Explorar los documents (2018 total)

Un film documentari de Marie Baltazar e Jean-Michel Martinat, amb los estatjants del País Carcassonés

En França, alara que los planhs repetats contra los gals, las clòscas e autres bruits de las campanhas conduson a prene mesuras de salvagarda, que pensar dels nautparlaires que, dins Aude al delà, difuson cada jorn, a votz fòrta e en musica, d'anóncias divèrsas e variadas dins las carrièras dels vilatges ? La paraula es aquí, donada als estathants del País carcassonés que, testimoniant d'aquela tradicion pròpia a lor territòri, contan en filigran, l'evolucion del monde rural de l'après-guèrra als nòstres jorns, d'estructuras vilatgesas coma de sensibilitats. Un pas de costat dels sons per mièlhs entendre çò que fa sens per aquelas e aqueles qui vivon los vilatges. 

Marie Baltazar es etnològa, cercaira associada al LISST (Universitat Tolosa Joan Jaurés, CNRS, EHESS). Dins lo quadre de sas recèrcas sus las relacions que las gents entretenon amb lor environament sonòr, a dirigit de 2020 a 2022 l'enquèsta etnografica aculhida pel Garae Etnopòl sus las publicacions sonorizadas per nautparlaire dins lo País Carcassonés.

Res de çò que concernís lo reialme de l'imatge es pas estrangièr a Jean-Michel Martinat, fotograf, preneire d'imatges audiovisuals, realizator. Discípol de Maurice Faillevic, es tanben lo coneisseire melhor dels films virats dins Aude dempuèi l'origina del cinèma. Dempuèi mantuna annada, met son saber-far al servici de films documentaris realizats sustot dins l'encastre del Pargue natural regional de la narbonesa en Mediterranèa.

FICHA TECNICA 

Amb la participacion dels estatjants, dels elegits, dels agents municipals de Carcassona Agglo e de la Communautat de Communas de la Montanha Negra.

« Ivona obsèrva lo mond a l’espèra de l’eveniment. Son inspiracion es sens bòlas que se va noirir de l’actualitat, d’anecdòtas, d’articles scientifics coma d’istorietas de uèi o dau passat, de la vida vidanta fin finala. Fina cosinièra, dins sas recèptas coma dins sos escriches, sap ajustar la punta de sal que dona de gost o apondre los qualques grans de pebre que fan ressortir sa composicion mas tanben lo vinagre quand li sembla necite e que las circonstàncias ne fan mestièr ».

Aqueste libre recampa, de passejadas en soscadissas au fial de l’aiga, de cronicas que la primièra espeliguèt dins lo temps de la covid. Volgut bilingüe per fissar la curiositat dels novèls estatjants aculhits en riba de Taur ; mas tanben per tornar donar lo chuc e lo muc de sa lenga a aqueles d’aquí.

Amoroses de la lenga occitana, apassionats d’ornitologia, de l’origina dels mots e dels noms vernaculars, aqueste libre es fach per vautres.

En mai 286 fichas d'aucèls polidament illustradas per de fotografias, lo libre presenta un vintenat de paginas sus las "paraulas d'aucèls" (mimologismes e onomatopèas) e de reviradas de las fabliòlas d'Esòp ont i a un aucèl, dau grèc a l'occitan, per Joan Pau Bringuièr. Obratge de vulgarizacion, las intradas se fan en francés, lo libre conten atanben la traduccion de las fichas dins aquela lenga e d'ensenhadors que permeton de passar d'una lenga a l'autra e de s'i retrobar.

Aquel recuèlh de Monique-Marie Ihry clau qualques poèmas nostalgics de joventut. Son aquestes que benlèu me pertòcan mai. Son las recordanças d’un temps de boèmia ont la vida se viu al present sens se trachar d’aver un numèro de Seguretat sociala. Far la vida leugièra aquò’s lo ròtle, conscient o inconscient, del poèta. Tirar de l’existéncia çò pus agradiu es la tòca de la poesia. Per aquò far, l’escritura deu passar per l’armonia dels mots e dels sens, çò que capita a plaser Monique-Marie Ihry. Sos poèmas son pas desprovesits d’erotisme (la poesia dels sens). Amb Monique-Marie Ihry, la femna es suauda dins sa femenitat assumida. Dins aquela pèça poetica son tres personatges : Ela, El e lo Mèstre de felicitat. Ela se prenoma Alba. El es Pau. Còp e còp exprimisson l’esmai de lor rescontre primadenc sus las broas del Canal de las Doas Mars, las desseparacions setmanièras e lo bonur gaudiu de lors urosas retrobalhas dins lo campèstre occitan.

Al long d’un desenat de novèlas, l’autor de Mudadas entremescla realitat e sòmi, de cara als trabucs de la vida e als trebolèris de l’Istòria. Las paurs, las amors, la violéncia, los sortilègis o los malastres de la guèrra desvelan çò escondut al pus prigond dels còrs e de las armas. Joan-Pèire Lacomba nos fa caminar pels sendièrs de vida del monde, dins la lenga de son país de Bòrt (Corresa).

Amb un lexic occitan-francés

Un filme de Patric La Vau (2023, 52 minutas, en occitan e en francés, produit per las Nuits Atypiques)

Emai se de costuma Sèrgi Viaule prèsa gaire parlar d’el, un còp de mai aquò’s sa volontat militanta que lo butèt a escriure aqueles tròces autobiografics. Non pas per « se passar la bròssa de relusir sus l’ego », coma o ditz tan plan dins son prefaci, mas perque sa « sola ambicion es de relatar una accion militanta pel menut, de far òbra de testimoniatge per las generacions actualas e futuras d’occitanistas ». Dins aquel libre se presenta clarament coma nacionalista e coma resistent a la francisacion d’Occitania. Cadun se farà son idèia suls combats que menèt dins sa vida. Ni per tot, cadun retendrà qu’es un dels rares occitanistas a aver butat sas conviccions fins a conéisser las jaulas de l’Estat francés. Lo relat de son itinerari de vida participa a l’escritura de l’istòria, fins ara pauc documentada, del movement occitanista de las annadas 1970-1980. Son testimoniatge es d’ont mai preciós per las generacions venentas d’occitanistas qu’elas devon dobrir d’autras dralhas de resisténcia adaptadas als temps que son los nòstres. Se conéisser l’istòria es indispensable per analisar lo present, de cap de biais pòt pas èsser un modèl per l’avenidor. A l’ora d’Internet d’autres metòdes d’accions radicalas devon èsser inventats. D’aquí l’importància de conéisser las experiéncias de nòstres davancièrs. Aquesta n’es una demest plan maitas.

Paul et Virginie pareguèt en 1787. Es lo raconte de la vida de dos joves, abalits per sas maires, dins un canton d'Iscla de França, dicha uèi Iscla Maurici. Al moment que lo mond modèrne s'orienta cap al Racionalisme, ligat a una fisança dins la Rason, e al detriment de las valors estacadas als benfaches de la Natura, Pau e Virginia van mostrar cossi viure en armonia amb ela e portar a son entorn de signes per la defensa de l'egalitat. Fins al moment que las pressions de la societat e de la Glèisa los van desseparar... Aprèp d'estudis d'engenhaire Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre (1737-1814) foguèt recrutat per lo departament de la Guèrra e mandat dins mantuna mission. La darrièra èra a l'Iscla de França coma engenhaire militar, e d'ont ne traguèt totas sas coneissenças geograficas. De retorn en França en 1770, la vida lo menèt a se ronsar dins l'escritura. Publiquèt sas primièras Études de la Nature en 1784 ont presicava puslèu per una vision globala de l'organizacion de la natura, per sa proteccion e una justa reparticion dels bens, mas tanben per l'egalitat de totes. 
Marc-Andrieu Jullian, nasquèt en 1955 dins un pais de resisténcia que se ditz Cevenas, ont faguèt regent, puèi venguèt conselhièr pedagogic en Lenga e Cultura regionalas. Per son primièr obratge, a volgut revirar un classic de la literatura francesa en occitan lengadocian.

Aici anatz trobar unis mòts arrapats tanlèu escapats de la gòrja d'un païsan en esclòps o de la d'una vièlha menina arrucada al canton. Èra dins un temps ont las gents prenian le temps de parlar, ont la novèlas, d'aurelha en aurelha fasian le torn del mond. Urós temps, quand les vièlhs, dins la vrespada anavan portar lor codena suls bancs de la plaça en seguent l'ombra e le solelh, l'un racontava, l'autre bargalhava. Urós temps, quand las femnas anavan emplenar la dorna a la font, l'una charrava, l'autra barjacava. Fèr la rasonada ont se parla de tot e de res, ont un mòt fa nèisser l'autre, ont de la craba se passa al perièr, ont les rires sièguen las rondinadas, es aprofitar del plaser qu'espelis dels mòts, es viure. D'aquelis mòts de cada jorn que de gòrja en gòrja vòlan e de còr en còr van, ne trobaretz qualques unis qu'esparriquèi, cossi que sia, sus pajas blancas, en pensant al temps ont amb d'una foissina de doas pias esparricava les rengs d'èrba al solelh dins les prats... (tròç de l'Avant-prepaus).
Joan-Baptista Fournié es nescut en 1938 a Amplanh (Arièja) ont les sieus èran païsans. Ara viu en Normandia ont fèc regent mès, un còp l'an, tornava venir popar l'aire del pais. A dejà fèit paréisser mantuns libres en occitan del Pais de Foish que sia de teatre, de contes e de novèlas.

La poésie de langue d’oc, depuis Frédéric Mistral, s’enracine dans un paysage : celui de la langue dont le poète décide de s’emparer pour en faire celle de son écriture. Au XXe siècle, les poètes d’oc, enrichis des multiples influences qu’ils ont pu recevoir, donnent à ce mouvement une richesse nouvelle : la langue du paysage qu’ils ont élu, aussi bien celui de leurs origines que celui qu’ils se sont forgé de toutes pièces, vient modeler et illuminer le poème. Et chaque poème, à son tour, devient le paysage d’un imaginaire où les origines, métamorphosées, se reflètent et se transforment, à l’infini. Le poème recrée la langue dont il est issu, et lui confère des rythmes spécifiques et des couleurs singulières.

L’essai de Philippe Gardy part à la recherche des paysages du poème de six poètes d’oc exemplaires du milieu et de la seconde moitié du XXe siècle : Léon Cordes, Robert Lafont, Bernard Lesfargues, Georges Reboul, Max Rouquette et Jean-Calendal Vianès.