNES DE LA MER (Hachette, coll. Chêne, 1980) La prefàcia de Claudi Manceron qu'acompanha aqueste libre de fotòs es pas famosa. A s'esquichar per cercar quicôm d'original a dire, òm tomba aisidament dins jòc de las frasas confladas e vòl pas dire grand causa. Las subrebèlas fotografias d'Andriu Hampartzoumian, recampadas dins un polit escrinh, aurián saique méritât una mon¬ tera de mai de prètz. Çò prumièr que se remarca, dins aquestes images d'un pais que coneissi plan, es la doçor de lo bufècas. Finis que las colors, contrastes. la Lo discrecion contrari dels de las postalas opt lum e ombras setrdcon, de l'image estereotipat del Lengadôc de la vinha coma lo cartas véson los toristas a la recèrca de lor Florida bon mercat, o lo Cha¬ brol de Caminarem, que ambe lo Saharà. Luènh de las confond banalitats de mòda, lo Lengadôc de Hampart¬ zoumian es un païs armoniós que se tasta a solelh-colc, sentis a primalba o quand las colors s'apastelison e que las ombras calinhon las pradas e la mar. Qualques images d'ajustas setôe se de corsas de buôus e de carnavals fan pas doblidar la subtilitat de las mièjas-tintas, rias, qu'es çô pus bèl e pus original d'un reculh plan capitat. Coma se caliá venir d'un pauc pus luènh sentir l'èime d'un païs. Lengadôc de la mar, aquô o sabi, a bufat aicí sul còr e sus las pelliculas de Andriu Ham¬ partzoumian. per L'èime del Caries de BÈLA-SÈRRA. Jaume Chauvin : COMA NESTIALA DINS LO RIU (I.E.O. e F.O.L. de Cruèsa, 1980) L'edicion en Occitania qu'ei un fenomèn hèra curiós, dont s'ame- ritaré un estudi. Atau qu'ei ua régla adara, quasi : los libes �54 estampats que son sii reedicions nosauts de grands classics dont agossim amat melhor qui demorèssin oblidats, sii immortaus caps-d'òbra l'estona, d'ua hamilha crum. lengadociana hèra célébra per la soa modestia legendària. E per los libes de qualitat qu'ei lo contrari d'à hons : que son condemnats a l'ofsèt e a la roneotipia. l'èrba medisha Atau en e unica 1980, lo bèth libe de pròsas deu Joan-Pau Creissac qu'ei tirât sus papièr de gabinet. Medisha causa peu vadiu reculh de poëmas deu Jaume Chauvin, dont ei revelacion, eth tanben. hèr abstraccion de la presentacion un drin tristòta, dont ei excusada la situacion per encara precària de l'occitanisme en Cruèsa, tà'ns deishar en.hatilhar per lo contengut. Jaume Chauvin, autor d'ua Que'ns ua eau gramatica deu dialècte Cruesenc, qu'ei tanben un excellent poëta d'òc, dab ua votz shualicosa e hòrta. Nòrd-Occitan com la Delpastre, que viu dens ua tèrra de legendas, e ne parla dab paraulas ambirlantas de posoèr. Que gaha delicadament per la e haderia escarsa de lo quotidian de tôt l'arma umana que vien païsatge misteriós de pelena, de proba e de tensa L'amor que s'identifica dab e l'arriu. Tota ua vita, ine heruja, que chiscla a cada arrega. Lo ritme qu'ei inspirât de las melodias trobadorencas, dab retorns sabents de rimas que dónen au contengut significant, tôt shau, lustror estinglanta. Atau l'òmi curiós de l'evolucion de las letras d'òc modèrnas que diu legir Coma n 'estiala dins lo ua riu, dont ei ua ôbra poëtica de hauta qualitat. Mès n'es pas totun lo son sol interés. Aqueras visions embirlantas de gòrra e de brana, literariament dificilas de classar, que sedusiràn los lingiiistas, dont trobaràn dens las dotze paginas de la fin informacions lexicalas e fonologicas hèra interessantas suu dont parlar occitan de la Cruèsa. demôra mau coneishut, e qu'ei daumatge. Pascau RODRIGUEZ. Raymond Busquet : L ARBRE DE NOÉ (Fédérop, Lion, 1980) Ramon Busquet, coma totes los poètas, totes los escrivans, parla d'el. A la prumièra persona o pas. Mas dins sos poèmas descubris- �55 totjorn en