https://www.occitanica.eu/files/original/2193b7c7dcc9cbc93fd2209217e5cbae.jpg 4d8e4fd733343a4bc85d7f78132ee6e0 https://www.occitanica.eu/files/original/93daa11d68385372a2aab60ce04b4c8e.pdf 82cec9d5904df7e6f5dc2a08620a46ea PDF Text Text Aicí e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA N° 9 - Novembre de 1980 Autonomia de l'Occitania, Independéncia de l'occitanisme es : nascuda L'UNION DEL PÒBLE D'ÒC �Aicí e ara REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA Romièg PACH. Director : N ° 9 Novembre de 1980 - Lo numéro :15 F. (Païses catalans Redaccion 170ptas). : administration e : B.P. 9007, 34041 Montpelhièr-Cedex. Comitat de Redaccion Romièg PACH, Miquèu GÒSSA, : Joan-Pèire LAVAL, Maria-Clara VIGUIÈR. Abonament per 4 numéros Occitania, Estât francés, : Païses catalans 55 F 65 F 100 F Estrangièr Abonament de • • Precisarlo Pagament virament Per • • a sosten numéro a que l'ordre de Aicíe ara per chèc, mandat, nòstre C.C.P. : 255.59.C. Montpelhièr. l'estrangièr : virament postal internacional. Los numéros passais se pôdon comandar n° 1 al n° 7 ; 15 F a partir del n° 8. Per tota correspondéncia jônher imperativament • L'abonament tament • partis l'abonament. un de que una sosten demanda : 13 F del una responsa, envelopa timbrada. permet d'abonar gratui- amie per un an. Los articles se^pôdon pas reprodusir sens l'autorisacion escricha de la Redaccion. N° Comission paritària : 61092 © Aicie ara, 1980. �EDITORIAL C.I.D.O. BÈZIERS — Es nascuda L'« Union del Pòble d'Òc Lo Seminari qu 'organisèt Aicí » Narbona, los 6 e 7 dins l'istòria occitaVimportància de las décisions que soguèron presas despassèron — e aquò arriba pas sovent — las esperanças dels organisators. Podèm dire qu 'un corrent occitanista novèl —jove, ambiciós, volontari — s'es desgatjat e a començat de s'organisar, al'entorn dels tèmas desvolopats dins la revista : principa¬ lement lo refus del centralisme, francés o occitan, lo refús d'infeodar l'occitanisme a cap de força exagonala, la néces¬ sitât de la tolerància ideologica dins l'occitanisme (que sa tòca es de far un païs, e non pas de metre aqueste païs al servici d'una ideologia), e enfin lo besonh de montar una organisacion de massa, capabla de federar las tendéncias actualas del movement, mas sustot de recampar los milierats d'Occitans (sens «ista») descorats o descoratjats pels e ara a de setembre, marquèt una data-clau nista : la riquesa dels escambis e gropaments « tradicionals ». Se discutèt fèrme, non pas sus de questions abstractas o de punts de teoria mas, per un còp, sus la realitat de nòstre �2 combat e las prioritats de l'accion que nos cal podèm aici desgatjar qualques conclusions dels débats que menar. E sortiguèron : 1. De grops novèls s'organison dins los divèrses païses pròva la preséncia, a costat de delegats de las organisacions politicas pan-occitanas, de Gascons de l'A.S.C.O. (Autonomia e Socialisme per la Comunitat Occitana), de Bearneses de /'Amassada, de Nòrd-Occitans de L'Escoube, de Provençals de Parlaren. Aqueles grops se son formats en defòra dels movements centralistas occi¬ tans, emai en oposicion contra lors practicas. Aqueste fenomène es una « donada » nòva que cal pas minimisar. Correspond a una realitat : la diversitat dels païses occi¬ tans, lo gra de consciéncia nacionala diferent dins cadun, los problèmas politics e économies especifics que s'i pàuson. Los militants ténon tanben a lor particularisme occitans. A cultural al dintre de la comunitat occitana. VA.S.C.O., que publicam dins aqueste L'analisi de numéro, mòstra ben cossi l'Occitania es una nacion multi-comunautària, e cossi E autonomia en cò nòstre poirà èsser souque una federacion. un L'aparicion d'un occitanisme décentralisât grand progrès. es 2. Los occitanistas d'ara reclàmon la tolerànciu, lo donc res- pècte de las opinions dels autres. Lo sectarisme e lo dogma¬ tisme qu 'an empoisonat — e empoisónon encara — la vida occitanista, son considérais coma responsables en granda part de nòstra flaquesa actuala, del pauc de resson que las idèias autonomistas tròbon dins las populacions. L ora es pas pus a las excomunicacions : pelprumièr còp. de «provençalistas » soguèron invitais a prene la paraula dins una réunion occitanista, sagelant atal un ligam d'amistat e de respècte mutual. una volontat d'autonomia, d'accion liura de tutèla, de tôt patronatge de las forças exagonalas, de drecha coma de gaucha. Una volontat d'èsser adultes. Aiço es essencial, a l'ora que lo P.C.F. assaja, sens trantalhar, 3. Existis tota �Seminari : qualques participants. �LO MANIFÉSTE DE L'U.P.O. 1. La centralisacion etatica francesa, ambe tanben la parisianisacion de la vida politica, òbron per assajar de nos escagassar, de nos assimilar, en botant defòra de lor païs las populacions occitanas, en ne faguent d'assistits, en faguent périr lor lenga, lor cultura e lor economia. 2. Volèm èsser mèstres de nòstra destinada. 3. Invitam los Occitans - - - a se recampar : Per n'acabar ambe lo centralisme ; Per prendre en mans lors richessas Per far seu lo païs d'òc dins tota sa ; diversitat. 4. Volèm pas cap de centralisme, emai siaguèssa occitan, encoratjam dins cada païs occitan lo desvolopament de l'idèa autonomista, segon las particularitats de cadun d'eles. L'autonomia occitana poirà èsser sonque una fedee racion d'autonomias. 5. Lucham per la possession efectiva dels centres de décision. 6. Pòdon rejónher l'UNION DEL PÒBLE D'ÒC las tanplan coma las organisacions e los jornals. La participacion a l'UNION DEL PÔBLE D'ÔC se pòt pas apariar ambe l'apartenéncia a un partit exagonal. personas 7. L'UNION DEL partit, mas un PÒBLE D'ÔC vol pas èsser un novèl rassemblament. * • • • • • Adreça provisòria de l'U.P.O. : « Aici e ara», B.P. 9007, 34041 Montpelhièr-CEDEX. Compte postal provisòri : «Aici e ara», 255 59 C, Montpelhièr. Delegacion de Provença : C. Emond, 25, boulevard Mireille, 13009 Marselha. Delegacion de Gasconha : A.S.C.O., Boita postala 78, 33260 La Tèsta de Bue. Delegacion de Bearn : D. Ponneau, 50, carr. Emili Garret, 64000 Pau. �5 de metre la man sus l'Institut d'Estudis Occitans. Li 'a ganhat manca politics tradicionals que van, coma V.V.A.P., fins a li demandar 500 signaturas per poder presentar un candidat a las Presisonque aquò, ara qu a sa causa los grops dencialas. 4. Enfin, lo nacionalisme progressa. L'accion occitanista decentralisada que ne parlàvem pus naut, luènh de far cabussar los militants dins lo régionalisme d'autres còps, balha a lor accion sa vertadièira dimension nacionala. Parlam pas aici del nacionalisme « teoric », en paraulas, mas d'un nacionalisme que s 'apària ambe la concepcion multi-comunautària de nòstre païs. Lo nacionalisme es pas un sòmi, mas una accion, e aquesta deu téner compte de las particularitats de cada païs occitan. D 'unes que i a derrabaràn avant los autres un vertadièr poder, e benlèu una autonomia. Cossi lor poiriam negar aquesta possibilitat ? Minimalisme e maximalisme son nòstres dos enemics : lo prumièr fa refusar la quita idèia d'Occitania ; lo segond mcita a l'onanisme intellectualsenspresa sus la realitat. * A la fin de las dòs jornadas de trabalh e d'escambis, un manifèste soguèt élaborât (cf. encadrai) e, sus aquesta basa volontariament larga, los participants al Seminari decidèron de montar enfin / 'Union del Pòble d'Òc. Aquesta organisacion vòl pas èsser un novèl « partit », un crusòl, un luòc d'escambi démocratie, de recampament per Vaccion de tôt as las volontats (militants, organisacions, jornals) que desíron promòure una accion autonòma occitana. Car es clar que' lo futur « partit occitan » poirà nàisser sonque de l'experiéncia de Vaccion unitària mas sul terren. Serà dirigida per un Collègi de 21 membres. Demest eles serà elegit un Burèu de cinc. Lo Burèu actual se compausa de Miquèl Romain, Romièg Pach, Joan-Pèire Laval, Domenge Pônneau e Joan Bossinesc. �6 L 'U.P.O. quitarà pas de precisar son orientacion politica, aprigondiguent, gràcias a una practica e de débats comuns, l'analisi de la situacion. Sas prumièras Assisas se tendràn dins lo Bearn a la prima de 1981. en Se prépara tanben, conjuntament amb un grand partit catalan, un collàqui suis problèmas agricòlas e de l'agrandiment de l'Euròpa. que se tendra siá a Narbona, siá a Barcelona, en 1981. E, s'es encara trop lèu per parlar de l'accion locala, se pòt dire pasmens que força gropes locals de l'U.P.O. s'organison e que la campanha d'adesions es plan enta- menada. Totes los que ne vòlon acabar ambe la passivitat, totes los que vòlon passar a /'accion se pòdon recampar e prene contacte ambe l'U.P.O. per formar un grop de basa. Gardon tota libertat. car l'adesion a l'U.P.O. implica l'acbrdi suis sèt punts del Manifèste, e /'Union respecta la libertat d'idèias. Per començar, sufis d'èsser très o quatre. L U.P.O. coordonarà entre eles los trabalhs de cada grop. sens ges de dirigisme, ges de « centralisme sonque démocratie ». Dins un païs en plena crisi, sola una accion politica autonòma e populara pòt menar nòstre pòble sul camin de l'emancipacion. AICÍEARA. N.B. Se son marcadas a l'U.P.O. las revistas L'Écho des Corbières - Tèrra d'Oc, L'Escoube, Aieí e ara e Prouvènço dau. Totas demòron independentas, plan segur, e lor adesion dins cap de cas ne fa pas de «revistas de l'U.P.O.». Aquô val tanben per A ici e ara, emai siága a l'origina de la creacion de l'Union. Las cargas que de membres de la Redaccion poiràn prene seràn a titol — personal. �7 Los legeires de las criticas que fa V.V.A.P. me sémblon justas. PerloP.N.O., las criticas me sémblon justas tanben, mas un pauc tardièiras. « Aicí L'ensemble e ara a de l'acôrdi Presidencialas. basa essencialament «Esperi lo programa V.V.A.P.-U.D.B. per las Se lo programa a una autonomista, lo cal sosténer. Mas se, un còp de mai, s'agis simplament d'utilisar los problèmas de las minoritats per arribar al socialisme, alara ges d'interès. » escrivon nos sèrbe s'eu n'a gaire de dreits oficiaus, e, pot trobar se estudis lingiiis- quauques tics (generalament editats en Romania). « 4. L'aromanés z-es divisât en dos dialectes romanés bin despariers lo macedô- : (maitut parlât en Grècia e Albania) e lo meglenò-romanés sobre lo de planiòu Grècia). Vardar (maitut parlât en » J.-P. B., Sant Iriès (23). B.C., Niça (06). Soi totalament d'acòrdi ambe çò que disètz a prepaus d'una organisacion occi« «Ren mas qu'un pitit mot sobre l'article dau Marcèl coneisse bin Cortiada. tròba Se que région frontiera italôeslovena, que lai z-ai tut-plen d'amies e que lai vau soent. Tôt quò per balhar quauquesindicas 1. Li la : tana independenta dels partits exagonals: d'amies membres de V.V.A.P., avèm assajat de far evoluar lo movement. Ges de responsa valabla. Al luòc d'aquô Ambe nos an ritats a prepausat un candidat de las las eleccions presidencialas mino¬ venen- maitut na minoritat eslovena en Italia, dins la région « autonòma » dau Friul, a l'Est de las vilòtas de Cividale e de tas, Genòssa, recuperacion pels partits franceses. Se pot veire l'actituda del P.C.F. a prepaus de l'autonomia occitana. Per çô de popularisar los movements occitans, sufis d'agachar l'actituda dels « pseudò-intellectuals » dirigeires que, a dicha de bargassar, an doblidat la quita basa de tota lucha populara : lo pòble. » « sonas, Gorizia a dins las montanhas mai e o mens ; la côsta : 25 000 pere au Sud-Est, entre 2 000 personas. La : linga'z-es d'enguera bin parlada, tant que los montanhôus se'n van pas vers la plana d'Udina. «2. En Istria iogoslava, se parla pas : lo parlar locau es pustòst na sòrta de venecian boeirat d'italian oficiau. La populacion veniá d'à Triesta, onte s'es jamai parlât friulés, e compren au mens 50 000 personas, qu'an lors jornaus, lor friulés radiò-T.V. e loras escôlas. "3. L'istrò-romanés z-es bin boeirat de çò que per nautres es una totala. Avant de n'arribar aquí, aberracion caliá èsser plan mai nombroses, e units, per evitar J.-L. D., « Que trobaratz aci tanben mon mon intencion la Briva (19). reabonament e de participar a �8 l'U.P.O. Que n'èi pas assistât a vòstas réunions, mès que som pro d'acòrd dam çô n'es sortit. Que precisi que som apartenéncia a cap de partit exagonal que siá. E qu'èi plan de meriti, que cresi, d'aver escapat ath P.C.F. (54-68) e ara a la Liga Comunista Revoluque libre de tota cionària ! Remarqui d'en prumièr prudéneia, son Aqueste Manifèste es milhor estudiat que totis los qu'an poscut paréisser fins ara. » R. N., Carcassona (11). » « M. P., Murèth (31). Siái estudiant aquô faga pas Montpelhièr a qu'un an que las idèias occitanistas aguèssi tres acamps. una s'ameritariá de capitar. M. de amai bon, a a vôs- idèia requista que rant que pas poscut Es a e, m'interesse sembla que Aici e ara e l'U.P.O. son en tren de portar au Movement occitan lo vam e lo réalisme que, fins ara, li mancàvon. Voudriá donc participar a l'U.P.O., en espé¬ « Vos mandi mon adesion de principi a vòstra idèia d'una Union del Pòble d'Qc, emai sa réalisme. participar » C., Las Santas (13). me i'òm se mete lèu a parlar de l'Occitania als Occitans, e pas unicament als toristas... » M. F., St Joan de Vedàs (34). « Acabi d'aprene per la premsa la creacion del collectiu U.P.O. Es pas trop lèu ! » M. F., Narbona (11). Que m'agrada hèra, amies, lo vôste projècte d'organisacion politica autoctòna de massa, segon las idèas lançadas dins la vòsta revista. Qu'esperi qu'arribaratz ad apitar aquera U.P.O. qui tant ens hè necèra, dens lo respècte deus interèsts e « de la personalitat de cada-un. S'avi ua causa a'vs diser, que seré sonque aquesta : sovienètz-ve que l'Occitania e va de Niça a Bordèu. Hètz berôi ! » mon mistas confie de veire que leis autonolècon lei bôtas d'una occitans Gaucha francesa, que deu èstre mesa davant sei responsabilitats, rapòrt a nàutrei e rapôrt a son F.-P. «Tocant las ideologia pròpria. » S., Pèirafuôc (83). criticas fasètz al que es que plan las flaquesas generalas — teoricas e practicas — del Partit, sens « respelir, n'ai situïs Ai après vòstre projècte, e i voie parti¬ cipar activament. Mandatz-me toti lis entre-senhas per aderar. Siáu nascut a Nimes, e siáu pas a ges de partit exago- l'Occitania Aprene la creacion de l'U.P.O. I siáu P.N.O., l'interès de vòstre article G.N., Quièr (09). nau. Voie veire liura. Enfin... » « favorable d'à fons. Vene de me marcar a V.V.A.P. mai, pèr ara, i vese ges de contradiccion ambe lo fach de sostenir l'iniciativa U.P.O. Me sentisse tant nacionalista coma socialista. Per simplificar, e èsser una ondada de calomnias e d imprecacions. Se los débats ambe lo P.N.O. èron totjorn estats a aqueste nivèl (encara o pòdon èsser), aquô's tôt lo movement politic occitan que n'auriá tirât profièch.» P. G., Niça (06). P.G., Le Creusot (71). Vesi qu'avètz una politica realista e intelligenta, que ten compte de las realu « « Recebi vòstra circulària anonciant la creacion de l'Union del Pôble d'Qc. tats de l'Occitania. qu'arribaretz lèu a De bastir tôt un cor espen movement �9 poderós, que farà respelir la consciéncia occitana. mei saluti corsi, augurendu strada a l'U.P.O. » «Vi mandu i unabona Matteu Filidori, Presonièr politic còrse, Melun (77). «Solament per vos dire que « L'idèia d'una accion decentralisada m'agrada autonòma hòrt. qu'estaroccitanista qu'es inventar societat navèra, e Pensi un aute monde, una har nivèu occitan dau nacionalisme au e pas tornar jacobin. L'iniciativa de l'U.P.O. pareish positiva. Donc vos demandi de me me considerar coma un militant de l'U.P.O., e de me har conéisher la seguida... » siáu amb C.C., Pessac (33). dins l'accion que mancaretz pas menar. Podètz donc me comptar dels vosautres de vòstres. » « A.B., Pòrt Gentil (Gabon). Ai legi sus lou d'aprene la creacioun Pople d'O. Vièi Proude setanto-dous an, m'agradarié vençau de recebre d'endico sus la coucardo lou biais de emé vous-autre. » prene J.S., Ais (13). uno Unioun lou soulet biais dôu Pople pèr arriba. Es un bon coumençamen. que me fai gau. Avès resoun de dire que fau pas de centralisme óucitan. Eici, en Prouvènço, i a de gènt que l'assajon. Me semblo qu'acô vai pas bèn. «Tenès-me, se vous plai, assabenta de ço que se fara. » d'O. Acô «Ai grand gau d'una Unioun dóu journau Prouvènço dau s'atrencavo que es « L.B., Valreàs (84). «Qu'èi recebut l'anóncia de la creacion de l'Union deu Pòble d'Òc. N'èi pas tot- jorn estât d'acòrdi dab las idèias desvolopadas dins la revista : me senti més anarquista occitan que nacionalista occitan. Totun, pensi qu'ara fau har quauquarrés per sortir de la situacion catastrofica que coneish lo movement occitan. N'i a pro de las rivalitats de personas, deus « aparachics» o deus profètas. Lo movement occitan diu estar quauquarrés d'aute qu'una sècta o qu'un grop pojadista. Fau estar seriôs ! vòli rejônher un siásque independent dels partits exagonals ! Coneguèri d'en prumièr Aici e ara. e lo sang novèl qu'aquesta revista aportava al « 1 a de movement temps que occitan que « monde occitan. « E ara la naissença de l'U.P.O. Soi vòstre manifèste e vôli d'acòrdi ambe participar a vòstra accion. » J.F., Santa Fe (31). Rogièr Barthe : LEXIQUE OCCITAN-FRANÇAIS (Novèla edicion, 380 pp.) Se tròba en librariá o se comanda a l'autor : Rogièr Barthe, 14, rue du Four-des-Flammes, 34 Montpelhièr. Prètz : 66 F franco. �10 Quai èra Maurràs? Maria-Clara Viguièr. A la débuta del sègle, dos intellectuals politics de grand prestigi ocúpon la scèna. L'un représenta l'Esquèrra : es Jaurès. Moriràtròplèu, en 1914, e caldrà esperar Deixonne, après la Liberacion, per que son partit se maine seriosament de la lenga nòstra. L'autre représenta l'ExtrèmaDrecha : es Maurràs. Moriràtrôp tard, aprèp aver cabussat de l'antigermanisme a una collaboracion sens estrambòrd. d'un grand partit, l'autre d'un gropuscule que despassèt pas dos députais dins la cambra Bleu Horizon. Los dos dispausàvon d'un quotidian. Se mesura mal, ara, çô que podiá èsser l'impacte de la premsa d'opi¬ nion, e l'audiéncia d'un jornalista. L'un èra lo cap Maurràs, que veniá del Felibritge, e qu'avià la conse- cracion de Paris, demorèt benlèu cinquanta ans la votz politica mai escotada dins aquel mitan felibre a dominanta de drecha. L'occitanisme es totjorn estât una contestacion del poder Jos la Tresena, lo poder èra puslèu de centregaucha e laïc. Donc la Drecha clericala èra dins l'oposicion. Ara lo poder es de centre-drecha, e central. l'oposicion francament gaucha. Cal transpausar per comprendre. Ara, un esquerrista, quitament dogmatic, se fa ausir de tota l'esquèrra. a A l'epòca, Maurràs, atèa, dels catolics, e se fasiá ausir d'una brava part duscas al Papa, que se'n preocupava. La �11 «Novèla Drecha » actuala balha pas lo mendre punt de comparason. Maurràs nos interessariá pas, agèsse pas agut tant d'influéncia suis nòstres rèires, e siosquèsse pas estât, demest d'autres, la causa que, jos l'ocupacion, qualques Felibres collaborèron, emai tardivament. Un reaccionari La reduccion al fascisme de tota persona qu'agrada pas aisida. Mas Maurràs es pas fascista. Es un reborsièr, un òme que vòl tornar cap al passai, d'un biais força irrealista. es Lo fascisme supausa un Estât fort. Mas Maurràs vòl central, e «unir los redusir las competéncias del poder ciutadans contra Un » (1). ideologia d'Estat. Mas Maurràs pel pluralisme idéologie, e per remandar los Cultes e l'Ensenhament al sector privât. Lo fascisme supausa una es partit unie. Maurràs, qu'es besonh de partits. Ni de sindicats, que remplaça per de corporacions verticalas. Las Cambras d'Agricultura, o de Comèrci, forniràn al Rei l'équivalent d'un Conselh économie e social (3). Lo fascisme contra las supausa un eleccions (2), a pas Lo fascisme es populista, e se ditz socialista. Hitler e Mussolini s'apiegèron, a la débuta, suis milierats de caumaires de la granda crisi. Maurràs es aristocratie, e mes- la « plèba ». Son eslogan favorit : d'intelligéncia ». presa « Lo Nombre a pas Lo fascisme revôlv la lucha de classas en déclarant los trabalhaires mobilisais al servici de la Patria. E lo socia¬ lisme en lor faguent creire que son eles l'Estat. Per Maur¬ es encara mai simple : la lucha de classas seriá una invencion de borgeses agrits e traites a sa classa (4). ràs, Lo fascisme supausa una policia, e força constrencha. Mas Maurràs i pensa pas. S'imagina que, amb una bona organisacion sociala, tôt lo monde se portarà plan. Una mena de Contracte social (5). En fach, sa teoria de la socie- �12 tat es familiala (6). La Comuna es un grop de familhas ; la Provincia, un grop de familhas comunalas ; l'Estat, un grop de províncias ; e a la cima, i a la familha reiala, de « raça internacionala » (7). Un bon Rei ten pas sa capacitat del sang, mas de la tradicion mestierala (8). Aital lo paire, lo conse, lo patron, lo rei, tôt lo monde « en bon paire de familha », e tôt anirà plan dins lo melhor dels mondes. Coma dins tota Utopia, la de More, la de Rabelais, lo consensus es de bon ganhar : es un governarà postulat. Lo problèma grèu del contra-poder — lo que descobrisson ara los sindicats poloneses — es pas pausat. 0 puslèu, Maurràs pensa qu'ambe la decentralisacion, lo reviscòl de las libertats localas, l'equilibri se farà. Ailas ! lo sol exemple conegut d'aplicacion del maurrassisme es lo Portugal de Salazar. Sindicats corporatistas, tradicion, autarcia de pauretat, inegalitat sociala... Es pas enviable. Mas d'idèias ponctualas, coma la decentrali¬ sacion, caminèron dins la cap de de Gaulle, que ne faguèt sa darrièra batèsta. Un pichòt detalh balha lo contèxte. Ara vivèm amb un A la débuta del sègle, i a sonque la Regia dels tabats e aluquetas. Es encara trop per Maurràs, que remarca que las aluquetas alúcon pas, pròva evidenta de l'incapacitat de l'Estat en matièra de produccion quina que siá ! sector d'Estat considérable. Un intellectual Se cal imaginar un intellectual a Testât blos. Sord, celibatari, lo mantelàs mal brossât. Las contingéncias de la vida l'aténhon pas gaire. Sos papièrs son dins un désordre indescriptible. Son organisacion vira gràcia al mécénat militant. Encargat d'una mecanica estatala, la menariá al nonrés en pauc de temps. Ideologicament, se proclama racional, a la seguida d'Auguste Comte. Religiosament, es un pagan, un grecôlatin mai encara que Mistral. Çô que révéra dins la Glèisa catolica, es sa romanitat («Je suis romain»), son rôtie de �13 mantenença Glèisa, coma luòc e plaça. de l'ordre social. En fach, se vol servir de la se servis del « rei », e entend plan parlar en lor Escriu magnificament. Clar, incisiu, poëtic, ironie coma Voltaire, capable de convéncer. Sos discipols van e repéton sos arguments, sas frasas, dusca al mot a mot : son pos¬ sèdes. Lo filosòfe Maritain, aprèp s'èsser libérât, parlarà «caporalisme intellectual de » (10). Tant es grand lo poder del vèrb. Mas la logica deu pas mascar las passions, las frustra- Maurràs s'esfôrça d'admirar las qualitats d'ôme d'Estat de Lois XIV, son rei preferit ; mas es pas de poësia franchimanda que li ven tôt còp : es Mistral, es Dante. cions. Una carrièra provinciala, coma felibre, li sufis pas. Paris, dins lo ventre de la Bèstia. E ensaja de destrusir de l'interior aquel régime qu'es lo destructor de sa lenga e de sa Provença. Sens aquela consciéncia d'una menaça de mòrt, sa ràbia logica s'explicariá pas. Monta a La Revolucion de 89, la cal borrar, esfaçar. E dusca l'absurde. La Revolucion ditz « Libertat » ? Mas la libertat, aquô impossible. I a sonque «de libertats». L'«EgaAquô's impossible. A pròva lo nenin tôt just nas(9). Es l'égal de son paire ? Es liure ? es litat» ? cut De tôt biais, es la fauta dels Uganauds, quela revolucion, dins una comuna inventors d'aMaurràs confond ambe los Josius asirança, encara que mens coneguda. e que Los adversaris Mistral, plan avertit de la sorga judeô-provençala (11), benlèu un antisémite d'ocasion. Maurràs es un anti¬ sémite teoric. Çaquelà, un discors del «rei» — se deu passar avant 1914 — lo mena a renonciar als arguments racials o religioses. ÇÒ que se permet de publicar dins son es jornal despassa largament lo suèlh de tolerància actual, e contribuïs a anestesiar la consciéncia de força gents que, lo jorn que serà una question de vida o de mòrt, pendent l'ocupacion, bolegaràn pas. « Prodigiosa invencion d'epi- �14 tètas bofonas... Injurias [que] gaireben totas, s'adreçàvon als Josius » : aital Edmond Fleg, josiu e sionista, parla de la rubrica d'Anfós Daudet del jornal YAccion Francesa (12). E la legis longtemps, per se renforçar dins sa conviccion sionista. Los doctrinaris, quitament opausats, pòdon manténer de ligams d'amistat (13). L'État-M... peuple la France de singes et de fous » (14). Aquesta frasa, tirada d'un tèxte que cap d'editor gausariá tornar publicar, es pas antisemita, malgrat las aparéncias. Maurràs vol discreditar una familha que qualifica de «protestants étrangers ». E coma i a pas d'« antiprotes¬ tantisme » populari, utilisa l'arsenal tradicional anti-Josiu : son franceses de fresc, son riches, son influents... Es de meteissa farina que lo «Josiu alemand», insulta comunista, de 1968. (La defensa del pichòt pòble contra la nauta finança — tant mai odiosa s'es possible de la qualificar d'estrangièra — es un tèma que l'Extrèma-Drecha partatja ambe l'Esquèrra). « Per Maurràs, los protestants son la causa principala de la revolucion de 89, argument mai o mens fondât, estant que la revolucion bufava d'America. Las comunitats protesan totjorn practicat una democracia intèrna desconeguda dels catolics, mai abituats al principi d'autoritat e de ierarquia (e, per parentèsi, mai dispausats a acceptar lo comunisme). Ne faguèron la régla comuna de la societat. Tanben la revolucion significava per eles la fin d'una repression ferotja qu'anava duscas a la privacion d'EstatCivil, mantenguda fins a 1877. tantas Maurràs a qualques amies protestants. Los adjura de reconéisser, malgrat las dragonadas, las qualitats de Lois XIV (15). Immensa naïvetat ! Jos Lois XIV, ont seriá estât Maurràs ? Libertin e embastilhat, al pus probable... Totjorn segon sa logica familiala, fa dels protestants de rèire-filhs de Josius convertits, o almens de filhs espirituals, a causa de la Biblia, que demòra per el l'emblèma d'una civilisacion orientala que refusa (16). �15 Fin finala, Maurràs es un miegterranèu d'Euròpa. Refusa tanben lo romantisme alemand. Aquò li val, en 1938, una diatriba de Céline : « Lo qu'es contra Berlin es ambe los Josius, es simple... Maurràs : siatz ambe los Josius malgrat las aparéncias » (17). Maurràs felibre Lo primièr còp que 1888, l'entrepren sus Maurràs jove rescontra Mistral, en Testât de la lenga. Se poiriá passar auèi. Maurràs. paire e — Quand ère drôlle, fai pas gaire, ausissià dire maire. Ausiguère pèra e mèra, lo darrièr còp que tornère de Paris. Mistral. —Pèra — es un gallicisme, mai bèn ancian. Prengam cadièra. Ara se ditz chèsa. mai grèu. radicau indigèna tomba... aquesta casuda condemna pas nòsta lenga a mòrt ? Li radicaus nòstres? mai de qué fasèm, li felibres, s'es pas de cambiar li radicaus intruses, que son dignes d'un patoès, pèr restablir lis autres, li vièlhs e li bons?... Siam aqui per empachar la mescladissa (18). E Maurràs se'n va amb l'idèia simpla que se pot far de politica a contra-corrent. Aquò balha, a Paris, en 1892, lo Manifeste dels joves felibres federalistas, que fa ambe d'amies. « Non restarem a reclamar per nòsta lenga lis obligacions e li drechs dé la Libertat ; aqueli bèns, cresèm, nonfaràn nòsta autonomia politica; ne'n dévon decolar (...). Reclamam l'autonomia de nòsti comunas (...). Autonomistas siam, federalistas siam (...). Ôc, volèm una assemblada sobeirana, a Bordèus, a Tolosa, a Montpelhièr, a Marselha o as Ais. E aquelis amassadas regiràn nòsta administracion, nòsti tribunaus, nòstis escòlas. nòstis universitats, nòsti trabalhs publics (...). Volèm (...) la com¬ pléta mesaen valor di (...)richessas de nòste terrador » (19). — — Aquô's Alara? un pauc se lo — En 1892, Maurràs es pas encara reialista e nacionalista francés. Mas o es quand torna publicar lo Manifèste, acom- �16 panhat de tèxtes de meteis esperit, coma la deliberacion municipal de la comuna del Martegue, après la nuèch del 3 d'agost, data de l'abolicion dels privilègis dels nobles, mas tanben de las franquesas localas (20). Remàrcon que l'abandon de «tôt çò que porta l'odiosa emprenta del privilègi » s'es pas accompagnai, per eles, de la « libertat de la pesca publica ». comentada del Conselh Aquò deviá èsser conegut dels felibres en général. Mas Maurràs es lo qu'a capitat a Paris. Son audiéncia li permet de popularisar d'idèias que se dison ara regionalistas, e de n'aver la paternitat. Provençalisa los reialistas de Paris, sàbon totis cantar la Copa Santa. E, en escambi, mena idèias força felibres. Es l'autoritat politica mai escotada, e aquò tant a Tolosa coma en Provença. Seriá una error d'imaginar lo Felibritge ocupat a contar floretas e a far de taulejadas : aquò es pas contradictòri ambe la politica. que a sas Sus l'idèia de la França, ambe Mistral. Aiceste disiá Maurràs afirma : « una filiacion Siam de la granda Fran¬ (21), e Maurràs : « Per ieu, es coma Provençal que sentissi Francés. L'immigracion estrangièra (...) e la centralisacion cosmopolita : tal es lo doble enemic o lo doble mèstre » (22). ça... » me En tèrmes actuals, Maurràs seriá a l'encôp contra l'immigracion e contra las multinacionalas. Gausariá pas pus èsser antisémite. Avèm d'el un planh sus Auschwitz. Qué ne far? Lo botar al Musèu istoric de l'Occitania? Dins lo flume de paraulas qu'escriguèt, i a çò melhor e çò piéger, e naturalament manquèt pas d'escriure una causa e son contrari. Auretz pas jamai la paciéncia de lo legir tôt. Foguèt condemnat dos còps. Lo primièr per la Glèisa, per refus de somission a la « primautat de l'espiritual » (23) ; lo segond per F Estât, per collaboracion (son cas èra consi¬ dérât leugièr, sens aquò l'aurián condemnat a mort). Los dos côps, comprenguèt pas. Èra embarrat dins sa logica. Ara, lo nazisme, que cresián a grelhar. Dins lor temps, d'òmes liquidât, torna Maurràs foguèron pauc près coma �17 incapables de ne véser la nocivitat, donc de lo combatre. L'istòria es pas tant legibla, sul moment. Çaquelà, lo melhor biais de la legir es pas de botar d'ômes ambe son ôbra dins l'armari de las causas defendudas. Lo passai, lo cal assumir en fonccion de la batèsta présenta. ■ Notas (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) C. Maurràs, Essais Politiques, Flammarion, 1954, p. 467. ibid., p. 506. ibid., p. 512. ibid., p. 217. ibid., p. 36. ibid., p. 271. ibid., p. 520. ibid., p. 481. ibid., « La politique naturelle ». R. Maritain, Les grandes Amitiés. A. Lunel, Les Juifs du Languedoc, Albin-Michel, 1975. E. Fleg, Pourquoi je suis Juif, Ed. de France, 1928. A. Elbaz, Correspondance d'Edmong Fleg pendant l'affaire Dreyfus, A.-G. Nizet, 1976. Letra de L. Moreau a E. Fleg : « J'aimerais te voir nationaliste, et nationaliste juif (...). Nous serions parfaitement libres et parfaitement amis » (1898). (14) C. Maurràs, Au signe de Flore. 1931. (15) C. Maurràs, Essais politiques, p. 484. (16) ibid., p. 9CT. (17) Louis-Ferdinand Céline, L'École des Cadavres, 1938. (18) C. Maurràs, Maîtres et Témoins de ma Vie d'Esprit. (Passatge tradusit e condensât). (19) C. Maurràs, L'Étang de Berre. Flammarion, 1915, pp. (20) ibid., pp. 64 a 88. (21) Fr. Mistral, Odo i Troubaire catalan. (22) C. Maurràs, L'Étang de Berre. p. 177. (23) J. Maritain, Primauté du Spirituel. Pion, 1927. 120 a 126. �18 ACTUALITAT POLITICA Presidencialas que nani ! : Romièg Pach. Lo movement Volèm Viure al Païs Gustau Alirôl, coma Presidencialas de 1981. candidat la lança son candidatura président, las facha sus l'oportunitat d'aquesta aventura. Romièg Pach baila aici lo seu vejaire : la candidatura de Gustau Alirôl es una error tactica que farà de mal non pas sonque a V.V.A.P., mas al Movement occitanista en général. Una letra dubèrta de Bernât Chauchard, militant de V.V.A.P., porta tanben d'autres arguments al débat. « a L'unitat dels nacionalistas es » per pas Auriam poscut esperar que l'aventura malastrosa del professor Lafont a las Presidencialas de 1974 serviguèssa de leiçon per 1981. Una error pòt èsser profitabla, a condicion de s'entestardir pas e de saupre cambiar de direccion. Pasmens, fa qualque temps que las grandas manôbras an començat. Tre janvièr d'aqueste an, Ives Roqueta anonciava, dins lo mensual Volèm Viure al Païs, que lo professor Lafont riscariá de se tornar presentar, aqueste côp coma candidat sous-marin del P.C.F. Lafont dementissiá. Qualques setmanas aprèp, aquò's lo quite Roqueta que manquât d'èsser candidat, a la demanda de V.V.A.P. Mas se recusèt avant d'èsser agafat. Fin finala, lo tresen òme serà lo bon : Gustau Alirôl, président de V.V.A.P., es oficialament candidat a la candidatura. De contactes son �19 amb Y Union Democratica Bretona, sucursala e un grope pichonèl del Pais base, especialista d'eleccions de tota mena. L'U.D.B. fa la bèba e reguitna, mas, amb ela o sens ela, V.V.A.P. pré¬ estais preses celtofila del Partit comunista, senta son òme. Aquesta tactica, que consistis a compensar la flaquesa e la manca d'audiéneia per d'accions « de prestigi » me sembla non solament una illusion, mas una error dessenada e terriblament perilhosa, per qualques rasons que cal ben expausar un bon côp davant que siá tròp militanta tard : Despuèi 1974, las condicions de presentacion d'una 1. candidatura son estadas fachas encara mai complicadas, dins la tôca, precisament, que cap de novèl Lafont pôsca Vos rendre pas cantar turas la servici? RHO seu cançon. d'elegits sus ci cmatnrotaç Cossi recampariam 500 signa- 30 departaments? V.V.A.P., esperant mai o mens prô-comunista d'aquestas darrièiras annadas, demandèt al P.C.F. de las li balhar. Mas l'ingratituda dels grands es causa coneguda : los comunistas refusèron. Polida moca, mas que mòstra un benefici de son accion �20 LETRA DUBÈRTA Aicíperdequé, aderent de V. V.A.P., sostendrai pas lo programa per las Presidencialas élaborai per l'U.P.A.S. (Union dels Pòbles per l'Autonomia e lo Socialisme), résulta de las cogitacions de Volèm Viure al Païs, de /'Union Democratica Bretona Socialista del Pòble Base. Dos solucions èron possiblas : e del Partit siú tornar cabussar dins lo pichon jòc del socialisme utopie eu Occitania, Bretanha, etc. ; siâ despassar aqueste problèma per explicar a aquestes pòbles perdequé l'opression que ne son victimas es pas ni de drecha ni de gaucha, filha del jacobinisme francés. D'unes que i a me pàdon rebecar que, faguent partida d'un movement socialista, es pas normal qu'escafe aqueste aspècte de la revindicacion. S'agis pasmens d'èsser realistas : òm pòt prepausar un programa occitanista dins un encastre que s inspira del socialisme, mas cal èsser conscient que dins un ensemble capitalista (la França) cap de ruptura se pòt pas far al nivèl local, ni tanpauc al nivèl d'una Occitania autonòma. 0 alaras cal parlar de séparatisme. Siaguem serioses. Per çò de las Presidencialas, s'agis pas d'èsser elegit, mas de testimoniar de l'alienacion dels Occi¬ tans, Basques, Bretons, Flamencs, Corses, Catalans e Alsacians. S agis de prepausar per aquestes pòbles l'aplicacion dels Dreches de l'Òme. La populacion d'aquestes païses assimila pas aquestes Dreches al socialisme, al comunisme, al gaulisme, al libéralisme, ni a l'autogestion. L aflaquiment progressiu de V.V.A.P. pausa lo problèma de la quita existéneia d'aqueste movement. mas Las Presidencialas èron l'ocasion de se reviscolar, mas l'ocasion sembla mancada. La capèla V. V.A.Pista se replèga sus ela mèma. Bernât CHAUCHARD. Militant de V.V.A.P. �21 ben çò sem pas demòra d'esperar d'un tal partit. Baste parèsl'autra gauta... que L'aventura, coma la precedenta, risca donc de s'acabar començat (Robèrt Lafont aviá pas poscut recamlo nombre de signaturas demandât per la Lei) e l'occitanisme un còp de mai serà ridiculisât. sens aver par 2. Dins l'eventualitat que las 500 voses se trapèsson, seriam segurs d'obténer un résultat derisòri : per las Presidencialas, lo monde, aquò se sap, vòton « utile », es a dire pel candidat que risca de passar o que, almens, repré¬ senta una alternativa credibla (coma l'ecologia). Los autres se fan escobar. Lo Movement politic occitan a pas encara capitat de far de l'autonomisme una alternativa credibla en Occitania. Encara mens dins l'Exagòne. Présentai" un candidat sens aver sensibilisât aperabans un percentatge donat d'electors es una forma de suïcidi que podèm pas caucionar. En mai d'aquò, un résultat magrinèl portariá d'aiga al molin del ministre de l'Interior per denonciar los gropuscules ultrà-minoritaris que fóton lo çaganh en França sens representar digús. Lo benefici de la «publicitat » obtenguda gràcia al temps d'antena seriá totalament anullat. Çô pus grèu, la repression en Còrsa e en Bretanha (los punts cauds de l'Exagòne) se fariá pus rufa, legitimada aqueste còp per l'escrutin universal. V.V.A.P. fariá plan de se pausar de questions sus las consequéncias de sa tactica dins las provincias ont l'autonomia es pas una « idèia », mas un combat de cada jorn. 3. De tôt biais, un candidat de las « minoritats » poirà pas somiar de passar la barra dels 5%, qu'en dejost d'aquò los milions necessaris a l'estampatge dels papièrs oficials son comptar d'autres milions — per la propaganda, lo collectatge de las signaturas d'elegits — que, eles, son pas remborsats dins cap de cas. Fins ara, prèp de 100 000 francs novèls son estais posais dins las pochas militantas per una candidatura que servirà pas a res. Seriá ora —ja que los partits occitanistas se planhisson pas remborsats. Sens �22 d'aver pas de moneda utiles endacôm mai... — de se demandar se La presentacion d'una tala candidatura turada, dins la serián pas mai es donc prema- d'implica un esfòrç militant que lo Movement politic occitan es pas en mesura de sosténer, e que demanda de basas popularas qu'a pas encara poscudas crear. Amb aquò, demòra clar que çò que cercam es una presa de paraula, una aparicion publica. Volèm que lo ligam se faga entre los problèmas del pòble occitan e l'idèia autonomista. Per o aconseguir, las eleccions son un mejan que ne val un autre, una arma democratica que se pòt utilisar. Lo problèma es de prene las causas pel bon cap. Lo començament de poder que volèm, es a la basa que lo cal prene : las Presidencialas son un copa-morre, mas la tactica electorala se pòt envisatjar al nivèl municipal o cantonal, lo sol que nos convenga per ara, e per força temps encara. Èi déjà evocat aquesta possibilitat dins lo numéro 5 d'aquesta revista, e los legeires me permetràn de los i remandar. Teni simplament a afortir que soi pas contra lo principi que d'occitanistas se pôscon presentar a d'eleccions. Mas qu'un candidat autonomista se venga cramar las alas, dins una eleccion qu'es pas per el, la Drecha e la Gaucha francesas espéron pas qu'aquô. Lor faguem pas aqueste plaser. Mesfisem-nos dels megalomanas que farián perdre a l'occitanisme lo benefici d'una accion militanta coratjosa. Comptem-nos, assagem nòstras forças, definiguem un plan d'accion. Atencion pasmens de plan manobrar. Los Icaras en èrba e los Gagarinas de l'occita¬ nisme se mesura deuràn reténer reçaupre sul morre encara un mircon quand tombaràn. ■ : los volèm pas �23 Qualques reflexions sus l'« annada Mistral » Joan Forièr. Un pauc pertot, en tèrra occitana, e mai que mai en Provença, 1980 es l'annada del Cent-cinquantenari de la naissença de Frédéric Mistral. Discorses, charradissas, expausicions, émissions, publicacions e manifestacions divèrsas an marcat coma se deviá l'eveniment. L'Estat francés a même butât a la rôda en faguent paréisser un sagèl postal amb la cara del poèta, çô que le Felibritge aviá pas pogut descrincar en 1930, per l'ufanosa annada del Centenari. Tôt aquô es plan polit e me regaudissi de véser festejar parierament la venguda al monde del mèstre de Malhana, le qu'a saput fargar la clau de la nôstra dignitat e que nos a dobèrt le camin de la reconquista. 0 tòrni dire, tôt aquô es plan polit mas, ailàs, sens lendeman e, n'ai plan paur, sens utilitat positiva. D'en primièr, pòdi que regretar l'abséncia, a la télévision nacionala, d'una émission solida e objectiva, donada a una ora de granda escota, sus l'ôbra e la vida de Mistral, e tanben sus la significacion prigonda de son engatjament cultural. L'estacion de FR 3 Marselha a plan engimbat qualqua émission, mas reservada unicament al ròdol pro¬ vençal. Ça que la, se Mistral es provençal, caldriá pas debrembar qu'es abans tôt l'autor nacional del Miègjorn e qu'una tala émission auriá degut almens èstre difusada a Tolosa, a Montpelhièr, a Niça, a Clarmont e a Lemôtges. �24 Auriá plan vist, per l'ocasion, una «Apostrophes a Mistral e a la literatura occitana ! » consa- crada Ensagi de m'imaginar çô que diriá Mistral se tornava demest nosautres. Veiriá, coma autres còps, que las gelosiás de capèlas, las eternalas batèstas de personas e de grafia, guirguilhs estèrles e las vanas grafinhadas sont totjorn d'actualitat. Veiriá que l'ensenhament de l'occitan a pas les la lenga dels trobadors es fòrabandida e ignorada per les médias dins lor ensemble. Veiriá, ambe malcôr, que l'annada del patrimôni, aquela colhonada del Govèrn, plena de rèire-pensadas electoralistas, se trufa completament de las lengas nacionalas » e que las ten dins un mesprètz que fa pensar a le de la Republica tresenca, als temps ferotges dels «Hussards noirs». Veiriá, le paure Mistral, una literatura occitana adulta e activa, generosa e rica, mas totjorn a l'escart dels grands corrents de lectura e de difusion ; una encara capitat, que de la santa télévision « literatura estofada que, coma o escriu J.-M. Ausiàs dins le n° 7 del jornalet Vent Terrai, «es venguda demest lei sieus e lei sieus n'an pas volgut » ; una literatura daissada a las iniciativas personalas e que subreviu perque i a d'òmes qu'an la fe plan cavilhada. Veiriá encara força causas qu'ai pas besonh, pensi, de las detalhar mai, qu'aquò riscariá a la longa d'èsser alassant. En 1930, l'annada del centenari de la naissença de Mistral, l'amie Joan Lesaffre, alavetz président del Novèl Lengadòc, escriviá dins Lo Gai Saber : « Sabèm que Mistral botava tota sa fisança dins lo jovents : élis, perseguiràn son òbra, élis sauràn entendre la votz de Malhana... ». Aquelas paraulas profeticas, emplenadas de sen e de saviesa, som cinquanta ans aprèp, siáguen totjorn de Mistral, subre mai d'un punt, es ara despasdebrembat, criticat, quand es pas completament pas segur que, mesa, perque sat, inconegut. La citacion de Lesaffre fa puntejar dins mon esperit una quitament fondamentala, una question que me perseguis dempuèi ja^un bèl ramat de temps : Qui legis Mistral a l'ora d'ara? Sens m'enfangar dins un question grèva e �25 o una enquista sarrada, me pareis aisit e simplàs respondre d'arrèu. A despart qualques felibres, bibliofiles, especialistas de las lengas romanas e curioses dis¬ tantes, som segur que Mistral es practicament pas pus legit, tant per les joves que per les mai vièlhs. sondatge de Una tala constatacion s'explica facilament. D'afèit, per poder uèi legir Mistral, caldriá encara que sas òbras siaguèsson a la portada de tôt le monde e se posquèsson trapar sens problèmas dins las bibliotècas publicas, las librariás e les divèrses punts de venta tradicionals. Malurosament, les libres del Malhanenc son mai que mai rares e las edicions popularas (pensi a las de Lemerre) son agotadas dempuèi longtemps (Mirelha exceptât). Recentament, aprèp las très reëdicions del Trésor dau Felibritge, « Laffitte Reprints », escarrabilhat coma pas un per ganhar sòuses, anóncia la reëdicion de las òbras poëticas de Mistral a 250 F le volum (o 1 000 F les cinc tòmes). Malgrat las facilitats de pagament, trapi pr'aquò qu'es pas donat e, de segur, son pas les « pastres e gènts di mas », ni tanpauc les obrièrs o pichons fonccionaris, que cromparàn aquela polida tièra, subretot a Fora ont le caumatge e la crisi economica internacionala tòrnon prendre vam. de mistèri ni de miracle. Per que les joves joves) àjon enfin la possibilitat e l'enveja de descobrir Mistral, de chucar son messatge, e de perseguir le pretzfait entemenat per el, me sembla indispensable, imperatiu, necessari, de metre a la portada del grand public, a un prètz rasonable, totas las òbras del Mèstre, dempuèi Mirelha dusca a Las Olivadas en passant per les I a (e les pas ges mens precioses Discors e dichas (que se van reëditar lèu, cresi), le teatre, la correspondéncia e les Memòris e racontes. Aqui le flame trabalh que s'auriá degut menar per aquel cent-cinquantenari ! Un pretzfait d'union sacrada, en estrecha collaboracion entre l'I.E.O., le Felibritge, la proprietat literària de Mistral e totas las autras partidas interessadas. Una obrassa d'aquela mena auriá mai valgut que totas las ceremoniás, collòquis, conferéncias e exibicions folcloricas que se son debanats tôt le long de 1980 ! �26 Fin finala, qu'i fa la grafia? L'essencial es de legir Mistral, de gostar son engenh poëtic, de descobrir la riquesa de sa lenga e la multiplicitat (es a dire l'universalitat) de son ôbra, de conéisser las idèas, las visions contengudas dins sos escrits e subretot dins sas cridas e sas letras. Aqui l'important, aqui la question de fonze!... E una parièra constatacion demòra valabla per totes les grands escrivans occitans. Mas, o sabi, fau aqui un pantais, un raive descabestrat, sòmi impossible que ne farà sorire mas d'un... Ailàs, es pas deman la velha que las òbras complétas de Mistral, ni tanpauc las de Perbòsc, d'Aubanèl, de Jansemin, etc., tronaràn subre les presentadors ; es pas deman que Mistral serà dins le Livre de Poche (1) e que les joves le legiràn ! un Ai plan paur que le paire del Felibritge demòre encara longtemps clavelat dins sa preson e que siágue una sòrta d'inconegut perpétuai, tant en Lengadòc, en Gasconha, en Lemosin qu'en Provença mèma. A creire que son ôbra es condemnada al cusson de qualquas bibliotecas publicas o privadas, al «ghetto» de concepcions passeïstas, al debrembièr escur d'una volontat oculta. Acabi per me demandar se Mistral, fin finala, fariá pas paur a qualqu'unes? Se tràpon benlèu de monde que vòlon téner amudit le propagandista, l'òme d'accion e d'idèas qu'èra, le bolegaire de cultura qu'apassionèt son epòca... De n'i a que voldrián relegar Mistral darrièr una veirina, glòria momificada dins un passât tôt just bon a nos balhar de còfas, de davantals a flors e d'aires de tamborin. segur, Alavetz, òm pòt ben cantar e bramar les meritis del Malhanenc, òm pot se despensar en cornemoracions, orasons e tu-tu pan-pan. Se Mistral se legis pas pus, Mistral es mòrt ; es a dire que nòstre èime e nòstra cultura son plan malauts ; es a dire qu'una civilisacion s'aflaquis e cabussa cap al crôs ! ■ (1) Mirelha soguèt editada marion » en 1978 dins la colleccion de pocha un començament. (N.D.L.R.). (n° 304), çô qu'es benlèu « Garnièr-Flam- �27 Quai a paur de Frédéric Mistral ? Marcèl Carrièras. aquò fasca rifanhar qualques Emai amies, i mos pausi : Quai uns dels legeires, question que se pòt plantejar. E la de Frédéric Mistral ? a una a paur de morts que son encara força vius. E que géinon. Frédéric Mistral es d'aquestis, e ne geina mai d'un. AmonI a daut d'en prumièr : lo Govèrn e los centralisaires de tota Michel Debré mai que mai ; mas es pas lo sol. França : una e que non se pot partejar... Son encara força los que créson qu'una Republica federala francesa seriá la mòrt del païs. Coma se lo fédéralisme — un fédéralisme mena. espandit d'un — marc a empachava l'Alemanha del Ponent de gausir e mièg. dos francs Als felibres tanben. A força felibres almens, o que se dison felibres. Aqui es mai intéressant, e cal fosegar un briu. De Mistral, en Provença mai que mai, s'es pintrat un image estereotipat. Es Magali; es Lo Cant dau Solèu; es La Copa Santa coma la cantava encara ongan, davant lo cròs del marqués de Baroncelli, un majorai conescut : D'una raça que regrelha Siam bensai lafinicion ! (1) Lo brave (1) Aquò's un majorai o faguèt lapsus. Lo tèxte ditz : « pas volontariament. Aquò s Siam bensai li premiers grèus ». (N.D.L.R.). �28 l'esmoguda que lo trebolava. Mas quantis de vièlhs felibres pénson coma el disiá ? Aquel brave monde vòlon pas veire Mistral dins son òbra, e subretot pas dins sa pensada. Coma lo marescal Pétain, vòlon veire dins el lo manteneire de las tradicions reiralas, l'aparaire del terrador e l'enfant de la «granda França ». E ni cort, ni costièr... I dins lo paire de Mirelha un autre òme, que trobàvon, coma m'o fisava un de mos collègas de l'Academia d'Arles, «un tantinet révolu¬ tionnaire »... Vos o dirai francament : aquel òme a comprés sos a pasmens amies del païs arlatenc tôt Mistral. « Un tantinet révolutionnaire I a », e bravament contestatari. tre Aquô se vei Mirelha, ont vesèm los dos jovents s'arborar contra lo conformisme de lors parents, e rebufar las convencions socialas. E perdequé la filha del rie meinagièr se maridariá pas amb l'enfant del panieraire ? la contestacion de la lenga. Tota la vida lucharà per lenga, nôstra lenga occitana, que foguèt pendent de sègles la sola lenga, la lenga oficiala de nôstra patria. Tota sa longa vida, ne farà lo leimotiu, la soca de son prefach. E amb la lenga, cal pensar tanben lo biais de l'escriure : la grafia. Emai aja causit un biais d'escriure que l'alegrava pas d'à fons, e que deu força, que deu trop a Romanilha, son esperit logic lo butava cap a un biais d'escriure que, tôt en rebufant las letras inutilas o pesugas, auriá mantengut lo ligam entre la lenga modèrna e «le grand-mât de notre tradition, qui est le roman et le latin », valent a dire «le système Honnorat avec des adoucisse¬ ments ». Se o faguèt pas, o regretèt mai d'un côp, coma nos o fisa Mariús André, que foguèt son Sant Joan, son discipol aimat. E laissava als joves « que sàbon lo secrèt » lo suènh de perseguir la dralha qu'aviá marcada e entameneda. aparar sa I la contèsta religiosa. Non pas que Mistral siá estât un un enemic de nôstra religion crestiana e catolica. Tôt al contra : en mai d'un lôc se ditz bon crestian e catolic. a erètge, �29 lo sectarisme, s'onorava d'aver d'amies son compte a Innocent III e a l'Inquisicion. Sufis de legir la granda nota del prumièr cant de Calendau, nota que l'estampaire Aubanèl voliá li far corregir e que l'empachèt d'estampar lo poèma. Régla tanben son compte a Romanilha, que publicava alara sos Dialogues ont (çò que critica Mistral) dona sempre rason als uns, sens permetre als autres de defendre lor pensada. Dins sas letras, publicadas en 1969 per Pèire Rollet, tôt aquò se pot legir pel menut. Mas mespresava e protestants, josius o mescresents. E régla I a enfin (mas es-ti just de dire : enfin ?) sa contestacion del Felibritge el même. Aquô rejunh d'un biais la contes¬ tacion politica, que n'avèm parlai pus naut, d'abòrd que i es tanben question de fédéralisme e de politica. Non pas de la politica jornadièra, que rebufava, mas de la politica granda e blosa, d'aquela que régla l'avenidor del pais. Es mai que mai dins lo jornal L'aiòli del 7 de julhet de 1892. Mas cresi que çò milhor serà de donar la paraula al Mèstre el même. Aqui donc çò qu'escriviá : volètz, li felibres qu'una lònga abituda o tôt autre motiu an gardais partisans de la centralisacion. E a Y extrèmadrecha, aqui i veiriam sèire quauquis autoritaris e conservadors fogós d'aqueu bèu marrelatge despartamentau, talhat per Monsur l'abat Sieyès dins la pèu de la França. Au centre-drecha, faudriá metre li felibres inchalhents, bons vivents e sceptics que, contènts de beure a la Copa, làisson volontièrs córrer l'aiga. «A la drecha felibrenca, i metriam, se gravoges, «Lo centre-gaucha comprendriá li felibres oportunistas, cômpton tèmps — e sus li bèus vèrs que fan — per amadurar li nèspas. Dins la gaucha prendrián plaça li patriòtas, li tilhós, li terresans entestardits que formulàvon si vistas partisans sus en idèia de la decentralisacion, mai que lo dins aquel axiôma : Quau ten la lenga ten la clau Que di cadenas lo deliura... «Enfin, Yextrèma-gaucha, que se recruta a jaba dins lo �30 generós jovent, fariá, ela, bandejar sus lo frònt dau sègle vinten lo drapèu estelat de la federacion. » Se sentis, dins aquelis prepaus, una ponhedura au còr de Mistral. Sa simpatia e son amor van, de tôt segur, devèrs aquel « generós jovent », qu'a mancat la barca farà lèu cent ans mas que, al temps que vivèm, poiriá ben l'agantar... Es aquel Mistral, lo de la nota del cant prumièr de Calendau, lo de La Comtessa, que s'oblida regularament dins los acamps felibrencs, que fa encara paur a trop de monde que se dison mistralencs... Es aquel Mistral que, coma los jovents de 1892, de l'aimar, volèm comprene e seguir. nos acon- tentant pas Lo Mistral de sa vida... revolucionari ■ « » e contestatari de cap en cima SAURAMPS LIBRARIA INTERNACIONALA La Veirièira dau Triangle, Plaça de 34000 Montpelhièr Tel. 58 76 97 la Comedia «E ben, nani! Despièi Aubanha Jusqu au Vêlai, fins qu 'au Medòc, La gardarem ribon-ribanha Nòsta rebèla lenga d 'òc ! » Frédéric MISTRAL. �31 Frédéric Mistral, ara e aici Miquèu Gòssa. Mila nòu cènts quatre vint : Annada dau Patrimòni ; tanbèn dau cent-cinquanten aniversari de la annada naissença de Frédéric Mistral. Lo patrimòni se vènd bèn : leis Ubachencs cròmpon nôstre païs au prètz fort. Aquélei dardenas seràn benvengudas dins lei pochas deis estatjants. Patrimòni pren nosautres ment : un mot nascut ais pès de la Torre Ifèla, e que tôt son ample dins la boca deis ômes politics. Mai, pèr occitanistas, « patrimòni vòu dire l'embarrapegós o venga tôt de Tricastins. » dins de tiradors, avant que lo béton unificar, a còps de Grandas Motas o Un mot, enfin, segurament bèn reçaupegut dins lo Felibolèga fort pèr colleccionar tôt çô qu'es testimòni d'un pòble mòrt. britge, que se Mila nòu cènts quatre vint : annada onte s'apren qu'un Frédéric Mistral seguèt l'instigator de la Mireille de Gounod. Mai se sauprà pas qu'aquel òme seguèt embarrat certan pèr lei sieus, l'an abaissai que au volián veire en el rèn qu'un poèta, sa prôpria mediocritat. e que nivèu de Es tèmps de faire lo ponch, a l'ora d'ara. Es pas per çô qu'un gropuscule d'endarrierats contunha de se nosar au còl una lavaliera, o de participar a de taulejadas en cantant, lo ventre tibat, au moment dau dessèrt, la Copa Santa, o encara de se vestir de costumes folclorics, que devèm gardar dau Mèstre de Malhana un michant remembre. Tôt evoluïs a despart de la sècta de Santa Estèla meteis auriá evoluït. Siái segur que son leis — e Mistral occitanistas — �32 militants que contúnhon son òbra, que son sei disciples vertadiers. Mistral es d'aqueste costat, car fau bèn veire que de son tèmps, tôt en demorant un ôme de drecha, aguèt pas crenhença de denonciar lei responsables de l'aflaquiment de son pais, e de menar una accion politica. La menariá encara uòi, a l'ora que la lenga d'ôc n'acaba pas de morir, a l'ora de l'envasiment nordic, occitan, a l'ora de la colonisacion. Leis a l'ora de l'exili dévon occitanistas pas refusar l'apartenéncia laissar a de gènts que n'an pas comprés l'èime e que, pèr la màger part, pénson puslèu de veire sos noms sus una plaça que de fargar lo païs. mistralenca ; la dévon pas Mila nôu cènts quatre vint : Y Union dau Pòble d'Òc vèn afortir un còp de mai l'auvari felibrenc. Car l'U.P.O. auriá degut nàisser en cò dau Felibritge, per pauc qu'aqueste se seguèsse consacrai au trabalh concrèt, e non pas ai remembres nebloses, sens ges de fe dins l'an que vèn. Aurà donc caugut esperar cènt cinquanta ans aprèp la naissènça dau Malhanenc pèr qu'un movement espeligue, espelís, e e vengue sècle expausar clarament son accion federativa. Un mièg après l'espelida de Mistral : de qué somiar davant tant de tèmps de degavalhat, tantas d'annadas de bestitge. Es aqui que s'afortis que lo Felibritge es una e causa, e Pèr la la realitat una autra. partida folclorica, laissem-li sos drechs. Fau bèn i ague un pauqueton de farcejada dins la vida. Se poiràn donar la man dins lei farandolas. Per quant a nautres, s'avèm de mans, deuràn servir a sarrar lei mans vesinas que, corne lei nòstras, vòlon faire l'avenir, e non pas manténer çò qu'es mort. ■ que �33 TRIBUNA LIURA La nacion occitana A.S.C.O. Uc-Eric Caperan, Nicòla Leglisa e Francés Pedemai, tots très gascons, militants occitans, membres de l'I.E.O. e responsables Rencontre Énter Gascons de Pentacosta, son, dempûs un an, deu ios organisators dens lo Païs de Bue deu permèir grop? d'A.S.C.O. : Autonomia e Socialisme per la Comunautat Occitana (B.P. 78, 33260 La Tèsta de Bue ). un manifèste-programa (Per una fîxon com objectiu prioritari deu movement, lo desvelopament de la conciéncia nacionala occitana. Lur analisi abotîs sus la nécessitât vitala, per lo partit occitan, de s'organisar politicament d'una manèira autonòma e democratica. Aquera organisacion que's pòt har dempûs una basa nacionalista dont cèrca, actualament, son equilibri énter duas tendéneias maximalistas e autant esterilas l'una com I'auta. La permèira, essencialament localisada e a vista estreita, tròba sos protagonistas dens los qui, per exemple, arrefûson de concéber la Gasconha com incluïda dens la nacionalitat occitana. La dusau, irrealista e de tendéneia centralisaira, s'illustra per los que pòden qualificar d'incondicionaus d'una Tribalhans a l'ora d'ara accion politica occitana) que sus pseudò-nacion occitana eternala. permèir côp la nocion mediana de « comunauistoricas», las linhas que seguíssen vôlen aportar quauques éléments concrèts de responsa. En avançans preu tats F.P. Dens l'espaci e dens lo temps, mantun critèris an serbit defenir la « nacion » e donc, partins d'aqui, justificar los movements e corrents nacionalistas divèrs, sovent contra- per dictòris, de côps antagonistas. Mès chau ! Fau pas s'i �34 enganar. A nòsta vista, los sols que vàlen son los marxistas raportats per Estaline en 1913 dens Lo critèris marxisme la question nacionala : « La nacion es una comunautat establa, istoricament constituïda, neishuda sus la basa d'una comunautat de lenga, de territòri, de vita economica e de formacion psiquica que's traduis dens una comu¬ nautat de cultura. » e umana * A la lutz d'aquera pensada, que pôden donc concluïr a l'existéncia suu territòri exagonau francés de 7 nacions direrentas : la nacion alsaciana, la nacion bretona, la nacion catalana, la nacion flamanda, la nacion occitana, la nacion basca, e la nacion propriament francesa. La Còrsa, extràcontinentala, constituins era-medisha una auta nacion. Aqueth rasonament objectiu hèi donc s'esbonir lo mite de la pretenduda «nacion francesa, una e indivisibla» e dab eth, sa faussa ideologia nacionalista dont es en hèit sonque l'expression esconuda de l'imperialisme francés de totjamei : agrediu, conquistaire e centralista. En realitat, la França n'es pas sonque un Estât, politiorganisai e plaçât devath la dominacion shens partatge de la nacion centrala : la francesa. cament Nos aparten pas de tractar aci de las rasons que son a la basa d'aqueth escanament de las nacions pre-citadas per l'imperialisme francés. Sola compta preu moment la conclusion : l'Occitania es un pais conquesit, una colonia francesa. La tòca permèira de tôt movement occitan es donc de contribuïr per totas sas forças a l'aliberament de la nacion occitana. Mès tanben de contribuïr, au moien de l'establiment de contacts estreits énter totas las nacions oprimidas, a la caduda definitiva de l'imperialisme en Euròpa e dens lo monde. Totun, per l'Occitania, las causas son pas tan simplas aquò. S'existis plan, defenida d'abord per sa lenga e sa cultura, nos fau precisar quauquas reflexions complementàrias e indispensablas a la natura medisha de son com �35 existéncia com « nacion ». Senon risquerem de tombar dens çò qu'ápéram : «l'imperialisme a l'occitana». Unitat vòu pas dider uniformitat. porterà sus dus punts bien précis : l'un d'òrdi istoric, l'aut per referéncia a la cultura politica tradicionala occitana. Nòste perpaus * Dens los temps arreculats, mantun gropes umans d'origina etnica hôrt diferenta, participèren au publement de l'espaci istoric de l'Occitania. Cadun dab sa lenga, sas costumas e sos fòrs prôpis. La neishença de la lenga e de la cultura occitanas (de cap a la fin deu permèir milenari) n'anèva pas contribuïr d'una manèira decisiva au regropament e a l'unitat politica de totas las nacions que la compausèvon. Per exemple, pendens longtemps encara, los Vascons o Gascons, descendents deus ancians Aquitans, aimèron melhor gueitar de cap a las Pirenèias e au reiaume de Navarra que de cap a Tolosa o medish Peitius. Virem aparéisher lavetz a d'aquera epòca, una quantitat d'Estats, mei o mensh importents, dont los principaus èron lo comtat d'Auvernha, lo comtat de Tolosa e lo ducat de Gasconha. Causa significativa, au moment de la conquista, cadun mierà sa luta deu son costat contre l'envadidor francés. Lo ducat d'Aquitània, lo Biarn e la Provença damorèren los darrèirs independents. Aquera impossibilitat cronica deus Occitans de s'orgaau dehens d'un Estât unitari ven tanben deu hèit — e aquò's lo punt dusau — que la citât occitana basada suus principis de libertat e d'autonomia locala es per natura, refractària a la concepcion etatica de la societat. Aquò's sa realitat permèira : l'Occitania es compausada de mantuna comunautats istoricas, eretèiras directas de las ancianas nacions o Estais independents. Considerans que's defenissen sivant critèris combinats, d'òrdi etnò-lingiiistics, istorics, sociaus e économies, que pòden donc admèter, d'una manèira sopla e non-restrictiva, l'existéncia dens nisar �36 l'Occitania actuala, d'una comunautat de Païs gascons, d'una comunautat de Païs lemosins, d'una comunautat de Païs auvernhats, d'una comunautat de Païs provençaus e d'una comunautat de Païs lengadocians. Shens oblidar la comunautat formada per los Païs de parlar vivarò-alpin (ensemble nòrd-occitan) a la quau se restàcon las vaths occitanas de l'Estât italian. La grandor de l'espaci geografic occitan, sa diversitat d'interès, tant deu punt de vista de la gent com deu punt de vista de la lenga e de las tradicions populàrias, hèn que las comunautats istoricas pòden pas s'acontentar d'existir, sonque com simplas compausantas o divisions «regionalas» de l'Occitania. La reconeishença d'aqueth hèit essenciau condiciona, nòstes ulhs, la reconeishença de la natura nacionala de l'Occitania. L'Occitania es una nacion multi-comunautària. ■ aus AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de crompar Aici e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLÈGAS ! ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �37 ÂCTÛALITAT LITERÀRÏA Papà, mamà, Edipe, Eloïsa e sa mameta Ives Roqueta Eloïsa* es un roman en occitan que se dobris sus un prefaci en francés. Aquô's una excellenta idèa. Aital lo monde que, fauta de comprene l'occitan, poiràn pas legir lo libre de Joèu Mèffre, saupràn aumens çô que ne cal pensar, e çò que ne cal dire : çô que ne pensa lo prefacièr. E çô que ne pensa lo prefacièr es aiçò : « Voici un texte très important. Parce qu 'il est texte. » * Cadun sap lo mal que poguèt far a la literatura critica de complasença, d'humeur, etc. En critica, coma de pertot, l'important es d'òc la d'aver — o l'esperit e lo metòde scientific. Per i arribar, ren non val la practica dels exercicis diches « estructurals ». Un dels pus eficaces consistis a remplaçar un substantiu dins una frasa per un autre. Mon mèstre, Monsur Negre, al Pont de Camarés, no'n fasiá faire cada jorn. Apelava aquò : d'aquesir — d'exercicis *« Eloïsa o lo « a traucs ». Viatge fora l'Ivèrn », I.E.O. (coll. « A Tots »), 1980, 154 pp. �38 Ensagèri donc de remplaçai-, dins la frasa del prefacièr, felibre, con e professor defac. Ma prumièira frasa foguèt : Voici un ministre important. Parce qu il est ministre. Influéncia de la télévision sus la logica ? Poder immémo¬ rial de la tautologia ? Lo tôt es que digús motèt pas. Avançàvem sul bon camin. Diguèri : Voici unfélibre important. Parce qu'il est félibre. » Agèri l'acôrdi immédiat e unanim dels 40 membres del lo substantiu texte per qualques autres : ministre, « » « Consistòri. Podiái contunhar : « Voici un prof de fac important. Parce qu'il est prof de fac. » Los professors opinèrent du chef : es una profession ont reprodusis per cooptacion. Me risquèri a ajustar un advèrbe, amb un pauc de coquinariá dins la mesa en plaça : Voici un con très important. Parce qu 'il est très con. » Digus se sentiguèt pas visât. Avancèri alara, a pena un pauc mai coquin que totara : Voici un con de prof de fac très important. Parce qu 'il est un profdefac très con. » Tôt lo monde se virèt cap a Robèrt Lafont. Èra el qu'aviá escrich la prefàcia d'Elois a... Mas siam pas aici per parlar de Robèrt Lafont. Fa de temps que Lafont s'es fargat — en francés mai que mai un parlar d'una granda subtilitat. Òm se soven de l'emplèc misteriós de l'advèrbe dins l'expression sibillina : òm se « « — «Ce que nous voulons, c'est l'autonomie ici.» De paure monde, empachats del comprenòri, se demàndon totjorn cossi i se cal prene per «dessiner le creux d'un projet absent » (setmanièr Sud). De qué li va arribar, a aquel monde, quand ensajaràn de comprene la frasa de la prefàcia d'Eloïsa ont se parla d'« insertion du monde autour de la femme, non pas éter¬ nelle, mais contemporaine » ? Ai ensajat. Mas i siái pas tombât. Quand òm inserís, i a pas res a far : ôm met dedins. Ensajatz, per veire, de dire : «J'ai inséré ma bite autour de Joséphine, Catherine, Ernestine... » E puèi ensajatz d'o far... Avètz pas finit de patir. Per quitar çò que poiriá passar per de trivialitat �39 populista, ne sabi un que volguèt inserir son autò a l'entorn d'una platana. Lo paure diable s'enrotlèt ! Sabi pas se «lo sol poder es que de dire», mas caldriá aumens voler pas dire qué que siá pel plaser de lengatge a la mòda. se mera- vilhar d'èsser vestit de * A creire Lafont, Eloïsa seriá un libre ont plan de se trobar perduts. Teni a rassegurar los ne monde riscon de petits Poucets qu'aurián paur de s'aventurar dins la sèlva. Lo libre de Mèffre es pas tan complicat coma Lafont o crei e o ditz. Òm s'i trôba de lònga, al contrari, en pais de conoissença. E, a la débuta aumens, digiís aurà pas ges de mal a seguir çò que se passa. Rue Serpenoise, a Mètz, una femna, Jani, e sa drolleta, Eloïsa, son a lecar las veirinas del temps que l'òme, Renat, patis d'una crisi de claustrofobia en mitan urbanisai. La familha dels Arnauds trôba recapte dins la catedrala. Del temps que los parents son la preda d'una agression psiquica de tip sexualò-religiós, la pichôta s'escapa. (Es una vision de 1978 de Jésus perdut al temple). Finisson per la tornar trobar dins la vila nauta. E tôt lo monde l'ostal tôrna a apartament al plan n° 5 d'una torre en plena campanha que ne compta 25. Es pas mai qu'una bôria de Provença ont la mameta a pas profitât de l'I.V.G. per mudar los catons » al vilatge vesin o a l'ostal de retirada, un endrech per se regalar dins la vida. : un « * Los personatges son en plaça, amb sos problèmas particulars. Lo legeire los va ara poder seguir dins los entre¬ laces de sa vida psiquica. El, son es un païsan trasplantat, amb un fort estacament a pais d'origina, a sa maire, a sa bôria, a sa lenga, etc. Ela, es una femna-professor de « bona familha », catolica e lorrena, amb totes los problèmas que pot aver una femna al jorn que siam e, en mai, totes los problèmas qu'an los �40 professors los jorns que profésson pas. Per exemple, es pas capabla de metre la clau dins lo trauc de la sarralha quand fa nuòch. La solucion, evidentament, seriá tripla : daissar la pòrta dubèrta, cochar sul palièr o anar veire un psiquiatre que, tan pauc desgordit que foguèsse, auriá lèu fach de trobar l'origina sexuala del complèxe. Mas seriá un autre roman. La pichona Eloïsa, ela, es una brava drolleta, amb sos pròpris complèxes edipians en esperant d'aver, coma la mamà, de problèmas amb sa bèla-maire, se se marida, quand serà granda. Cal precisar que lo papà-romancièr es un ôme de bona volontat, que fa tôt çò que pòt per venir un espós-amant e un paire disponible a sa filha. Quai sap pas qu'es pas aisit ? * Aquela davalada dins las consciéncias e l'inconscient superior es evidentament un pauc mai malaisida a seguir que la que se practica dins Barbe-Bleue, Cendrillon, Blanche-Neige et les sept nains. Mas enfin, òm i arriba, quitament se Joèu Mèffre a pas, per evocar tôt lo borbolh de la vida mentala, la limpiditat d'expression de Simenon o de Sigmund Freud. 1 a de dreches imprescriptibles de l'escrivan a l'escuritat. Mèffre n'usa. Quai se'n planhiriá ? La familha dels Arnauds, quand pensa, practica sistematicament lo come back sens cronologia. Vesi pas ont es lo mal. Avèm totes legit Faulkner. Quand aprenèm que Jani, del temps que demorava dins l'ostal de la mameta, passava son temps a copar de sas onglas copantas un brot d'euna que s'èra entraucat dins sa cramba, davant que l'euna finigue per li sarrar lo col a l'escanar dins son lièch dont bolega pas, siam ben bèstias, mas avèm legit Boris Vian e sabèm destriar entre realitat e imaginacion, réalisme e simbolisme. A l'escòla, avèm passai pro temps a far la diferéncia entre cap plan fach e cap plan plen, los òmes coma son e coma deurián èsser, etc., per tombar pas dins una lectura grossièira dels fantasmes. Quand Eloïsa sómia d'un ostal que seriá tôt tapissai de mofa, coma un nis, amb lo �41 papà e la mamà dedins amb ela, cal èsser completament analfabèta n'escalustrar. Mèffre rend pas compte psicologia de l'enfant, normala çaquelà, tala per se aici que d'una l'òm n'apren los rudiments dins los estagis coma per monitors de coloniá de vacanças. Quane legeire d'occitan a pas a l'ora d'ara aquesta formacion-minimum ? * Çò que, evidentament, vòl pas dire que lo roman siá marrit. L'ai legit, ieu, amb un pro grand contentament. Lo contentament de veire qu'un autor occitan ausava se lançar dins una introspeccion riscada, una interrogacion suis (aici sa femna, sa maire, sa pichona), una confession propris blocatges que fòrçon l'atencion e lo respècte. I a pas d'autor vertadièr, d'artista de quauque art que siá, que non aja près lo risque de se daissar descobrir per son public coma es : dins sas insufiséncias, son borbolh interior, sas contradiccions, sos fantasmes, sas crentas e sas jôias. Una ôbra pesa pas jamai que çò que pesa lo que la portèt al lum. Joèu Mèffre es plan representatiu d'una generacion d'escrivans d'òc en cèrca de son identitat, que cap de sistèma en plaça (quand foguèsson los que se'n reclàmon eles ; en l'ocuréncia, per Mèffre, lo marxisme emai un briconèl révisât per Reich e l'occitanisme del papà) li permet pas de sarrar. Saludi en el lo Pascal — en espiga encara verda, mas pas brica pus en èrba — de la civilisacion del H.L.M. e del cocà-colà, del golag e de la psicanalisi, del régionalisme e del metalengatge. autres de sos * Son libre s'acaba amb lo jorn, la fin de l'ivèrn. Lo solelh lèva. Pau Valèri disiá : lo vent, al cap d'un poèma famós. Cal ensajar de viure. Es una conclusion coratjosa dins sa se banalitat. de Bodon, Enric Molin escriviá : del Roërgue ; un ainat nos es nascut. » Per saludar la naissença « Tindatz, campanas �42 Fasiá rire aquel parlar simplòt, innocenton e, s'òm ne crei Lafont, tiranic. Per marcar l'arribada de Mèffre, Lafont escriu mai democraticament, mai simplament : «Je le dis en français pour m'effacer devant la haute lice moderne et proven¬ çale. » Me gardarai d'ironisar pesugament sul fach qu'un ne pot totjorn amagar un autre o que lo paterna¬ lisme, aquô's totjorn un afar de notables. Nòti simplament qu'un autre Bodon nos es anonciat per un autre Molin. Es una bona novèla. Veirem ben puèi. Aragon, en veguent arribar Gaston Bonheur, escriviá : Mais derrière tout cela, on sent qu 'il a le couvert mis. » Es un pauc çò que me làguia per Joèu. Quand dm a tant enveja coma el d'èsser un escrivan, se cal mesfisar del monde que vos fan lo lièch. Es per milhor vos endormir. ■ felibre « AN COLLABORAT A « AICI E ARA» Joan-Maria Ausiàs, Ives Barelll, Heribert Barrera, Rogièr Barta, Caries de Bèla-Sèrra, Jòrdi Blanc, Pèir de Bohabrac, Cristlan Boneta, Joan-Miquèu Brisset, Joan-Frederic Brun, Norà Caron, Carrièras, Miquèu Cavalièr, Patrie Chofrut, Pau Colom¬ bier, Léon Cordas, Francés Dubet, Jacques Dofny, Jaume Escarpit, F.L.N.C., Eric Fraj, Jaume Gautlèr, Pau Gairaud, Bemat Gièli, ReinJèr Jaquet, Robèrt Lafont, Joan Larzac, Cristlan Laus, Pèire Maclof, Emmanuel Maffre-Baugé, Louis Maheu, Claudi Molinièr, Francés Montanhòl, Alan Novèl, Agustí Pasqual e Lluvià, Manex Pagolà, Patrie, Cristlan Rapin, Silvià Rebièra, Jòrgi Reboul, Valèri Riquièr, Ives Roqueta, Francés Severac, Gérard Tautil, Florian Vernet. Marcèl �43 Ressons • — Lo mensual gropuscule. de Susceptibilitat «Volèm Viure al organe lengadocian movement politic omonime, Pais», del aviá consacrât sa cubèrta e una pagina a la creacion de l'Union del Pòble d'Òc. Los dirigeires del move¬ ment an pas volgut qu'aqueste numéro siá difusit. Faguèron destrusir las paginas « escandalosas » per n'estampar d'autras, retar¬ dant atal de setmanas dès lo mandadls del jornal. Es que la libertat d'informacion existis dins la premsa del move¬ ment? jutjar Daissam los d'espereles. militants La Redaccion del mensual se valenta deu pas • d'Òc L'Union del Pòble paréisser dins la nicat de a fach premsa un comu- protestacion contra los atentats anti-semitas e lo reviscòl de i'ideologia nazia. Aqueste comunicat, trop long per èsser aici integralament reprodusit, declarava notadament : « En tant qu'Occitans et occitanistes, nous douloureusement ressentons le racisme qui s'exerce contre une autre minorité (...). La lutte des droit à l'existence, pour la reconnaissance de toutes leurs spécificités ethniques, nous la comprenons d'autant mieux que nous la vivons pour nousJuifs pour le mêmes. » la question... Mas tôt aquò fariá puslèu rire que plorar. Paure, paure V.V.A.P. ! pus pausar • Autonomia per movement Las Edicions Federôp, de Lion, dirigidas pel poèta exilhat Bernât • Lesfargues, méton en soscripcion «Sébastian», un novèl roman de Pèire Bée (35 F Federôp», 17, 69005 Lion). rue a : « Edicions Albéric-Pont, « Provença. — Lo » acaba de Parlarem redigir un projècte d'estatut de de plen collectivitat territoriala exercici per Provença. Lo tèxte serà présentât vol demorar dins son entièr conforme a la Constitucion. Se'n poirà donc far un projècte de Lei. que �44 Als que dobtarián encara que lo P.C.F. ten un doble lengatge, • sometèm aquesta frasa de Laurent, secretari central del del Partit s'opposera à : « toute décentralisation Paul Comitat Le P.C. mesure affectant la de Ré¬ gion parisienne. Plus un emploi industriel, tertiaire et adminis¬ tratif ne quittera Paris et sa région... La politique de décen¬ tralisation est néfaste des travailleurs aux de intérêts l'Ile de France.» La grôssa bofiga demorarà una grôssa bofiga. Occitans de la capitala, podètz somiar de davalar. Aquô s'apària ambe de polidas afichas del P.C.F. que proclàmon «Vivre : Paris». capitat travailler à magica es montadaa Paris... a La : et formula r\<S<\S \VWlK «J'ai vendu le dernier Airbus en déclara Bernât trator patois limousin», Latièra, adminis- d'Airbus-Industrie, dins interviu del magazine « Réus¬ sites » (N° 1, octobre de 1980). Es pas una lenga modèrna, l'occi¬ una tan ? • Occitan interdich. — Mont- pelhièr es una de las raras vilas occitanas ont las carrièiras son bilengas. Aquô empacha pas los postièrs de l'endrech de refusar las adreças redigidas en òc. A prôva la mencion «Apellacions occitanas non admesas per los servicis P.T.T. », escricha per un postièr occitanofôbe, que figura sul document çai-jos. Lo cas es pas rare, mas comença de plan far... O, OV • d'Air-Inter p-,-r JU.\KVK)4<Uaà- 3;,ono VfflîTPETHIWv ") ~) �45 La Fèsta a Montsegur II* Aristides Roqueta. Dins aquela odor de carn brutlada que revertada aquela dels erètges cremats al sègle XII, lo Norbèrt, quilhat al mitan del famés Prat dels Rostits, contunhava de charrar, imperturbable, amb un eclectisme prudent e afogat que regaudissiá lo còr dels militants. Son brave visatge d'apôstol rajava d'ecumenisme : Som, disiá, per lo socialisme de Proudhon, per lo socialisme de Jaurès e de Mitt'ròn, per lo socialisme de Karl Marx e — podètz « aquel de Jésus Crist ! » E Krivina, non? E la liberacion de las femnas? udola, despenchenada, una filha escandalosa. En se dreiçant, rapida coma un lambret, se lèva la minijupa, geta son miní-fròc a las ortigas e vos exibis un barbut tan negre e d'un tan bèl calibre que, davant el, Norbèrt Lapompa (pudic coma tôt, al fons) clinèt castament los uèlhs. Arriba aici, ço crida la filha. Vèni faire l'amor ambe ieu, s'aquô's vertat que siás lo Papa d'òc ! Aquò's pas tròp lo moment, replica lo Norbèrt. 1 a temps per tôt. Per ara fasèm de sociolingiiistica... me'n creire per — — — — — èra fatigat n'èra farcit. L'incident faguèt rire. Mas, vesiblament, lo public dels archifonèmas que lo jargon del grand lingiiista pas foguèsse, s'èron * avián los Afgans e los Teurs — e d'unis ritors maoïstas — mai enveja d'escotar lo cors d'ecologia, per politisât A part Véser meses « Aici que lo sermon del Paire Masenganat. Los cantaires a vociferar, cadun entraînant los sius fedeles, e las que e ara » n° 8, agost de 1980. �46 minetas, un pauc umidetas, èron dins l'extasi. «Las guitarras, aqueles bidets que cànton, escriguèt a aquel subjècte l'egrègi sociologue francitan Gaston Falzargues, correspóndon a un simbèu marxista e afranquissaire — subretot per las femnas de masturbacion publica e generalisada. » — Urosament, lo cantaire Nas de Peis salvèt la situacion. D'una d'estentòr, entonèt l'imne qu'aviá compausat per Norbèrt Lapompa, dins l'estil del mai blos réalisme socialista de fa vint ans, ont l'eròi de la revendicacion occitana èra comparât a una votz pompa de bicicleta que durcis lo pneu de l'Occitania, sens pr'aquò lo faire petar. (Car, l'aguèsse fait petar, seriá estât balhar rason als extremistas que lo Norbèrt ne voliá pas ausir parlar.) La cançon de Nas de Peis escalfurèt l'estrambòrd dels joves pompistas, que tornèron bramar. Un pauc de calme ! s'escridèt lo Norbèrt. Un pauc de calme, prègui ! Es pas cada jorn lo mes de mai : un processus d'enervament es totjorn engatjat dins un esquematisme contra revolucionari que profita als nôstres enemics. Un pauc de calme, donc ! Un pauc de silenci ! — vo'n Mas minets totes los joves èron descadenats. Un vent de foliá bufa suis la minetas del « Campus dels Rostits ». Garaici que lèvon coma un sol òme, en presa a un deliri dionisenc e, ara e sus se lentament, la faiçon dels somnambules, màrchon cap a l'idòla dels grands uèlhs lunaris — mai lunaris que jamai tornant totjorn dire : «T'aimam, Norbèrt ! Te desiram, Nor¬ bèrt ! Siás tu nòstre salvaire, siás tu que nos descolonisas, de jorn a del còl rotlat e — coma de nuèit ! » Perqué, s'exclamèt francitan requist un caraco de espatlut dins son complet-veston estringat, perqué descolonisa pas tanben los Gitans ? — marrida umor, magre Mas que en mas aquò rai ! la falsa nota s'arborava de la chorma. se perdèt dins lo long crit d'amor Dins un instant, per tant que ba permetèsson los penjals envabrats de la montanha, mila manifestants — vint mila segon lo jornal Le Monde; trenta mila segon Chut, lo setmanièr del Lengadòc-Ropilhon — s'agrumèlon a l'entorn de Norbèrt Lapompa que, quichat de tots costats, espotit per tant de pre- céncia propdana, s'estofa e pensa de périr dins aqueste océan polluïssent. E precisament, en detràs, son propdan mai proche èra una mena d'Afgan, e sentissiá dins lo col son alena rauca. N'i podiá pas pus téner, l'Afgan ! Subitament vengut èbri uman e �47 d'amor e d'admiracion, te forra las mans dins las pochas de las bragas artistament brodadas de l'egrègi lingiiista, e se met a li cercar l'aucèl... — brama Norbèrt Arrestatz ! Lapompa, indignât. Aqueste omenatge es desplaçat ! Arrestatz, si que non la situacion venir conflictuala e pugilistica ! va brica bolegar. Èra condemnat a subir e a patir. se lo tripota, òm se lo manja, ôm se l'assi¬ mila. De badas volguèt encara protestar dialecticament : Mas Òm — se podiá pas l'arranca, òm Confondetz pas occitan e excitant, lor cridèt ambe severitat. Som pas omofil, los concèptes ? ni mai amfotròp : sabètz donc pas pus distinguir Pr'aquò sa votz feblissiá, sas cambas s'aflaquissián. Davant el, tôt contra, una pichona Vietnamenca, vestida simplament d'occitanitat candida, passava la s'èra liscada, e àgafava son còrs estreitament ; entre el e ela una man deligada que cercava de manobrar barradura-embeleg (1), de dubrir las bragas... Una pensada fugitiva traversèt coma un lamp lo pantais e voluptuós ont las circonstàncias fasián cabussar lo paure Norbèrt : « Es que fan subir lo même tractament al Paire Masenganat? » A aquesta idèa, èra partejat entre la gelosiá e l'enveja de rire : « Aqueles ritors profiton de tôt ! Son encara mai demagògas que non pas ieu », se disiá. esvelhat La pichona Vietnamenca aviá reiissit. L'aucèl èra sortit — o puslèu la sèrp, ja passablament derrevelhada per las careças indiscrètas de l'Afgan. Per s'espandir, aviá pas qu'a fonzar tôt dreit. Es atal que jos la pression de la fola e quitament tôt li cedissent, lo Norbèrt se trobèt empeutat malgrat el, e en tota innocéncia, dins l'intimitat de la manida. — Aqueste còp aquò i es ! cridèt ela. Som descolonisada ! Afgans, alavetz, aplaudiguèron a grand bruch, tustant dins las mans per ritmar la besonha : « Trabaja la mucher, trabaja bono ! » Ela, dins aqueles contactes tròp breus, sentissiá pas grand causa, mas, coma l'òm o sap, la voluptat de las filhas Arabes e (1) Lo mot fa (S. XIII) : son aparicion pel prumièr còp dins un poèma de Ai ! fin amor, amor de Iuènh ! Quina barradura-embeleg ! Foguèt pas retengut per F. Mistral dins son « Trésor ». Jaufre Rudèl �48 liberadas ten tota dins l'escandal revolucionari, la «transgres¬ sion», que dison... An l'orgasme politic ! Rèsta pas mens que, sens desatalar, se violèt lo Norbèrt dos o très còps, e lo vuegèt gaireben de sa substància... Caliá i pensar, escriurà pus tard lo sociologue Falzargues. Las folas son femnas. Lo viòl de las folas existis ! Es donc necessari « que las femnas viòlen los ornes amb l'ajuda d'un Lo viòl pòt pas èstre que collectiu. » movement de massa... E lo Norbèrt, dins aquel temps, qué fasiá ? Un pauc esmogut e finiguèt per sospirar : «T'aimi, ò mon Occitania! T'aimi!» Sortissiá grandit del seu sacrifici. Èra devengut lo Papa incestuós cansat, de la Patria occitana. * * E * lo ser tombava e qu'èra temps d'anar sopar, Norbèrt lo Paire Masenganat, pur coma una nòvia, el, perque aviá pas pogut pecar en se fasent forçar, prenguèron totes dos, a la braceta e amies coma de grilhs, lo cap de la còlha que davalava del Puèg. N'i aviá d'unis, pr'aquô, demest los militants, que sospeichàvon lo Papa d'òc de los aver colhonats un côp de mai. Mas sabián pas quora ni cossi e, dins lo dobte, contunhèron de li far fisança. coma Lapompa e Dins l'ensemble, crestians maoïstas, lonisaires e ecologistas, Teurs, desco- feministas nadàvon dins l'estrambôrd. Las filhas, subretot, èron plan fieròtas de la victòria que son Sèxe veniá de gasanhar sus los ornes ; e los gojats aspiràvon a pas res d'autre qu'a se faire possedir al nom de l'occitanisme e a l'imitacion del Mèstre aimat... Tôt d'una lo solelh enluminèt de sos rais d'aur e de porpra lo front de la vièlha fortalesa. A aquel espectacle, pénétrais d'una granda emocion patriotica, votz e amb força conviccion se metèron totes a cantar, d'una sola . Los ressons de la Montanha sacrada, la daurats los acompanhèron fins al vilatge e a glòria dels orisonts l'aubèrga de Mariús Coquet. ■ (Tirât de : Los Occitans, roman). �49 Libres Novèls Claudi Assemat : MÒRT CAUSIDA (Vent Terrai, Enèrgas, 1980 ; 86 LA Del libre de Claudi Assemat, pp. ) an prumièr trop brave o lo segond tròp canis, direm qu'almens es un libre que daissa pas indiferent. (N.D.L.R.). Un conte d'amor e de mai. E un de mòrt. Un conte mistic. La qu'es la vida, rescata l'òme volguda. L'òme qu'es paraula, rescata la femna del femna reviscolar ritat pecat. de Ventadorn, o GuiBornèlh, èran de mistics. Bernât raud de 0 disián pena autrament, los parla per Assemat e sèm en decriptar. Aici, una lenga druda, cada causa per son nom. Pèire es occitan, e occitan ultràchovin. Deu pensar que lo chovinisme es permés contra los forts. Aital vòl plan balhar son côs per noma Un rendut-compte de premsa. servici poirem pas comunicats. sus un un trobaràn lo La Mòrt causida estrangièr, en prio- Franchimand. Paure bogre de Franchimand ! Clara de la mòrt la Josiana tant aimam nòstras coilaborairas Norà Caron e fach dos lecturas plan diferentas. Puslèu que de causir, de balhar aici Ios dos vejaires, per mai d'objectivitat. Als que Ribet es mièg-alemanda, puta, sortis de preson. Se rescóntron. Son sens argent, sens amor, sens e responsabilitat. Disponibles. Se conéisson per la pèl, a la débuta. E a la fin, cabússon dins l'aiga per tornar nàisser. Causisson la vida. Un raconte brutal. Mas la realitat o es. E despolhat, talament que cadun pòt imaginar çò que vol entre-regas. Benlèu lo mite de l'Occitania presonièra e putassièra. Benlèu una novèla religion serà publicat per cada libre mandat en Informam los Sénhers Editors que parlar dels obratges que nos seràn pas estats �50 ont lo Sèxe ocupa la plaça abandonada per Dieu, coma mejan de se reconciliar ambe se e ambe los autres. Benlèu simplament lo bon biais de far l'amor en occitan. Benlèu l'identificacion de l'Occi¬ tan ambe l'Estrangièr. legiretz sens diccionari, e praquò es pas brica un calque de franchimand. Mas, ieu, m'agradariá de legir l'istôria exacta, contada per Clara. 0 Norà CARON. las istôrias de Franchimands, ieu, paura, aquô me fa pas tresanar. Alara i a una istôria que d'amor, flor blúia, lagremas garantidas e tôt çô que cal. Se sabètz pas cossi s'engimbra una istôria d'amor explicar. Prenètz amb se'n d'idèas destosca Sanguinetti, Ferniot e Debré aquô's los autonomistas. Per ma rèire-tanta Maria-Josefina aquô's los insèctes que vivon dins los recantons escurs dels ostals. Per mon plombièr aquô's lo perilh jaune. Glaudi Assemat, aquô's los Franchimands que l'empàchon de dormir. Non pas que los aimèsse a la foliá çaquelà. o vau dins PlaygirI o Cosmopolitan. Per l'erotisme, podètz anar cercar dins Détective, aquô fa mai recèpta que Arnaut Danièl. Amb un peçuc de gorrinatge e un zèst de bagassariá ne fasètz una purèia onchosa que traversaretz amb Totes que sèm avèm nôstras obsessions. Per ieu es lo sèxe. Per vos grand topin metafisicas coma un un veirat d'anti- cipacion ambiciosa (estil L'inva¬ sion des Soucoupes Volantes) e liatz lo tôt amb de bons senti¬ ments e de colorant E 330 per plan o ténher de rose bonbon. Laissatz rabinar a pichon fòc dins lo fornël un parelh d'oretas e, miracle ! l'ôbra es aqui. E s'o avètz pas encara solfinat, l'image de marca de la femna occitana aqui dedins, es tant trelusenta dins sa dignitat que ne badatz. E ne Urosament a tanben d'autres fantasmes per regaudir lo legeire. dirai pas mai. Josiana R1BET. Gaston Bonheur : L ARDOISE ET LA CRAIE (La Table ronde, 1980) Una de las darrièiras frasas de Bonheur es sus Deltelh : « Èra vestit del dimenge, coma o son morts, e repausava sul los lièch �51 matrimonial, lo lièch del parelh que formàvon amb Carolina. Mas aviá pas volgut (supausi que n'avián parlai amb Carolina) plaça d'onor al mièg ocupar una Demorava donc a sa del lièch. plaça d'òme, estírat sus una mitât de l'espaci. Mas i a signe qu'en fin d'estiu de 1944 quicôm se passèt ben dins l'Occitania aquò... quicôm mai. La persisque per los prepaus de Bonheur, de la liberacion de Tolosa en 1944 coma de quicôm ont se dins manquèt la liberacion de la « Tolosia», l'establiment de la Repu- autô-liberada nos an Entre autras causas interesdins un libre qu'es pas solament una galariá de celebri- santas e qu'amb un pauc mai de curiositat directiva de la part de l'enquistaire (l'excellent M. Chavardés) nos auriá poscut ajudar a veire pus clar dins un fum de causas que nos impôrton, coma Occitans. blica d'Occitania. Las referéncias a que escondut. tats » Quand seriá téncia, lo Ives ROQUETA. Guingouin, Miailhe, Cassou son Léon Cordas : SE CONTI QUE CONTE (Lodèva,1980) Léon Cordas, contaire e poèta, renovèla son inspiracion a cada libre novèl que publica. Atal lo saupre-far magistral las exigéncias de la granda literatura, las poèta païsan » s'es tresmudat en poèta francament engatjat, al ser- lon ela a sempre militât. En pedagôg afogat tanben, puèi que tôt son ancians. « vici d'una Causa que per combat — lo nôstre — es afar de d'autô-coneissença. descubrissèm dins aquesta mescladissa de contes e de poësias, es tanben coneissença e Lo Cordas militant que lo de Lu roman se'n Butalha ciels Tentes, parescut l'an passât, e que vegèt modernitat. pas pro Apària la granda un amb bacècamin, son gost de virilas e lo salut als revindicacions actualas que un pais en las amistats passéisme dins la poësia qu'es poësia del pré¬ Se parla de Montsegur, Ges de de Cordas, sent. aquô's pas per se congostar d una nostalgica remembrança; Mont¬ segur es una sorga ont se beu lo coratge de contunhar lo camin. Cordas, sens cap de dobte, es devengut l'égal d'un Joan Bodon. Pasmens, al contrari del grand escrivan roërgàs, que romiava sos �52 fantasmes de mòrt, de desfacha e de robotisacion. mista. Non Cordas es taira Jaumelina, cramant de sensualitat, e la caricatura feròça de Joan Ferniòt en pintarda. Cordas opti- beatament, per d'unes que i a, mas rasonablament e per sincèra principi, pas mestreja coma Ambe pertrait de la Vermenosa, noms sa can- Silvià REBIÈRA. Arsèni Vermenosa : JOSLA CLUJADA (A Tots & I.E.O. Cantal, 1980 dels aquò fai partida mençónon, mas que degun a legits en fòra de son terraire. Sos libres ancians, agotats, èron de mau legir, maugrat los esfôrces que se ditz que faguèt dins lo ; 324 pp.) d'un contaire popular analfabèta de las annadas 1890 o 1900 nos auriá probable mai interessats d'escrivans nôstres que se pas que las poësias de Vermenosa». Boissièra fai l'efècte d'un mar¬ chand de cravatas que cridariá per vendre sa sens d'una normalisacion relativa es de m'aquô ! grafia. s'atròbe sus sa Atanben aquesta reëdicion es preciosa : rend enfin aqueste autor accessible a totes los Occitans. L'amie Boissièra, dins son prefaci, ne pren de precaucions justificar, excusar quasi, aquesta indispensabla remesa en circulacion d'una riquesa amagada. Après aver regretat que la per morala de Vermenosa siá de 1908 e non de viatjava Wells), 1980 (mas Vermenosa dins lo temps coma ne conduis que « l'ôbra pas pincèl. presentacion recercada, Se conti que coûte adornarà polidament las bibliotècas ont trobarà plaça. conviccion. Las illustracions que van ambe los tèxtes poiràn semblar ninòias, mas Jean Cocteau tanben, dins son biais, èra un pintre ninòi. Remiraretz lo son mèrça : « crompatz çò pus trace que non lo mercat ! » Aquel pessimisme me sembla injustificat. Vermenosa escriu un polit occitan, mai refinat e trabalhat que non sembla. De segur, se sentis obligat de far de rimas e i la leugieresa que caudriá aquò. Aimariam mai, uôi, qu'aguèsse escrich totes sos contes en pròsa. 1 a pasmens de parlicadas ont l'eloquéncia rimejada s'endeven amb la vertadièira poësia : Viva la Libertat, Als manca per escolièrs da Maur. Contaire chanut, mestieiral �53 biaissut dau lengatge, Vermenosa sembla d'èstre un d'aquestes escrivans precioses que fan la me jonccion entre l'espessor populara dau païs encara mut e l'occitanisme Nos modèrne, via lo felibritge. relegir e meditar las eau d'aqueles avis. Coma disiá Andriva-Paula Lafònt : « Aquel univèrs intellectuau poëtic e mesclat dau melhor e dau piéger, mai tant originau, onte leis escri¬ vans de la generacion de 1900 an descopat lo monde de son inspiracion (...). Un univèrs literari tipi- ôbras cament occitan. » Nos ne eau lo melhor e escampar lo piéger. Lo melhor, aquò's aquela qualitat dau lengatge escrich, font preciosa ont s'abeuraràn los Occitans d'ara. Aquò's tanben prene aquela estonanta densitat dau legendari, qu'es un trach rematcable de tota la literatura nòrd- occitana m'excusaràn — los Orlhagueses, de dialècte lengadocian, se ne fau culturalament de Nord-Occitans ! Lo piéger, o causiretz segon vôstres fantasmas e lo regetaretz. De retrobar e de réinvestir au nòstre d'un biais novèl aqueles ancessors, tes aquò's un dels aspèc- de la démarcha conquistaira occitanista, que sa tòca seriá, segon lo mot de l'Ives Roqueta, de nos far unu novèla tèsta. Cau ajustar que lo libre d'illustracions amb ninòias mas pas es un polit, pauc desagradosas. Joan-Frederic BRUN. Sèrgi Bée : SIÉUUNPAÏS (Edisud, Ais, 1980 ; 121 pp.) ideològs i faràn repròchi qu'a pas res d'idéo¬ Çô que truca quand legissèm Bée, aquò's lo divòrci entre una version francesa literària, refinada, sublima, e un tèxt occitan dirècte, que sentis lo prumièr rag, tôt còp trop. Poèta de trobar lèu, Sèrgi Bée tat. Los trabalha dins l'emocion criticas elogiosas (mas totas las criticas occitanistas son reciprô- fugis tota farfantèla, tota crusa e quasiment Òm se deu pas qu'afectivament aimèsse literatura. estonar mai e. lo vestit mistralenc provençau, que pega mai a dau l'orali- d'una causida logie. nos dona un polit el solet n'a lo biais. Lo narcissisme de l'apondon finau onte fai la rejoncha de las Amb libre, aquô coma elogiosas, o sabèm : se de mau dels amies) aquò môstra qu'a vougut se far plaser. Pas res de pus just. Lo cament ditz pas �54 plaser es partejat per lo legeire, qu'atròba dins aquela poësia simpla, en fòra de las môdas fugidissas, una frescor generosa e una granda limpiditat. Bèc, que camin ambiciós de reconquista de nòstre empèri linguistic intim. un Los que aviá amb decebuts sas Cronicas dau rèire-jorn, mòstra cultura. aquí qu'es encara lo grand poèta lucid e pensatiu qu'aviá sachut nos donar los pus bèus poëmas amoroses dau sègle vint au nista constat de desfacha per l'implanlingiiistica detràs Ròse, aquô s'apària amb sa concepcion de l'escritura, que cultiva la paraula simpla e viscuda per tocar lo còr. Aguèsse vougut, coma Rebolh, Espieu, Allan, Lafònt o Gardy, penetrar mai fons dins la saba druda de la lenga, reconeisseriá l'incomparable enauçament culturau que porta la tacion occitanista ara se son occitanisar la fâches, sovent, propagandistas d'una abséncia nos nòstre, amb Memòria de la Cam. Que pausèsse en prefaci, sens mas tristament, un passion vòlon Provènça aspècte es L'alibertisme sens d'enriquesiment un carcan de son uma- voide e sens justificacion, per los Provençaus qu'an ja reconquistat, amb Mistral, la dignitat de l'escriure. Mai dobèrts vèrs los Angleses o los Italians que vèrs las prigondors vertiginosas de la lenga maire, aquò's l'efièch que fan los grands poètas provençaus d'ara. Una excepcion colossala : Delavoët. Sèrgi Bèc, finalament estrangièr a aquelas ambicions alibertinas, se situariá puslèu dau costat de Reinièr Mejan e de Fernand Motet. Una plaça de tria, coma que siá, mas dins un arc de seda desparièr. reforma alibertina. Mas l'occitanisme d'Alibèrt èra un umanisme, Joan-Frederic BRUN. Patrie Busquet & Claudi Vidal : BASQUE ET SA LIBERTÉ (Le Sycomore, Paris, 1980; 198 pp.) LE PA YS Patrie Busquet e Claudi Vidal, jornalistas bearneses, son plan plaçais per sègre l'actualitat basca. Fa d'annadas qu'estúdion aqueste pais d'Euscadi, aquesta Irlanda plantada al Sud d'Eurôpa, e quita que pas de desfisar Madrid. La proximitat geografica expli- segurament lo ton del libre, apassionat, cramant de simpatia ca per la causa basca. Libre passio- �55 nat, mas libre informat : autors, aquô se vei, conéisson los lor Euscadi sul cap dels dets. No'n fan partatjar los secrèts, las vertats. Cossi comprene que, dempuèi vint ans, tota una joinessa s'entestardiga dins una lucha armada al còr del païs pus industrialisai de tôt l'Estat espanhòl e, seriam tentats de dire, lo pus « europèu » ? Qunes son los d'una ressorts tala volontat d'independéncia ? Çò nòu dins aqueste libré, aquò's que nos o fa descubrir. Lo pôble base es fortament estructurat, e los autors nos suna), las luchas popularas contra lo nueleari a Lemoniz, o contra un poligône de tir aerian a BardenasReales. Ambe sens relambi, sus la scèna o dins las colissas, l'organisacion armada E.T.A., sa naissença, sas accions, sas divisions dincas auèi, sos caps, sos gudarris, son ligam carnal amb Eus¬ cadi. Regretarem costat dels pasmens corrents que, a radicals e independentistas, los autors se siágon pas espandits un pauc mai sul Partit Nacionalista Base. respelida del La P.N.V., que se gaire, auriá pas descrivon totes los elements de basa del teissut social : «Le peu¬ morissiá fa ameritat d'èsser comentada. ple basque fait bloc. Les perlas et les sociétés gastronomiques ne sont pas étrangères à cette soli¬ darité ; elles en sont la garantie, le moteur indispensable. » L'autre punt fort del libre, aquò's son actualitat pòst-franquista. Descubrissèm los novèls Aquô lèva pas res a l'interès d'aqueste libre, sustot pels occitanistas, que i trobaràn de qué réfléchir sus lors pròprias practicas. Car, sens cap de dobte, i retrobaràn una partida dels débats que los travèrson auèi. movements, recentament nascuts (coma la Joan-Pèire LAVAL. coalicion Herri Bata- Michaël Voslenski : LA NOMENKLATURA (Belfond, Paris, 1980) Los estudis de valor s'amolónon l'Union Sovietica. Aprèp los sus obratges de Solgenitsine denonciant lo Golag (Une Journée d Ivan Denissovitch, L'Archipel du Goulag - I. II e II), aprèp d'Elena Carrèra d'En(L'Empire éclaté) sus la respelida dels pòbles d'U.R.S.S., aici qu'un istorian sovietic nos balha La Nomenklatura, testimoniatge de prumièira man sus la l'estudi causse �56 classa « dirigeira d'U.R.S.S. La Nomenklatura » ! Un tèrme proniés al meteis avenir que lo de «Golag». Pasmens, aqueste còp, aquò's pas un « dissident » que parla. Michaël Voslenski a trabalhat de detzenats d'annadas al prèp del Comitat Central del P.C. d'Union Sovietica, soguèt secretari de la Comission de desarma- ment, membre de l'Academia de Sciéncias socialas... El contèsta pas d'un punt de vista anti-sovietic », mas bastis son ôbra a partir dels quites esquèmas las « darrièiras revelacions sus las malversacions de nauts dignitaris poloneses la li confirmarián : lo director de la radiô-television polonesa (ara limotjat jos la pres¬ sion populara), M. Szcezepanski, aviá plaçai un milion e mièg de dollars sus un compte de banca suïssa ; aviá créât al Liechtenstein una societat musicala ambe filiala a implacabla e insostenibla pels partidaris dels régimes totalitaris apelats « democracias popularas ». Car, ço mòstra Voslenski, una classa de novèls senhors (750 000 personas, siá 1,5% de la populacion) s'es atribuïda de privilègis grandarasses a la tèsta de l'Estat luxuosas dachàs, restau¬ rants e boticas especials (interdiches al Sovietic mejan), centres sovietic de : cura e de repaus gratuits, veituras e apartamenis de luxe, linhas telefonicas especialas, plaças reservadas dins los avions e los trens, etc., etc. «En Nomenklaturie, c'est le de la spécialité. Loge¬ spéciaux, produits spé¬ royaume ments ciaux. réseau d'information spé¬ cial. dignitaris, jorn ! detalhs un afars, tocant d'autres, se descubrisson cada una a bastir la tala classa a poscut direccion d'un pais socialista » ? La responsa aisida, plan segur, seriá de ne balhar la responsabilitat a Estalina. Mas M. Voslenski nos explica qu'aquò's lo Partit bolchevic, son organisacion meteissa imaginada per Lenina, qu'es en causa. Aquò's lo côs dels revolucionaris professionals (que, un còp al poder, eliminèt totes sos opausants, totes los autres partits) que n'es a l'origina. E Voslenski Michaël lança aqueste avertiment : «Le même phénomène se produit partout où s'installe ce type de régime. L'appareil du P. C. contient en germe la nouvelle classe diri¬ « geante. » Per l'istorian sovietic, aquesta balha tantes vida d'aquestes régna lo carriérisme pus feròce espleita los ciutadans de l'U.R.S.S. {«La Nomenklatura que pòdon s Pels que Voslenski sus privilégiais, inventats. encara Cossi montar aviá fach l'argent public... E classa ont » M. ; ambe d'autres marxistas. La denonciacion deven donc Londres ostal la d'aquesta èsser dobtarián realitat, las pas approprie la plus-value par le de son Etat » ) e demôra biais totalament estrangièira, totala- �57 defòra de la massa del pòble. Es una classa de solitaris, parasitària, qu'aspira a l'egemonia mondiala. Sos mejans tecnics, umans e idéologies son infinidament pus poderoses que los dels Tsars. La Nomenklatura es un grand dangièr per la patz del monde e per l'independéncia dels païses. L'invasion pichons armada de l'Afganistan, darrièira data d'una longa tièira, es en aici per nos o confirmar... ment en Un tal obratge es una vertaenciclopedia de tusta. dièira Aquò's pas aisit, quand l'avètz legit, de demorar « seren ». Direm qu'avèm encara mai de motius de crentar • LA una « mesa al pas » Polonha e totes los que metràn aquesta casta. La conclusion, la daissarem Joan Elleinstein : en causa « Nous nous a refusons de voir le son ampleur, désastre dans toute la vérité dans toute sa laideur. prisonniers d'une tradition ancienne, d'une mytho¬ logie. Que ce livre dérange, qu il nous interpelle dans toute sa vérité, qu il nous oblige à pousser jusqu'au bout notre réjlexion. voilà qui n 'est pas banal et mérite Nous restons « que l'on y consacre quelque temps. » Joan-Pèire LAVAL. de la Jòrdi Pujôl : IMMIGRACIÓ : PROBLEMAIESPERANÇA DE CATALUNYA (Nova Terra, Barcelona, 1976) ENTREL ACCIÓ IL ESPERANÇA Tòme I : Des dels Tarons a l'altra banda delRiu Tomé II : Construir Catalunya (Pòrtic, Barcelona, 1978-1979) • Jòrdi Pujôl ditz qu'es pas un escrivan. En fait, escriu coma parla un curât de campanha en cadièra, simple, pesuc e repetitiu, per plan se far comprendre. Mas los militants catalans agèron pas gaire l'ocasion de practicar l'art oratôri. «Des dels Turons... » es compausat d'escrits de preson. a la débuta de las annadas 60, quand lo franquisme ne finissiá pas de morir, del temps qu'un contestatari se passejava vestit d'ôme-entrepan : «25 anos de e anava côp sèc dins lo panier à salade. Balha l'impression de se voler far perdonar. De pas aver coneguda la talent : a Postal, i aguèt totjorn de pan de blat negre, de Paz», mongetas, e de peis. D'aver capitat coma director de la Banca �AICÍ E ARA A PUBLICAT: Francés SEVERAC TEMPSES à .. A ICI E ARA » 1979 Francés Severac TEMPSES : «La parucion d aqueste pichòt recuèlh de poèmas. organisât amb una perjìècha rigòr. me sembla un eveniment d'una importància analòga a la en 1965. la de Cançons Mauvolentas. Teni. Tempses escrich d oc. » en qu'agèt, tôt cas, lo primièr libre de poësia critica jamai ironia e simpatia ensemble en lenga per — — 14 F franco. Ives ROQUETA �59 Catalana, e ganhat fòrça sòuses, probablament cremats per la politica. Enfin, un membre atipic de la classa Resisténcia nòstre. Al fiai temps dominanta, ne coma produsiguèt en la d'egalitat, e espèr d'assimilacion implicite, especialament pels Andaloses, que fan, es clar, lo trabalh pénible, manual o de çò servici. An del presic, en imprevista. temps tomba de una remarca Los òmes d'argent son lamentables, ço ditz, incapables de fer pessetes, e la lectura de Salvador Espriu lor balhariá de vam e de fe patriotica. Una banca per far un païs ! Totis aqueles tèxtes, especialament los de preson, son força idealistas, e vénon a l'espròva dels faits, ara que l'autor es lo primièr personatge de Catalonha, e ocupa lo magnifie Palau de la Generalitat, un lôc ont los uissièrs, malgrat los reglaments edictats de fresc, comprénon a pro pena lo catalan. Per exemple, Pujòl escriu en 58 : « Català és tôt home que viu i treballa a Catalunya, i que amb el seu treball, amb el seu esforç, ajuda a fer Catalunya. » Volontat catalans aquel moment, l'immigralo tèrç de la populacion en Catalonha. Ara, deu èsser la mitât, e la chifra pòt montar encara. Un partit andalós existís, présent al Parlament catalan, e va pas sens qualques problémas ambe los partits cata¬ lans, oblitjats de modificar lors esquèmas. Autre exemple. La volontat de la fraccion militanta de la borgesiá catalana, de far una economia nacionala, truca sus la montada cion representava de las multinacionalas. pensavi, a véser barla porta de son palais l'òme cortet, cappelat e sens pretencion : « S'aviam aquò en çò nòstre ! Solament aquò, per poder romegar contra ! » Mas jacar me sus Maria-Clara VIGUIÈR. Joan-Pèire Baldit : LES PARLERS CREUSOIS (I.E.O. & F.O.L. de Cruèsa, 1980, 43 pp.) Cruèsa es un departament frontalièr. luòc de batèsta entre dos lengas e, del caire occitan, très dialectes : auvernhàs, lemosin, e parlars del «Creissent», de la Çò pus intéressant e çò pus nòu, dins aquesta brocadura, son precisament las pajas sul mar¬ dialècte pauc conegut, chés, Marcha. las cartas autres còps daissat en defòra de lingiiisticas d'Occitania, �60 generalament induit. ara Per Joan-Pèire Baldit, de fach, existisson dos « creissents » : un tament per que paure francofonia. creissent d'òc, ont la lenga d'òc ambe l'accent prononciada es berrichon, e un creissent d'oïl, ont les parlers berrichons ont été « fortement influencés chois par le nos sembla mar- ». Aquesta particion artificiala e gaire justificada, d'aitant mai que lo quite Baldit reconeis que « le relatif sentiment de différence voisines (face aux zones berrichones) que développent les populations concernées, peut servir de point de départ à une éventuelle recon¬ quête occitane : il ne nous est pas indifférent de savoir que plusieurs élèves originaires de Fresselines, Lourdoueix St-Pierre (Creuse) et purement même Lourdoueix St-Michel (Indre) aient présenté l'épreuve d'occitan au baccalauréat, et se soient ainsi reconnus ble culturel d'oc. de l'ensem¬ » Sustot, los lingùistas sàbon qu'aquò's l'occitan qu'a pas quitat de recular al profit del francés, e non pas lo contrari. Lo sol exemple conegut d'una probabla occitanisacion de parlars ben pro d'oïl es lo lo Forés. Lo cas de problèma Noirétable, dins es que l'estudi de Baldit es sincronic e non pas diacronic. Un estudi mai aprigondit mostrariá sens cap de dobte que son « creissent d'oïl » es tôt simplament la zòna pus francisada de l'Occitania, e que lo francés s'es impausat pro recen- quitem pas aquel monde dins las arpas de la La brocadura de Baldit a tanben ambicion pedagogica : s'adreça en prioritat als Occitans del Nord que vôlon milhor conéisser lor parlar. Atal, consacra qualques pajas a l'expausat de las réglas ortograficas aplicadas als dialèctes nordics. Aqui, pasmens, siam plan forçats de constatar (e Baldit i pòt pas res) que las réglas alibertinas se plègon pas brica a la realitat del norduna occitan, e del marchés encara ! A pròva los exemples que cita : «aiga», «paire», «chamin», «plaça», «laissar», «eu estàia (lang. : èra), «eu aimerà », e que se pronóncion : èg (o : èdj), pèr, shmin (ambe nasala), mens » piaç, iessà, ò etai, ò eimër. Lo problèma es pus grèu que sembla : Auvernhasses, Lemosins e Marcheses, quand escrivon, càmbion de dialècte en non adoptant una nôrma sud-occitana. Seriá pus clar d'o dire en totas letras, puslèu que d'assajar de far creire que selon son aquô se « chacun doit prononcer parler coutumier ». : pot pas. Sembla pasmens que lo respècte de las réglas essencialas de l'ortografia « normalisada » se poiriá apariar ambe lo respècte de foneticas de parlars nòrd-occitans. Aquò agradariá pas als centralistas lengadocians (e n'i a!), mas ajudariâ grandament a la renaissença occitana dins de las caracteristicas basa dels �61 païses ont lo culte de la nòrma sudista l'a un pauc entrepachada fins ara. S'agis simplament de trobar lo punt d'equilibri entre l'afirmacion de l'unitat de la lenga e lo respècte dels dialèctes. Les Paliers creusois, citacions, serà legit ambe plaser e profit per'totes los que s'interésson a nòstres parlars del Nord. Caries DELALENGA. que tanben de cartas, un estudi subre las originas de las divisions dialectalas e força compren N.B. Lo libre se comanda per 9,50 Ffranco a la F. O.L. : 7, Carr. Jouhet, 23000 Gueret. - Francé-s Pedemai : POËSIASE CANTAS (E.O.E., Vilanòva d'Òlt, 1979, 46 pp.) sonatz Laca menaçât. Per la bruma. los crums, « aqueth ligòt de cap vuit per totjorn encrumat ». de engraissai-, se la pollucion. se poder fan pèira espessa. avèm lo ritme primitiu de l'ondada, « milèrs de shivaus esvanits Los òmes sentisson oblidats. pòble en marcha còps. L'océan parla gascon, que lo poèta capta : « Sol dins la nuit d'un temps malaut, caitiu, sui Lo Pais de Bue, que d'Arcaishon, es toristificacion Las ustras, se e per fauta Pedemay vòl lenga venga tanben una pèira. Aital la càmbia, per far cantar una rima. pas que sa L'océan, los crits d'aucèls, tôt aquò deu passar dins las paraulas, lèu lèu, tant que i a encara d'aucèls, e tant que i a encara aquel gascon un pauc sord, un pauc luènh, que demanda esfòrç. Avèm aqui lo darrièr vengut dels poètas de la descolonisacion. Cants a la libertat « vaduda sau- vatja», a la tèrra occitana. Mas d'un estil inabitual. A la plaça del solelh miegterranèu, avèm la A la plaça de la marcha, o del còr, dens lo temps ». autres d'un aute temps l'esbarrit. » Dins los uèlhs de l'aimada, lo crurn se fa suau. Maria-Clara VIGUIÈR. N.B. - Lo libre se vend 9 F (franco) al profièch del A. S. C.O. : B.P. 78, 33260La Tèsta de Bue. �62 Periodics L ALTERNATIVE (Maspéro, 1, Plaça Paul-Painlevé, 75005 Paris) N° 6 - Setembre-octôbre de 1980. A l'ora que, tornarmai, lo de la libertat bufa sus la Polonha, ven crucial pels dissi¬ dents e contestataris dels païses de l'Est (que siágon poloneses o vent pas) de se far ausir de l'opinion publica occidental a. La revista L'Alternative pòrta-votz 1979, servis despuèi data de donc de octobre de lançament. Revista independenta, soguèt fondada, amb lo sosten preciós de l'editor Maspéro, pels dissidents Jiri Pelikan, Leonid Plioshch, Pau Goma, Victor Fainberg e son Natalia Gorbanevskaia. Dins la declaracion de lançament, precisàvon que se reconeissián pas, la màger part, «ni a l'Oest dins lo sistème capitalista, ni a l'Est dins lo sistèma qu'a de socialista pas que lo nom », e que per s'opausàvon totalitaris, sius. « a e repres- » La revista, legir totis los régimes policièrs de despuèi, documents nos a fach terribles als grops o als òmes liichon per las libertats democraticas, individualas, collectivas, consacrais que contra la repression : informacions, opinions, reportatges, mas tanben poèmas e novèlas venguts a l'amagada de darrièr lo ridèu de fèrre. Remarcam, al somari del numéro 6, un dossièr sus la e repression psiquiatrica en U.R.- S.S., en Romania e en Bulgaria; de novèlas de l'economia poloe un tèxte que, aici, rapelarà quicòm : lo del « Comitat de defensa dels Dreches de la minoritat ongaresa de Checoslova- nesa quia ». Los eveniments poloneses d'aqueste estiu an fach créisser l'interès per tôt çò que se debana l'Est, ont se jòga, de segur, de nôstre avenidor. Aquò's vital per nautres de ne saupre mai sus la vida e las malautiás d'aquestes païses; lo a bona part débat sul « socialisme » es pas pus abstracte dempuèi que los opau- �63 de l'Est nos pàrlon ! de L 'Alternative, lo menam nautres, de nòstre costat, a Aici e ara. Atal se pòdon endesants E lo combat venir los que combàton per libertat e pels Dreches de de pertot dins lo monde, tant coma a l'Oest ! la l'Orne, a l'Est Joan-Pèire LAVAL. Per de dire d'assegurar lo passatge de la societat a un nivèl superior de desvolopament, caldrà empresonar los camaradas ... seguents... CINÉMACTION (Ed. Papyrus, 39, Bd Magenta, 75010 Paris) N° 12 : « Cinéma des Régions », Auton de 1980. Una revista de cinemà que se dins lo corrent del « cine¬ marca mà d'intervencions quatre còps de »; e prepausa, de dossièrs diferents, aici per an, tèmas « Cineastas d'Africa negra», «Teorias del Cinemà», «Video, annadas 80», avèm dins aquesta liurason un gros dossièr consacrai als cinemàs de Bretanha, d'Alsàcia, de Flandra, sus Cinémaction. d'Occitania, de Còrsa, de Catalonha, e...del Delfinat. Aquò explica benlèu lo titol, que conven pas brica per de cinemàs que se vòlon nacionals. 0 benlèu la revista a paur del mot ? A despart d'aquò, avèm aici una mina d'entre-senhas ineditas sus tôt çò que se filma dins los païses de l'Estat francés. Lo catalogue occitan conten diferents �64 una tièira impressionanta de 400 filmes, videogramas e montatges de diapositivas, ambe titols, resu- mit cortet, nota tecnica e adréças dels cineastas e associacions. Aqueste tion se de Cinémac- numéro deu sens fauta crompar e (o de las autras) se poiràn Per quant als organisators en cèrca de projèctes per bastir lor programa d'animacion, la tèsta lor virarà talament que i a de causas. Plegam jos una montana rassegurar. tanha de pellicula ! Los que serián pas segurs de la vitalitat de la creacion occiservar. (2 ter, Dins lo numéro carr. PROUVÈNÇO DAU Rabutin-Chantal, 13009 Marselha). 27 de Viure al Païs, metèri Volèm garda los legeires d'aqueste jornal contra aquela tissa qu'an los editorialistas de Prouvènço dau — e que m'èra estada senhalada pels occitanistas de Provença Claudi Barsôtti e en Gui Martin — de citar los pensaires de drecha : Maurràs e mai mai Joan-Batista que Biaggi, «teorician musclât de la pus òrra extrèma-drecha francesa.» Retiri pas res de çò qu'escriviái sus «Napoléon» Biaggi. E contunhi de pensar que Joan-Pèire LAVAL. los edito- rialistas de Prouvènço dau farián plan de cambiar un briconèl de referéncias. Empacha pas mens que quand Biaggi escriu : « Un pouèto vau miès que cènt kilo de plasti » (es aiçô la citacion d'el, facha per l'editorialista de Prouvènço dau en setembre de 1979) òm se trapa davant una frasa que pot pas far reversinar las pèls ni als amoroses de la poësia, ni als partisans de la revolucion sociala, quitament s'òm sap ben quane usatge fan generalament del plastic los òmes de man de Biaggi. Ieu, en tôt cas, contrasigni : Un poèta val mai que cent quilôs de plastic. » Totas las paraulas prononciadas o escrichas pels teoricians o pels praticians del totalitarisme, de Hitlèr a Estalin, « de Pinochet Brejnev, a o pels complicis dels uns e dels autres, son pas obligatòriament d'orrors. Seriá tròp simple. S'aviái près la pena de legir Prouvènço dau, luòga de me fisar a çò que me'n disián Barsôtti e Martin, me seriái évitât una brava borda. Pam sus mon bèc, e mas excusas. Ives ROQUETA. �Estampariá dels Quatre-Senhors. 29, carr. Maurici Chauvet, 34100 Montpelhièr. �N° 9 Novembre de 1980 C.LD.D, BÉZIERS SOMARI Editorial : Es nascuda 1'« Union del Pòble Los legeires nos d'Òc » escrivón Quai èra Maurràs ? (Maria-Clara Viguièr) Presidencialas : que .... î .... 7 .... nani ! (Romièg Pach) Letra dubèrta ( Bernât Chauchard ) 10 18 .... 20 Qualques reflexions (Joan Forièr) 23 Quai 27 a paur Frédéric de Frédéric Mistral ? ( Marcèl Carrièiras ) Mistral, Tribuna liura : aicí (Miquèu Gòssa) ara e La nacion occitana Papà, mamà, Edipe, Eloïsa (Ives Roqueta) (A.S.C.O.) 31 .... e sa marne ta .... Ressons .... La Fèsta a 33 Montsegur - II ( Aristides Roqueta) 37 43 45 Libres novèls (J.-F. Brun, N. Caron, C. Delalenga, J.-P. Laval, S. Rebièra, J. Ribet, I. Roqueta, M.-Cl. Viguièr) 49 Periodics (J.-P. Laval, I. Roqueta) 62 Fotò de cubèrta : cl'unes participants al Seminari de creacion de l'U.P.O. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 02, n° 09, novembre de 1980 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 02, n° 09, novembre de 1980 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1980 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/2193b7c7dcc9cbc93fd2209217e5cbae.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (64 p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22636 CIRDOC_B6-1980-09 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Viguièr, Maria Clara Chauchard, Bernat Fourié, Jean Carrières, Marcel (1911-1982) Gòssa, Miquèu Rouquette, Yves (1936-2015) Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme