https://www.occitanica.eu/files/original/d1f9bf6c38eb7e1a02528f64c3ccc38e.jpg ad0264ed4f45571360e2ab30da6f402f https://www.occitanica.eu/files/original/a76717f12e96e488b6f045d14680a31a.pdf 90c89ca53a05736ba4b2febf3426113b PDF Text Text REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA G.i.D.Q. N° 10 - Febrièr de 1981 BÉZIERS TRESENA ANNADA �Aicí ara e REVISTA TRIMESTRALA INDEPENDENTA Director N° 10 Romièg PACH. : Febrièr de 1981. - Lo numéro : 15 F. (Païses catalans 170 ptas). : Redaccion e administracion : B.P. 9007, 34041 Montpelhièr-Cedex. Comitat de Redaccion Romièg PACH, Miquèu GÒSSA, Joan-Pèire LAVAL, Maria-Clara VIGUIÈR. Abonament per 4 : numéros : Occitania, Estât francés, Païses catalans 55 F 65 F 100 F Estrangièr Abonament de sosten • • Precisar lo Pagament virament Per • • numéro a a que partis l'abonament. l'ordre de Aicí e ara per chèc, mandat, nòstre C.C.P. : 255.59.C, Montpelhièr. l'estrangièr : virament postal internacional. Los numéros passats se pôdon comandar n° 1 al n° 7 ; 15 F a partir del n° 8. Per tota correspondéncia que demanda : 13 F del una responsa, jônher imperativament una envelopa timbrada. • L'abonament • Los articles de sosten permet tament un amie per un an. se pôdon pas d'abonar reprodusir sens gratui- l'autori- sacion escricha de la Redaccion. N° Comission paritària : 61092 © Aide ara. 1981. �EDITORIAL/) C.I.D.O. BÍZIEBS Las libertats amenaçadas La democracia recenta ataca es sursit dins VEstât francés. La pus las libertats dels ciutadans, aquò's en contra aquesta lei scelerata, lo còdi dich « Sécurité et Liberté », enfant d'Alain Peyrefïtte, ministre de la Justicia. Fa temps que s'agremolisson, aquestas libertats. 0 denonciàvem ja dins nòstre numéro 4 (agost de 1979) : «L 'Estât francés contunha de grinhotejar las libertats, que quita pas de se n'autò-proclamar l'aparaire : limitacion del dreit de manifestacion, intimidacion dels avocats, reglamentacion del dreit de grèva, de l'estatut de réfugiât politic, repression sens pietat en Còrsa e en Bretanha. » pasmens Pasmens, la lei « Sécurité et Liberté » va encara pus luènh que tôt çò que s èra fach aperabans : introdusis dins lo Còdi d'unes articles que méton directament en causa las libertats de basa. Interpellât ont que siá e quora que siâ, de policia qun que siâ, lo ciutadan deurà desenant justificar de son identitat, fauta de qué serà menât al Pòst per verificacion, amb lo risc d'èsser mandat en preson. E aquò's amb las novèlas cartas d'identitat plastifïcadas, infalsificablas, informatisadas e que totes per un agent �2 ditz la Lei — que caldrà Lo fach qu'aquestas cartas siágon pas falsificablas importa pas gaire ; mas lor informatisacion es quicòm de plan mai perilhós per la libertat : coma las veituras de policia seràn desenant equipadas de terminais d'ordinator, e que los ordinators entre eles se pòdon conectar, podèm imaginar las possibilitats de contrarôtie que van venir possiblas. deurem aver d'aicí 1983, ço desenant mostrar pata blanca. Tanben son en perilh las libertats sindicalas, aquò jol pretèxte d'empachar las « sequestracions depersonas », las destruccions per explosiu », las « ocupacions de vias de camin de fèrre », las « destruccions, degradacions, deterioracions volontàrias d'un ben qun que siá. » « Peyrefitte, totjorn el, s es atacat tanben a la libertat de la enfaguent de procèsses als quotidians Libération e Le Monde. Los òmes alpoder s 'estransinon entre que son reveladas al public lors brutas magolhas (diamants de Bokassà, murtre tenebrôs de De Broglie). Lor tòca es pro clara : desconsiderar aquestes jornals, redusir lor audiéncia e los blassar financieirament en multiplicant las amendas. premsa, Mas la violéncia pus descabestrada, aquò's sul front de la lucha anti-autonomista que l'Estat l'aura desplegada. L'an passai aurà vist la pus pesuga condemnacion d'un despuèi la guèrra d'Argeria : en empegant quinze ans de réclusion alves Stella del F.L.N. C., la Cort de Securitat de l'Estat a passada l'òsca. Los Bretons del F.L.B. tanpauc son pas estais esparnhats : dos de sos militants an recebut una pena de dotze ans fèrmes. militant nacionalista Dins aqueste contèxt, l'afar de Bastelica-Fesch nos esclairèt sus l'actitud del Poder. M entre que corrisson los « barbozas », autors reconeguts de quaranta sèt atentats contra los autonomistas, los que los an publica- responsables demascats son mantenguts en preson. Coma o ditz lo setmanièr nacionalista còrse Arritti : «Aqueste afar com¬ ment pléta lo dorsièr pesuc disme contra la libertat. de las atacas portadas pel giscar» �Aquò 's aquò que cal dire clarament ! Lo poder giscardien lo pus corromput que la França aja avut despuèi dos cents ans » — es lo sol responsable de la Lei scelarata, dels — « procèsses contra la contra secret de la repression acarnassida de la politica sistematica del premsa, los autonomistes, e de l intriga. Aqueste poder central giscardian, tan perilhós — e que tròba dins lo P.C.F., actualament, un aligat preciós —, aurem dins qualques setmanas una ocasion de lo tombar. Los occitanistas butaràn a la rôda per i ajudar. AICÍEARA. Avisam nòstres abonats que la parucion del numéro venent de la revista risca de se far amb una setmana o dos de retard : l'actualitat (eleccions presidencialas) data de boclatge. nos fòrça de recular la' �legeires nos escrivon Los Ai lo libre de Cristian Bailon Robèrt de novembre de 1980 naséjon un còp de mai un pensament novèl e de concepcions tradi- Lafont que se sòna « Metôde per aprene l'occitan parlai». Malastrosament, es pas cionalas. possible, Un pensament novèl al prumièr gra de la vida publica : la comuna e lo canton. n'i Èra numéro Dins lo « de Aicí numéro ara e « lo director général de las collectivitas localas a Dax en octobre, al congrès de las economias regionalas, aquestas collectivitats, e sustot las comunas, tenon un rôtie caporal ora d'avisar que, coma o declarava « a « aici e qu'un la sus Fariá mal de soscar que, per d'aver las cassetas benlèu demandar, venent de Aici me pot vendre e ara, dins se lo quau- picada una casseta Gramaci per ieu e mos « : seuna. escolans. » G. C., Montelimar (26). dins la vida economica. « ara », pas pus. Poiriatz « e aqueste obratge, son pas entrepachadas pel quite Estât, pel Govèrn central, sa D.A.T.A.R., que las làuson e las escànon. D'efièch, las reformas ja aplicadas (talhas) o en pro- N.D.L.R. trasmetrà. — Escriure a la revista, que jècte (competéncias) apichonîsson mai encara la un pauc sembla-autonomia dels Grandmercegi lo Sénher J.-P. B. per indicas sus la minoritat eslovèna d'italia, dins lo corrièr dels legeires del numéro passât. Se poiriá apondre qu'una « cotises e « Se local al dels conselhs générais. définis plan largament l'interès grat dels govèrns, e se menèla totjorn lo poder local. Mas, a dicha de combatre, aqueste poder que son exercici trôba pasmens de résultas sempre concrètas se pot espandir e renfortir. Es per aquô que lo vejaire exprimit dins la cronica politica de Romièg Pach sembla dubrir un talh a d'espèrs occitans. «En s'interessant al bailejar de las « comunas, los ciutadans se problèmas concrèts. Atal, trucaràn als poirà veire que son faussas las concepcions tradicionalas de l'occitanisme, que vôlon que se se congrelhe un movement politic amb fondamentas solament culturalas. » J. M., Taverny (95). de sas bona mitât de la vila meteissa de Trièsta eslovenofòna. E l'eslogan es tèrra eslava » a pas calat. Ai pas jamai botat de «Trièsta friolés : Istria Croacia e non pas en Eslovenia). Benlèu qu'èra pas clar dins mon tèxte. Ai volgut mai que mai joslinhar que l'italian académie es la lenga oficiala de totes los « italiano« en (que, entre parentèsis, se trôba en fôrmes de » Frioleses o Iogoslavia : Venecians, çô que confirma lo autres — Sénher J.-F. B. L'istrô-romanés « oficials, que i o torni dire a pas una a pas ges ; mas sola de dreches debrembem persona per pas quai �l'istrò-romanés siá la guda, lenga milhor conelos locutors mai joves sàrron la e que retirada. La cultura (orala) es encara mai la lenga, e i a pauc d'espèr grelhe una consciéncia « nacionala », o en marrana que solament Los una (Puscariu, Kovachec) pas plan cultural Romaneses o : l'esperit museal en partida. » estudis Marcèl Cortlade. lingiiistics Petrovici-Neiescu, Flora, etnografics (Cantemir, 1959) estats escriches pels Istrô-Romao neses, e son pas res de res per eles. Cal mençonar a despart lo « Calindaru lu Rumeri din Istrie», qu'escriguèt un Istrô- Romanés, lo regent Andrei Glavina, per sos compatriôtas, mas en... 1905. L'aromanés se devesis pas en macedôromanés e meglenò-romanés. La terminologia es solidament establida : « macedô« romanés » es sinonim de «aromanés», amai siá évitât, per causa qu'es trop « Vos dise ôsca pèr vôstra revista. Aime vôstra independéncia fàcia ai partits politics occitans. L'article subre lo Partit Nacionalista èra bèn documentât e farà referéncia. E l'analisi subre lei Presiden- cialas, dins vôstre darrièr numéro, disiá lei veritats que fau. Contunhatz ensin, faire de concessions. Siatz la sola revista independenta, ambe sensa que l'etnicitat d'un l'aromanés es grop plan meglenô-romanés, talament óevgelija que los contunh l'escôla « los : « — macedonistas H.-P. L., causirián mentre » vôlon que los la lenga pus prestigiosa, la de Bucarèst, es a dire lo dacò-romanés. Aquò's la lênga oficiala de Romania, « » lor sembla pas alunhada de e dialècte mai que l'aromanés. La solucion poiriá èsser l'escôla en meglenô-romanés. Vertat qu'es pas aisit, tecnicament : los tiratges de manuals escolars serián de 50 exemplars. Mas perdequé Monegue. « Un côp de mai, Vôstra revista ara. presentada e, coma me es o reaboni a Alci e plan facha, plan fasètz remarcar, sortis regularament, çô que se vei pas força dins la premsa occitanista. Per çô qu'es de 1'« Union del Pôble d'Òc», amb tôt çô qu'ai legit, me pareis que i a de causas encara un pauc escuras. D'un latz, disètz que l'U.P.O. es pas un partit novèl, mas un luôc d'escambis démocraties ; d'autre latz, se legis dins la rampelada que la participacion a l'U.P.O. se pot pas apariar amb l'apartenéncia a un partit exagonal. « aromanés, en romanistas son l'ora d'ara dins lo mem¬ aviái pas crese-. gut necessari de ne parlar dins l'article), cargada de l'escolarisacion, se carpinhon de a social). Vertat desparièr del bres de la comission meglenita (i a qual¬ ques centenats de meglenitas a la vila- frontièira de Prouvènço dau, qu'aguessiam pais. » equivôc (indica sonque la provenença de la provincia istorica de Macedônia, e non pas dels explica volontat de subreviure. qualques « son que civila, a l'endeman de la segonda guèrra mondiala, e son fort plan organisais sul pas ? Apondrai enfin quelques chifras sus la reparticion dels Aromaneses : Grècia, 50 000 (mas son benlèu 8 o 10 « côps mai maquina assimiladoira grèca se pot comparar sonque a la francesa); Albania, 10 000; Bulgaria, 1 000, Iogoslavia, 100 000. (Chifras ; S.-I. Brika). I cal ajustar los de Romania qu'an fugit de Grècia del temps de la guèrra nombroses : la « Se l'U.P.O. es pas un movement politic, de qué li pot far que sos membres ôbren, sul terren politic, dins un partit exagonal? Puèi, se l'U.P.O., coma o disètz, a pas a prene partit sus Tas ques¬ tions ideologicas, e vòl èsser pas qu'un luôc de rescontres, perdequé ne fôrabandir los Occitans que pénson qu'a l'ora d'ara, lo sol biais de luchar eficaçament contra l'Estat parisenc e la mort de son païs es d'obrar dins un partit exagonal ? « Sul sicut de la candidatura de G. Alirôl, aici çô que me pensi. D'abord, es plan �las signaturas natural de pescar aqui que movement socialista autogestionari, en cò d'un partit que se définis tanben coma socialista e autogestionari, e aparaire de las minorie, son tats d'en prumièr, per un nacionalas. qu'anoncièt pas la candidatura de G. Aliròl, encara qu'aguèsse mandat un jornalista a la conferéncia de premsa de Tolosa, «L'actitud del P.C.F., solament môstra que la volontat exprimida per Volèm Viure al Pais » de venir un vertadièr partit agrada pas brica al « partit P.C.F. Per çò qu'es dels occitanistas, avètz plan lo drech, a Aici e ara, e d'autres tanben, de pensar qu'es pas una bona causa ; solament, estant qu'aquesta accion es entamenada, e que lo «M.S.A.O.V.V.A.P. » (qu'es encara lo movement politic occitan pus important) la butarà tant luènh coma poirà, pensi que cap d'occitanista responsable pot pas desirar que faguèssa mèuca, ni cercar d'entra- franchimand qu'es lo « aquel ensag per pausar publicament problèma de las minoritats nacionalas e, çò prumièr, lo de l'Occitania tota. Aprèp, s'es vertadièirament una cagada, ne caldrà traire l'ensenhament, e poiretz busar lo tustar tant sables. » coma voldretz suis respon¬ G. N., Aubervilliers N.D.L.R. (93). Aquesta letra apèla mai — politic mai o important de reconegut, que cutor una fòrça occitana de degaihar sas assajar d'« influenciar » los partits centralistas franceses. La sola faiçon de far avançar aquestes partits es de desvolopar una oposicion occitana soiida e independenta d'eies. D'unes militants pòdon ben far seu lo vejaire contrari, e sosténer la tactica que disètz, mas vesèm mal perdequé vendrián a l'U.P.O., que fa de l'independéncia de l'occitanisme lo punt central forças de a sa « doctrina ». plan segur, a pas près la candidatura de G. Aliròl, e 2. L'U.P.O., partit sus sos membres iiures, sus aqueste sicut, de lauseqjar V.V.A.P. o de lo criti- daissa car. polemica es bona quand es onèsta bolèga de subjèctes importants. Aquò's lo trabalh d'una revista indepen- ' denta, coma la nòstra. Se pensam que la 3. La e que candidatura del Sr. Aliròl es una cataso dire pas ? Voidriatz que, del moment que i'accion es entamenada, Aici e ara se cale ? Lo « fait accompli » trôfa, perdequé impausaria lo silenci ? L'analisi imparciala la temptativa presidenciaia de. V.V.A.P., de qunte biais que siá virada, pot èsser sonque una cagada desastrosa. Se la « politica de l'estruci » nos agrada pas, la dels « motons de Panurge » nos môstra que sedusis encara mens. 4. Los auvaris entre lo P.C.F. e V.V.A.P. que de far bèl-bèi ai forçadament profitôs. Baste aquô serviga de ieiçon a nôstres amies de V.V.A.P., e los qjude a se desempegar. môstron partit » al sens estreit del mot (es a dire amb una ideologia redda), l'U.P.O. es pasmens un grop P.C.F. un « bastir autonòma (e autonomista) que pòsca servir en totas circonstàncias d'interlo- d'una responsa : 1. Sens èsser pas un club de lingùlstas, de de futurològs. Coma tal, estima ; non filosôfs simplament es pas �LA VIDA DE LA REVISTA Succès del prumièr de « Aicí débat e ara » prumièr débat public organisât per nòstra revista, a l'entorn Kéhayan, es estât un succès. Mai de cent cinquanta personas per un débat d'idèias, dins una vila, Narbona, ont la vida intellectuala dormis un pauqueton — e aquô dins un contèxt de demobilisacion politica pro generala — aquô's Lo de l'escriveire Jean un bon començament. dins tota la personalitat de nòstre invitât : autor comentats (Rue du Prolétaire rouge e Le Tabouret de Piotr), exclaus un mes avant del Partit cornunista, Jean Kéhayan apassionèt lo public. Sa coneissença granda dels problèmas sovietics (passèt d'annadas en U.R.S.S. coma coopérant) li permetèt de plan définir la situacion actuala de la granda poissença comunista : « Privacions per la massa dels sovietics, mas magasins especials plan fornits per la novèla Lo resson d'aqueste débat es estât important premsa, e i es per quicòm la de dos obratges fort legits e roja ; espleitacion dels trabalhaires ; russificacion Republicas de l'Empèri ; abséncia de las libertats pus elementaras. » Seissanta ans aprèp la Revolucion, lo bilanç es negatiu. aristocracia massiva de las Malgrat totas las empachas, pasmens, la contestacion creis : d'obrièrs òbron per lors dreches ; d'unes intellectuals se revòlton, edíton de pamflets al nas de la censura ; las nacions se e revindicon lor identitat. Fàcia an aquesta dissidéncia, las autoritats reprimon : procèsses, assignacions a residéncia, annadas despèrton d'internament dins de camps o plicon. d'asilis psiquiatrics se multi- �8 Jean Kéhayan deviá protestar contra l'indiferéncia de las forças progressistas d'Occident fàcia an aquesta repression : Dins las annadas cinquanta, una èrsa immensa de solidaritat aviá sostengut los Rosenbergs als Estats-Units ; perdequé daissèrem fusilhar très Armenians a Moscó, en 1979, sens brica reagir ? » « francés Aquô's sus la practica del Partit comunista que bèt son prepaus : « S'agis d'una vertadièira correja de mission de l'Union sovietica. » Denoncièt tanben la rega de gament sectari del P.C.F. a s'aca- trans¬ reple- l'ora d'ara. Enfin, rendèt publica una informacion que siaguèt represa per l'ensemble dels massmedia : la convocacion, d'aici las eleccions, d'un « congrès extraordinari per recampar los comunistas critics, los exclauses, .que per n'acabar amb lo centralisme démocratie. » demissiónon, tisme e los l'estalinisme, lo filò-sovie- questions levadas per Jean Kéhayan rejónhon las qu'avèm començat de pausar dins Aici e ara. Nòstre prochan débat aurà Las per tèma : « La revolucion telematica. » AICÍ E ARA Una vista del public. �LASGRANDAS ENTREVISTAS Pèire Guidòni « : Una ruda batèsta » Prepauses reculhits perJ. -P. Laval lo 10 de genièr de 1981 Députât socialista d'Aude despuèi 1978, Pèire Guidòni a tanben d'importantas responsabilitats a la direccion del Partit socialista, ont sèi al Burèu executiu. Pr'aquô, despuèi très annadas, son trabalh pus considérable es estât ai nivèl régional, coma secretari del Conselh régional e président de la commission « Amalnatjament del Territòri ». Dins la ionga entrevista que nos balha, précisa las iniciativas e las accions entamenadas pel Conselh régional. Acclons concrètas, que Ios occitanistas dévon sègre de prèp, e qu'an benlèu fins ara negiigidas un pauqueton. J.