filigrane, l'image positiu o negatiu de força causas sentidas. Que nautres sabèm, e que Busquet a pausadas sul papier. Saique es aquò un poèfa : qualqu'un que tira del viscut individual l'expression d'un sentit sèm collectiu. N'es atal de Busquet, de tôt biais, dins aqueste Arbre de Noé. Per riscar una comparason musicala (mas musica e poësia s'apà- parlar de musica de cramba. Als antipòdis, ovesètz, de la poësia pesuga d'un Lafont (son prefacièr de Aquò ritz quand plòu), que fa sonar los plan), rion coires e poiriam los tamborns. Busquet a per el l'avantatge incomparable d'èsser pas un dialectician desguisat en poèta. Son economia de mejans es una riquesa. Pas un mot, pas una sillaba de trop. Armonia totala : la perfeccion ritmica de sos poèmas impecablament réglais, la retrobam dins aquestas pròsas cortetas. Se sap que Busquet, poèta d'expression francesa, èra passai a l'occitan sus la fin de sa vida. Mai qu'un occitanista poèta, èra, el, emai en «lenga estrangièra, macarèl ! », un poèta occitan. Silvià REBIÈRA. Mas Renat Nèlli : LES POÈMES D U CHANVRE INDIEN (Thierry Bouchard Editor, Lòsne, 1979) Lo misteriós Lallemand escri- guèt au sègle passât un libre profetic, intitulât Le Hachych, ont dedins i cabisson en gros lei gràndeis idèias que trigossaràn lo sègle vint. Rogièr Barta ne parla dins son Idée Latine, que Lalle¬ mand ne foguèt un precursor. Lo canebe indian de Nèlli tèn mai d aquel hachych profetau distinguit, 1 erbeta que lei joines d ara ne ròtlon tristament dins un e de tôt segur, que de canton escur e liceans un joint crUumós pèr planar un brieu e fugir desesperadament leis amars vertigis de la pensada veràia. Coma l'Ernst Jiinger de Annâherungen, Drogen und Rausch, Nèlli emplega la drôga per penetrar dins lei cam¬ bras sécrétas d'aqueste e monde, lei sosterrans aquélei que revèrton estranhament lei nethermost caverns de Lovecraft. E d'aise dins l'ôrt incèrt e mirgalhat de l'èime ont leis angoissas metafisicas se vènon vanelosament, voluptosament, e vanegam �56 mortalament barrejar amb lei simbòls movedis de la psicanalisi freudiana. La recèpta Chambolle que ja coneguda : es la poèmas occi¬ tans de Nèlli, qu'aqueste libre ne représenta lei retombadas francofbnas, instructivas a mai d'un titol. Eissits dau regiscle d'una granda reflexion au travèrs dau lengatge occitan, ne represénton dins lo camp semantic franchimai rebat frelha sembla es deis incomparables mand Musigny Mousseux en Euromarché, 1969 e en que çè occitan lo sublim francés farfantèla retoen rica gratissa. L'occitan, va fau dire clar, es mai evocator, mai pintre, mai colorât que lo patoés dau Nòrd. Lo sèns dei mòts i a pas subit aquela malastrosa devaluacion, e l'impacte emotiu de cada paraula rèsta intacte. Mentre qu'en francés, sol un espessiment sensitiu sabènt de la construccion verbala qu'una translacion rasonada. Pèr lei pàurei Francés dau Nord qu'an pas la chança de podre legir lo tèxt originau (un Francés, aquò se saup — voie dire un vertadier — coneis que sa lenga) aquò repré¬ senta una possibilitat seriosa d'aprôcha de l'art de Nèlli. Mai limitada, tanbèn, que lo francés dins sa leugieresa trasfòrma lo pòt restablir la força nadiva dau lengatge (tecnica brevetada Saint un John Perse, René Char, etc.). Donc delici requist, mai sublim que l'ori- un netament mens ginau occitan, qu'aquò nos ne fai languir que mai l'edicion anonciada despuèi mai de cinc ans... Joan-Miquèu BRISSET. ACABA DE PARÉISSER • « Recèrcas espeleologicas dins la part miègjornala de la dels Causses. » (Activitats del G.E.R.S.A.M. région 1976-1978). 