https://www.occitanica.eu/files/original/ca09cfa3d905a7f796ab2375583e33a1.jpg a47c8e3430a69c1b0edc3099f1526ebf https://www.occitanica.eu/files/original/257c4d8f9ce20927a3b3e8428582253d.jpg 78eb9478805906ff0fafeb5c8b483a2b https://www.occitanica.eu/files/original/ac9dfb6ba7b26b0a10e988f5824eb8be.jpg 7fbf25cdee6409c417463c54ee80cb47 https://www.occitanica.eu/files/original/e3fc74fdb64fdd76c1187f89260c2cf4.jpg e16f775ad34164efc428ab450109bc85 https://www.occitanica.eu/files/original/1d94442c200b30a1bd842198431a6332.xml e6bb41b7d21e3b13fa2f5f082529b6af https://www.occitanica.eu/files/original/73148cfaa53ab2e076d4e0dce7b046a6.pdf f7d89e3cfa529db58ff6f2ceb6dd4ff1 PDF Text Text Estudis JEAN-MARIE SARPOULET1 LOS PURMIÈRS DECENIS DEUS RECLAMS DE BIARN E GASCOUGNE 2 Per citar aqueste document : Jean-Marie Sarpoulet, « Los purmèrs decenis deus Reclams de Biarn e Gascougne », Occitanica.eu, Estudis, [en linha], mes en linha lo 10 de decembre de 2013. Permalien : www.occitanica.eu/campus/Reclams_JMSarpoulet_11122013_oc 1 Jean-Marie Sarpoulet es inspector pedagogic regionau d’occitan dens l’academia de Bordèu. Doctor en lètras de l’universitat Bordèu III, agregat de lètras modernas, certificat d’occitan, a publicat en 2005 a las prèmsas universitàrias de Bordèu Les débuts des Reclams de Biarn e Gascougne, revue occitane en Gascogne, 18971920. 2 Lo nom de la revista cambiè tres còps de grafia : a la debuta, Reclams de Biarn e Gascounhe, puish segon la grafia de l’escòla Reclams de Biarn e Gascougne, puish Reclams de Biarn e Gasconha, e enfin, en abracar Reclams. 1 �Reclams cent ans a Son dus trebucs peu qui se vòu gahar ad aqueth monument de la literatura occitana que representan los Reclams (monument a l’un còp per lo contienut, la durada, la qualitat deus escriuts.) Purmèr, l’anocronism qui voleré har deus òmes — e de la rialas hemnas… — qui an bastit la revista dens las darrèras annadas deu sègle XIXau autres « nosautres », portaires de nostras problematicas e emparats a una literatura mondiala qui s’es estructurada après dus conflictes mondiaus, milions de mòrts, la crisi de las nacionalitats e la pujada de la mondialization ; après, la hrèita de perspectiva, qui haré préner « l’anar de la susfacia de las causas » per modificacion d’estructuras socialas : atau, Anna-Maria Thiesse, despuish un pauc mes de vint ans, a muishat a de bon coma s’elab « l’invencion de França »3 e, au-delà, la « naishença de las identitats nacionalas. »4 A precisat coma, en valorizar/ lo passat e la ruralitat, los promotors de las lengas e de las culturas regionalas rasseguran shens de lo voler las populacions inquiètas per l’entrada dens una modernitat industriala. De qué s’ageish ? En 1897, l’occitan es la lenga majoritària deu grand Sud-oèst. La serà encara un bon quart de sègle5, puish, damb l’efèit, enter autres, de l’escolarizacion, de la purmèra guèrra mondiala e de l’exòdi rurau, deisharà pauc a pauc la plaça au francés, dinc a n’estar pas mes compresa que per, au mièlher, un quart deus abitants d’aquesta region a la debuta deu sègle XXIau 6. La literatura occitan, qui estó fondatora a l’Edat-Mejana, plan illustrada au sègle XVIau e renaishentista autanlèu la mitat deu sècle XIXau a l’èst de l’airau lingüistic, es encara, solide, quasiment totalament desconeishuda d’aqueths locutors. Es au bèth còr d’aqueth esquarterament que van nàisher los Reclams. En Bearn, l’occitan, lenga d’Estat dinc a 1621, estó encara utilizada dens un emplèc public dinc a la Revolucion francesa. Au sègle XIXau, lenga de comunicacion fòrça majoritària dens la populacion, es presenta a l’escriut dens los jornaus mercés a bilhets de polemistas (Larroque, Chesnelong, Planté…) mès tanben dens antologias de cants e recuelhs poetics (Vignacourt, Navarrot, Bataille-Furet…), Vastin Lespy publica en 1880 son Dictionnaire béarnais ancien et moderne. Es sus aqueth terralhèr que vad, après una virada deus felibres parisians en 1890, purmèr una escòla felibrenca en 1896 7, puish, un an mes tard, una revista, Reclams de Biarn e Gascounhe qui se balha per tòca d’« entertiéner lo culte deu parlar deus ajòus, guardar las tradicions, sauvar l’amna de nostras províncias. »8 L’Escole Gastoû-Fébus, deu nom d’aqueth bragard prince deus Pirenèus, apareish alavetz coma una « forma element » de la vasta e disparièra mosaïca felibrenca e coma una « formaestructura » qui organiza las diversas participacions de l’airau gasconofòne (que poderam notar l’importanta creishença deu nombre deus abonats : partits de mensh de 200 abonats en 1898, los Reclams n’avón un pauc mes de 500 en 1908.) Atau, naishuda a la debuta damb la 3 Anne-Marie Thiesse, Ils apprenaient la France, Paris, Maison des Sciences de l’homme, 1997. Anne-Marie Thiesse, La création des identités nationales, Paris, Seuil, 1999. 5 Lo trabalh realizat per l’Edouard Bourciez qui demanda dens la medisha tempora la traduccion d’una version modificada de la Parabole de l’enfant prodigue per los regents aquitans, muisha una lenga plan conservada, quitament a l’interior de las ciutats coma Bordèu. 6 Lo legidor poderà se referir damb interès a l’enquista sociolingüistica realizada a la demanda deu conselh regionau d’Aquitània, l’Estat-Drac Aquitània e los cinc departaments aquitans : Présence, pratiques et représentations de la langue occitane en Aquitaine, Région Aquitaine, avril 2009 [en ligne] : http://aquitaine.fr/IMG/pdf/Enquete_linguistique.pdf 7 Lo purmèr president es Adrien Planté, lo tesaurèr es Pierre-Daniel Lafore e lo secretari es Miquèu de Camelat. I a dus presidents d’aunor, Isidore Salles e Vastin Lespy. 8 Lettre circulaire d’Adrien Planté, 1896 (tèxte reprodusit dens J.-M. Sarpoulet, op.cit., p. 229-230) 4 2 �participacion deus Bearnés e deus Bigordans, l’Escòla s’obreish lèu a Landés, Gersés e a quauques Girondins. Lo legidor va véder, devath sos uèlhs, s’inventar una literatura e se botar en plaça una literaritat. E quitament literaritats au pluriau. Los fondators trabalhan mes d’un obrador, precisament, deu punt de vista lingüistic, purmèr (quina lenga utilizar, coma l’escríver, que díser ?) e deu punt de vista culturau (quina cultura transmèter, coma la transmèter, coma espandir la literatura gascona, quina plaça har au musèu per « conservar ».) Aquò dit, ne se cau pas enganar. Lo monde actiu, dens los Reclams, coma dens tota associacion, n’estón pas jamès fòrça nombrós. Au mièi deus autor, son tostemps los medish noms qui tornan. Lo temps de las normativization Per fixar la grafia, après d’importantas e frutècas debatudas 9, l’Escòla hè la crida au titulari de la cadièra de « Langues et littératures du Sud-Ouest » de l’Universitat de Bordèu, lo professor Edouard Bourciez. En tornar sus unas causidas graficas de Lespy e en se fondar suus trabalhs de l’Escòla de 1899, Borciez torna préner dens sa nòrma de 1900 lo còde grafic deu francés, manca per los fonèmas qui non i existan pas o pas mes : la consonanta palatala sonoritzada /ʎ/ notada <lh> e las diftongues divèrsas. En medish temps que la question de la normativizacion grafica se pausa la question de la normativizacion lingüistica : quina lenga utilizar, en partir de quina varietat lingüistica elaborar la nòrma… ? D’un biaish fòrça modèrne, d’uns, coma Camelat, ensajan a de bon de renviar a la tradicion literària deu Bearn e de pausar la distància necessària enter una varianta literària e lo parlar deus vilatges, mes es en de balas fàcia a d’autres autors qui se refèran a la « lenga deu pòple » que cau parlar se ne volem pas que « lo pòple » se destorna deus objectius de l’Escòla. Una comission deu diccionari non produiserà pas ren. Que díser ? Un deus purmèrs trabalhs de l’Escòla es d’ajudar sons lectors a se recaptar son istòria passada. Per aquò har, los Reclams publican una seria d’articles sus la tradicion populara, autanplan coma suus moments de la vita que suus mites ligats au broishami. Balhan tanben tèxtes mes suu passat literari, de lenga d’òc o en francés suus tèmas regionaus. Enfin, van tanben de cap a l’istòria regionala mercés a l’estudi de tèxtes ancians o au raconte d’eveniments fondators. Pauc de trabalh, au contre, suus jòcs tradicionaus, a despart quauques paginas sus l’opausicion entre la corsa landesa d’un costat e la corrida a l’espanhòla de l’autre. Que soi paisan, rèi de la tèrra…10 Dens los Reclams, coma dens tota la literatura regionalista d’expression francesa, l’eròi es lo paisan. Aqueth imatge s’opausa clarament a la vision que pòrtan los romans de Flaubert, Zola o quitament de Maupassant per qui lo paisan damora l’element endarrerat d’una civilizacion 9 Autanlèu los purmèrs numèros de Reclams, Pierre-Daniel Lafore, qui signava Yan dou Bousquet, publiquèt « Notes orthographiques » qui hasèvan lo punt suus elements de desacòrd entre los autors e los qui hasèvan consensus. Tornam díser qu’ad aquera epòca, uns autors pensavan lo gascon venèva deu grec e notavan lo son /k/ per un <k>. 10 Andrèu Baudorre, « qu’èm paysâs », Reclams, mai 1906, p. 97-98 et Reclams, novembre 1906, p. 275. 3 �barrada, politicament conservatora. Aqueth imatge deu monde agricòla se dobla alavetz d’una importanta crisi financèra, ligada au desinterès de la borgesia rentièra qui s’estima mes d’investir dens los empronts d’estat. Aqueth contre-pè literari deus Reclams pòrta donc una vision ideologica : en perpausar una vision positiva deu paisan, pair neuricèr, eròi d’una geografia ideala aus accents detz-ueiteimistas meslèu que personatge deus temps modèrnes, tornan parlar de l’atge d’aur qu’estón los temps quan se parlava occitan. Totun, quan lo 42,60 % de la la populacion activa francèsa es compausada d’agricultors, non n’i a pas nat au miei deus membres de l’Escòla ni au miei deus autors. La lenga e las marcas de la tradicion eran sauvadas, e lhèu espandidas a travers los jòcs floraus, las hèstas felibrencas qui metevan en scèna la paraula publica de la lenga e tanben per lo musèu de Mauvezin qui representavan un modèle de musèu de las arts e de las tradicions popularas. L’Escòla : lo devís e lo reau… L’Escòla viu dens son sègle. Afronta donc la question escolara : coma contribuar a transmèter la lenga per lo biaish de l’Escòla de la Republica. La question es complèxa. Degun ne capita vertadèrament a la trencar. Es tostemps defenut de parlar la lenga a l’escòla primaria 11. Solide, los Reclams organizan concors escolars, sos membres crean recuelhs de versions, manuaus d’istòria locala. Los membres de l’Escòla devienuts ministres ne hèn pas grand causa per permèter a la lenga d’estar ensenhada : l’idea de la lenga una e indivisibla se construseish un còp las lengas e culturas regionalas definidas coma provincialas. Respècte ad aquò, lo devís politic de Reclams damora fosc : la « granda causa de decentralisacion regionalista e de liberacion nacionala » aimava de díser a la debuta deu sègle son capdau, Adrian Planté qui pòrta en era la dialectica de la « petita e de la granda patria » ne desemboca pas sus ren. Cau estar « bons Gascons per estar bons Francés. » D’uns, coma Filadèlfa de Gerde o Miquèu de Camelat an perpausicions mes claras, mes damoraràn minoritaris, lhèu marginaus, dens un mitan qui, se reconèish – dab difficultats – lor engèni literari, marcandeja la reconeishença de çò de parlat per aqueths patriòtas gascons… La Granda Guèrra arriba sus aquò qui torna bàter las cartas e fonda estranhament l’ideologia nacionala sus lo murtre de milèrs de gojats vienuts de totas las regions de França. Après la Granda Guèrra, l’incapacitat de Reclams a se renovelar tematicament coma a despassar las contradiccions internas de son devís ne deu pas s’estujar darrèr los quauques caps d’òbra que publican. Lo public se desinterèssa d’una produccion qui, benlèu, non sap li parlar. Reclams a la perfin Arribats au cap deu viatge, lo legidor atentiu poderà aver degrèu que los autors deu començar deus Reclams ne sian pas anats pro luenh dens la normativizacion lingüistica, que sas causidas politicas sian estadas tèbas, e qu’en soma, plan sovent, la revista ne posca aparéisher que coma una revista francesa, de còps d’expression occitana. Mes ne cau pas desbrembar los dus trebucs qu’avèm signalats en introduccion : los Reclams an realizat un trabalh qui ne coneish que pauc de precedent dens tota l’istòria literaria occitana. Mercés ad eths, non s’es pas jamès autan escriut en gascon, sos autors an codificat la lenga, perpausat subjèctes, escriut caps d’òbras de portada universala. E subertot, an fecondat tota la renaishença literària, lingüistica e culturala de l’oèst deu maine linguïstic occitan que podem véder uèi. 11 L’article 15 deu reglament escolar de Basses-Pyrénées indica a de bon « le français sera seul d’usage dans l’école. » Tornam díser que la doctrina francesa venent de l’inspector generau Carré es d’ensenhar en frencés, shens passar per las traduccions (citat dens L. R., « Las loéngues de case », Reclams, novembre 1902, p. 235.) 4 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Campus Estudis Région Administrative Aquitaine Variante Idiomatique Gascon Aire Culturelle Béarn Gascogne Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> Los purm&egrave;rs decenis deus <em>Reclams de Biarn e Gascougne / </em>Jean-Marie Sarpoulet </body> </html> Los purmèrs decenis deus Reclams de Biarn e Gascougne / Jean-Marie Sarpoulet Subject The topic of the resource Occitan (langue) -- Périodiques Littérature occitane -- Périodiques Gascon (dialecte) -- Périodiques Littérature gasconne -- Périodiques Creator An entity primarily responsible for making the resource Sarpoulet, Jean-Marie Publisher An entity responsible for making the resource available CIRDÒC - Mediatèca occitana Date Created Date of creation of the resource. 11/12/2013 Relation A related resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> http://occitanica.eu/omeka/admin/files/show/1761 </body> </html> Type The nature or genre of the resource Text ressource numérique native Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context http://purl.org/occitanica/campus/Reclams_JMSarpoulet_11122013_oc Alternative Title An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific. Los purmèrs decenis deus Reclams de Biarn e Gascougne / Jean-Marie Sarpoulet Los purmèrs decenis deus Reclams de Biarn e Gascougne / Jean-Marie Sarpoulet Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf Language A language of the resource oci Temporal Coverage Temporal characteristics of the resource. 18.. 19.. Description An account of the resource <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Cet article de Jean-Marie Sarpoulet, inspecteur p&eacute;dagogique pour l'occitan dans l'acad&eacute;mie de Bordeaux, retrace le contexte des deux premi&egrave;res d&eacute;cennies (1897-1920) de publication de la revue&nbsp;<em>Reclams</em>.</div> <div style="text-align: justify;">Vous pouvez consulter sur Occitanica&nbsp;<a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/2019">l'ensemble des num&eacute;ros de la revue</a>, depuis 1897, ann&eacute;e de sa premi&egrave;re parution, jusqu'en 1945.</div> </body> </html> <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <div style="text-align: justify;">Aqueste article de Jean-Marie Sarpoulet, inspector pedagogic per l'occitan dins l'academia de Bord&egrave;u, presenta lo cont&egrave;xt dels dos purm&egrave;rs decennis (1897-1920) de publicacion de la revista Reclams. <br /><br /></div> <div style="text-align: justify;">Pod&egrave;tz consultar sus Occitanica <a href="http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/2019">l'integralitat dels numer&ograve;s de la revista</a>, de 1897, annada de sa primi&egrave;ra parucion fins a 1945.</div> </body> </html> Has Version A related resource that is a version, edition, or adaptation of the described resource. <!DOCTYPE html> <html> <head> </head> <body> <a href="http://occitanica.eu/omeka/items/show/3331">Version fran&ccedil;aise de l'article</a> </body> </html> Date Modified Date on which the resource was changed. 2017-04-12 Jeanne-Marie Vazelle Occitanica Jeu de métadonnées internes a Occitanica Portail Le portail dans la typologie Occitanica Mediatèca Sous-Menu Le sous-menu dans la typologie Occitanica Campus Type de Document Le type dans la typologie Occitanica Article scientifique Catégorie La catégorie dans la typologie Occitanica Ressources scientifiques Contributeur Le contributeur à Occitanica CIRDOC - Institut occitan de cultura