-P. L. Siam a la velha de las Presidencialas. Despuèi sèt annadas, Giscard d'Estaing es a la testa de YEstât francés. Cossijutjatz aqueste règne ? — P. G. Cresi que cal distinguir très aspèctes, diferents mas complementaris pr'aquô. Lo prumièr — pro évident — aquô's. que, jos aquesta presidéncia, l'ensemble dels fenomèns que ménon cap al jos-desvolopament de nôstra région, o qu'augménton aquestas dificultats, se son perlongats. I a pas avut cap d'element novèl que permetèssa de refar lo retard près dins un cèrt nombre de domenis, que sovent es fòrt ancian rapôrt a las — �10 desvolopadas de la mitât nòrd de França. detzenats val per la demografia, l'installacion industriala, los revenguts agricòlas, régions consideradas Totas las corbas que jôgon contra nautres despuèi de d'annadas an contunhat lor marrida evolucion. Aquò etc. Lo segond element — que me sembla particularament impor¬ dins un cèrt nombre de domenis, aquesta situacion es estada agreujada per de décisions o d'a-priòris politics. Se vei clarament, per exemple, que lo costat un pauc volontarista, tecnocratic de la cinquena Republica jos De Gaulle o Pompidor, amb tôt çò qu'implicaya coma especulacion immobiliària, coma despossession de la région de sas riquesas naturalas, coma presa en mans d'una partida importanta de nòstre patrimôni per d'interèsses estrangièrs a la région, partissiá pasmens d'una volontat de planificacion, de mesa en valor del territôri nacional. I aviá dos costats a la medalha. Òr, lo règne de Giscard d'Estaing es estât a l'encòp lo de la crisi e lo del « libéralisme », donc de l'abandon de tota tentativa volontarista d'intervencion de l'Estat amb sos mejans per assajar de solucionar lo jos-desvolopament régional. Los quites promotors adméton que la Mission d'amainatjament del Litoral aviá un sens a condicion de s'apariar an una accion de desvolopament del rèire-païs ; qu'un esfôrç conséquent sus l'ensemble dels departaments concernits per aqueste amainatjament (particularament las zònas pus fragilas, coma aici las Corbièiras o lo Menerbés) èra lo complément necessari e indispensable dels investiments réalisais sul Litoral. Òr, lo septenat de Giscard a vist l'abandon de tota volontat d'investiment concertât, coordonat, e de tota volontat planifitant — aquò's que, catritz. element, el, es pas sonque negatiu ; es pas sonque element de renonciament o d'abandon ; représenta al contrari Lo tresen un politica volguda, seguida amb força atencion, una cèrta concepcion del desvolopament régional. Fin finala, pel mond que nos govèrnon, totes los malastres del Lengadôc-Rosselhon vénon de çô qu'a pas sachut s'adaptar a la societat capitalista tala coma eles la concébon. Çô que totjorn nos repròchon, aquò's que nos siaguem pas inserits dins lo biais de desvolopament, dins lo biais d'investiment considérais coma l'unie modèl per l'ora d'ara. E aquò's vertat que nòstra région es pas tròp fôrta pel marketing o, diguem, la vitalitat de l'Entrepresa, tala coma cèrtas personas la pòdon véser. Dich autrament, la granda critica que fan al una �11 Lengadòc-Rosselhon, aquò's de pas èsser plan plaçai dins un tipe de societat e un tipe de desvolopament économie. Pasmens, a cada ocasion, e especialament al moment de las eleccions, lo Lengadòc-Rosselhon ditz que ne vol pas, qu'i crei pas, qu'aquô's pas son idèa de la civilisacion e de la societat que vòlon bastir los òmes d'aqueste pais. An aqueste moment, la politica de a far «coma se». Malgrat tôt, contra vents e marèias, assàjon d'impausar al Lengadòc-Rosselhon de dintrar dins aquesta societat de concurréncia salvatja, dins aquesta societat de libéralisme absolut, dins aquesta societat ont tôt repausa sus la capacitat dels entrepreneires e la concurréncia que se fan, dins aquesta societat ont i a pas pus ni proteccion sociala, ni planificacion, ni volontat de desvolopament mestrejat e concer¬ tât. Aquô's clar, per exemple, que tota la reclama facha a l'ora d'ara sus la mar, los estanhs e l'aquacultura, recubris l'idèia seguenta : cal sens fauta qu'un cèrt nombre de capitalistas, d'entrepreneires, se méton a esplechar aquesta riquesa que se Giscard consistis prétend qu'es a l'abandon. Atal meteis, nos an cantat e recantat que nòstra còsta èra un desèrt, per la poder balhar a de promotors e d'especulators. Dins pensi a Montpelhièr, a Nimes — d'entrevengudas montar que, fin finala, son dins un o semi-colonial. Aquò vòl dire que se son installadas en portant — aquò, òc — de capitals e d'ornes, mas tanben en rapatriant en defòra de la région los capitals e los òmes sens qu'aquò provoquèssa un desvolopament vertadièr de la région coma es, amb los ornes que çai vivon uèi. Fa que, a mon vejaire, la granda caracteristica del giscardisme es estada d'aplicar dins lo Lengadòc-Rosselhon, d'un biais encara pus vesedor qu'endacôm mai, çò qu'es lo fons de la seu politica : non pas la lucha contra la crisi, mas l'adaptacion de la societat a la crisi. Latòca de d'unes endreches — presas se son estatut colonial Giscard, tocant lo Lengadòc-Rosselhon, aquô's de modificar, de transformar aquesta région fins a tant qu'enfin s'adapte al mond tal coma es, valent a dire al mond de la granda crisi del capita¬ lisme, al mond de la granda mutacion del capitalisme. causas. Principalament una volontat extredeliberada de liqùidacion de l'agricultura occitana. Aquô implica força mament Aquô's clar que nôstra agricultura, nôstra viticultura, son consideradas pels ômes al poder coma un pes que cal trigossar, e que la solucion per eles deu èsser tard o d'ora d'arrancar la vinha lo mai que se poirà. Digds deu pas servar cap d'illusion sus las �12 intencions prigondas dels governaires sus aqueste problèma. L'actuala campanha contra lo vin se marca directament dins aqueste procès. politica se desplèga despuèi força temps, e aqui plan que la granda màssa dels païsans e dels vinhairons son avodats a la disparicion, e que seràn mantengudas sonque las grandas espleitacions, o d'agropaments de productors extremament competitius que, eles, poiràn manténer l'activitat viticòla, mas d'un biais plan diferent de l'activitat tradicionala. Una volontat sap se Fin finala, aquesta politica que ménon al nivèl de tota la França (abandonar totes los sectors definits coma non-rendables, cambiar a l'encòp las estructuras, los ômes e las mentalitats per los adaptar als interèsses actuals de las multinacionalas e de la redistribucion de las forças del capitalisme a l'escala d'Eurôpa), cresi qu'aquò's dins de régions coma las nòstras que la vesèm s'exprimir lo pus clarament, lo pus netament. E justament per çò « que son las J.-P. L. — pus Fa mai d'un Grand Sud-Oèst ne fragilas. ». Cossi an, Giscard d'Estaing lançava lo plan dins aquesta politica ? Ont se marca siam ? P. G. — Lo plan es la manifestacion concrèta d'aquesta poli¬ tica. Quand comencèron de no'n parlar, decidiguèrem, nautres los socialistas, de ne far una mena de tèst de l'actitud del Govèrn nôstras régions. E, amb d'accions divèrsas, multiplas — collòqui tengut a Narbona, puèi tota una tièira d'acamps importants a Montpelhièr —, cada Conselh régional o général definiguèt los besonhs, las exigéncias, las revindicacions dels estatjants. Botèrem tôt aquò sus la taula — sens trop nos illusionar, plan segur ! — per metre rapidament e clarament lo Govèrn al pè de la paret. de cap a un Contunhi de creire qu'aquesta actitud èra milhona que non pas' simplament tota discutida. La causa evidenta, aquò's que totes los grands projèctes qu'aurián implicat una volontat planificatritz, una volontat de se'n prene als rasics del jos-desvolopament régional, siaguèron pas preses en compte, siaguèron de boicotar refusais. Las Oèst », positivas del « Plan Grand Sudsiaguèron justament las ajudas portadas al tipe de desvo- solas manifestacions �13 lopament que désira lo Govèrn : las filièiras industrialas (ajuda a d'interèsses privats); una concepcion del desvolopament agricòla que mena a botar sèt milions de francs novèls sus la promocion del vin de taula en França e dins l'Eurôpa, sens metre un sôq sus la région ela meteissa per ajudar los vinhairons a prene en mans lors afars ; un saupicar électoral sus de projèctes intéressants dins las circonscripcions tengudas pel poder... Pèire Guidòni régional, una letra del al titol del Grand Sud-Oèst, nôu milions èron desblocats per bastir lo collègi de Peirôls. Cal saupre que quinze C.E.S. son prioritaris, avant aqueste. Se lo dé Peirôls passa davant, aquô's perque se trôba dins la circonscripcion del Atal recebèrem, al Burèu del Conselh Sr. Barre qu'anonciava ministre Delmàs, e que, qu'aquô ajudarà sa reëleccion per las futuras Legislativas. De mejans pichons, al servici d'una politica pichona. J.-P. L: La Grècia ven de dintrar dins la C.E.E. Amai la région siâga contra Yalargament de YEuròpa, nos l impàuson. Per quora VEspanha ? E amb qunas consequéncias ? — P. G. — Regreti mens que jamai d'aver votât, coma lo conjunt del grop socialista, contra l'adesion de la Grècia. Los préalables �14 qu'aviam definits èron pas brica preses en compte. Per consé¬ quent, aquesta adesion representava tota una tièira de consequéncias catastroficas. Siaguèt pas besonh d'esperar trop per véser quna èra la situacion. Amai avant qu'aderiguèssa, la Grècia aviá pausattot un fum de problèmas : organisacion dels mercats, problèma de las produccions mediterranèas — principalament lo vin, la frucha, las olivas. La Grècia siaguèt acarnassida per aparar sos interèsses. E. coma res èra pas estât previst dins lo tractat d'adesion, lo Conselh dels ministres de la Comunitat siaguèt forçat, en décembre, de se separar sens aver res decidit. Finalament, per que l'adesion se faguèssa dins de condicions pro corrèctas, calguèt acceptar la màger part de las exigéncias grècas. Aquò mòstra çò que se va passar amb l'Espanha. La Grècia, tôt plan comptât, es un pais pichon ; sas produccions, fin finala (en metent a despart la construccion navala, que se'n parlèt pas gaire), nos faràn pas trop de concurréncia. Amb l'Espanha, sera pas atal. La concurréncia serà fôrta per de produccions vitalas aici : la viticultura e çòs autres. Demôra que nôstra posicion es totjorn la meteissa. Se las autras forças politicas manténon las seunas, aurem pasmens, per pausar lo problèma de l'adesion de l'Espanha, d'autres argu¬ ments que los qu'aviam per la Grècia. Sus la basa de las déclara cions fachas pels uns e pels autres, i a pas de majoritat al Parlament francés per acceptar l'adesion de l'Espanha. Amb aquò, la volontat del Govèrn — o vesèm dins de declaracions recentas — de far dintrar l'Espanha e lo Portugal sens condi¬ cions, sens préalables ; e sens esperar mai, sens s'ocupar de las consequéncias qu'aquò poirà representar per nautres. Aquò dépend tanben de çô que serà la situacion politica dins los meses es pasmens que vénon. J.-P. L. — Al nivèl del Conselh régional, fàcia an aquesta crisi, organisatz d'estructuras e d'otisses per ajudar. lo mond a viure aici coma cal. De qué n 'es, sul plan agricòla o de la politica costièira ? Amb qunas dificultats ? institucions, es pas creèt las régions es força restrictiva e, despuèi dos ans (discors de Giscard d'Estaing a Dijon) l'Administracion l'aplica e l'interpréta d'un biais encara P. G. Nôstra situacion, sul plan de las aisida nimai flambanta. La lei de 1972 que — mai restrictiu. �15 Avèm pas lo poder de donar de crédits de fonccionament ; podèm pas dispausar de servicis pròpris ; lo Conselh régional, de fach, se deu far instruire totes sos dorsièrs per l'Administracion, puèi l'Administracion los aplica. E nos an « empegat » un ComiSocial, amb de membres plan sonhosament triats, que, al nivèl del Conselh régional, sens jogar un rôtie negatiu, es un dels mejans per assajar, de côps que i a, de nos frenar o de nos paralisar. Fa que i a ges de rapôrt entre lo Conselh régional tal coma es, e çô que voldriam que siaguèssa. e tat Economie e a quitament pas de rapôrt — ne cal èsser conscient — entre poder d'un Conselh régional, e lo d'un Conselh général ! Siam encara, nautres, pus ligotais, pus desprovesits de mejans que non pas las assembladas mai que centenàrias, qu'an avut temps per se rodar e s'afortir. E i lo Rapèli totas aquestas limitas per plan mostrar que se cal pas trépas illusions, tanpauc, sus çô que podèm far a l'ora d'ara. Los Conselhs regionals, pasmens, son una tribuna qu'es pas de negligir ; lor budgèt tanpauc es pas completament de negligir. Per la région Lengadôc-Rosselhon, mestrejam actualament, a quicôm proche, dètz e uèit o vint miliards ancians, pas qu'en investiments. Amb aquô, s'o degalham pas, podèm far de far causas. J.-P. L. P. G. — D'ont ven aqueste budgèt ? Aquô's plan simple : ven d'un cèrt nombre de ressorafectadas, coma las cartas grisas, los permeses de menar ; e tanben d'una fiscalitat regionala que trobatz sus vôstra fuèlha d'impôsts. Fins ara, èra plafonada per una décision del Parlament, renovelada cada ans, a un cèrt montant per estatjant. Aqueste an : novèla limitacion. Lo Govèrn a decidit que creisseriá sonque de 12% per annada, es a dire un pauc mens que lo taus d'inflacion. Consequéncia : totas las régions de França, uèi — e aquô's important per quai s'interèssa al fach régional —, van véser lors ressorsas prôprias limitadas, en francs constants, a la chifra d'aqueste an. Aquesta annada es la darrièira ont i aurà avut un esfôrç novèl per far créisser las ressorsas de las régions. Son desenant plafonadas, e poiràn pas augmentar. — sas Dins aqueste encastre, avèm assajat de far de causas. Per l'agricultura, d'en prumièr, car pensam qu'aquô's lo problèma pus important, pus crucial. E, quand parlàvem d'agricultura. �16 mesuràvem las somas enòrmas que serián necessàrias per agir realament dins l'ensemble dels domenis : lo foncièr, mas tanben los fraisses grandarasses d'equipament que n'a besonh l'agriculLa modernisacion d'una cava cooperativa de ectòs, aquò représenta de miliards ! tura. Avèm assajat de nos atacar encara 50 a 60 000 mai al problèma dels produccion, al de la capacitat comerciala, al de la capacitat de venda de nòstra agricultura, de nôstra viticultura occitana. Sens doblidar, plan segur, l'ajuda a las Cooperativas d'Utilisacion del Material Agricòla (C.U.M.A.), l'ajuda a l'elevatge, tôt çò qu'èra ja — d'un biais pus esporadic — una de las missions de la région. Es atal qu'avèm mes en plaça, entre lo Conselh régional e la Federacion de las Cavas cooperativas, un organisme que se ditz « CEPRACO » (Centre Méridional de Promocion de l'Agricultura per la Cooperacion), que de son costat a montât un comitat économie per la promocion e la venda del vin, mai que mai del vin de taula : lo « CEVILAR » (Comitat Economie del Vin de Taula de Lengadòc-Rosselhon). Aqueste CEVILAR » acaba d'èsser reconescut. aprèp una longa batèsta juridica. circuits de « Avèm donc tota una tièira d'institucions, pro largament prove- sidas sul plan budgetari. Lo budgèt del «CEPRACO», aqueste serà d'un pauc mai de dos miliards ancians. Cresi que la pus granda part dels viticultors del Lengadòc-Rosselhon, amai los autres agricultors, coménçon de ne mesurar l'interès e l'eficacitat. Demòra encara lo fons dels problèmas, valent a dire las estructuras, lo foncièr, l'idraulic, l'installacion dels joves, las an, mesuras de proteccion per un cèrt nombre de produccions amenaçadas (lavanda, ovins, olius, ametlièrs). Es a causa d'aquô que nos siam sarrats de la région Provença - Costa d'Azur, qu'èra estada tenguda en déféra del Plan Grand Sud-Oèst, luòga que nôstres interèsses son ligats estrechament dins lo domeni agricòla amai dins un fum d'autres. Avèm mes al punt, amb los Conselhièrs regionals de Provença - Costa d'Azur, un Projècte d'agricultura miègterranèa, que deu èsser estudiat, milhorat per una conferéncia inter-regionala que se tendrà lo 29 de genièr a Marselha. Nos permetrà d'ahar cap a quicòm qu'encara existis pas, una possibilitat de la Lei que jamai encara es pas estada utilisada : la constitucion entre las dès régions de çô que se ditz una Institucion d'utilitat comuna, que serà cargada de sègre los afars agricòlas sul conjunt de l'espandi miègterranèu. Deu �17 plan entendut que, dins aqueste domèni, nôstre rôtie es finançament dirècte (avèm pas los mejans, lo pes économie necessari per aquò far) que l'establiment d'un encas¬ tre, de prioritats, d'exigéneias que perméton de rampelar, d'un biais pus realista, pus concentrât, per un finançament d'Estat e un finançament europèu. demorar mens un J.-P. L. —Lo projècte de « loi-cadre burèu de l'Assemblada nacionala, P. G. va » que venètz de pausar sul dins la meteissa direccion ? Aquô's plan dins lo meteis esperit que despausèri, a la projècte de loi-cadre, qu'assaja de prepausar, al delà e en defòra de la darrièira Lei d'orientacion agricòla (que nos agrada pas brica) tota una tièira de mécanismes particulars d'ajudas a l'agricultura miègterranèa. I càupon de proposicions especialas, diferentas de çò qu'existís dins lo demai de França, per l'installacion dels joves organisada en correlacion amb la partença dels agricultors vièlhs (las ajudas son automaticament ligadas a las partenças) ; i càupon tanben tota una tièira d'autras proposicions que pòdon semblar, a prumièira vista, un pauc tecnocraticas, un pauc complicadas (aquô's lo cas, sovent, dels tèxts de legislacion agricôla) mas qu'assàjon de prene en compte la realitat plan especiala de l'agricultura miègterranèa, per portar a cada problèma de solucions especificas. La caracteristica d'aquesta lei — çô que pot susprene dedins — aquô's que fixa l'encastre d'un contracte de programas passats entre la région e l'Estât, ont los interlocutors regionals — especialament los quites agricultors — gàrdon totas lors capacitats d'iniciativa, de décision, de proposicion. L'ôm met a la disposicion de las dos régions e de lors agricultors una envolopa budgetària (amb l'encastre juridic que permet de s'assegurar pasmens que se farà pas qué que siága) sens que l'Administracion o lo ministre de l'Agricultura fixèsson eles las causas. Aquô balha an aquesta proposicion de lei una dobla significacion : assaja de portar una solucion a tota una tièira de problèmas particulars de l'agricul¬ tura ; assaja tanben de balhar un exemple de çô que poirián èsser las relacions entre l'Estât e las régions, dins un sistèma que seriá — fin de la darrièira session, un pas pus centralisai. J.-P. L. P. G. somas — E la politica costièira : de qué n 'es ? Despensam al plan régional, e despuèi d'annadas, de grôssas pel desvolopament de la pesca, dels estanhs, de — �18 lagunàrias, l'aqiiacultura, de la pesca tradicionala, dels pichons mestièrs, dels chalutièrs, dels cauquilhatges. etc. Aquestas activitats fort importantas, las cal aparar e desvolopar. Avèrn pensât qu'o caliá far en contacte estrech amb los professionals, amb los ornes que vivon de la mar, que la conéisson plan e que son los mai qualificats per dire ont son las possibilitats, e qunes son los projèctes pus intéressants a lançar e finançar. Avèm apelat aquò lo «CEPRACMAR» (Centre d'Estudis e de Promocion de las Activitats Lagunàrias e Maritimas en Lengadòc-Rosselhon). Atal meteis, en çollaboracion amb las Crambas dels Mestièrs, lançam d'iniciativas per ajudar l'artisanat, sustot l'artisanat cooperatiu. Un cèrt nombre de S.C.O.O.P. son en tren de se crear dins tota la région. Se méton en plaça de mécanismes que nos deurián permetre de las ajudar lo mai possible. Acabam de reçaupre de nôstre novèl cap de Mission regionala las notas oficialas que concernisson l'ensemble d'aquestas iniciativas : nos precison que son contràrias a l'esperit amai a la letra de la lei de 1972, que l'Administracion considéra que lo Conselh régional es en tren de despassar los poders que li son acordats e d'anar plan al delà de las capacitats que la Lei li reconeis. Aquò anóncia una ruda batèsta politica sus l'ensemble d'aquestas questions e, pus largament, sus l'iniciativa regionala, sul fach que la région prenga ela-meteissa de décisions e qu'assage d'agir dins un cèrt nombre de domenis. L'Estat vei aqui una menaça plan clara. Una menaça politica. A pòu qu'aquò siága un prumièr pas cap a la presa en mans per las régions de lors pròpris afars, e que la populacion o veja atal. S'an talament pòu, aquò ven de lor oposicion prigonda e viscerala a tota idèia de decentralisacion. Avèm aici un problèma grèu, qu'es simplament lo de la democracia dins aqueste païs. S'agis quitament pas de l'autonomia, de la destinada de las régions ; lo problèma pausat es lo del minimum de libertats democraticas, de fisança balhada a las collectivitats localas territorialas per prene d'iniciativas sens qu'òm las mene per la man, sens qu'ôm lor impause una tutèla perpetuala. l'ensemble de las activitats economicas, maritimas e de J.-P. L. occitanas una —Multiplicatz los rescontres entre las divèrsas régions travèrs los Conselhs regionals. Es que i a aqui-darrièr a volontat dels socialistas d'Occitania ? Una coordinacion ? P. G. — D'un cèrt biais, aquò's los eveniments eles meteisses �19 qu'an impausada aquesta coordinacion. Nos a calgut prene posicion ensemble suis problèmas économies, socials, que se pàuson parivament dins l'ensemble de las régions. Aqueste procès, l'an accélérât las manòbras del Govèrn a l'entorn del Grand Sud-Oèst. Los Conselhs regionals d'Aquitània, de Miègjorn-Pirenèus e de Lengadòc-Rosselhon se son rescontrats e coordonats plan mai, a l'encòp per èsser pas manejats, per metre lo Govèrn davant sas responsabilitats en fàcia de las revindicacions de l'ensemble de nòstras régions, e tanben per denonciar aqueste sembla-plan, purament électoral e sens cap de contengut real. Nos rescontram tanplan sus de problèmas ponctuais, coma per exemple lo Canal del Miègjorn, ont la continuacion dels trabalhs dépend de la volontat de l'Estat. Tota una tièira d'elements nos ménon a trabalhar amassa. Ajustarèi qu'avèm assajat mai d'un còp de ligar los problèmas économies e los de l'Occitania dins son ensemble, culturals e lingiiistics tanben. Dins aqueste esperit se debanèron divèrses acamps — lo darrièr en Avinhon — en assajant de separar pas l'aspècte cultural de l'aspècte concrèt, économie. Avèm mantengut tanben de contactes amb Provença - Costa d'Azur (que lo Govèrn assagèt d'escartar d'aquestes afars), d'en prumièr en protestant contra son exclusion del Plan Grand SudOèst, puèi en entamenant d'accions comunas entre nòstras dès régions, a travèrs lo Projècte d'agricultura miègterranèa que ne parlavi totara, o a l'ocasion de la grèva dels pescaires, que i agèt de concertacions força estrechas. Es que podèm anar pus luènh ? Cresi qu'aquò's plan ligat al problèma institucional. Dins las régions talas coma son, amb las limitacions que son selinas, amb las dificultats extraordinàrias qu'an per simplament existir, la concertacion pòt dificilament prene una forma organica. Anam véser s'arribam a crear aquesta Institution d'utilitat comuna entre Lengadôc-Rosselhon e Pro¬ vença. Aquò poiriá èsser un precedent per d'autras l.U.C. dins d'autres domenis. Mas cresi qu'una milhona concertacion, un ligam pus estrech del conjunt de las régions occitanas dépend essencialament d'una novèla definicion del rôtie de las régions e d'una novèla definicion de lors poders. ■ �Sèt cents ans de guèrra Joan Larzac 5, 6 e 7 de décembre de 1980 se celebrèt a Barcelona cent-cinquantenari de la naissença de Frédéric Mistral. participacion de personalitats politicas catalanas de prumièr pian, coma los Présidents del Parlament e de la Generalitat, lo conse de Barcelona, amai divèrses ministres e universitaris, donava an aqueste « acte » an caractèr oficial fort remarcat. A l'ocasion Los lo La d'una taula redonda sus « L'Occitania e los Païses catalans », Joan Larzac, vice-president de l'Institut d'Estudis Occitans, prononcièt l'allocucion que sèc, que nos sembla important de reprodusir aici, per encausa de l'importància dels problèmas evocats. An una autra ocasion, J. Larzac deviá regretar que los organismes politics e culturals occitanistas siaguèsson pas estats convidats coma tais a aquesta celebracion. Lo desvolopament de las relacions entre organismes occitans e catalans — puslèu qu'entre « patums » nos sembla tanben una condicion indispensabla per l'afrairament vertadièr de nòstres dos païses. — I. — MISTRAL E LA PENSADA NACIONALA En 1980 avètz, los Catalans, mantuna revirada de Mirelha. En 1980, nosautres Occitans, avèm totjorn pas d'edicion de Mirelha en grafia occitana. Aquô's la résulta dels guirguilhs entre una part del Felibritge provençal e los .partisans de la grafia panoccitana, recampats a l'entorn de l'Institut d'Estudis Occitans. Mas aquel guirguilh, o cal dire, foguèt entretengut per �21 una suspicion dels occitanistas tocant l'òbra e la persona- litat de Mistral. Lo novèl occitanisme de las annadas cinquanta, que se voliá d'esquèrra, aviá besonh de se fargar un espaventalh de drecha, que foguèt la part del Felibritge compromesa amb lo regim de Vichy. Sus totes aqueles problèmas, aquò's vertat, caliá plan reconóisser que Mistral èra mens directament visât que sos disciples. Contra la grafia de Romanilha, ôm n'apelava a a la grafia dels trobadors. Contra lo quite Mistral reaccionari de la fin de sa vida, se podiá faire apèl al Mistral jove de 1848 e de Mirelha. las velleïtats de Mistral de tornar Mas i aviá quicòm de pus fons, emai s'èra silenci significatiu. pas avoat autrament que per un Vôli pas parlar de l'ombra trop bêla que engèni d'aquela auçada politicas. a podiá faire un de jovas ambicions literàrias e Non. Se tracha puslèu del fach que l'occitanisme de las cinquanta se volguèt anti-nacionalista occitan. Rapèli lo rapôrt de l'I.E.O. en 1952, ont Lafont definissiá los poètas d'ôc coma «escrivans franceses d'expression occitana », e definissiá la rega del « novèl régionalisme ». Aquel occitanisme, que sòni ieu l'occitanisme francés, aviá besonh de minimisar Mistral, per de dire de far doblidar sa pensada nacionala. Car lo Mistral del période catalan (61-68), lo de 1 'Òda i Trobaires Catalans, de La Comtessa e deLa Braçada, quand se planhissiá : annadas A ! Se A ! me se me parlava ben de çô « Tornar la libertat sabián entendre, voliân seguir ! que a puèi Bodon sonarà 1 'Òbra grand nòstre paure païs. : » «Se me sabián entendre, se me voliân seguir.» Quai? Mas los felibres, coma Mistral o explica a Bonaparta-Wyse dins sa letra de 1865 ; aicestes « son pas pro patriòtas dins lo sens provençau dau tèrme », a per Romanilha, començar que son legitimisme li fa doblidar que « Provença es estada �22 una pas Aubanèl, Matieu, Crosilhat, Brunei, la pensada nacionala ». nacion » ; « qu'an Sai que aquô val per la passa qu'ai dich ; mas, en 1904, pel cinquantenari del Felibritge, lo poèta rapelarà quin èra l'idéal inicial : sefasiá la tria Non Dau mendre ni dau mai; De « petita patria » Se parlava jamai : Vers Mont- Vent or Butant nòsta bariòta, Eriam de patriòtas Provençaus avant tôt. E, l'annada de sa mòrt, afortirà encara qu'aviá totjorn somiat de la Federacion. De federacion, quand dintrèri a l'I.E.O., ne caliá pas parlar. Metèri de temps a o encapar; mas ara, per ieu, aquô's plan clar : alara qu'ai s. XIX un engèni pénétrât del sentiment nacional èra enrodat de nanets que i demoràvon barrats (l'escòla marselhesa d'en primièr, puèi l'escòla d'Avinhon), al s. XX, non solament avèm pas un engèni de nivèl amb Mistral per teorician del «novèl régionalisme», mas aiceste faguèt perdre vint ans a voler empachar la montada a son del entorn nacionalisme occitan, que çaquelà s'impausa finalament. Siái solide que l'exemple catalan i es per quicòm, e vesi aici se persègre lo parallélisme entre las capitadas politicas occitana : aprèp Bases de Manresa », e lo « Manifèst dels felibres federalistas », aquô's la Societat d'Estudis Occitans que respond en 1931 a la crëacion de la Republica Catalana, e la publicacion a Barcelona de la Gramatica catalanas e las afirmacions d'esperança 1892, que vei espelir las « d'Alibèrt. Es una ara la reconoissença de çô que de vertadièira autonomia catalana, e luènh en nos sembla cô nostre los progrèsses de l'idèia autonomista que fa pas pus paur a degun, alevat als ômes al poder o que déjà i se véson. �23 E siái segur que lo movement occitan, desliurat dels tabós antí-nacionalistas, va tornar reconóisser sa plaça, tota sa a l'òbra immensa de Mistral. Es aquò benlèu farà perdre los nacionalistas franceses regiona- plaça, que nos listas (sus aquel punt lo vièlh I.E.O. èra pas tan luènh dels felibres moligasses), mas risca de nos far retrobar los Provençals que se vôlon fidèls a l'inspiracion mistralenca autentica. II. — LA CRISI DE L'OCCITANISME ACTUAL ÇÒ que foguèt sotmés, o fau bèn remarcar, mai que lo Miègjorn, foguèt l'esperit dau Miègjorn» (Mistral). O ai revirat de mon biais en diguent que l'enemic es dins la clòsca. O en parlant, dins Descolonisar l'Istòria occitana, dels divèrses Regims franceses coma de «redusèires de caps». O encara en parlant de l'esfèx-França. L'esfèx es una vèspa que, per pòner sos uòus dins la carn d'un autre animal, comença de fissar la bèstia al cap, enebis sa consciéncia e sos centres motors. Aital sos pichons se noiriràn « de la carn viva d'un individu cerebralament mòrt. Cresi que l'occitanisme modèrn a tornat conquistar un de l'usatge de sas cervèlas. A prôva la presa de consciéncia nacionala, qu'èra lo tabó principal. Ne finiriam pas de mençonar aici totas las victòrias obtengudas. Vesèm pauc l'impensable de fa encara vint ans se realisar cada jorn. Cantaires e tropas dramaticas occitanas viron lo mai oficialament dins los festivals d'estiu e los teatres. Los enfants son mai nombroses que jamai a seguir l'ensenhament de sa lenga; emai espelísson d'escôlas mairalas en occitan, nòstras «breçòlas» que disèm las Calandretas. Los estagis, las Universitats d'estiu e tôt l'an los corses publics recàmpon cada annada quauques milièirats d'adults e de joves. Una colleccion de pròsa ven de publicar son volum �24 seissanta e, al trin que va, saique ne serem lèu al numéro cent. Los partits politics d'esquèrra fan d'afichas en occitan e Mitterrand sosténon la campanha de l'I.E.O. per l'occitan a la télévision. Un fum de municipalitats d'esquèrra an quitament signât per «l'occitan lenga nacionala», e dónon una seguida a sa signatura en programmant, per exemple a Montpelhièr, la bastison d'un Ostal d'Occitania (projècte amb Ricard Bofill). Coménçon de sortir de filmes parlais en occitan (coma Ylstòria d'Adrian, premiada aqueste an al Festival de de personalitats coma Fr. Canas). E pasmens l'occitanisme travèrsa una crisi que se pot Se tradusis per una estagnacion de la consomacion d'espectacles, corses publics e libres o disques occitans, e mai que mai de l'accion politica, aprèp la granda passa de « Volèm Viure Al Païs » en Lengadòc sobretot, ont donèt un sens occitan a la révolta dels vinhairons. pas amagar. Se i pòt veire la crisi economica e la crisi de consciéncia generala en Occident, ligada a la civilisacion de consomacion, e a la desesperança de veire cambiar las estructuras economicas e los sistèmas politics a l'Est coma a l'Oèst. Cresi qu'apelatz aiçô lo « pasotisme ». totjorn, en cò nòstre, las fissadas de Yesfèxvolètz, lo fach que nosautres, Occitans, fasèm dins nôstra alienacion lo trabalh alienaire del govèrn francés. Aital, per l'autô-censura, li estalviam de far ôbra de repression dubèrta a l'encontre dels Occitans. Repres¬ sion que çaquelà s'organisa al nivèl de l'Euròpa, ont las sembla-democracias (Espanha e França demest) se servisson mutualament de gendarmas contra los militants obrièrs e los militants de las nacions en lucha per sa liberacion : Basques, Corses, Bretons... perqué pas ajustar Poloneses ? Mas i França, a o, se Mençonarai très barrolljs que retènon la presa de cons¬ ciéncia e, amb ela, lo movement de liberacion nacionala : lo del culturalisme, lo del sucursalisme, lo del faus universalisme umanista. �25 1. Lo culturalisme risca de pausar l'occitanitat coma una residéncia segondària de l'esperit : « Se volèm pas mai, se fasèm pas mièlhs », disiá lo poèta Robèrt Allan als militants occitanistas temptats de s'acontentar d'aquel luxe (qu'a rigor lo govèrn francés es tôt prèst a nos acordar) de un enrasigament un suplement d'arma, una diferéncia » que servis l'unitat francesa. Luxe çaquelà que se pòdon pas pagar totes, mai que mai los Occitans a Paris, mas que pòt permetre als Occitans demorats al pais de lo far visitar als toristas e novèls residents, e tanplan de melhor lo vendre. D'aquel punt de vista, lo rôtie dels erudits locals o dels grops folclorics poiriá plan èstre lèu lo dels militants occitans : « Crompatz occitan ! » la trobar dins « « Compatz occitan ! » Aqui un eslogan que marcha ja al problèma del sucur- nivèl dels partits politics. E tocam al salisme. 2. La temptacion es granda de fisar l'occitanisme a las forças de cambiament ». Fort urosament los partits exagonals, en ensajant de recuperar l'occitanisme, son un testimôni de la força de nôstre moverrtent. Lo quite P.C.F., d'unes se demandèron se fasiá pas una O.P.A. sus l'occi¬ tanisme, emai especialament sus l'I.E.O. « Mas aquô's pas lo primièr còp dins l'istòria nôstra que los ensages de poder alternatiu francés cèrcon en Occitania una resèrva, una basa territoriala. Foguèt lo cas de la révolta de Rohan tant coma del Girondinisme. Ara, lo P.C.F. a causit lo Lengadôc per se mesurar amb lo P.S., e las risetas als occitanistas ne son l'arma causida. Mas, defôra del Lengadôc, las polidas afichas del : «Jove Occitan, n 'as ton sadol, bolèga-te » se son pas vistas enlôc. En Provença, en Miègjorn-Pirenèus, lo P.C. ignora la dimension occitana. E, al P.S., qu'ajuda la cultura d'òc mái eficaçament per de subvencions de Conselhs générais o regionals, Fr. Mitterand disiá encara a Ives Roqueta la setmana passada : « Pas question de reconôisser l'Occitania coma tala. » en P.C.F que dison Òm se pot demandar quora los Occitans se mainaràn que �26 costuma vièlha, de fornir las tropas a las oposicions successivas, los condemna a èstre pas jamai al poder. sa I aurà ges d'autonomia per de l'occitanisme. l'Occitania sens autonomia Lo corollari d'aquel sucursalisme es l'embarrament practic dins lo régionalisme, emai pels militants qu'an una consciéncia nacionala. Mas quitament una circonscripcion administrativa francesa cobrissent l'espaci occitan total seriá una engana, dins la mesura qu'auriá pas drech de fargar sas causidas prôprias (dins de problèmas coma lo desvolopament autò-centrat, lo nuclear o las relacions internacionalas, per exemple amb Catalonha), e de refusar per un veto las vocacions impausadas del defôra. 3. Enfin, devi assenhalar l'aparicion de novèls «tabós» volètz, la trapèla dels bons sentiments, del faus universalisme umanista. «Occitania, d'acòrdi», díson un fum de fausses amies. D'acòrdi, mas amb de préalables : «L'Occitania serà socialista o serà pas. » Coma se l'Occi¬ tania coma tala aviá pas tant de dreches a i'existéneia coma la França que, ela, existis plan sens èstre socialista. o, se E, tôt parièr : «Occitania, d'acòrdi, mas non productivista, dubèrta a totes los movements d'immigracion, non violenta, etc. » Preni la question de l'immigracion. Dins la vilôta de St-Pons (3.000 estatjants), avèm comptât 14 nacionalitats diferentas. I a los ries que crómpon lo pais (Bèlgas, Olan- deses) e los nous esclaus qu'an meses a l'explotacion dels bòsques (Arabs, Portugueses, Turcs, etc.). Ara, i ad'immigrats que dison : « En Roërgue, ont èrem abans, èrem plan aculhits perque èrem mens nombroses. Aici sèm trop nombroses, mal aculhits e mal vistes për la populacion, que se sentis minoritària e estrangièira ! » Mas finalament, totas aquelas minoritats (e l'occitana demest) fan pas una majoritat. La majoritat que govèrna es l'absenta, es a Paris, qu'impausa a totes la francisacion. E la primièira libertat a conquistar serà aquela de l'espe- �27 rit. Es una libertat que ven dins las batèstas, mas que fa veire totjorn pus luônh que totes los camps batalhièrs : «Mes lluny, heu d'anar mes lluny dels arbres caiguts qu'ara us encadenen... » (Lluis Llach). La libertat de l'esperit, aquô's per nosautres de plan del drech absolut qu'un pôble ne val un d'aqui, de fixar pas jamai nosautres los limits de nòstra victòria. I a sèt cents ans que nos fan la guèrra, emai se créson de nos aver impausats d'armisticis. Sèm en guèrra dempuèi sèt cents ans. Dempuèi la pèrdia de nòstra independéncia. E dusca al recobrament de l'independéncia... De l'independéncia de l'èime, per començar. ■ pausar lo nivèl autre. A partir ERRATUM. Dins lo numéro 9 de nòstra revista, a l'arti¬ cle titolat «Quai èra Maurràs ? » (p. 14, rega 3), caliá Iegir Léon Daudet, e non pas Anfós Daudet. L'autor prèga los — legeires de li perdonar aqueste lapsus trop vesedor, estant qu'Anfós aparten a la generacion de Mistral, e Léon a la de Maurràs. �Rogièr Barta : Una vida al servici d'Occitania Rosegat despuèi mai de dès annadas per çô qu'es convengut òrra malautiá », Rogièr Barta defuntèt a Montpelhièr Io dimenge 18 de janvièr de 1981, dins sos setanta ans. Amb ei dispareis una de las pus grandas figuras de I'occitanisme modèrn. Siam uroses de poder rendre omenatge, sens esperar, an aqueste amie de Aicíe ara, an aqueste ôme valent e d'una rara onestetat intellectuaia, que totes planhissèm. de sonar « una Rogièr Barta Magalàs, dins lo ròdol besieirenc, lo 20 de març de Enfant del famós autor dramatic Emili Barta, nasquèt a 1911. jove, Barta visquèt dins la cauda atmosfèra del Felibritge ja coronat per la Societat Arqueologica, que li balha, qualques annadas aprèp, sa pus nauta recom¬ pensa : lo Ramèl d'Argent. Collabora alavetz a la revista narbonesa Septimania e, en 1927, publica sa plaqueta de sonets La Fe latina, que lo mèstre Prospèr Estieu onora d'una prefàcia. En Tôt de Besièrs. A catòrze ans, es 1928, dintra al Comitat de redaccion de la revista Òc. Escolan de la Facultat de las Letras de Montpelhièr, se liga d'una viva amistat amb Joan Lesaffre, que ven d'engimbar una associacion recampant los estudiants occitanistas de totas las seccions d'ensenhament. Aqueste crâne gropament, titolat Lo Novèl Lengadòc, siaguèt un fogal actiu de presa de consciéncia e de bona propaganda occitanista, amb publicacion d'Annals, conferéncias, émissions de radio e cronicas regularas dins los grands quotidians regionals. Se mantenguèt fins a l'Ocupacion. �29 En 1931, Barta es présent, amb sos companhs Lesaffre e De Bastard, a la Santa-Estèla de Pau. Rescontra aqui pel prumièr côp l'abat Salvat, que li dobrirà las colonas del Gai Saber, ne farà un de sos discípols preferits, e lo sostendrà dins lo Felibritge. Admirator del movement catalanista, en 1934, un autre recuèlh de Barcelona, duda, amb un Rogièr Barta publica a poèmas : La Font perglossari occitan-catalan-francés de Lois Alibèrt. Dins lo revolum de sa vida estudianta, Barta milita politicament e deven un collaborator del Petit Méridional, del Fédéra¬ liste, de la revista marselhesa L'Araire e del jornal de Caries Camprós : Occitania. Just avant la guèrra, en 1938, deven vicepresident nacional del Partit radical-socialista (lo président n'èra Edouard Herriot) e una brilhanta carrièira politica sembla se dobrir per el. Manca de plan pauc lo succès, a Milhau, per las eleccions legislativas. Agrégat d'espanhòl en 1942, Rogièr Barta ensenha a Agde, puèi coma assistent a la Facultat de las Letras de Montpelhièr. Al lendeman de la guèrra, s'adralha fin finala cap a las Asseguranças e, qualques annadas aprèp, partis en America del Sud coma conselhièr d'una granda companhiá. I demorarà un dotzenat d'ans e, quand tornarà, se veirà nomenat al pòst de director cargat del sector estrangièr, al grop de l'U.A.P. a Paris. Prendrà sa retirada en 1975 a Montpelhièr. Mentretant, Barta aviá menât de front una rica carrièira literària. Son long sejorn en America li aviá fach prene plenament consciéncia de la realitat d'una comunitat culturala panlatina, e de la plaça qu'i ten lo pòble occitan. En 1950 e 1951, l'I.E.O. publicarà los dos tòmes de L'Idée latine, magistrala demostracion de la força e de l'unitat del mond latin. Aquesta perspectiva anirà en s'alargant amb l'espelison de las Annales de l'Idée latine, del jornal (puèi revista) La France latine, e la creacion del Grand Prèmi de las Amistats latinas. En 1965, Barta autre occitanista trabalh de es : elegit majorai del Felibritge, a la plaça d'un Andriu-J. Bossac. Se lança apuèi dins un gros de vulgarisacion lingiiistica. Balha alavetz, dins la colleccion dels «Amies de la lenga d'ôc», dos famoses lexics (occitan-francés e francés-occitan). Aquestes obratges, simples e fort plan fâches, an rendut, réndon e rendràn encara longtemps servici a totes los que vòlon reconquistar l'«empèri de la lenga». Una novèla ediciòn totalament refacha lexicografia e ��31 del lexic occitan-francés paresquèt qualques meses avant sa mòrt. Barta i afinava sa concepcion de Y occitan général, prepausava una seleccion lexicala metiá pauc a l'encòp rigorosa e pro liberala, e d'ordre dins la normalisacion grafica de nòstra lenga. Aqueste lexic meritariá de venir l'obratge de referéncia de un l'I.E.O. Rogièr Barta aparèt fèrme, tota sa vida, la grafia occitana modèrna, se faguèt lo propagandista d'un occitan général (cf. Aici e ara, n°l), e, pus largament, luchèt sens lassièira per mostrar l'unitat prigonda de la lenga, sa riquesa, sas possibiliavenir. Caliá un coratge acarnassit, a una cèrta epòca, far admetre de causas que nos sémblon uèi naturalas. Es per bona part gràcias a Rogièr Barta que las forças d'unitat an poscut prevaler sus las tendéncias a l'esparpalhament dialectal. tats, son per Curiós de tôt, poèta d'un classicisme menimós, lingiiista rigorós, Rogièr Barta aurà marcat fort la vida culturala occitana de son temps. Serà estât un ligam entre dès generacions occitanistas : la de Mistral (que saludèt d'un poëmôt sa naissença), e la nòstra. clarvesent e Demòra força causas de dire sus l'òbra de Barta, que s'alarga dins força direccions, e cobris cinquanta ans de nòstra istôria. Nos prometèm d'i tornar. Car amie Barta, aviatz semenat e fasiatz fisança als joves per sègre l'exemple e far grelhar lo blat novèl. Assajarem d'èsser a l'auçada d'aqueste prètzfach, e de butar a la rôda amb la saviesa, la teneson e la tolerància que no'n donèretz l'exemple. AICÍ E ARA. ROGIÈR BARTA : ASSAG BIBLIOGRAFIC (Per Joan Forièr) I. — LIBRES E PLAQUETAS La Fe latina, sonets occitans, prefàcia de Ed. de las paginas d'ôc, 1927, 41 pp.). - Notre Prospèr Estieu (Besièrs, hommage à Mistral, amb Joan Lesaffre (Montpelhièr, Nou¬ Languedoc, 1930). La Font perduda, poèmas, amb un glossari de Lois Alibèrt (Barcelona, coll. La Revista, 1934). Le Monde néo-latin (Tolosa, I.E.O., 1950,14 pp.). - veau - - �32 I.E.O. ; t. I 1950, t. Il 1951 ). Propos sur l'Assurance (Paris, L'Action latine, 1954, 23 pp.). L'Idée latine, reed. en un vol. (Tolosa, I.E.O., 1963, 218 pp.). Dictionnaire de l'Assurance et de la Réassurance (Paris, Annales de l'Idée latine, 1965, 270 pp.). [Prèmi Estrade Delcros 1970 de l'Acadèmia de.las Sciéncias Moralas e Politicas.] Une Supernation nécessaire (Paris, La France latine, 1966, 185pp.). Éloge du Majorai André Boussac (Paris, La France latine, 1966, 48 pp.). Invitation à Perbosc (Paris, coll. des Amis de la Langue d'oc, 1969, 28 pp.). Lexique français-occitan (ibid., 1970, 203 pp.). Lexique occitan-français (ibid., 1972, 240 pp.). Lexique français-occitan (ibid., 1973, 238 pp.). La Font perduda, reed. amb un abans-prepaus de Joan Lesaffre (ibid., 1973, 30 pp.). Josép Salvat (En cò de l'autor, 1973, 4 pp.). Pour l'unité de l'occitan (ibid., 1975, 8 pp.). L'occitan va-t-il mourir? (ibid., 1976, 4 pp.). . L'occitan ne mourra pas (En cò de l'autor, 1978, 4 pp.). Prùsas de tota mena (Paris, coll. des Amis de la langue d'oc, 1979, 178 pp.). Lexique occitan-français (ibid., 1980, 375 pp.). L'Idée latine (Tolosa, - - - - - - - - - - - - - - - - - II. - ARTICLES E POÉMAS PAREGUTS DINS « LO GAI SABER » (n° 51, 1928). - Le régionalisme administratif (n° 81, 1931). - Cendres del recôrd (n° 212, 1944). - La gléria d'Antonin Perbésc (n° 214,1945). - Dins una glôisa de Bigérra (n° 219, 1947). - Paraulas per un novèl crestian, poèmas coronats d'un liri d'argent per l'Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa, 1947. (Sup. al n° 220, 1947). - Libres novèls (n° 225,1948). - Images, poèmas coronats d'una primavèra per l'Acadè¬ mia dels Jòcs Florals de Tolosa, 1948. (Sup. al n°225, 1948). - Marius André, 1868-1927 (n* 337,1968). - Ernest Vieu (n* 360, 1972). - L'occitan va-t-il mourir? (n' 383, 1976). - Lo silenci de la vergonha (n° 386, 1977). Cant de Gléria - III. - ARTICLES PAREGUTS DINS Quelle Europe? (n° 11). « LA FRANCE LATINE » Le prophète de la nouvelle latinité (n°20, 1964). - La supernation de Maurras (n° 22/23, 1965). - Les langues néo¬ latines dans l'enseignement secondaire français (n° 30,1968). - À propos de « La France des minorités » (n° 31, 1968). - Maurras, fédéraliste latin (n' 36, 1970). - Le vocabulaire et la traduction des « Profitaires » (n° 39/ 40,1971). - Ernest Vieu (n°41, 1971). - IV. — - ARTICLES PAREGUTS DINS « ÒC » Lo cantic espiritual branca dels aucèls (n° d'abril de 1949). - L'idèa latina es una idèa occitana (n°8, 1950). -Remarcas subre las fonts del «Quichote» (n°12, 1951). - Remarcas Omenatge a Francesc Macià (n° 16/17, 1934). de Sant Joan de la Crotz (n' esp., 1946-47-48). - La - �33 d'ivèrn de 1971). - Antòni de Joan Lesaffre (n° 254,1976). subre l'unitat linguistica occitana (n° Bastard, quatrain (n° 251, 1975). V. — - ARTICLES DIVERSES Connaît-on Mistral? («Annales du Nouveau Languedoc», 1930). Philadelphe de Gerde (« Le petit Méridional », 30.12.1930). - À Frédé¬ ric Mistral (« Septimanie », n° 76/77/78, 1930). - Aspects de Fourès («Annales du Nouveau Languedoc», 1931). - Point de vue sur Paul Valéry (ibid., 1932). - Lucrèci, trad. en ôc (ibid., 1932). - Per un amie lauraire («Septimanie», n° 86/87/88, 1932). - Pour un programme cohérent (« L'Araire », n° de mai-junh 1933). - Orizons culturals (« Anna¬ les du Nouveau Languedoc», 1934). - La trobairitz inspirada del pòble d'òc («Tèrra d'òc», n°47, 1943). - Ce monde latin qu'on croyait mort - - («Annales de l'Idée latine», 1960). - L'Europe bientôt dépassée (ibid., 1962). - Enquête sur le castrisme (ibid.). - Le temps des ethnies (ibid., 1963). - Latinité et régions (« Action régionaliste », n° d'abril-junh 1968). Presentacion autografa del « Libre del Campèstre » d'Antonin Perbôsc (Tolosa, I.E.O., 1970). - Maurras, fédéraliste latin («Études Maurrassiennes», t. I, 1972). - Lo silenci de la vergonha («L'Occitan», n°13, 1977). - De Quebec a Belgrad, via Bangui (« L'Occitan », n° 18, 1978). L'occitan général de nòstre temps (« Aicí e ara », n° 1, 1979). - L'occi¬ tan ne mourra pas (« L'Occitan », n° 22, 1979). - Une langue comme les autres («Bulletin des amis de Nissan-lèz-Ensérune », n°40, 1979). Compte-rendut del « Diccionari fondamental occitan illustrât », de Joan de Cantalausa (« Aicí e ara », n* 6,1980). - - - AMIC LEGEIRE ! T'acontentes pas de crompar Aici e ara al numéro... ABONA-TE ! FAI S'ABONAR LOS COLLÈGAS ADUJA-NOS PER LA DIFUSION ! ! (Remesas) MANDA-NOS D'INFORMACIONS ! �Rebochida Bondó Nacionalista Occitan Aicí la responsa del Partit Nacionalista Occitan a l'article de R. Pach et J.-P. Laval parescut dins lo numéro 8 de Aicíe ara. Siam uroses d'aver posent qjudar lo P.N.O. a precisar pensada, sus de punts que nos sémblon fondamentals. Per quant a las questions que nos adreça, los legeires i trobaràn responsa, per bona part, dins los numeròs passats de nòstra revista (éditorials o articles signats pels membres de la Redaccion). Precisarem d'autres punts dins los numéros venents. L'article es escrich en « lenga unificada * del P.N.O. Aqueste document interessarà los linguistas : i avèm pas tocat cap de virgula, nimai cap d'accent. sa Presentatz, d'un biais mai vo mens fisèu, çò que serián las pausicions dèu B.N.O., subre mantunes sicuts conséquents; sembla qu'aitau vos voguéretz balhar l'escaséncia de plantar vòstas pausicions au drech de las que diguetz nòstas, emai d'apesasonar vòste quite projech politic coma relevaire dèra nòsta « cagada ». Entad aquò, nos denonciatz coma sucursala dèu P.C.F. dusqu'en aprejar l'envasion russa en Afghanistan —, coma tancats sus una opausicion dogmatica emai maniquiana en tut çô que se pòt debanar au nivèu europène, coma socialistas — dèra mena dèu K.G.B., coma enemics des « dreches de l'orne »... Desempuèi la parescuda d'aquèste article, VU.P.Ò. se constituguèc dins unas condicions que pòdon este astrugas dèu médis còp entà la desplega d'una « accion autonoma occitana» emai entà la discutida que la dèu avidar. Aitau, nos prepausam aqui d'en priu de reitificar çô qu'avetz poscut escrive, entà qu'aquèra discutida se posque engafar subre unas basas vertadieiras ; emai, �35 d'en dusau, de perseguir aquèra discutida quietament e coralament dins lo respiech de cadun. Çò priu, entà que l'onestisa prime subre la polemica, auriátz degut mentaurar eisatament los nòstes escriches, enant que de comentar lo sens que ie trapavatz ; de mai, si èran escriches publics, auriátz degut nen balhar las coneigudas, entà que los legèires posquèssen anar vese ères-quites (1); si que non, aquèras pretengudas « citacions » apasturan un « procès de Moshcoa », onte los dreches dèra defénsa son gaire respiechats, emai avetz bona cara en vos far vene la sang entà los dreches de l'orne. Desejam, entà seguir la discutida, qu'om agisca aitau. Dins lo medís òrde d'idadas, Odroha («Adralhar») estent un escrich interne, gès public, aquò fai vene quauquas questions (de mai de «En quunhe titol lo reçaubiatz? ») : — D'onte es trapada la citacion de quate regas subre l'evolum des bandós franceses ? — De qu'era dich vertadierament subre Afghanistan, que resuméretz d'un biais atupissent — resumit qu'a, de verai, laida cara »? (2) « AFGANISTAN Nos fasetz una plan marrida batesta, baste en anar legir los escriches acusats. Plantar las rasons entà quunhas, dèu nôste vejaire, los Russes au envasit Afghanistan vau gès a dise que siasquam d'acôrdi amb aquèra envasion. Subretut que la nôsta pausicion es plan clarament afortida dins los medises escriches. Justificar aquesta envasion que seriá tant « ignoble » coma diguetz ; abarrejar — en ba voler vo gès — esplic e justificada vos fai gès onor. Entà seguir la discutida politica, qu'es mai estructiu d'espepinar nôstas criticas subre los régimes islamics de l'encontrada emai vòstas rancuras subre nôstas criticas. Aquèras que pôrton subretut sus los plans socio-economic e socio-afectiu. Quitament si i'a coma en Persa (Iran) una caupéncia nacionalista e popularia formidabla dins lo «revolum islamic», be devèm, per encausa d'aquô, aprejar aquesta sense nadas retengudas ? Seriá que i'aja, entà vautes, un nacionalisme «globalament positiu», que dralhariá tras societats sampà vuèjas de produchaires, d'esplechats, de femnas, de drôlles, d'omosexuaus, — tut coma entad autes, un socialisme «globalament positiu», que tocariá a gents nacionalitat nimai sexe? Emai b'om a lo drech de criticar nacionalisme sonqu' au nome d'un aute nacionalisme, coma que sembla ba mostrar l'eisemple que balhatz, dins lo médis sense un �36 article, de «liberacion nationala qu'an mal virât» (Arabes e Berberes en Algesair) ? La societat que volèm liverar emai bastir se définis gès entà nautes sonque tras una comunautat nacionala e tras personas (A ! aquères « Dreches de l'Òme », òme au singulièr emai amb una majorala ! ), mès tamplan tras rapòrts sociaus internes : estòrças de classas, mòda de produsida, relacions enfre los sexes, las jassas d'edat... EURÒPA Occitaniá qu'es gaireben tuta colonisada per França, dins son priva tôca dèu nacionalisme occitan qu'es de se liverar d'aquesta colonisacion ; vaquí quicôm de simple. Onte la simplesa vira a la simplardariá, es quora contunhatz de rasonejar coma si França e Occitaniá èran solas au monde, coma si tut lo marrit entà la priva dévia automaticament aprofiechar la dusava : los enemics des nòstes enemics que son los nòstes amies ? Nòste cronta-europisme es gès mai « a priori » que vòste contra-franchimandisme. Es gès tut vist que «tota pèrdia de competéncia de l'Estat francés al benefici del Parlament d'Europa [posque] anar sonque dins la direccion d'una aumentacion del poder démocratie régional » : los lausables esfòrçes d'un Coppieters son gaire Estât ; la pesucs, acarats au Giscard, nalas qu'entólhan e gerísson los trevalhadors occitans. Çà que là, cabejam plan au Schmidt emai aras Euròpa la vertadieira, la mau consi nos multinacioquu escana podetz balhar rason «al nivèl teoric » e puèi capitular «davant l'evidéncia dels fâches», sens criticar aquèra teoriá. De nòste cant, que podèm discutir au nivèu des fâches, afortir que nos bótan gès en fauta — subretut si fitam gès la « realitat » en la sala de las conferéncias dèu Parlament de Strassburg ; mès nos agradariá tamplan de poder discutir « al nivèl teoric » — vo alavetz deurèm descusar en cò vòste una carcanhanta destorsedura enfre una pratica emai una teoriá que servis gès ad aquèra pratica, e benlèu lo refut de nada Fin idadalogiá. finala, per çò qu'es dèu Parlament europenc, auriàtz poscut, en tuta logica e simplesa, tirar la nôsta pausicion d'aquèra qu'avèm afortida de longa enant autas estitucions : parla¬ ment francés, sindicats eisagonaus... En esperar l'independéncia d'Occitaniá, e doncas la destrusida au mens sus nòste territòri — d'aquestas estitucions, om se pòt demandar si vaugue mielhs vo si quitament se posque — las gauberjar, en nen jogar lo juèc, vo en las daissar, per eisemple en votar de tau vo tau biais. — — �37 SOCIALISME Lo nòste analisi dèu socialisme — des biaisses de produsida socialistas puslèu — nos ajuda majament en precisar çò que volèm entà nòste paiès, entà doman. Se pòt gès refudar de nen discutir, au nome des dreches de l'orne trissats : es gès en refu¬ dar de quincar dèra classa tecnobureucratica qu'om escarta lo perilh de sa dictadura ; emai si balhérem réservas subre 1'« auto¬ gestion» àra Iogoslava, qu'es entad ajudar en la recerca d'un melhor socialisme autogerit occitan. Avèm pron publicat escriches agachant en una revision (brica «leninista» pr'aquò) dera sociologiá emai dèu programa politic marxistas entà gausar esperar de gès este prés entà « marxistasleninistas » ; en nos penhe aitau, semblatz subretut defugir la discutida subre aquestes punches ; emai escamar las espiracions de las jassas trimandieiras occitanas ad una economiá mai justa : si la planificacion e las nacionalisacions son cap e tut en desacòrdi ambe los « Dreches de l'Orne », se nen quincarà gès mai : vaici la charadissa classica dèra drecha. LAS FÒRÇAS POLITICAS FRANCESAS E LO « BANDÓ OCCITAN » En defôra de s'imagenar jà independents, nos devèm vese dins la (madorna) realitat de l'Estat francés, dèu Mercat Comun, eca... emai nos demandar quunhes ie son los problemas verta- dièrs, las causidas enançairitz entà nautes au drech d'aquères problemas, emai las pausicions subre aquô dèras diversas forças en preséncia. Enqu'uèi, lo « Bandó Occitan » a gès un solet députât en Paris nimai en Strassburg ; nen aguet cinquanta vo cent que se pausariá encara entad èu lo problema de se ligar vo gès, ambe quu, e subre quunhas basas. Mentre tant qu'un « Bandé Occitan » posque marcar prigondament la vida politica eisagonala, nos deméran sonque duas dralhas possiblas, segon l'analisi qu'om nen fai : Vo eisistis una releva enançairitz au poder reaccionari aquèra releva seriá enançairitz subretut dins la pagera onte seriá cronta-europista ; emai alavetz la cauriá sostene, en tut ensajar de l'acolorir au possible dins l'endrechieira des autonomiás des « pòbles de França ». Vo i'a gès ren ad esperar entà plan de temps dèras opausicions uèi trop desunidas («avèm pas ges a esperar... de ges de força franchimanda ») ; e nos demòra gès mai que de bastir ame tuta la paciéncia vouguda la nòsta quita releva occitana. — giscardian — ; �38 enfre.aquèras doas pausicions, plan mai des endeveniments istorics que de l'imor des sos bailejaires : si enqu'uèi cujam qu'una releva enançairitz francesa siasqua gès d'escartar, d'una man sèm lestes de nen discutir (en se botar d'en priu d'acòrdi subre çò qu'es «enançaire»), emai de l'auta renonciam gès entà tant d'ajudar de bastir la releva occitana ; quunha releva occitana qu'es plan segur tustemps nòsta tòca en respiech mejan — e gès cap a sègles ! —, la question estent de saupre si dèu, tre agorn, apareisse coma la sola tôca, vo s'estugar dins un priu temps coma compausenta Lo B.N.O. brandolhèc per encausa d'una releva enançairitz francesa. Aquò qu'es gès cap mai de «seguisme» redièr lo P.C.F. d'enqu'uèi qu'un còp era redièr De Gaulle. Cresèm que, subre aquères punches — emai autes — unas discutidas largas siàsquon utilas. le venèm ambe los nòstes prepaus politics, emai esperam los autes — enfre quunhes los vôstes. Unes elements qu'avèm cresegut perceure nos carcànhon : refut de l'idadalogiá et de la perpensada teorica, ambe, de cola, la tentacion dèra violéncia (maita simbèu d'una rompedralha cap a la liveracion), lo nacionalisme de drecha (que dublida, si que non fai piéger, las estòrças de classas, la desmancipada dèras femnas e dèra joventura), lo cauvinisme cronta-francés (fins a nen este pro-europenc) ; mès unes autes elements nos fau esperar que l'union e la discutida son possiblas ; dura que emai durbissèm la discutida aqui. Las despareiranças nôstas que son politicas e que nos nen volèm trachar d'un biais politic emai dins l'esperit de tolerancia que tûtes ie fau referéncia. ■ (1) P.N.O., B.P. 44, 30200 Banhòus de Cesa ; Lu Lygar» (grafiá I.E.O. : « Lo : B.P. 1084, 87051 Lemôtges-CEDEX. La revista « Lu Lygar » e unas brocaduras, que se pôdon trapar en aquèras doas adreiças ; « Odroha » (grafiá l.E.O. : «Adralhar»), çauclaria interna, qu'es servida sonqu'as bandomes vo amies proches. Lugarn ») (2) Avèm publicat desempuèi (setembre deu 1980) un n° «Especiau Afghanis¬ » dèu « Lygar » (5 F.) e, dins lo n° 13 dèu médis (avens dèu 1980, 8 F), los passatges acusats d'« Odroha » au drech dèu resumit d'« Aici e ara ». tan �TRIBUN A LIURA Tombem pas dins las trapèlas Pèire Vinhaud Dempuei que n'i a dau monde qu'an essaiat de bastir de las teorias, de l'estrategias politicas occitanas, un daus problemas los mai malaisats de resolvre es lo de la faiçon de se situar fàcia praticas politicas francesas. Qu'es bien aisat de se dire nacionalistas » o « autonomistas », mas beucôp mens de far disparéisser la realitat objectiva de las « categorias de pensada » qu'a 99% son mas que francesas sus lo territôri occitan. Una de las caracteristicas prumieras de l'occitanista es de viure dins un monde completament copat de la realitat quotidiana, qu'es mas vista tras los veires opaques de na pensada gropusculària. Res d'estraordinari a quela situacion : l'occitanista se recruta dins daus mitans intellectuaus, emb nafôrtaproporcion d'ensenhaires, sustot dau segondari. Qu'es a dire na formacion universitària francesa, basada sus l'elitisme, sus l'estofament d'un vertadier esperit critique ». Se forma na categoria de mandarins, dau mai pitit au mai grand. L'intellectuau francés, tant coma son sosproducte. l'intellectuau occitan, es marcat per son conformisme. a las « « LAS SIRENAS DE LA BORGESIÁ Après la 'ribada au poder de Giscard, e sustot la petada de Gaucha», s'es facha n'evolucion daus mitans intellectuaus de gaucha qu'a fach passar na bona part de sos membres dins na pausicion objectiva de sosten a l'ideologia borgesa. La prumiera manifestacion espectaculària ne'n fuguèt, segur, la participacion a la campanha electorala de 1978 daus noveus filosòfes », quilhs tipes portaires d'une mena de sangut cronique : la «golaguita», e qu'an, pendent quauques mes, plantai loras tentas dins los estudiòs de radiò e de télévision. Aura, degun n'ausa pus se dire « noveu filosòfe », mas la pensada 1'« Union de la « �40 mòrta, portada e espandida per los tanks idéologiques golaguita a laissai plaça a l'afganistita. S'es formada na tendéncia dicha « Drechs de l'Òme», formula que degun s'avisa de ne'n balhar na defmicion clara. Quò gropa tôt es pas daus média. La brave monde d'ancians maoïstas, de comunistas desfrocats, la Drecha prigonda de totjorn es bien urosa de trobar. Perque, qu'es bien brave de ne'n parlar de quilhs « Drechs de l'Orne », mas n'i a dau monde que, justament, n'an pas lo drech d'o far : tots quilhs Lecanuet, quilhs Stasi (président de l'intergrope parlamentari « Drechs de l'Òme » — quò s'inventa pas ! ), qu'an sostengut e contúnhon de sostenir l'imperialisme american e sas sucursalas. Qu'es malurós, mas fau bien dire que la brava expression « Drechs de l'Òme » es aiira completament voidada de sens per tots los estafiers que l'an embrenada. un que Illustracion de l'engana : lo ridicule episòdi dau boicòt daus Jòcs olimpics de Moscó, ente los faus e verais necis daus « Dreches de l'Ôme » se son bravament engatjats dins la campanha electorala de flata-Jana Carter — la milhora faiçon de tornar botar a sa plaça la festa de l'espòrt-mercantilisme, era quò pas d'oblidar de ne'n parlar, pusleu que de participar a sa publicitat ? borgesiá que ten tots los levadors de l'informacion mena entrepresa de recrutament de sos clercs-nervis dins los mitans intellectuaus. E quò marcha! Lo monde s'abrócon au La son portaneu. E vai-i que te bada sus la fin de l'ideologias, la crisa dau marxisme... Totas las reganelas las mai frenidas dau libé¬ ralisme... LOS OCCITANISTAS TANBEN Sens tardar, la mòda a davalat e ganhat los occitanistas. Dempuèi la prima de 1980, la revista Aici e ara ne'n balha la pròva, tant coma (sembla quò) la formacion de 1'« Union del Pòble d'Òc». Vesem se formar na «tresena via» a la faiçon occitana. Pertant, si lo «socialisme eisistant » balha pas un plasent, se pòt dire atertant daus nombrós avatars modela bien de quela « tresena via ». Qu'es verai que dins lo pitit monde de la farsa « Drechs de l'Orne », n'i a mai de n'orientacion teorica (sens parlar de l'orientacion vedetarista) ; mas lo comun denominator ne'n es l'anticomunisme que pot pas estre que primari, perque parle bien à'&nú-comunisme, e non pas d'oposicion a la politica actuala — �41 d'un partit comunista. Es quò possible de prétendre, en citar l'eisemple de l'Emperi soviétique, que comunisme vòu dire totalitarisme? Fau quò creire que lo marxisme es fotut, en visar lo comportament dau P.C.F.? Si n'i a na sembla-coëréncia, na sembla-onestetat dins quilhs rasonantents, las chausas vénen beucòp mai grevas quand son denonciats los movements de liberacion nacionala de tendéncia « socialista », en utilisar l'eisemple vietnamian. Es atira demostrat (e pas solament per la premsa dau P.C.F.) que s'agis de n'enòrma campanha de propaganda calomniatriça, de désinformation. Per ne'n tornar au cas dau « socialisme eisistant » es necessari de prene las chausas a l'endrech : si lo sistema politique soviétique a pas pus de credibilitat, qu'es pas la résulta de l'aplicacion de las tèorias « socialistas » o « comunistas » ; qu'es justament perque, dins la pratica, son estadas faussadas o desviadas, coma ne'n pòrton la pròva los eveniments de Polonha. Lo socialisme revolucionari demòra demorarà longtemps portaire d'esper. e Ad un moment que sembla necessari de botar en plaça un — daus — biais de pensar politicament especifiques en Occitania, la via autonôma es pas la que consista a montar, en segre la mòda o parisenca, dins lo tren especiau de la vielha ideologia borgesa, mau pinturada de novelas colors. Gardem-nos de balhar la man aus noveus vigiles de la societat « liberala avançada », que representen la veràia novela Drecha : an adoptât quauques temas générés tradicionalament de gaucha, mas per los desvirar. Per ganhar lo drech a na pensada liberada, fau saber pas se laissar nejar en escotar lo chant de las sirenas daus média — e segur qu'es pas aisat de las pas auvir ! « La fin dau miratge socialista », la novela mort de Marx e de sos successors » : tots quilhs eslogans correspéndon a l'ideologia qu'assegura la perenitat de las societats occidentalas : « Ren de milhor que nòstra democracia liberala, la sola de preservar los drechs fondamentaus de l'Orne... ». Bien coneguda la chanson dau statu quo, dau consen¬ sus e dau juste mitan. « LOS ESTEREOTIPES NOVEUS DE L'OCCITANISME Copat de las massas, nista s'es bastit e viu dins coma tots los intellectuaus, l'occita- imaginât. Escriu, parla de «pòble occitan», de «cultura occitana», d'«Eime occitan», e sabe ié enguera... Mas, en déféra de la definicion clara per la linga (espaci geografique tant coma culturau), n'ai jamai vist de descripcion seriosa de quelas nocions. un monde �42 L'Eime occitan, - - - - - - - La es galejada (la « quò : nhôrla », en lemosin) ? L'alen que sent l'alh ? Lo radicau-socialisme pançarut ? Lo tiercé dau diumenc matin ? Las chançons de Sheila o dau grope Police ? Guy Lux e l'umor de Coluche ? La télévision de Las ratonadas dau dissade au ser ? Societat dependenta, òc. Mas ente se tròba la recepta per destriar l'Eime occitan de l'Eime francés, de l'Eime occidentau- ianqui, chas dau monde que, dins la majoritat, conéissen pas lo quite mot « occitan »? — Je suis fier d'être français, moi, Mon¬ sieur ! Me vau far insurtar, o sabe ben, si dise que la « francituda » la caracteristica dominanta d'Occitania. Parletz-ne'n coma daus estrangiers installais dins nòstre païs! L'« occitanituda » es eisista, segur, que se manifesta dins los comportaments, dins las relacions umanas, mas bien catada, bien encrosada jos los plecs dau vestiment francés que cola a la peu daus Occitans dempuei de las generacions. L'occitanisme a tôt a perdre dins quelas gaulhas, e, d'en especificitat. La chança serà d'esser veraiament revolucionari, qu'es a dire fòra l'ideologias borgesas davaladas d'à Paris, o importadas de tras l'Atlantique. prumier, son Res de mai dangierós que fugir l'evidéncia ; la sola solucion, qu'es au contrari de situar son accion dins la realitat, emai si l'es pas la que soetariam. Lor ghetò, los occitanistas se l'an fach ; s'i tròben bien, entre ilhs. Rassemblaments de pensaires, de menaires, de chaps, de quauquas vedetas e contacte emb lo pôble lors «fans», verai. mas deguna basa, degun N'i a urgéncia a oblidar los estereotipes dau gropuscularisme occitanista per tornar partir de la veritat quotidiana, per visar nôstre païs coma es. ■ �COMPENDION DE LAVACA Un pauqueton d'algèbra transcendentala Aquelis que davàlon cap a la mar, o qu'escàlon a Paris l'autostrada, pòdon legir, d'ont que véngon e ont qu'anèsson, dos estampèls gigants cargats d'ensenhar lo mond sus una mena d'equacion que s'amerita d'èsser escricha al Compendion de la Vaca*. Aquô's de matematica pura, e cal pas crentar de s'i apesamentir tôt lo temps que per caldrà. Se pòt dire, per acomenç'ar, que la civilisacion qu'a poscut, prumièra de totas, se traire cap e tôt dins aquesta eqiiacion regolanta d'engenh, pòt èsser tenguda coma de las bonas, de la milhonas, de las que fiimon. L'estampèl prumièr vôli dire de Valença que lo podètz legir « L'autra es — que se aquô's : MONTÉLIMAR pus « vei, davalant de l'Ubac — l'auçada de Montelimar a bas, a / NOUGAT » l'auçada de Pesenàs PÉZÉNAS / MOLIÈRE : » Aici pausat clarament lo problèma; es ora de s'esquichar los cervèls — lo dreit et l'autre — per plan comprene las rasons de las causas e lo significat d'aqueste significant qu'i fasèm referéncia (parlant per respèt). * O : « de l'Abaca ». Los istorians an pas poscut se metre d'acôrdi sul biais condreit d'escriure, encara mens sus la grafia, çò qu'a fait, per l'ora d'ara, très morts e un vintenat d'estropiats. �44 1. Es plan segur que s'atròba aicí una identitat majora: dès ciutats que son sol nom e son istôria, son èime e sos qu'an de besonh, una la notorietat de quauqu'un o monuments, i bàston pas per èsser ; e coma l'autra, de s'apielar sus quicòm. de Podèm donc escriure las eqiiacions d'un autre biais : MONTÉLIMAR (Mens) NOUGAT = 00,00 PÉZÉNAS (Mens) MOLIÈRE = 00,00. — — Consequéncia : un bessonatge que s'impausa urgentaqu'empacha pas, compte tengut de l'operacion venèm de far, d'escriure logicament : ment ; mas que MONTÉLIMAR + PÉZÉNAS = 00,00. 2. D'aqui se pot tirar que, se Montelimar ajustai a Pesenàs fan : Zéro, avèm : MONTÉLIMAR 3. D'ont se = PÉZÉNAS. pot tanben escriure sul tablèu MOLIÈRE = : NOUGAT. Aqui lo messatge trelusent que la civilisacion a escrit letras de fuòc sus Tautostrada, e que quitarà pas d'esterlucar los qu'escàlon tant coma los que davàlon, los vius de uèi tant coma sa descendéncia fins a la consomacion de totas las societats de consomacion, e dels sègles, coma se deu. en sas 4. La pròva per nòu, aquô's pas que l'I.N.S.E.E., amb mecanicas complicadas, sos ordinators e computèrs e enfants de computèrs, que la nos poiriá balhar. Serà fait quand voldrà ben respondre a aquesta question : « Lo nom¬ bre de toristas que s'arrèston a Pesenàs en onor de-Molière, es égal, mai grand o mai pichon qu'aquel dels toristas que fan l'escala de Montelimar, en onor del nogat ? » Coma lo nogat es una denrèia, e pas res de mai, sabèm ara que nòstra civilisacion racionala ten Molière per una denrèia. Per èsser pas tròp canis : una denrèia imperissabla. C.Q.C.M. ■ �LENGA Notas sus l'imperatiu negatiu Pau Gairaud se Totes los gramaticaires dison que l'imperatiu negatiu forma amb lo subjonctiu. Aqui, sèm totes plan d'acòrdi. Pels sèrres chèstres caussenards, emplegam los del subjonctiu amb una diferéncia de pensada plan marcada. «Anespas a la fèsta de Caucanàs », ditz una maire a sa filha. Es una defensa amistosa, un conselh. Mas, se la maire ditz : «Anèsses pas a la fèsta de Caucanàs», aquô flaira lo reganhal, benlèu lo sistral. e dos temps « Chaupiguetz pas aquel blat», crida un païsan a d'unes caçaires que, per corchar, son prèstes a passar pel camp. Aquô's una defensa cortesa. Mas se lo païsan ditz : Chaupiguèssetz pas aquel blat», aquô's un biais d'ulti¬ lo veniatís davant lo jutge, o benlèu los côps de pal. « matum que put Cossi la nôstra sintaxi es aqui mai fina, mai intellectuala que la francesa ! En francés se deu ajustar un bocin de frasa per far comprene qu'un conselh es devengut defensa fòrta. Nautres o disèm e plan coma cal — qu'amb lo biais de conjugar lo vèrb. — una pas * Aquel biais de conjugar l'imperatiu negatiu se fa per Roèrgue tôt ; atanben per Givaudan e pel pais albigés. E dins los autres caires d'Occitania ? O sabi pas. Mas aqueste segond biais de conjugar l'imperatiu negatiu es ben dins l'èime de la lenga. �46 Camil Chabanneau, dins sa Grammaire limousine, ditz cal servir del subjonctiu per conjugar lo vèrb a l'imperatiu negatiu, e pas mai ne ditz. Josèp Salvat, dins sa Gramatica occitana, balha pas qu'un exemple amb lo présent del subjonctiu ; ditz pas un mot, Salvat, d'aqueles dos biaisses que se pot conjugar l'imperatiu negatiu, e de la diferéncia de pensada aital escalcida. Dins la siá Gramatica occitana (p. 332), Lois Alibèrt ne ditz pas mai que Salvat. que se Pòdi pas saber perdequé aqueles très gramaticaires de mençonèron pas las dòs possibilitats. Pèire Miramont, sins sa Syntaxe occitane du Périgord, publicada nauta mena 1976, ditz en coma los très autres. * Dins la sii Étude syntaxique des parlers gévaudanais, Caries Camprós ditz plan (p. 100) que lo subjonctiu imperfach ajusta un autre biais de pensada. Mas en mai nos parla (p. 95) d'un tresen biais de conjugar l'imperatiu negatiu, trapat per Givaudan. Se l'òm vòl empachar qu'una causa se fague ara, al moment que l'òm parla, se ditz : «Fai lo pas ! » E balha, Camprós, un plan polit exemple. Los aucelons del cèl dison a Blanca-Nèu : «Manges pas çò que ti dona la vièlha », ambe lo subjonctiu, perque i a pas cap de précision pel moment. Al contrari, quora la Blanca-Nèu vol agafar la poma empoisonada, los aucelons cridon : «Manjala pas, se que de non siás mòrta ! » Ai assajat de veire çò que ne'n podiá èsser, d'aquel imperatiu negatiu, que ne parla tanben, lèu fach, Robert Lafont a la paja 228 de sa tèsi, La Phrase occitane. tresen D'unes Provençals m'assegurèron donc que, pels Crompa lo pas!» Un majorai del Felibritge m'afortiguèt que se disiá pro dins lo sieu caire de Provença. mercats, s'ausissiá Mas ni ont un : « Camprós nimai Lafont bàlhon pas cap de citacion mena auriá emplegat aqueste torn. autor de bona Lo canonge Remize tanpauc, aquel artista nascut dins la �47 lenga, que sachèt tan plan culhir e presentar totas las flors sintaxicas vengudas per la siá tèrra, l'empleguèt pas jamai, se m'engani pas. Ai granda admiracion pels trabalhs de Camprós. sembla que, dins aqueste afar, a passada l'òsca. Seriá pas un argotisme? Sabètz ben, los Parisencs que rafínon lo francés e créson parlar fin quand escupisson : Ton fonds de limonade, vends-le pas encore ! » una Pr'aquò me « S'an una idèia, per aquestes sicuts, los que legiràn aquesta patracada, la pòdon mandar a la revista. Aital, totes ensemble, fòrtas, seguras, se un poirà aplechar, sobre d'apesasons plan plan polit punt de nòstra meravilhosa sintaxi. ■ SAURAMPS LIBRARIA INTERNACIONALA La Veirièira dau Triangle, Plaça de la Comedia . 34000 Montpelhièr Tel. 58 76 97 « E ben, nani ! Despièi Aubanha Jusqu au Vêlai, fins qu 'au Medàc, gardarem ribon-ribanha Nòsta rebèla lenga d oc / » La Frédéric MISTRAL. �48 AICÍ E ARA A PUBLICAT: Francés SEVERAC TEMPSES « A ICI E ARA » 1979 Francés Severac : TEMPSES "La parution d aqueste pichòt recuèlh de poèmas, organisât amb una perfiècha rigor. me sembla un eveniment d'una importància analòga a la qu'agèt. en 1965, la de Cançons Mauvolentas. Teni. en tôt cas. Tempses per lo primièr libre de poësia critica jamai escrich ironia e simpatia ensemble — en lenga — d'oc. » 14 F franco. ^ves HOQUETA �Libres novèls Rogièr Barta : LEXIQUE OCCITAN-FRANÇAIS Nouvelle édition revue et augmentée (Coll. dels « Amis de la langue d'oc », Paris, 1980, 376 pp.) L'I.E.O., pasmens compausat 99% d'egrègis ensenhaires, es responsable de la deliquescéncia a actuala de l'escritura occitana, e aquô's responsabilitat grèva. oficial, Occitans, se pot pas dire que se legiga amb un plaser requist. Es un monu¬ ment d'orror lingiiistica ont l'ortografia e lo lengatge serpatéjon Son una organ insidiosament dins de terraires incèrts. La doctrina lingiiistica oficiala, car pareis que n'i a una serián lo diccionari e la gramatica d'Alibèrt (perimits sus lo plan de la morfologia), e lo pichon diccio¬ de Taupiac, que vai mai luònh que çô qu'es admés ara. D'aqui ven que la màger part dels occitanistas se fóton cómpletament de la nòrma, ortografíon segon son sicap, e l'a-pauc-près morfologic tira l'a-pauc-près sintaxic, e n'arribam ont ne sèm uòi, qu'es de bon biais d'escriure l'occitan coma que siá. nari (es Lois Bayle qu'o crei, l'urós òme!) de tôt segur d'una es granda complexitat. En teoria, es lo vièlh e prestigiós edifici alibertin, aparat e perlongat per los trabalhs de Lafônt, Bec e Chat- bèrt, que représenta la Lei. Mas, jos l'aflat de Teulat e Taupiac, un ensèms de modificacions tôt remés finit. Los an question, e es pas obratges « oficials » en Aquò's grèu, nòstra car la lenga es mai segura, es lo sol element veritablament subversiu dau combat occitanista, contra arma una socictat oprimeira que fai sa pitança, coma d'un epici refinat, de çô que la critica de l'endedins (ideologias revolucionàrias, pseu¬ do-perversions aimablòtas... ). Sola la lenga représenta l'alhors. �50 la diferéncia irreductibla, la libertat de pensar cinemà o an autrament. Teatre e comprés ara, e cèrcon dins la preséncia dau lengatge un buf novèl. Mas la lenga escricha l'esqueleta de la dignitat de la lenga dins son ample. Lo combat passa per l'aparament de sa tenguda. Malurosament, a luôga de perlongar dins lo sens de la normaes tina pren pas lo camin de s'arrestar, e que los novators an pas finit de nos espantar amb sos gadgets cridariái de l'abis : amusants. Autrament Aplantem-nos sus l'òrle e prengam Barta, nòstre diccionari mai segur, coma coërent e mai otis de referéneia! Taupiac, se ditz, a escrich a qu'èra mai audaciós qu'el Barta lisacion lexicala lo trabalh defini- dins tiu tanben, Barta, de refor¬ a Taupiac un respècte pus grand de la fonetica (pòu per paur, ginolh per geuolh...) dins una intencion simplificaira. Per se sarrar dau lengatge parlât preferis même, janvièr, talhur, a meteis, genièr, sartre, qu'admet pasmens coma arcaïsmes literaris. Aquò's pas, crese, d'Alibèrt, avèm tôt remés en question per nos excitar sus de parpèlas d'agaça fonologicas, de saupre se eau escriure catla o calla, etc., çô qu'es sens importància dins l'amira de la recon- quista de l'empèri de la lenga. Basta l'excellent lexic de Barta aportèsse tenèbra un pauc ont nos de lum dins la an fach tombar aquelas querèlas bisantinas ! Rogièr Barta, occitanofôn de naissença, lingtiista rigorós que nos aviá ja donat dos lexics (que l'evolucion modèrna de la doctrina l.É.O. rend perimits) èra l'òme idéal per far lo pont d'a- quela situacion complèxa. Sa coneissença immensa dels parlars lengadocians, comparabla a la d'Alibèrt, ne fai un autor de referéneia. Los Lengadocians pus joines, e los linguistas provençaus (Lafònt) o gascons (Taupiac, Bec, Boisgontièr) an d'aquel dialècte mejan » una conoissença mai academica e mens « intima. Sabe ben que lo maselatge despietadós de la reforma aliber- sas reformas. Verai que ne prepausa mas. Concedis talament revolucionari. Même janvièr o vam son ser justificats e l'usatge médiéval (diccionari de Levy). Per vite, Barta prepausa de lo remplaçar per lèu quand se pòt. Pense que se pòt tanben prepausar la locucion de vam. Remplaçar vitesse per celeritat me sembla inexacte, mas es segur que brieu son per tanben luònh de n'ès- d'équivalents justs. Dins lo tica, sens tanben de la fone¬ aquò me carcanha mai, digraf oa (doas, coa, broa, proa...) que se pronóncia tôt còp [o-a], tôt còp [ô], e que me sembla indispensable. Prepausa e s'ataca au dòs e brò a costat de la forma alibertina. Es de tôt segur melhor que lo doás defendut per l'amie �51 Taupiac, e que se diriá « dwès » dins mon pais, çò qu'es impos¬ sible. Mas aquò's un dels endreches ont la doctrina dau grafismesupòrt unificaire me sembla fondamentala. De tôt segur, dins perspectiva taupiaquiana d'un la referencial unificat que s'escriu quasi foneticament, aquò vai pas. m'agrada mai una escritura centralisada, que cadun prononcièsse segon sas abituds localas. La lenga d'òc Mas relativament facha de dialèctes e lo meriti Alibertin èra de los cofar d'una nòrma escricha unificada per lo es biais dau grafisme-suport e de la morfologica (causida de la forma regulara, classica, entre las variantas multiplas). L'artifici alibertin permetiá au locutor dialectal, se practicava la nôrma sélection escricha, d'accedir aisidament als autres dialèctes, escriches puôi parlats ; a l'occitan classic de l'edat mejana, font ont nos devèm goludament amorrar — aquò's Alibèrt qu'o ditz; au catalan e a las autras lengas romanicas, que retrobàvem totas prêchas antau. Lo fonetisme revèrs, présenta taupiaqués, au perilh d'escla- un tament : d'un costat los dialèctes, saba indispensabla de la lenga, tornarián au campanilisme fonolo- gic (lo vesèm ja que naseja) e vendrián illegibles per sos vesins. D'un autre costat la lenga basica, que sa fonccion veïculara mens per très es pas- modèsta, s'isolariá, copada excès de simplificacion dels pôles qu'Alibèrt aviá vougut la i plaçar entremitan. Refuse ieu aquel avortament de l'ambicion civilisaira qu'es a la basa dau projècte umanista alibertin. Un occitan convertit espéranto en secarôs, tant vaudriá se metre a l'anglés internacional. Barta, a costat d'un réformisme modèst, que i fai abandonar lo grafisme-supôrt, tôt côp, per lo fantasma de çd mai espandit (fiai per fil, mentre que fil pot cobrir fiai e pas lo contrari), demôra dins çô essencial solidament e agradosament alibertin. S'amusa pas, pr'exemple, a escriure los e de supòrt que cadun pot prononciar a l'aflat de las gargantas francesas, e escriu las formas classicas : absurd, adult, acid, cub, filològ, glòb, modèrn, solid, vèrb. Per quilograma o epidèrma, s'acontenta de clarificar la nôrma un pauc trastejanta d'Alibèrt, qu'èra en contradiccion amb sos principis, e de seguir l'exemple catalan. Consèrva los élégants premsa, rotlada, setmana (que rapèla l'italian settimana), l'etimologic amfiteatre puslèu que anfiteatre prepausat per Taupiac... Tota aquela part de la lexicologia occitana d'ara es asimanta que mai per l'occitanista non lingiiista, e aquelas contèstas de cedilhas e de letras etimologicas son sens grand interés. Cau esperar que tôt se simplifique e s'esclarziga au pus lèu. Car lo trabalh vertadièr de far côm mai. es enda- �52 Çò important dau ordre la es mesa vocabulari en occitan (causida morfologica, normalisacion e inventari de las definicions, ierarquisacion de las acceptacions segon los nivèls de lengatge). E es aqui que Barta sens aver l'èr d'i tocar, amb una modestia apa- jos-tenduda per un trabalh lent, segur e menimós, nos dòna l'obratge qu'esperàvem dempuôi lo composit e contradictòri diccionari d'Alibèrt, escrich per de discipols sieus, e qu'anava pas pro luònh dins lo camin indicat per lo Mèstre. Aqueste pichon lexic reforfa renta, d'idiomatismes, nats de mots «gra- de la lenga qu'a causits per sa generalisabilitat dins un occi¬ tan per fin de sègle vint. Tôt còp dòna de frasas polidas per far l'exemple : Las pèiras còstan plan de » carre g... repensadas rigor mai granda. Emai tôt côp se poguèsse discutir (alenós, me sembla que deuriá puslèu se revirar per dispneic que per asmatic ; de dire que los avencs son de poses naturals cavats dins los platèls calcaris per las aigas d'infiltracions es un desvolopament enciclopedic un pauc inexacte ; una abrivada consistis pas dins la mesa lo sens en son d'una libertat dels buòus per carrièiras, car au contrari lo trabalh dels cavaliers es de los téner embarrats entre los cavals, aquela mesa pondriá puslèu e Dins lo sens lexicala, Barta de la l'en- causida côp estât mai taupiaqués qu'alibertin : chaval, mai espandit que caval, es irregular dins los parlars meridionals qu'an tanben cavala, cavalòt, cavalin, etc. es tôt Mas demòra en général mai prudent, dins la rega de l'usatge popular. Las contradiccions d'aquel obratge son raras, çô qu'es de remarcar. Es un trabalh qu'a una granda unitat. M'estónon benlèu un pauc arenc e alencada, alcòl e alcoolic, arnés e arnescar, ligar e aliança... Cau dire que lo volum dau libre es trop redusit per permetre una exaustivitat gaireben relativa 17.300 69.000 dins avèm : mots, Mistral. contra A donc caugut trencar. Perqué citar grum Las definicions dins castelhanisme, ara, d'un cierro). en a libertat çô corres- que se sòna entitat conceptuala dòna los dérivais familiars engrunar, degrunar?■■■ Perqué amorçar (o amoçar) es pas e pas grun, originala que mençonat a costat mai rar, que se de amorsar, pòt confondre? Caliá causir. Trobam d'anglicismes sants : amu¬ ashish, ganstèr, que me rapèlon lo boidon (bow-window) de mon brave papeta. Me damande s'aquelas adaptacions bachòcas son necessàrias. Fotbòl, eslip, oïsqui, me sémblon pas tant polits coma l'origina.u. Parièr me desagrada Yamasòna, que privada de pasibla e son isèda masièra ! pren l'èr (Aqui una �53 reforma oficiala marrida, qu'uni¬ formisa asepsia, asòt, antiseptic, asimar, asimetria, nisar... Se acceptava de ne far oficial de referéneia quèsse sa nòrma retrobar, ieu retrobariá usatgièr fervorós de la Rogièr Barta me faguèsse l'amistat de me citar a la p. 370 dins la bibliografia, aurai pas la pretencion de me pausar en lingiiista, çò que trompassariá força ma competéncia) estime qu'aqueste lexic es lo mai impor¬ tant publicat au nòstre dempuòi lo vast, mas força imperfièch païs entièr vos capitatz de i vos pas!). Coma un e sus sas obratge se cal- causidas, un estât de soliditat doctrinala qu'a perdut, e que lo ne patis. lenga (emai Alibèrt (1965). Rendrà que s'interésson de servicis a a totes los la lenga d'òc considérables. Sa coëréncia, sa qualitat, l'abséncia gaireben totala de cauquilhas (mentre que n'i a a cada paja de Taupiac), ne fan l'instrument pédagogie de basa. Se l'I.E.O. Ajustarai, sus un plan mai Personal, qu'ai poscut assistir a la creacion d'aqueste libre, que la volontat estoïciana dau lingiiista conquistèt sus la malautiá. Amb passion vesiái s'acabar una letra après l'autra, en entretenent Rogièr Barta de ponts de contèsta que s'esforçava d'esclarzir. Setmana cha a l'òbra setmana s'amadurar. Mai vesiái que espinchèt son espelison, aqueste lexic pren alavetz figura de pichon miracle. proesa, per quau Joan-Frederic BRUN. Maurici Andrieu : PER TEATRE COMENÇAR (E.O.E., Vilanuèva d'Òlt, 1980, 70 pp.) A Maurici Andrieu, lo coneistotes. Al pus mens, coneissemla siá votz, quasiment emblesem matica, que fa viure nôstra lenga las ondas confiscadas, e que se met, tranquillòta e assegurada, pels ostals e pels cafés, testimòni sus estranh causa pel public anonim d'una que perdura, e que benlèu E ben, al darrèr d'aquela votz clara e sovent exemplara d'anonciaire e de diseire, començam de veire l'òme, en tant que creator. Veniá, i a pas gaire, de nos donar una traducs'amadura. excellenta Médecin del malgré lui (1) que marcava sa volontat de far un teatre occitan cion �54 fonccionant d'un biais modèrne tant dins la creacion coma dins l'adaptacion. Ara, ven de realisar una primièra sintèsi de son experiéncia d'actor. Amb Per Teatre pichon tractat liura. Aqueste títol fai pensar sulcòp a Per Jòia recomençar. Mas es .plan d'aquò que s'agis. Es de l'experiéncia d'una jôia que nos vòl entreténer, de la jôia de far de teatre, e de ne far dins aquel espaci nôstre ont tôt demôra possible teatralament. L'unica condicion segon l'autor (e amb quina vôia l'aprovam!) es qu'ôm siá pas solament un actor qu'uti¬ lisa de recèptas mas, al sens contra, un ôme, un aimador, que se daissa embeure pels mites e per las obsessions de son pôble. es començar, un de tecnica teatrada que nos E, d'alhors, Maurici Andrieu se servis del mot « amor » : « 1 a pas — ço ditz — dramatic. I una a de recèptas de l'art davant tôt un èime, volontat, dobertura subretot sus una flamba, la vida tota e una benlèu pas benlèu mas capacitat infinida d'amor. » (2) Avèm la sentida, quand escriu aquô — mas benlèu — al segur que — nos non dit, de sença enganam — que sa o, autrament lucha per una renais- teatrala. Aquela experién¬ cia, volèm creire que el, tôt parièr coma Benedetto o Alranc, nos la donarà, non pas dins sas linhas teoricas, mas dins son viscut de cada jorn. Volèm creire tanben que nos la donarà en occitan, perque, nos la balhèsse en francés, aquò significariá qu'auriá pas capitat. Cal precisar qu'aquel pichon librôt se devesis en cinc «jorns» que ténon lôc de capitols. Lo primièr, per donar lo ton, tracta de Teatre e Comediaus• mentre quelo cinquen parla de La Teatralitat. L'ensemble es dense e claufit de citacions d'autors forestièrs, mai que mai franceses e russes. Es de botar sur la laissa costat del Repertòri del Teatre 'Òc del paure Ernèst Vieu, que durbiguèt la rega. Vos foti mon bilhet que, quand viraretz lo a d darrèr fuèlh, vos descobriretz una vocacion d'actor frustrada. I a pas jôia de una sens avèrs. Cristian RAPIN. nos daissa esperar la possibilitat d'un autre obratge ont escutlariá la sieuna experiéncia del teatre Un prôpriament occitan (1 ) LoMètge perfòrca, E.O.E., 1979. (2) Per Teatre rendut-compte serà publicat començar. p. per cada libre mandat en Informam los Sénhers Editors que poirem pas parlar dels obratges que nos seràn pas estats comunicats. servici de premsa. 3. �55 Enric (Cap Dab aqueth libròt e l'Enric Clamens que's guanhèc lo Grand Prèmi 1977 de la Renaishença Aquitana. Mès Clamenç : REVISCÒL Cap, 1976, 52 pp. ) la disparicion brutala de las edicions Cap e Cap que'u hasó càder injustament, ua pausa, dens lo desbrembèr, e que eau ara reparar aqueth pecat per omission. Reviscòl, qu'ei d'en prumèr ua faula, un récit fictiu, dont nés présenta la nécessitât vitala per nôsta lenga de conquistar largament los média. Tôt que comença dab ua petita émission de T.V. consciéncia de massa, e aquera, sola la conquista de la T.V. e nos la pòt donar. Après, lo pôble çô qui vulhi, e serà content, pr'amor la sola causa que volèm, los occitanistas, qu'ei de har existir per de bon lo pôble occitan. Ne crèdi pas, çaquelà, que las causas estóssin tan simplas, e qu'ei probable que la télévision n'ei pas absoludament la panaoccitan que harà tôt lo mon que cèia. Mès la faula de Clamens qu'a tôt tà sedusir. E lo-tèxt, hè anar e quan viéner énter lo francés e acordada l'ôc, que'ns hè ua cinemà modèrn dont altèrna color e blanc e negre, tà augmentar lo aus occitanistas, com aumòina, per los poders pu¬ blics, e dont vienerà lo factor d'ua presa de la consciéncia larga, per populacion deu païs, de la soa nacionalitat. Après, tôt qu'ei guanhat, e que'ns podèm perméter de saunejar. Qu'ei la reaccion en cadena, sublima, irreversibla, tà un ordre sociau navèth, dont vos daishi lo plaser de'u descrubir dens las 49 pajas deu libe. Lo messatge de Clamens qu'ei simple : que nos eau ua presa de contrast pensar a aqueth énter dus univèrs dife- rents. Pascau ROGRIGUEZ. N.B. Lo libe qu'es pòt comandar tà mens, 13francs a «L'Ostal GARDÈRES. l'autor : H. Cla¬ Blanc», 65620 ' �Periodics ECHANGES MEDITERRANEE (3, carr. Colbèrt, 13001 Marselha) N° 29 « La ranèus - Décembre de 1980 miègterrana als Miègtertal èra estât lo leimotiu : » « La Miègterrana fàcia alimentària d'un important collòqui («Euròpa Miègterrana») organisai per l'Universitat de Perpinhan a la fin tas », o e sus de 1979. Tal las me sembla èsser la devisa de l'associacion Échanges Méditerranée que publica- una fuèlha mensuala e, tôt còp, de dorsièrs forts documentais sus tal o tal punt. Aquesta associacion, creada Marselha 1976, vol a portar pèira per l'establiment de rela¬ en « cions d'un tip novèl, fondadas sus lo respècte mutual païses o régions del bacin miègterranèu ». Animada per Danièl Carrèra — l'equitat entre e los diferents enrodat d'una còla de permanents l'Associacion multiplica las iniciativas, anima de rescontres sus de tèmas économies e socials, organisa de collôquis coma lo — d'Arles en abril de 1980 sul tèma : « las : los de Marselha en auton Una milhona utilisacion de ressorsas » la crisi a de causidas urgen- e « tivas de naturalas L'aqiiacultura desvolopament Sens ges de dobte, regiona- : perspec». Échanges bolegar las causas, evolucionar las idèias. Un signe qu'engana pas : elegits e professionals sègon. La signatura Méditerranée fa « Convencion d'amistat e de collaboracion » entre Argièr e Marselha, la région Provença e la d'una willaya Cossi d'Argièr o confirma. mainar pas que de talas iniciativas procedisson d'una evidenta volontat d'autonomia ? O an se comprés a Paris, car las autoritats an vist aqui una remesa en causa del poder central dins las rela¬ cions internacionalas. A costat de tôt aqueste trabalh �57 public, l'associacion servis tanben centre de recampa ras e de documentacion e força obratges, brocadu- Aici una associacion que los occitanistas deurián calorosament ajudar. articles de premsa. Joan-Pèire LAVAL. NICARAGUA : 14, rue de Nanteuil, 75015 Paris) (Bulletin especial del CEDITIM L'America centrala es en fuòc ! Aprèp la Victoria de la revolucion sandinista al Nicaragua l'an passai, lo pôble del Salvador se ven de joslevar per n'acabar amb la dictatura sagnosa que l'oprimis. Mas los Estats-Units o véson tôt, e l'eleccion del reaccionari Ronald Reagan («Un marrit còp benvenguda. L'obratge, divisât quatre capitols, es fort plan documentât : nos explica l'istòria politica e economica del Nicara¬ gua, la lucha de liberacion nacionala e sociala, las conquistas del es en Front sandinista. cionala. Un document risca d'accelerar los eveniments. milhor comprene uèi en America Déjà, en genièr de 1981, aprenèm los Ù.S.A. restablisson lor ajuda militara a la Junta. Dins aqueste contèxt, la parucion del n° especial del CEDITIM consa¬ crai a la revolucion del Nicaragua que POLONHA • • : fa lo bilanç de la solidaritat interna- per l'America latina », ço diguèt la veusa del président Allende) Tanben preciós çò per que se passa centrala, "mas tanben per milhor comprene las contradiccions d'una revolucion populara trantalheja pluralisme. que radicalisme e entre Joan-Pèire LAVAL. DOS NUMEROS ESPECIALS : L 'ALTERNATIVE (1, Pl. Painlevé, 75005 Paris). Nov.-dec. de 1980. TÉMOIGNAGE CHRÉTIEN (49, Rue du Fg.-Poissonière, 75009 Paris). Auton de 1980. Lo quasèrn de L Alternative publica l'integralitat del « Bulletin del Comitat de Grèva» de Gdansk : aqueste a constituït un ligam viu, un luôc de paraula liura dels obrièrs sus lor grèva, sul poder. �58 las negociacions. S'ajusta an dorsièr l'entrevista de très animators del jornal clandes¬ tin Robotnick, emai la cronologia sus Chrétien, el balha un dorsièr espés : un reportatge de Jean Témoignage aqueste tanben, dels eveniments. Offredo a Gdansk e dins los pòrts de la Baltica ; un pertrach de Lech Aquò's Krzytztof Pomian, un fondadors poloneses de L'Alternative, que situis, dins entre l'introduccion, lo l'Estât. Walesa ; lo tèxte de lo poder e dels los movement de l'estiu de 1980 dins l'encastre de las l'acòrdi signât los grevistas; entre la Glèisa e rapòrts Pel director de Témoignage Chrétien, Georges Montaron, res grandas luchas de la classa obrièira polonesa despuèi 1956. Un numéro que, luènh de totas pot pas aplantar lo movement. Tôt plegat, aici un excellent dorsièr de nôstre confraire catolic. las apreciacions subjectivas, per¬ met de legir çò qu'an vertadièirament escrich los promotors de YEstiu polonés. STRAJKOWY nos Joan-Pèire LAVAL. BIULETYN INFORMACYJNY -^SOLIDARNO^C^ /DOC! BBPUm/ STOCZN1A GDAŃSKA - Dut* 90 ilcrpoU 1900 Titol del bulletin de « Solidaritat al moment de las grèvas de Gdansk. t. », %r » �Disques e filmes Rosina e Martina de Pèira : CANÇONS DE FEMNAS (Disc Revolum, 1980) Fàcia A, La Filha a maridar : sul pic Eric Boad entamena un acompanhament endiablat, gràcias a una solida guitarra ritmica excellentament enregistrada. A partir d'aqui, tôt s'organisa meravilhoa l'entorn de Rosina e Martina de Pèira, plan a lor aise, sament e mai que eficaças que jamai al servici çò que podèm apelar una vocacion. Cossi definiriam aqueste autrament d'estrambôrd, trobar sa (cf. La Filha d'un Païsan) que, que permet non maturitat ? Dins aqueste enregistrament, la pus nauta distinccion de l'Acadèmia Charles Crôs, coronat per tôt es L'interpretacion, aici, se définis plural. Cada tèma es trabalhat dins son encastre prôpri, amb l'emocion que cal. Escotem la poderosa execucion de Jol Pont de Mirabèl, qu'es fin finala pas qu'un exemple sus catòrze mòstras d'un professionalisme esprovat. Encara cal joslinhar la perfècta eficacitat dels musicaires al urós de talent e enfin a la cançon occitana tradicionala de rag final rajant d'un vam constructiu e d'una frescor simpla. d'egala qualitat. Ges de monotoniá, çaquelà; al contrari. Los moments forts màncon pas, solament traïsson pas de las cantairas, jamai l'idèia mas encara sàbon, quora quand, aici renforçar, aqui coloriar, amai s'esfaçar quand o cal, conscients qu'aquò's sovent la milhona condicion d'una preséncia efectiva. intelligen- Cançons de Femnas es un testimoniatge preciós subre nòstras menada encamina la segonda fàcia de l'album cap a un tradicions oralas occitanas, mas i vesèm tanben una viva pròva que e una tament progression �60 la femna occitana moment que se bolèga al cal, aspècte essen- çar ; lo segond per remplalo prumièr quand serà defun- lo tresen tat ; cial de nôstre endevenir. dise, lo far virar amai la seu Aqueste difusion semble mal facha, deuriá èsser en bona plaça dins totes los fogals occitans (e los autres tanben), mas en triple exemplar : lo prumièr per abenar a dicha de Eric pas que per sus la chiminièira, remirar la pocheta subrebèla. Un son occitan, a Tolosa, acaba de nàisser. I cal aderir. Cristian H1RTZ. Fraj : LENFADAT (Disc Ventadorn, 1980) Los disques Ventadorn, un còp nos prepàuson un enregistrament desprovesit del vestit musical vertadièirament professional qu'avèm drech d'esperar, subretot quand s'agis de l'excel¬ lent Eric Fraj. La votz d'Eric, plan segur, a besonh de madurar ; mas l'experiéneia mancarà pas de li ajudar, pro qu'un jorn lo servigon de musicaires pus concernits e desiroses de plan far. Un tal rescontre oportun, entre un cantaire e de musicians sensibles, metriá grande mai, valor de melodias que, dament en jogadas coma son, pòdon semblar irresistiblament al grand çò qu'es pas un pichon compliment; enfin, pel mejan d'una inspiracion encara benlèu inegala e trantalhejanta, pensar Lluís Llach, d'unas melodias seunas dàisson presagiar de creacions solidas e poderosas, apariadas a son caractèr. En mai d'aquò, Eric Fraj nos ditz de causas fòrtas, dins una lenga que ne restituïs enfin lo ritme e la gràcia. Aquesta autenticitat nos suspren agradivament, a costat dels sabirs farlabicats que d'unes autres cantaires nos servisson regularament. ordinàrias. Nos pairem pas, çaquelà, d'aqueste prumièr album. Dos rasons per aquò : d'en prumièr, aqueste novelari de la cançon d'òc es dotât d'una sensibilitat d'es- pression rica e coloriada que fa Ges de dobte deu sègre pro que : aici un ôme que bona e longa rota, la li fàgon drecha e una polida. Cristian H1RTZ. �61 PLOGOFF : DES PIERRES CONTRE DES FUSILS (Film de Nicole Fa tôt e Félix Le Garrec) cap Zizun, populacion lhas copadas. òlis de vidanja, blôts cementats sus las rotas. batalha contra una armada de C.R.S. Amb los casques negres, vénon impausar un tipe novèl de E Plogòff, que se bat, demanda d'ajuda a tota la Bretanha : vint mila manifestaires arribon ; puèi colonisacion al païs de las legendas e de las brugas : la coloni¬ sacion de l'atòm. Los Bretons de seissanta mila.... en just Al un an. Bretanha, Plogòff plègon una Pendent de batàlhon, las pas. setmanas, totes femnas sovent linha. Fàcia als en prumièira blindais dels gendarmas-parachutistas, fàcia a l'ocupacion de lor comuna, tòrnon descubrir los gèsts de la révolta. Plogòff es un festenal d'invencions. Aquò's l'imaginacion contra lo Poder. Escobilhas, bote- Nicole e Félix Le Garrec, présents despuèi lo prumièr jorn, fil mon lo combat de David contra Goliat. Un grand film sus lor païs. Una produccion d'actualitat en cô al moment que l'Estât déclara d'utilitat publica la cennòstre, trala de Golfech, al moment que las menaças se precison del costat de Pôrt-La-Novèla. Joan-Pèire LAVAL. �62 HISTOIRE D'ADRIEN (film de Joan-Pèire Denis, 1980) Mistral èra un filolôg amator. Sos estudis, los aviá fâches en facultat de Drech. Li devèm lo Trésor dau Felibritge e, en cent ans de professionalisme, los lin- giiistas universitaris an pas fach milhor. Alibèrt Lois Aquò's el que èra apoticari. sachèt desmontar la mecanica intèrna de nòstra lenga. Rogièr Barta ; amator, Camelat ; amator, aquel emplegat Amator, de l'Educacion nacionala que nos faguèt la prumièra Istòria d'Occitania : Enric Espieut. Amator Denis. Lo Joan-Pèire encara, prumièr film parlât en occitan a afrontar una distribucion normala es estât réalisât per un emplegat de las Doganas. 0 sabiam ben dentpuèi Joan Flechet, Sartan sa e sa Fam de vièlhs coma aqueles caps d'òbra d'un cinemà etnografic son Manouk, Louisiana Stoiy Farrebique. Emai quand, tôt còp, fa pensar a Renoir o a Visque son e conti, Joan-Pèire Denis met pas lo cinemà cuol sus cap. S'acontenta de s'atalar al film en lemosin coma, fa dètz ans, Marti enregava dins la cançon a partir de la Corbièra. La semblança dels prepaus entre Adrien e la prumièra cançon de Marti crèba los uèlhs : « Vos van parlar d'un pais que vòl viure... Vos van parlar d'un pais que. moris... La tèrra, la coneissètz : es la vòstra. amies ; es la teuna, vinhairon... Tu me disais, ma inaire : ont vas viure. ma mon maire partit s... filh ?... Tu : n i a me tant disiás. que son ». Machogàs : lo sol cinemà occitan seriá lo qu'ausariá parlar en lenga d'òc ; lo sol que riscava de far una Avèm pas avançai d'un pas. D'un cèrt biais, arrestam pas amb traucada dins lo cinemà interna- en cional seriá lo que Camin qu'aviá d'enterrar, a sarcasmes diriá en òc çò dire. O disiam jols dels provincials-regio- nalistas. Los Adrien Film cèrtas es sarcasmes an calat : aqui. revolucionari ? de cap Non pas de biais. Film de tradicion, puslèu. La dramaturgia, l'escritura, l'imaginari, la quita etica de Y Histoire d'Adrien — e Denis, coma amb Marti, coma ja literatura amb La Grava tres e sid mai, somptuosament, nôs: Lengadòc roge o La amb Catòia mai que mòrts Quimèra, Papet. nos passejàvem o grèva dels caminôts a Peirigús en 1920, bastardôt del Lemosin o lo Joan de Nos cal Que, camin cantar... Bodon, bosculat tôt en plaça. fasent, Marti e Denis àjon lo sistèma narratiu �63 impausat signes d'identitat, permés la montada d'un imaginari refolat, testimoniat de la permanéncia d'un pòble, d'un pais, d'una lenga, càmbia pas res al pregond de l'expression drama occitana. Seriá trist insuportablament aquel film seriá trist, s'un estetisme auturós veniá pas de lònga sauvar lo prepaus de tôt —, — e misérabilisme preciositat ment Denis Marti per coma — es — coma un gièr. Cadun de de sen e de tota Bodon, coma formidable ima- sos plans (cargat de sensualitat sens, d'intelligéncia) an de folclorisanta. Urosanautres, Joan-Pèire es filmât el tôt sol, o deviá e coma se, dire tôt; deviá pas èsser seguit ni precedit de cap pus e. en même temps, coma l'element d'una frèsca que, sola, en finala, li donarà sa significacion. Estetica qu'es tant de rompedura que d'equilibri, pastada de ressons e de recomençaments, coma se de lònga lo temps deviá èsser negat e escanat per qu'un pauc d'esperança perdure. Coma per dire que coma se lo temps passa sens passar, que finirem ben per tornar a la tèrra coma a la maire, a l'eternitat pus- lèu qu'a 1 'Istòria, al silenci mai qu'ai combat, Denis amontaira las situacions en parallèl, a pro pena cambiadas, lo retorn periodic dels images-claus. Aqueste classicisme sens falha, noirit de nostalgia, seriá plan estonant que toquèsse pas al mas tôt Adrien. �64 fons de sensibilitat una aqueste film, òm se pot pas empa- societat autra que rurala. L'occitanisme i traparà, probable, una rason de mai de creire que son char de dire qu'es ja, e urgentament; d'un autre cinemà que los Occitans n'an besonh se ne vòlon pus avenir es en sa arrèr, dins un finir amb sa situacion de pôble marginalisai, de societat vinçuda. temps gaireben arrestat, dins una Arcadia qu'a pas besonh d'èstre talament idealisada foncper cionar coma refugi. D'autres, de Un film recent, mal recebut aqueste, no'n deuriá donar la talent, emai s'es pas encara D'Arbaud occitan dins Enric a Molin, son sa lenga qu'a mo- Aquò's lo Retour à tombais dins mentons. Tota ôbra un Marseille, d'Allio. Allio que sens aquesta illusion. pauc fôrta tampa mai camins que non ne dubris. Adrien escapa pas a la régla. Quand òm es estât tant prigondade ment son exemple e son esmogut coma o siái per Ives ROQUETA. ACABA DE • « PARÉISSER Recèrcas espeleologicas dins la part dels 1976-1978). région Causses. » ajuda, Denis auriá saique pas fach Adrien. (Activitats 26 miègjornala de la G.E.R.S.A.M. del pajas. Frètz : 6 F franco. Bulletin n° 7 du Groupe d'Etude et de Recherche Spéléologiques et Archéologiques de Montpellier. » • « 80 Las pajas. Prètz : 35 F franco. prumièrus publicacions espeleologicas : una inovacion scientifica importanta. en lenga occitana De comandar a la revista. �L'annada 1980 en Occitania Dorsièr establit per Joan-Pèire Laval Es totjorn bon d'agachar en rèire, per milhor saupre çò qu'es estât fach, emai per plan situar las etapas d'un movement. « Aicí e ara» farà donc, a la débuta de cada an, lo punt sus l'annada passada. Aici, per 1980, non pas un bilanç complèt, mas los fâches marcants de nòstra actualitat, que plan sovent la granda premsa ocultèt. Lo legeire se mainarà que, dins un contèxt économie e social totjorn fòrça tibat, los occitanistas an contunhat en 1980 de bastir lors pròpris otisses autonòmes. L'aparicion de las « Calandretas », d'aqueste punt de vista, demorarà segurament l'eveniment màger de 1980. Baste se pòscon multiplicar aqueste an. Coma o dison los animators de la Calandreta de Besièrs : Es pas pus ora de plorar sus la mòrt de nòstre pòble, sus la mort de nòstra lenga ; es pas pus ora d'implorar Paris « que nos vòlga plan daissar qualques crostas. lo devèm emplegar per bastir nòstras pròprias per de dire d'aplantar e d'inversar nôstre d'agonia. Nôstre vam, estructuras, long procès » GENIËR • Lo 3 de genièr Se durbis a Denguin (prèp de Pau) la prumièira escôla mairala lenga occitana. Per J.-P. Lalana-Cassô, président de l'associacion «Calandreta», «aquô's una associacion culturala independenta de tota organisacion politica, sindicala o religiosa. Prepausa un ensenhament en occitan. Aquô's un mejan per en �inversar la tendéncia de régression de nòstra lenga, per li tornar balhar sa plaça vertadièira ». Uèit drollons per començar : avèm près lo • bon camin. Lo19degenièr Patrie Chofrut, secretari général de l'Institut d'Estudis Occi¬ lança oficialament, a Montalban, la campanha per l'occitan a la télévision. Aquô's l'Amassada Generala d'Avinhon de l'I.E.O., los 10 e 11 de novembre de 1979, qu'aviá decidit lo principi d'aquesta campanha, a l'entorn de las revindicacions tans que î. sègon Cada : jorn, informacions en lenga d'òc pendent las actua- litats regionalas ; 2. Una émission setmanièira d'una orada sus l'actualitat ; 3. Una émission culturala setmanièira, aprèp sopar, amb cançons, poësia, teatre, charradissas ; 4. Enfin, corses d'occitan a la télévision escolara. Se pot sonque regretar que la campanha per obténer al benefici de l'occitan un estatut de lenga nacionala siá estada entarrada, remplaçada per aquesta, e que las 20 000 signaturas recampadas agèsson pas jamai servit a res. • Lo22degenièr Los païsans de Var reagisson vivament contra l'aquisicion, per un banquièr saodian, d'un domèni de 25 ectaras prèp de Draguinhan. Aqueste afar apareis coma un simbòl de l'activitat, en Provença, dels especulators estrangièrs, que crómpon tant e mai. A l'ora d'ara, dins força comunas, los estrangièrs ténon mai de 10% de las tèrras (A St-Maime : 12,3% ; A Cavalaire : 12,2%). • Lo 24 de genièr Joan-Pèire Chabròl e lo professor Lafont, iniciators amb Emmanuèl Maffre-Baugèr del manifèst «Mon Pais escorjat», lançai en octobre de 1978, anóncion a Montpelhièr qu'arrèston aquesta accion, invocant «las novèlas donadas politicas». Sèt mila personas d'èron juntas an eles «contra l'alargament de la C.E.E.» e «per l'autonomia aici». La peticion serà portada al Parlament, Estrasborg. manifèst, véser lo numerò 2 de «Aici (febrièr de 1979). as Tocant aqueste e ara» Lo 28 de genièr Manifestacion de caminôts a Bordèu, al moment que se durbis lo Conselh régional, per protestar contra la tancadura de la via de camin de fèrre Sarlat St-Danis prèp - Martèl. Tôt lo Peirigòrd se bolèga pendent de meses per conservar aquesta linha de • - tren S.N.C.F. - �III FEBRIÈR • Lo3defebrièr Los païsans del Larzac anôncion la creacion d'una banca del : la « Solidaritat Mutuala Larzac ». Causse LoSdefebrièr A l'ocasion d'un acamp comun, las seccions occitana e catalana del «Cercle d'Afrairament Occitanò-Catalan » adòpton una • declaracion « Es fòrça importanta : urgent la transformaciô de les régions artificioses en les autèntiques régions que, en conjunt, constitueixen els diferents països integrats avui dins la República francesa, per tal d'assegurar-ne laconvivència en esperit d'igualtat i de justicia. «Cal dotar les conselleries de cultura dels ens autonomies i catalans d'un département de relacions occitanocatalanes. En aqueste aspècte pot servir de precedent 1'« Oficina de Relacions Meridionals» existent en la Generalitat de Cata- occitans lunya dels anys trenta • ». Los 23 e 24 de febrièr Se debanaa Tula lo segond congrès de l'ensenhament occitan. Un cinquantenat de professors e de regents occitanistas s'i retrôbon amb de delegats dels partits d'esquèrra, e dels sindicats F.E.N.e S.G.E.N. * Mgr Gufflé e Mgr Brunon, avèsques lemosins, publicon un tèxt ont joslinhon vigorosament los grèus problèmas foncièrs de lor région. Per eles, « lo prètz de las tèrras a pas de ligam amb lor valor agronomica». Demàndon de «moralisar la reparticion de las tèrras, per de dire que siàgon balhadas als que mai n'an de besonh », emai de « constituïr de resèrvas foncièiras per permetre als esplechants de recuperar lor otis de trabalh en cas d'expro• priacion ». MARÇ * a Lo 3 de març De divergéneias aparéisson publicament dins lo mond viticôla, l'ocasion de la commemoracion del quatren aniversari de la �IV batèstade Montredond. Un cinquantenat de viticultors, reculhits davant lo monument dedicat a la memòria d'Emili Poités, refûson de sègre la fola que se'n va portar una garba sul monument de Le Goff, comandant dels C.R.S. engatjats dins la fusilhada. Per aquestes contestataris, « i a de qué se demandar se los martires, desenant, son pas del costat de las forças de repression ». • Lo 23 de març a Lesinhan, en preséncia de força elegits e parlamentaris, lo discobibliobús occitan d'Aude. Es finançât pel Conselh général, e gerat conjuntament per la Federacion Léo Lagrange e l'Institut d'Estudjs Occitans. I càupon dedins 2 300 libres, 1 000 disques, amai un material d'enregistrament e de sonorisacion. L'animator permanent n'es Francis Podon. Aquò's la prumièira iniciativa d'aquesta mena en Occitania. S'inaugura Lo 29 de març Se debana en Lengadôc e Gasconha una jornada d'accion païsana. Los agricultors demàndon de milhors prèses a la produc• cion, es'opàuson a la politicade Brusselas. * Cagada del projècte d'organisacion dels « Estats-Generals del » de Droma-Ardecha. I deviá participar l'I.E.O. Las contradiccions entre la C.G.T. e la C.F.D.T. son la causa d'aqueste • Pòble fracàs. Las cantairas Rosina e Martina de Pèira obténon lo Grand Prèmi de l'Acadèmia Charles Crôs, per lor dise « Cançons de • Femnas », éditât en cô de « Revolum ». ABRIAL • Lo9d'abrial De milieirats de païsans manifèston a Lemôtges jos l'impuls Gueret, e batàlhon contra los C.R.S. Demàndon que lo prètz de la carn siá relevât, que las importacions siàgon estrictament contrarotladas, que la taxa de cô-responsabilitat sul lach siá suprimida, e que los prèses del moton siàgon garantits. del Comitat de Lo17d'abrial Lo Conselh régional de Lengadòc-Rosselhon vòta un budget de 158 milions de francs, contra 106 milions en 1979. Aqueste budget frelha lo limit maximal que la Lei autorisa. A aquestes • �V 158 milions se n'apóndon dels trabalhs per durbir l'Estat • dètz de mai per ajudar lo finançament lo crôs de Ladrech, en Cevenas, que refusa d'envisatjar. Del 25 al 28d'abrial Important collôqui a Fontbianca sul tèma : Sud». « Lo Cinemà del Lo Centre Mediterranèu de Creacion Cinematografica, vièlh sômi de Renat Allio, es devengut una realitat. Fòrça pelliculas, aqui, se son poscudas acabar, gràcias al talhièr ont se trôbon salade montatge, laboratòri fotografic, sala de projeccion, etc. Un otis indispensable per la produccion autoctòna. • Lo29d'abrial A Narbona, los occitanistas Miquèl Romain, Enric Fabre- Colbèrt e Joan-Pèire Laval ténon una conferéncia de premsa. Protèston contra la creacion, pel Partit comunista, d'un «drapèl occitanô-comunista ». Per eles, « lo drapèl occitan es un simbòl ; aquò's pas lo drapèl d'un partit, qun que siá». Joan-Pèire Laval explica perdequé força occitanistas participaràn pas a la marcha del P.C.F. sus Montpelhièr : «Aquesta manifestacion es pas unitària. Nos faràn pas creire que se reviscola l'esperit del 29 d'abrial de 1976. Car enfin, ont son los Comitat d'Accion Viticòla? los sindicats C.G.T. e C.F.D.T. ? los ensenhaires? » Denóncia çò que considéra «una O.P.A. dels comunistas sul movement occitan ». MAI Lo 5 de mai Se moris a Castras l'istoriador Andriu Armengaud, principal co-ordinator de l'« Histoire d'Occitanie », parescuda en cô de * Hachette. Lo meteis jorn Los minaires de Ladrech, dins lo Gard, ocúpon lo e se méton en grèva. Demàndon del Govèrn e dels de França qu'aquesta mina siá tornada durbir. * crôs Destival Carbonatges Las resèrvas fort bona quali- s'estimon a uèit milions de tonas d'antracita de tat. L'ensemble de las resèrvas cevenòlas serián de dos cents milions de tonas. Lo 7 de mai La Cort de Cassacion anulla, per vici de forma, la quasi totalitat (66 subre 70) de las ordenanças d'expropriacion presas contra los païsans del Larzac en 1978 e 1979. * �VI • Lo 10 de mai Dètz o quinze mila manifestaires desfilon a Montpelhièr, apelats pel P.C.F., sul tèma : «Viure, trabalhar, decidir al Païs». L'A.C.O. ( Accion Culturala Occitana) e qualques escriveires d'òc particípon an aqueste passa-carrièiras. * pellicula del jove realisator Joan-Pèire Denis, obten lo prèmi de la « Camerà d'Aur » a la Setmana de la Critica del Festenal de Canas. Aquò's la prumièira pellicula de nivèl professional virada totalament en lenga d'ôc. Las projeccions se fan amb jos-tltols franceses. La critica, unanima, reconeis l'autenticitat, la qualitat e l'originalitat de l'òbra. • « Istòria d'Adrian», JUNH • Los 14 e 15de junh Un centenat de militants se retrôbon a Narbona, per l'Amasgenerala del movement «Volèm Viure al Païs». Vôton a l'unanimitat lo projècte d'« Estatut d'autonomia per tota Occitania» présentât pel Burèu nacional del movement. Se pronôncion tanben per « una candidatura unida de las nacionalitats de l'Exagôn » a las Presidencialas de 1981. sada Lo 20 de Junh Batèsta aTolon entre païsans e gendarmas, aprèp de dos ortalièrs d'Ièras, acusats d'un plasticatge de • l'arrestacion la Direccion Departamentala de l'Agricultura. Dins l'afar de cinc annadas, lo revengut agricòla a baissât de 25% dins aquesta région provençala. • Los 21 22 de e junh Fèsta del «Cercle d'Afrairament Occitanò-Catalan » a Mont- segur. * • Parucion d'un consacrât • a L'I.E.O. numéro l'Occitania, e especial de la revista «Autrement», dirigit per Pèire Maclof. publica «Las Cançons dels Trobadors», obratge dels troba¬ la Cuesta; monumental que recampa las 274 musicas conegudas dors. Melodias editadas per Ismaël Fernández de tèxtes establits pel prof essor Robèrt Lafont. �VII JULHET • Loprumièrdejulhet L'I.E.O. anóncia que prèp de 40 000 signaturas son estadas peticìon demandant l'occitan a la T.V. La C.F.D.T., amai de personalitats coma Haron Tazièff, Michel reculhidas per sa Rocard, François Mitterrand e Huguette Bouchardeau s'i son juntas. • Del 17 al 23 de Se debana plan mens a julhet Nimes la IXa Universitat Occitana d'Estiu. I vénon de mond que los côps passats. De l'11 al 15 de julhet Se debana la prumièira Universitat del Pais Occitan, as nàs. Un manifèst per las lengas minoritàrias i es adoptât. • Aube- * Se durbis lo Festenal de Carcassona, que «saluda terrana» amb de colas de teatre, de cantaires, de la Miègdansaires venguts de Còrsa, de Cabilia, d'Israël, de Catalonha, etc. • numéro especial de « Aicí e ara » titolat : « OccitaPays pour demain. » I càupon divèrses articles qu'avián pas trobat plaça dins lo n° especial de « Autrement » : la colofacion politica de las dos revistas es pro diferenta. • Parucion del nie, un AGOST * Lo prumièr d'agost Novèlas manifestacions de païsans dins Var. Blôcon l'autode strada. Lor colèra ven de çò que « la situacion de la viticultura, l'orticultura e de l'elevatge quita pas de s'abenar ». * Del 8 al 14 d'agost Très cents personas se retrôbon a l'Escôla d'Ate, * en Occitana d'Estiu Provença. Lo 15 d'agost Los minaires de la Cevena, que lúchon per Ladrech (cf. pus naut), s'apodèron del peatge d'autostrada de Galargues, e percèbon eles meteisses lo drech de peatge. �X bastison de la centrala nucleara de Golfech es d'utHitat publica. Quatre reactors de 1 300 mégawatts, amb las torres de refrejament, saique se quilharàn d'aici qualques annadas sus la brô de Garona. • Lo 29 d'octòbre En seguida d'un acamp de trabalh a l'Elisèu, lo Sr Giscard d'Estaing anôncia qu'una centrala nucleara serà bastida en Auvèrnha. Lo «Plan Massis-Central », el, serà perseguit fins a" 1985. Lo 30 d'octòbre La «Comuna Mura» de Golfech es evacuada pels gendarmas mobils a côps de buldosèrs, de palas mecanicas e de matracas. • Très bòrias la centrala crompadas per E.D.F. e ocupadas pels adversaris de engrunadas. son NOVEMBRE • Lo prumièr de novembre Amassada de l'« Accion Culturala Occitana» clavar, una amb dos una • o plaça a « marcha en musica» se a Tolosa. Per la fa cap a l'estacion de FR 3, très cents manifestaires que demàndon per l'occitan la T.V. Meteissa data Los estatjants de Grandmont (Nauta-Vinhana) màrchon sus foratges de la C.O.G.E.M.A. dins lor comuna, ont se cèrca d'urani. Paris per denonciar los Los prumièr e dos de novembre Amassada generala de l'Institut d'Estudis Occitans a Orlhac, dins lo Cantal. Pel prumièr còp despuèi qu'existis l'I.E.O., dès • regas, dos équipas s'opàuson clarament. Aquò's a l'entorn de dos tèxtes d'orientacion que los dos cents congressistas — repré¬ sentants d'un movement que sarra los dos mila aderents — se decidiràn. L'equipa de «Per un I.E.O. non-dependent, per l'avançada autonomista » explica : «A travèrs son accion cultu¬ rala, l'I.E.O. s'es dempuèi totjorn définit sus una linha politica, e lo lengatge qu'a tengut es totjorn estât lo que la situacion tôt a l'encôp li impausava li permetiá de téner. Al periòde de reconsl'I.E.O. s'acampèt sus del fracàs de l'empèri francés, foguèt una volontat de descolonisacion que donèt vam a e truccion de la França que seguiguèt 1945, la basa d'un neò-regionalisme. Al période �XI son non accion. Ara, davant la liquidation programada — e que ren de la societat occitana, la revindicacion autono¬ arrèsta — miste per torns. » l'Occitania L'equipa coma tala pòt enfin s'exprimir sens bes- Alternâtiva, per un militantisme occitan», déclara Çò que tempta de nos emborniar ara es lo refus de occitanisme dins lo débat de totes los Occitans. Es un replegament sus una fe, sus un absolut, sus una vertat detenguda... Es l'ora, de tôt segur, de tornar al principi vertadièr del mili¬ tantisme, qu'es dins lo rapòrt del saber e del far a l'interior d'una comunitat tan desarmada coma se pòsca. Prepausam a l'I.E.O. dôs tascas per las annadas que vénon : l'estudi de l'espaci occitan e la recuperacion de la lenga orala. » Aquesta lista « Aiternativa » es animada principalament per G. Martin, Fr. Martèl, R. Lafont, J.-M. Ausiàs. En seguida de discutidas sovent acarnassidas, aquò's la lista Per l'avançada autonomista », menada per P. Chofrut, M. Braç, A. Lama, I. Roqueta, M. Stenta e J. Larzac, que, al cap de dos votacions, serà elegida a la tèsta de l'organisme. 4Jna amassada que podèm dire istorica. de son band metre aquel « : « « « Lo 14 de novembre • Conferéncia de premsa a Tolosa del « Movement Socialista e Autonomista Occitan - Volèm Viure al Païs». La candidatura de Gustau Alirôl es anonciada per las eleccions presidencialas de 1981. Lo Sr Alirôl déclara : « Aquesta candidatura es pas ni presi• dencialista, ni electoralista, ni de diversion, ni de dérision. Aquô's tôt simplament una candidatura occitana, per una Occitania reconeguda, autonôma e socialista. » Los 15 • e 16 de novembre Cinquen Congrès del movement Parlaren » a Chastèu-Arnôs. per Provença», que son contengut seràfach public a la débuta de 1981. S'i • élabora una « « Charta culturala Lo 17 de novembre Prumièr aniversari del lançament del « Plan Grand Sud-Oèst ». los présidents dels Conselhs regionals conèernits : A. Savary, E. Taillades e A. Cabarrère, declàron : «L'ambient de secrèt qu'a enrodat la preparacion d'aqueste An aquesta ocasion, aniversari, aquò seriá pas la paur de respondre trôp pertinentas que l'auriá motivât ? » • Lo 26 de novembre Dètz e uèit bôrias del per « de questions Larzac, amenaçadas d'expropriacion bessonadas amb dètz e uèit municipalitats que sensibilisar lors prôpris ciutadans a la lucha dels l'Armada, vôlon atal païsans ». a son �XII • la Lo 28 de novembre Un establiment financièr de Marselha, demest los pus ancians : « Banca Foceana H. Bonasse», es forçat de despausar son bilanç. • Lo 29 de novembre Dètz mila personas manifèston as Alès, per Ladrech, a la rampelada de la C.G.T. DECEMBRE Lo prumièr de décembre Los païsans del Larzac, que despuèi qualques jorns campàvon amb femnas e dròlles sul Camp-de-Mars, a Paris, se fan escam• par per • la policia. Los 5, 6 e 7 de décembre Aquô's a Barcelona que se ténon tacions per commemorar lo cent las pus importantas manifescinquanten aniversari de la naissençade Frédéric Mistral. Jòrdi Pujôl, président de la Generalitat, e Heribèrt Barrèra, président del Parlament, recébon la delegacion occitana, compausada de J. Taupiac, R. Pach, J. Larzac, J.-P. Laval, R. Lafont, P. Lagarda, M. Bertomius, Rosina e Martina de Pèira. Lo 18 de décembre Lo budgèt del Conselh régional de Provença per 1981 se montarà a 360 milions de francs, valent a dire un augment de • 29,5% rapòrt a 1980. ��N° 10 Febrièr de 1981. SOMARI 1 Editorial Los Iegeires 4 escrivon nos 7 La vida de la revista Pèire Guidòni : « Una ruda batèsta » 9 (Entrevista de J.-P. Laval) Sèt cents ans de guèrra ( Joan 20 Larzac) Rogièr Barta : Una vida al servici d'Occitania Rogièr Barta Rebochida Assag bibliografic (Joan Forièr) : : Tombem pas dins las trapèlas (Pèire Vinhaud) Un pauqueton d'algèbra Notas sus transcendentala (La Vaca) l'imperatiu negatiu (Pau Gairaud) Libres novèls (J.-F. Brun, Periodics C. Rapin, P. Rodriguez) Disques e filmes (Cr. Hirtz, J.-P. Laval, I. Roqueta) : L'annada 1980 39 43 45 49 56 (J.-P. Laval) SUPLEMENT 31 34 (Bondó Nacionalista Occitan) Tribuna liura 28 en 59 Occitania 1 (Joan-Pèire Laval) Fotò de cubèrta : lo Nadal dels drollons de la Calandreta de Besiers. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Périodiques toujours sous droit Revista Item type spécifique au CIRDÒC : à privilégier Type de périodique Revistas scientificas e sabentas = Revues scientifiques et savantes Région Administrative Languedoc-Roussillon Variante Idiomatique Languedocien Graphie Graphie classique / Grafia classica Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Aicí e ara : revista trimestrala independenta. - Annada 03, n° 10, febrièr de 1981 Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Aicí e ara. - Annada 03, n° 10, febrièr de 1981 Creator An entity primarily responsible for making the resource Pach, Rémi. Directeur de publication Publisher An entity responsible for making the resource available Aicí e ara (Montpellier) Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Date Issued Date of formal issuance (e.g., publication) of the resource. 2020-05-05 FB License A legal document giving official permission to do something with the resource. Creative commons = BY - NC - ND Relation A related resource Vignette : https://occitanica.eu/files/original/d1f9bf6c38eb7e1a02528f64c3ccc38e.jpg http://www.sudoc.fr/037607774 Is Part Of A related resource in which the described resource is physically or logically included. <a href="https://occitanica.eu/items/show/22597" target="_blank" rel="noopener"><em>Aic&iacute; e ara</em> (Acc&eacute;der &agrave; l'ensemble des num&eacute;ros de la revue)</a> Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf 1 vol. (654, xii p.) ; 21 cm Language A language of the resource oci Type The nature or genre of the resource Text publication en série imprimée Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 19.. Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://occitanica.eu/omeka/items/show/22637 CIRDOC_B6-1981-10 Subject The topic of the resource Mouvement occitan Périodiques occitans Barthe, Roger (1911-1981) Contributor An entity responsible for making contributions to the resource Vignaud, Pierre Laval, Jean-Pierre Fourié, Jean Larzac, Jean Gayraud, Paul (1898-1994) Rights Information about rights held in and over the resource Conditions spécifiques d’utilisation Description An account of the resource <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> contient des enqu&ecirc;tes, des articles de r&eacute;flexion et de critique ainsi que des textes litt&eacute;raires afin de d&eacute;montrer comment sont li&eacute;es les diverses manifestations, culturelles et sociales, de l'occitanisme moderne.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Aic&iacute; e ara</em> conten enquistas, articles de reflexion e de critica mas tanben de textes literaris, per tal de mostrar cossi son ligadas las diversas manifestacions, culturalas e socialas, de l'occitanisme moderne.</div> Source A related resource from which the described resource is derived Mediatèca occitana, CIRDOC-Béziers, B 6 Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Bibliotèca Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Numéro de revue Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Documents Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura Cultura occitana = Culture occitane Occitanisme = occitanisme