26 • « Bulletin n° 7 du léologiques et pajas. Prètz : 6 F franco. Groupe d'Etude et de Recherche Spé- Archéologiques de Montpellier. » 80 pajas. Prètz : 35 F franco. Lus prumièras publicacions occitanu : una inovacion espeleologicas scientifica importanta. De comandar a en lenga la revista. �57 AICÍ E ARA A PUBLICAT: Aicí e ara i OCCITANIE : UN PAYS POUR DEMAIN SOMMAIRE Un Pays pour demain 5 L'Occitanie à la recherche de son « èime (Marie-Claire Viguicr) « La seule \éritable Patrie 7 » (Henri Fabré-Colbert ) I-e comportement 15 politique des Occitans e pèr li Pais d'ôc d'avant-gard/; d'Occitanie La tradition en 29 .13 •> ( Bernât Gieli) .41 au en Les Juifs ( Félix Castan ) du Roquefort ( Richard Clavaud) 75 .... 79 Occitanie en Ardèche (Jaumcta Beau/.étie) en Prctz 63 69 Occitanie ( Marcel Drulhe ) pays 37 Numéro fôra-tièira. .. plastiques (Chantai Bcnayoun A: Pierre-Jacques Rojtman) Marchés ... 53 » gréco-latine et les Arts Occitanie ( Hugcnic Dubrcuil) Vivre Occitaniser l'École (I.E.O.) Provcnça L'Art 19 1975-1980 : cinq ans de mouvement occitan dans l'Aude (Jean-Pierre Laval) Pèr « Les vieux (Michel Groselaude) •' Los Occitans parlan als Occitans ( Joan Lar/.ac ) Jaurès repatriat ( Jôrdi Blanc) » : 2(>F ... 83 89 �58 PERIODICS òc (2, carr. de l'Ancian Corrièr, 34000 Montpelhièr) N° 6 Mai de 1980. - D'unes que i a se pensàvon que la mòrt d'Ismaël Girard, fondator de Oc en 1923, seriá una ferida mortala per aquesta revista. Mas Oc tornèt partir, numéro 6 de legissèm de e n'es déjà al novèla tièira. I tèxtes literaris de sa bona tenguda, e de cronicas interessantas sus las questions de lenga e de literatura. Ôc es un rebat fidèl de las tendéncias modèrnas de la creacion literària en lenga d'òc, ont un biais d'escriure « tradicional » costeja, sens s'i opausar, de tendéncias mai modèrnas. Es de notar la plaça granda quitada a la pròsa, çò qu'es un signe de santat e de maduresa per nôstra literatura. Demôra pasmens una causa de plànher : las fautas d'ortografia e l'ignorància totala del sistèma d'accentuacion de la lenga occitana; qué diriam d'una revista literària francesa que fariá atal? tièiras precedentas de Oc èron pasmens d'una tenguda orto- Las grafica irreprochabla. Romièg PACH. AUTREMENT Jacòb, 75006 Paris) Numéro especial Occitania (27, Lo numéro ment es especial lo fruch de carr. d'Autre- l'impossible maridatge populisme entre e un un nacional- torisme intellec- �59 d'esquèrra de tipe : « Je ne pas bronzer idiot». Sens comptar aquela mèscla de senti¬ ment e de fantasmes de mòrt e de tuai força bon, amb veux crecion. Sembla que, per una part lagremas que d'unis créson èsser vertadièr populisme. De tôt biais, lo populisme occi¬ tan es mòrt. Francés Dubet o ditz a la fin, mas coma per la mòrt del socialisme, lo faire-part es pas arribat per totis los autors. De populisme autentic, énor¬ me, trufandièr, n'avèm un pauc ambe Ives Roqueta. Mas es dins l'Écho des Corbières qu'es a sa plaça, e que sembla pas una fuèlha penjada sus un autre, albre, coma aici. Los legeires d'Autrement, los cal pas espaurugar. Alavetz lo d'unis articles de fons de l'introduccion e son cortats de l'analisi. L'autor i reconeis pas son ôbra ! Mas çô pus principal es l'entrada dins la carrièra del P.C., s'avança pas politica miegterranèa de l'U.R.S.S. es explicada ambe d'esclopasses dins l'article de Herbert, qu'auriá poscut èsser que, aqueste còp, mascat. La un bricon de dis- de l'Esquèrra, l'admiracion de l'Ayatollah ven obligatòria. Aiçò nos mena plan luènh de l'Occitania. Senhalem Jaurès gulaire, l'amie Pertuset, e l'article que deviá un dessenhat per privât de illustrai-. Tôt simbòle. un En escambi, J.-B. Domeng, capitalista internacional e miliardari del P.C.F., especialista de comèrci exterior agricòla, a l'onor d'èsser batejat lo sol capitalista nacional qu'agèssem. Fin finala, e d'un punt de vista estrictament jornalistic, aquò es legible tants i a e vendable. Mas los mili¬ traparàn pas grand causa chucar. Una ocasion de per- totjorn, d'evaluar lo rapôrt de forças entre Paris e nautres, que, a força de dire que sèm morts, finissèm per duda, fauta, o coma creire. Norà CARON. L ASTRADO (2, carr. Vincent Alègre, 83 Tolon) N° 16- 1980. L Astrado es una revista espessa, de bona tenguda, que Pareis un còp per an. Lo director Procès de l'Occitanisme e de Considérations sur le Félibrige, ont reprô- n'es Lois Baile, autor del �60 cha al prumièr movement de voler trocejar la França, e al segond d'èstre una cola de repapiaires. Amb aquò s'es fach força enemics, e una reputacion de rebor- soguèssa de michant ligar. Lo jovent afogat qu'escriviá de poèmas nacionalistas inspirats de Calendau e de La Comtessa es devengut un Debré provençal, mas un Debré qu'escriuriá en occitan, çò qu'es plan mai triste... Nòstre galant polemista a pas- sièr caparrut. L'Astrado manifèsta son antioccitanisme en publicant de criticas canissas contra tôt çò que mens porta lo mot occitan o Occitania. Lo « complot occitan », tal un òrre càncer, espandis sas métastasas de pertot. Lo quite felibritge li durbis las portas. Se los occitanistas sémblon divisais, es una tactica diabolica per enganar lo L'Astrado a pas se jamai parlada. Lois mistralenc, provençals força talents verta- qu'aqueste trabalhaire arderós, empetegat dins una teriranha de contradiccions, consacre son vam e son energia a la destruccion de son pais puslèu que lo contrari. fa donc propagandista de declarar a fach de excellenta revista dièrs. Rason de mai de regretar l'expression lengas d'òc (al plural), çò que l'empacha pas de se una ont remarcam L'Occitania es una invencion. L'occitan una lenga artificiala que Baile de criticar la medio- culturala, plena d'interès e totjorn ambiciosa : lo numéro 16 présenta de tèxtes de prosators monde. digús rason critat, ont que siága. El Silvià REBIÈRA. emai c. 1.0.0. bîiiehs Aïs Cercles occitans, librariás, militants occitanistas, etc. Vos prepausam las condicions seguentas per las coniandas gròssas de la revista : De 5 a 15 exemplaris comandats : 25 % de remesa. De 16 a 25 exemplaris comandats Per mai de 25 exemplaris : : 30 % de remesa. 33 % de remesa. Passatz las comandas ambe pagament junt, sioplèt. ��N° 8 Agost de 1980 SOMARI Editorial Los : Cap legeires P.N.O. : (R. Pach Débat : las e a un nos partit occitan ? escrivon I 5 ambiguitats del dogmatisme J.-P. Laval) 7 Revirar ? Revirar pas La situacion linguistica (Marcèl Cortiada) Josèp Carbonell, ièr (Marcèl Carrièras) e Tribuna liura e : Sòmi en ? 15 Iogoslavia 21 deman 29 estrategia (J.-C. Lugan) 33 Ressons 39 La cramba (Cristian La Fèsta a Rapin) Montsegur (Aristides Roqueta) 41 45 Libres novèls (R. Pach, C. de Bèla-Sèrra, P. Rodriguez, S. Rebièra, J.-M. Brisset) Periodics (R. Pach, Norà Caron, Silvià Rebièra) 51 58 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 02, n° 08, agost de 1980 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 02, n° 08, agost de 1980 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1980 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/4e392db5ef2d3f2473afe4d8d2d7697e.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (60 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22635 CIRDOC_B6-1980-08 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Laval, Jean-Pierre Courthiade, Marcel Carrières, Marcel (1911-1982) Lugan, Jean-Claude Rapin, Christian Rouquette, Yves (1936-2015) Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme